140 ac a Linguis ica Li huanica LXVII
Au iMas Ma keViČius
Lie u os edukologijos uni e si e as
Mokslinių pesquisas di eções: mo ologia, dialek ologia,
his o inė g ama ika.
kaLbos daLių
Pa ibioLeMos ano ação a igo a a-se unde inėž a de algumas pa es da língua e o mas
issues ela ed o Pe iphe y o Pa s o speech
mo ologicas si uação, ne iena eikšmė sua in e p e ação cien í icas, p á icas g ama icas e
p incipais diccioná ios da língua li uãs. ainda amplamen e usada o ma ilia i o mui as ezes
injus i icadai igno ada, . i. p ossimamen e nu ilima. encon ado mui os casos, onde pala as
mui o semelhan es de es u u a e semân ica são conside adas não a mesma pa e da língua.
Con a a amen e a aliado alguns a ibu dó ios daik a a damen o. ainda mais desiguodes
abo dagem pa a os pa icipan es a ib a damen o. Po exemplo, pala as ka pý as, -a,
p akéik as, -à, p slėg as, -à uns dos kalbininkų conside am būd a džiais, других pa icipi os.
b e emen e discu e-se į a dinės kilmės p ie eiksmių si uação uns dos eles são conside ados
apenas p ie eiksmiais, ou os e p ie eiksmiais, e jun ukais.
anno a ion and mo phological o ms, hei ambi alen in e p e a ion in scien i ic and p ac ical
he a icle is de o ed o analysis o he unde ined si ua ion ypical o some pa s o speech
g amma s as well as in he main dic iona ies o Li huanian. he illa i e-case o m, which is s ill widely
used, is o en igno ed wi hou eason, i.e., i is simply supp essed. nume ous cases ha e been ound
whe e wo ds ha ing a e y simila language s uc u e and seman ics a e ea ed as di e en pa s
o speech. ambi alence also exis s in in e p e a ion ela ed o nominalisa ion o some adjec i es.
di e en a i udes also exis owa ds pa iciple adjec i isa ion. e.g., he wo ds ka pý as, -a
ʻ immedʼ, p akéik as, -à ʻdamnedʼ, p slėg as, -à ʻdep essedʼ a e conside ed o be adjec i es by
some linguis s and pa iciples by o he s. he a icle also emb aces a b ie o e iew on he s a us o
ad e bs ha ing a p onominal o igin hey a e in e p e ed as ad e bs by some, as well as bo h ad e bs
and conjunc ions by o he s. esMiniai pala as: pa es do discu so, ilia i , būd a džio
daik a a dėjimas, daly io būd a dėjimas.
keyWo ds: pa s o speech, illa i e case, adjec i e nominalisa ion, pa iciple
adjec i isa ion.
kalbos dalių pa ibio p oblemos
S aipsniai a icles 141 ĮVadinės Pas abos pa ibiu das pa es do idioma conside am-se
casos, quando pala as êm yškių duas pa es do idioma a ibu os e po causa dessas
pala as da alocação uma ou ou a pa e do idioma às ezes su ge dú idas. Pa ibiu são
a ibuídas e ais pala as, cujo s a us i a de ido ao desen ol imen o da língua. são
nemaja pala as, que, endo umaodą onologinį pa idalą, pe encem a ski ing pa es da
língua. não excep o po eqünus casos de homonymia (pa y например, bos dalims ima
pe eni i po causa seman inių, mo ologinių ou ou osokios ki imų. pala as mig ação
g as – būd a dis i daly is, be – p ielinksnis i dalely ė), žodžiai ski ingoms kal-
de uma pa e da língua pa a ou a da língua li uãs é um elho eiškinys. essenciais
mudanços oco e nyks an algumas o mas g ama icais. Po exemplo, ex inguido ao
elho loca inho loka y , seu likučiai namiẽ, pusiáu, pa es eas e n aukš aičių a ojami
a iẽ ʻa , oliẽ ʻ oli, o iẽlauke, zemaičių d jau ou d e já ʻd iese o nou-se
p ie eiksmiais. al mesmo des ino iš iu e pos pozicinio ice ininko alia i o emanes:
galóp, my ióp, namóp, pa aka ióp, pa asa ióp, udenióp, aka óp, el nióp. ago a essas
pala as são conside adas p e eiksmias. ilia i us esis iu mui o melho , mas sua
posição nas g amá icas unde inėž a. Nes e a igo ainda são analisados abundosos
casos, quando mesmo lingüis as nãou a ia po causa de pala as pe encência a uma ou
ou a pa e da língua. P oblema já um pouco in es igada. i a Šepe y ė é esc e usi
sob e daik a a džių linksnių ad e bialização e sob e equen es desen upimas Lie u ių
kalbos žodyne e Lie u ių kalbos g ama ikoje, quando o mesmo e bo ienu ainda
conside ado daik a a džiu, ki u p ie eiksmiu (Šepe y ė 1995: 142147). nas g amá icas
desses casos é possí el não menciona ou ap esen á-los como p oblemá icos. mas
umaokį ou ou aokį solução de em encon a dicynininkai na compilação de diccioná ios,
cada pala a de e se p ecisamen e desc i a.
neaPib ėž a iLia yVo Padė is ilia y o des ino a o accioso negu do elho ice ininko
loka y o e pos pozicinių pašalio icininkų. ele a é ago a sulos e eas e n aukš aičių
a mėse (issky us šiau ės pane ėžiškius e aka inę pie ų pane ėžiškių dalį), y inėje
aka ų aukš aičių a mės dalyje (bi š onas, jieznas, kaišiado ys, žiežma iai, jona a
e k .) aindaė a sis eminis aš un asis linksnis. Vadici, pelo menos me ade Li uê o usa a.
e essa pa e, asuolês Vlada skienės obse ėjimu, [...] mui o nãousususiendos sob e
os sen inhos kalbininkų esse aleg nie usa não só na con e sa domés ica, mas
ambém em ex os publicamen e ap esen ados (Vlada skienė 2003: 48). desa , na
lingubininha li e a u a ilia y o posição inde inėž a. No P imei ojame língua Li uânica
g ama ikos omo odos pos poziciniai ie ininkai ainda são conside ados aleg niais.
ilia i é conside ado cons uções em + galionis a ocai u, um ce o a s ilis ine
p iemone. indicadas seus alo es (Lkg i 207209). Fo nece- se ambém ilia y-
ac a Linguis ica Li huanica LXVII o o igem p i eiksmių: dešinn, kai n, lauka, namõn1,
au iMas Ma keViČius
o a, p ekin, i šu, žẽ 月 (Lkg ii 142 447448). A a ual g amá ica das línguas li uãs ilia i o é
indicado como eas e n e me idional al š aičių a mių linksnis, mas sob e seu uso
gene inėje alboje nebeužminuma (dLkg 2006: 68). indicam alguns sus aba ėję ilia i
o igem adjeiksmiai: lauka, namõn, šali, idu, i šu (dLkg 2006: 412). Todas as o mas
ilia i o o mas de p e eiksmimas conside a impossí el po á ias azões: 1. ilia i o
pode e ma cinho, exemplo. : Nujo a ms ia miška; Ik ka i n akon; Sùk ši õ n pùsėn.
sup ie eiksmė i pode só aquelas o mas ila i o que não êm sinal, ex: sùk dešinn,
áukis šal i, ek i du , iškeliã o amžinýbė n2. P esen e lo škumą, se cons uções ou
pala as o pa o izado com pažyminiais (dLkg 2006: 411). po an o di icilmen e se
pode p e eiksmiu conside a o ma a i šu, po que pelo menos šnekamojoje alboje
lie u ių kalbos g ama ikoje eigiama, kad negali bū i jokios kalbos apie p ie eiks-
ela é usada e com pažyminiu, p z. : E mán lp a bja u ia i šu? (alan a). ne
p ie eiksmiu, e daik a a džiu ela é conside ada e dicodyne da língua Li uânica, p z. :
En ão a ás a ą, ažmausi e šu e ažinėsi (apsas); Įdedi [sū į] aqueles spąs uos, kokį
akmenioką zadedi i šu (Palė enė) (Lkže; plg. da kl ž 408). 2. ilia í a pode e e i icia
i ic a ó gens, exemplo. : Kauna, Rõkiškin, Pane ėži, Va ėnõn, Ukme gn, Aly u, Vlniun,
Pa žiun. con oliai p e eiksmiai se ia anomalia.
3.Incluindo ilia y ą, p e eiksmis demasiadog expandês um. 4. impossí el p e eiksmiais
conside a būd a džių (p z.: bal a, bal õn), skai a džių (p z.: uma, an õn), į a džių
(p z.: ši a, ku iõn), daly ių (p z.: a ida ý an, a neš õn) ilia i o o masų. a ual pon o de
is a pa a ilia y ą al ez p ecisamen e é nusali usi aldona Paulauskienė.
Ac edi a a-se que embo a ilia i o e não insc i o em no minamen osas g amá icas,
mas é um a o da linguagem (Paulauskienė 2001: 198). kalbininkės a i mação, seigu isso é
li e con e sação, publicis ika com g ožinio es ilaus aožais, es e depu ininką deixamos
(Paulauskienė 2001: 199).
Noxlónicas e no minamosi g ama icas em posição ilia i o de e ia se p ecisamen e
nusagado. maio ia das pessoas ine i a elmen e encon a com ilia y u e em sabe o
que isso é. mais dois mo i os indica e ika imku ė. dos idiomas Li uãos mokąsi
es angei os não en ende a, qual é essa o ma, como ela é consumida e o mada.
ilia i o nas g amá icas não é incluído em links sis ema, po an o dele não econhece
p og ama au omá ica de análise mo ológica ( imku ė 2004: 126).
Mui o mal, que p á icas (especialmen e escola es) g amá icas ilia i as simplesmen e silêncio. essenciais
assun os da sis ema g ama ical da na i a língua as pessoas ap ende ão1 o ma namõn na e dade não
o iginou de ilia i o, pois e dadei o ilia i o é nama. Nes e caso é oco ês opos o p ocesso p ie eiksmis
namõ adquijo ilia i o o man ą -n. 2 P ie eiksmis (ou al ez ainda ilia i us) e e ninýbėn não
in equen emen e é usado em zaz Compaixas às gen es dos alecidos e p óximos aos.
kalbos dalių pa ibio p oblemos
143s aipsniai a icles a p ecisamen e mokykliniais anos. só jono Šukio onzeildas classe
da língua li uanas manualêly é a no a que einamąjį idaus ie ininką pode usa em es ilos
li esos (Šukys 2001: 111). em ou os escola ís icos manualêlios es e aleg nis
nãomenção. po isso mui os não imaginam, qual é essa pa e ou o ma da linguagem, não
sabem, se ela pode se usada. in adezimi os in o man as (į ai ias especialidades
s uden sų) oi pe gun ada, qual pa e da linguagem são as pala as andeni e spn on
sakiniuose jedas įk o andeni e Dáik us suk ó iau senõn spn on. qua o ze deles
o necido o mas ilia i io laikė p ie eiksmiu, cinco ki u ie ininku, e os es an es
desconheciam, qual isso mo ologinė o ma. Vienuolika achou que essa o ma não pode
se usada. po an o em g amá icas p á icas ilia i o não de e se silêncio. de e ia dize ,
que é nesis eminis aleg nis, segundo o depu ado , usado e les e e sul da Li uânia, e ki u
homem as mui aybę ilia y o exemplos de au osakoje, g ožinėje li e a ū oje, gi dės,
pasi aikan is e ai. apie jį u i žino i i ie, ku ie pa ys jo ne a oja. kiek ienas
não um e mesmo a os šnekamojoje kalboje. especialmen e mui as ezes
pa o ojamo sup ielinksnėjęs ilia y as a da: žegnojan is, k ikš o o mulėje, Li uânia
himne e k . Paulauskienė a i ma que o uso do ilia i o quase se limi a bui ine šnekamąja
kalba i g ožine li e a u a (Paulauskienė 1994: 104; Paulauskienė 2006: 84). mas isso é e são
as p incipais es e as de consumo de qualque linguagem. se ia mui o uim, se a pessoa
egula men e ala ap endesse só de cien í ica, kancelia inesa ou ou a igo do es ilo
de linguagem. g ožinė li e a u a língua não é in e io , pe i e inė linguagem a maina, e
nela equen emen e usadas o mas não de em se igno ojadas. na li e a u a g ožinha
ilia y o o mas de a o pas ou mui o equen emen e. ele usa a e ago a usa não só a
les e, mas ambém os esc i o es li uanos ociden ais: k is ijonas donelai is, dionizas
Poška, sil es as Valiūnas, simonas daukan as, simonas s ane ičius, Mo iejus Valančius,
žemai ė, Vincas kudi ka, Mai onis, Lazdynų Pelėda, Vaias P ančai is, Ša ijas agana,
ju gis sa ickis, Vaias Mykolai is-Pinasu , jonas ais is, salom is nė, boskaska,
an anasjači, Pe as c i ka, Ma ius ka iliškis, Mače nis, Vinc a, juozis, juozis, e lickas e
k . Es a o ma a usa a e em ne a minada ambien e nascem esc i o es, po exemplo, de
kauno kilę Vy au ė žilinskai ė, judi a Vaičiūnai ė, Leona das gu auskas e k . em mui os
casos assim oi p o a elmen e, po isso que jonas jablonskis em seu Lie u iškos kalbos
g ama ikoje (1901) econheceu ne ik ąjį (ou an ąjį) ie nieks, que a sako às pe gun as
ku, ka, ku iõn iẽ on? (jablonskis 1957: 71). nemaža ilia y o o mų esama mesmo e
ecen emen e e s uas g ožinės li e a ū os kū iniuose: osca o Wildeo Do iano
G ėjaus po ai ( e ė Lilija Vanagienė), Michailo bulgako o Meis as e Ma ga i a
( e ė algiman as Miku a), jos eino gaa de io So ijas pasaulis ( e ė eglė išganai y ė),
wa Ma koino Tomo Soje io nuo ykiai ( e ė Valen ina chu ginai ė) e k . Es a o mas
mais aleg as não é e i ada nas a uais aduções do Sag ado esc ip o (Česlo o
ka aliausko, an ano ubšio, kos o bu bulio). Aqui elas são pa icula men e adequadas,
po que eligiosos
144 ac a Linguis ica Li huanica LXVII ex os ca ac e izam um ce o
au iMas Ma keViČius
a chajiškumas (Ma ke ičienė 2012: 119). ilia i o não in equen emen e é usado e na
linguagem adminis a i a (Vlada skienė 2003: 4756), e de ou os es ilos em ex os3.
Paulauskienė ambém a i ma que ilia i o ninguém especi icamen e de língua negena
(Paulauskienė 1994: 105). mas al conscien e ou insąconscien e seu silênciamen o ainda
assim é sua iška des a o ma e ela a ojanços pessoas disc iminação, jun o e
pob edinamen o da mo ologia da língua Li uânia. ilia y o izoliação mui o es eu ina
g ožinės (ypač poe inės) e šnekamosios possibilidades da língua. po an o, nas
bū i aiškiai pasaky a, kad ilia y as nė a nei s e imybė, nei kalbos no mas pažei-
g amá icas p á icas de e ia o ma djian i. cla o, é p eciso en a iza que isso é
didelė lie u ių dalis jo iš ik ųjų ne a oja.
possí el, e não o ma ob iga ó ia, po que nas g amá icas silênimas o mas espčiai
i šnekamojoje kalboje ik iausiai ilgiau bū ų išsilaikiusi d iskai a, siekinys, jei
nyks a. pelo menos já g ožinėje li e a u a em escolas g ama icas se ia mencionado,
que isso é a minês, mas o mas da língua no mas não o ensi ian es. cla amen e e ,
que de á ios cien í icos e p á icos g ama icos au o es de pa ocínio zemaičių
eikiamybės pa icipio não mal se man ém e ago a, embo a ele seja usado em
es eu esniame ple e e mui o ečiau negu ilia i is. mas necessá ia pa icipância
incluído em escolas de di igêlius4 (Palubinskienė, Čepai ienė 2008: 73 e k .). po causa
des a žemai iška o ma de consumo mo ologia da língua li uânica nesup as ėja. Na
g amá ica ainda são incluídas o mas eesiẽ, ea einiẽ, ebūniẽ, embo a elas sejam usadas mui o a amen e (pi mosios d i ge almen e po e iuses)5.
Painesni būdVa džių daik aVa dėjiMo a Vejai ge almen e mig a as pa es da língua aleg niuojamosios e
suas o mas. especialmen e mui as ezes būd a dis passa em daik a a dį, pa icip is em būd a dį.
exis em ês p incipais c i é ios de econhecimen o e classi icação de pa es da linguagem: léxico
( eikšmė), mo ológico ( o ma) e sin ác ico (sin axinė unkcija, de inimas). pala ai passando em ou a
pa e da linguagem, nem a as ezes oco e seu con li o de o ma com a pa e da linguagem adėmusia
sis ema kai imo. Po exemplo, do sis ema daik a a džio apa ece in oduziuo ines o mas de: jaunàsis,
jaunóji, nelabàsis, úl imaóji, pik àsis, p akeik àsis, š en àsis, š en3 apnykęs sma kamen e múl iiskai os
ilia i , mas isso ainda não mi usi o ma. Vy au o o g ande uni e si á io ex ine o quis ados 136
daik a a džių o mas plu aliskai os ilia i (Vlada skienė 2003: 52).
4 in eliz, anaip ol não em odos.
5 Es as o mas an igamen e o am conside adas geidžiamąja sedaka (Lkg ii 63), ago a liepiamąja sedaka (dLkg 2006:
343, 345).
kalbos dalių pa ibio p oblemos
145s aipsniai / a icles
óji, álgomasis i k . Lie u ių kalbos žodyne ne gi a ojama san umpa emph.,
desc eúdenas pela qual in oduziuo inas o mas de daik a a džio. san umpa sm. emph.
es á dian e das pala as álgomasis, ýkdomasis; s . emph. dian e das pala as mi inóji,
úl imaóji, o smob. emph. a pala as paláimin asis, -oji, p akeik àsis, -óji, ikin sis, -čióji e
k . (Lkže). Na alacojame e a mês daik a a dis pode adqui i a é g aus de daik a a džių
o mų (p z., a gšèsnis, asiliáusias, nabagiáusias, ėpliáusias). P anas ska džius apie
laipsnia imą pa ašė a é dois a igos com o mesmo nome daik a a džių laipsnia imas
(ska džius 1997a: 431433; ska džius 1997b: 433439). Plg. seus dados exemplos: ele po odos é
canunes; e ele po i ponese (ska džius 1997a: 432); ele po odos shuniausias, inginesnis
(ska džius 1997b: 434, 437) e k . aigi de daik a a džių pasida oma supe io e mais al o g au
de būd a džių e p ie eiksmių. de daik a a džio ý as ki ado se o madas de ad e bio
g aus de o ma y ésnis e y iáusias (plg. ska džius 1997b: 437438; LeW ii 1260; sejL 757758).
ska džius ainda o necem exemplos pečiaũ, yčiaũ, aka iaũ, pakalniaũ e k . (ska džius
1997b: 435436), inalmen e, būd a dį galiausias (ska džius 1997a: 433). ais da ybos de mais
al o e mais al o g au adje i os e p e eiksmia não êm o ma nãoyginamó ia. de
i ik a ó gio ei as o mas de g aus quando i ik a ó gio é uma me á o a de ce a
ca ac e ís ica, po exemplo, asilas simboliza k ailumą, shuo pik umą e pan.
pa a ojamos ada, kai ame daik a a dyje labai iš yškinama ypa ybės sema, ypač
Mig a ęs pala a aleg niado não de aco do isso pa e da linguagem ca ac e ís ico
aleg niação ipo. sudaik a a dėję būd a džiai e pa icipan es man êm o būd a džio do
bene iciá io ienaskai os da o ma mais esque da galūnę -(i)am (p z.: kù siniam,
pažs amam), da o ma ienaskai os do local esque nio galūnę -(i)ame (p z.: ke u nčiame,
kù siniame) e e c. Šnekamojoje kalboje e a mėse es e con li o é en ado liquida ou pelo
menos suš elni i. sis ema não co espondkanços linksnių o mas galūnés podem se
al e adas, po exemplo: bal akãkliui, kù siniui, laukniui, pažs amui, juodaspa yje, kù sinyje.
Paulauskienė suge e não se em ígidos e ole a daik a a diškas galūnes, quando
būd a dis sudaik a a dėja (Paulauskienė 2004: 219). há mui os casos em que
sudaik a a dėjęs apelido ou pa icipis sem exilos laiky inas daik a a djou, po exemplo.:
jaunàsis, jaunóji, pažs amas, s iklnė, gi uõklė ʻ ai o as, ilgalpė ʻgeguž aibinių šeimos
d ėgnų miškų augalas, ilgapiš is ag ʻis, Š en óji, Ìlgas (ežėjedė kelež a džiai y a
as p ie dubingių), Juodsnùkis (pa a dė). Šnekamojoje kalboje okie sudaik a a -
gas innauj, g ekubios pe sonalis i au omobilas, au omobili nė i k . daik a a dijus y a
labai pla i i būd pa sė, ku ioje pasiklisk a ne o se e de e minologia. būd a džių
daik a a dėjimas mais amplamen e a ado no p imei o omo da g amá ica da língua
Li uânica (Lkg i 529534). mais equen emen e daik a a dėja a2 e ē kamienų būd a džiai:
dū inia (p z.: an amẽ is, -ė, bend aámžis, -ė, ke u nýdėl aiški būd a džio e daik a a džio
c i é ios de assen amen o não em á ios pala aynos há nemaža bainia o. A ualmen e, da
146 ac a Linguis ica Li huanica LXVII is, -ė, nepilnamẽ is, -ė, skel alpis, -ė), alguns
au iMas Ma keViČius
p iešdėlių e p iesagų ediniai (p.g.: bega is, -ė, jaunklis, -ė, lauknis, -ė, mažlis, -ė, mažiùkas,
-ė, ilniẽ is, -ė) e k . No malmen e em g amá icas e diccioná ios ais c i é ios de
indicação de pa es da língua não nu e am. G ama icana das línguas Lie u ių pelo
menos há cla o aconselhamen o: desse ipo pala as podem se conside adas e
daik a a džiais, e būd a džiais, exemplo. :, aulniai ʻba ai su aulais (daik a a dis) e aulniai
ba ai (būd a dis) (Lkg i 533). da a ual língua li uana g ama ica ap esen ados exemplos
pode julga -se que se segue a mesma posição: os adje i os em cada caso são
ap esen ados com pažymimaisiais pala as (p z.: bal akãklė an is) (dL 2006: 229), e
daik a a džiai sem pažymimųjų pala as (p z.: gel onplaũkis, -ė) (dLkg 2006: 155kg). Es a
posição lógica e con o á el. mas p oblemá icos casos não al am.
linguagem li uânica, a maio pa e dos ipos mencionados a2 e ē das pala as pe encen es
aos kamienams são conside ados ca ac e a džiais. Nes a pala a-ne ca ac e a džių
daik a a dėjimas mos ado menkai. de ido ao meno olume de ocódino, apu , des e
p ocesso mais de alhado mos a e impossí el. da língua Li uânica, a pala a
sudaik a a dėjusių būd a džių dada mui o mais. po ém ainda pe manece não escla ecido,
po que na a ian e ele ônica des e diccioná io a pala a bema šknis, -ė é conside ada
būd a džiu, sem kenis, -ė, bekepù is, -ė daik a a džiais, a beš akis, -ė e būd a džiu, e
daik a a džiu (Lkže). Dabo inas pala as da língua li uânica dū inys umpa ẽgis, -ė
conside ado būd a džiu, e zemaži is, -ė daik a a džiu; juod(a)plaũkis, -ė būd a džiu, e juoda
edis, -ė daik a a džiu; juodmagis, -ė conside ado būd a džiu, júodbė is, -ė daik a a džiu, e
žalmagis, -ė e būd a džiu, e daik a a džiu. a pala a be edis, -ė é conside ado būd a džiu, e
bešidis, -ė būd a džiu e daik a a džiu (dLkže 2006), embo a abiejų signi icâncias são
pe kel inės. ais dispa odumos podem se encon ados a mių e šnek ų diccioná ios, po
exemplo, bal apláukis, -ė adj. (d skž 28), e audonabaz dis, -ė smob., adj. (d skž 297); g ei ùlis,
-ė smob. (d skž 111), o g ažùlis, -ė adj., smob. (d skž 108); bal pkis, -ė adj. (Znž 1 106), e
juodãkis, -ė adj., smob.
(Znž 1 575); juodapláukys, -ė adj. (kj 2 87), e bal abazdys sm. (kpž 1 144);
ilganõsis, -ė adj., o ilgakãsė s . (kz ž i 271).
Lie u ių kalbos žodyne p ie okio ipo žodžių (p z.: plačiapẽ is, -ė, plikaga is, -ė,
um pa ẽgis, -ė) às ezes ap esen adas duas e e ências adj., smob. (Lkže). al dupla
cogyma equen emen e é usada D uskininkų a mės solodyne, Kupiškėnų solodyne,
Kal anėnų šnek os solodyne. Na dicção das línguas Li uãs exis e e ou a a ian e
daik a a dis e a ibu dis ap esen am-se em a igos sepa ados, ex.: bal aplùnksnis, -ė,
liepsnabazdis, -ė ʻ aus aba zdis, liepsnaga is, -ė ʻ aus aplaukis (Lkže). diccioná ios de
uma ou ou a posição man endo consis en emen e, a mencionada con usão se ia
possí el e i a . do pon o de is a econômico, cla o, mais con enien e a p imei a opção,
mas logiškiau se ia ap esen á-los em a igos sepa ados. Essas pa es de pala as êm
di e en es ca ego ias mo ológicas, execu a desiguodas unções sin ác icas.
kalbos dalių pa ibio p oblemos
147s aipsniai a icles
būdVa džio e daLyVio Pa ibys /
mui o paini s i is é o ca ac e a damen o dos pa icipan es que execu a am unções
do sinal. Vy au as amb azas a i ma que mui os pa icipan es būd a diškos
a osenos būd a dėjimu explica impossí el, po que al sua a osena é pi minė, . i.
pa eldė a a pa i daqueles empos, quando o pa icipan e ainda não oi incluído no
sis ema de ca ego iões de açãomažodžio. mas em ge al amb azas pa icipio
ca ac e a damen o econhece, ex: suáugęs ý as, a sãkan is dá bas, pasi ù in is žmogùs (Lke 96).
Nas p incipais g amá icas da língua li uãs, ca ac e ís icação de pa icipan es é a aliado
san ú ia. língua Li uânica g ama icana pas o iu peculia idade eiškian ys ediniai
conside am būd a diškos a osenos pa icipan es, po exemplo: segundo in i Se e ja,
dedančią iš ą, su e dančių ži nių, n e ikęs peilis, adul o homem, sukalbamas žmogus,
sup an ama kalba (L ii 334338kg). a ibu iais conside ado só um ou o pa icipio o ma
endo pala a, po exemplo: d us as, -à, glaũs as, -à, iẽs as, -à, skiaũs as, -à, sùk as, -à,
à mes as abalho ʻp as as abalho, pa énkin as homem (Lkg ii 345). P esen es
g amá icas da língua li uanas e pala as à mes as, pa énkin as são conside adas
pa icipan es (dLkg 2006: 372). Nes a g ama ica encon a-se mui o poucos a ibu os,
coincidindo com a o ma pa icipio, ex.: d us as, glaũs as, iẽs as, sùk as, skiaũs as (dLkg
2006: 37 gaũb as, sks as (dLkg 2006: 222), Aqui eles são conside ados não subūd a dėjusiais
pa icipan es, e būd a džiais, ei osi os de nep iešdėlinių eiksmažodžių com o man u
- i galūnėmis (dLkg 2006: 223). mais subūd a dėjusių pa icipan es o nece Paulauskienė,
ex: la biamàsis muilas, gélbėjamoji al is, siu amóji mašina, i ẽnamasis casa, lipama liga,
d us esse água, a é as janas, os bul ės, lenk à nosis, pašlęs no as, ne kęs c iança
(Paulauskienė 2006: 52).
ou aquia dos p incipais e mos da língua li uanas au o es de posição. Aqui a
a ibuição dos pa icipan es econhecido mui o mais eqüen e. No malmen e
au o es pon os de is a pa a es a p oblemá coincidem. Po exemplo, encon a 102
(dLkž 2000), i Lie u ių kalbos žodyne (Lkž), i jų abiejų elek oniniuose a ian-
casos, que e Daba inės lie u ių kalbos žodyne uose (dLkže 2006; Lkže), e A galiniame
daba inės lie u ių kalbos žodyne (adLkž) são laik adžiais, ais como: a i ikamas, -à,
d b as, -à, d ukla, -à, glaũs as, -à, gims as, -à, ki amas, -à, maišýs as, -a, móky as, -a,
neapsãas, -a, negi d as, -a, ne išngiamas, -à, nepakinamas, -a, -a, A asomas, -a,
ne aliú as, -a, ne a, -a, palimin as, -a, palimin as, -a, -a, -a, -a, -a, -ma cadas, - al - al, - al,
- al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al,
- al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al
De o ma semelhan e como diccioná ios a ib amen o dos pa icipan es é a aliado an ano Pake io li o
Akcen ologija p imei a pa e (Pake ys 1994, 390395). a ibu a dagem dos pa icipan es econhecido e em
ansminiuose diccioná ios. Po exemplo, Kupiškėnų ocodyne pala as d us as, -à (kpž 1 455), ka pý as, -a
(kpž 2 191), não mane ameim mesmo ocodyne mui o semelhan e a signi icação e es u u a e in ys
ac a Linguis ica Li huanica LXVII ý as, -a (kpž 2 999), Zana ykų šnek os pala aine
au iMas Ma keViČius
pala as b inas, -à (Znž 1 202), gi as, -à (Znž 1 450), Kal anėnų šnek os pala aine
pala as móky as, -a (kl ž 177), nema ý as, -a, ne aliúo as, -a (kl ž 148 185) No
en an o, às ezes não é ácil pe cebe algumas pala as a ibuindo a ibuição ao
būd a dji ou ao pa icipio mo i os. nembai cla o, po que as mesmas pala as em um
dicílio são conside adas būd a džiais, em ou o pa icipos. Po exemplo, a liẽkamas,
-à, pe kamas, -à, a iamas, -à, mã omas, -a, pamókomas, -a, pàs ebimas, -à,
pa éldimas, -à, sù lingua mas, -à, sup a amas, -à, álgomas, -a, d as, -à, ka pý as, -a,
pa ėlúo as, -a, p aké, -à, p slėg as, -a, Daba , žodyž as, -à a e used by Li huanian
Li huanian e bs (dLkže 2006), e by Li huanian e bs (Lkže 2006) (não são
ap esen ados como adjec i os da língua, e mui os deles são apenas adjec i os de
e bos co esponden es) e in e so: pala as suáugęs, -usi, pa énkin as, -a diodyne
da língua Li uânica conside am būd a džiais (Lkže), e Daba inės lie u ių kalbos
diodyne pa icipan es
(dLkže 2006).
leksiniai unidades são a ibuídos não oms mesmas pa es da linguagem. Plg. : da língua Li uânica o e bo
damas, -à ʻ inkamas ės i é būd a dis, e álgomas, -a ʻ inkamas algy i pa icip is; sùšnekamas, -à é
būd a dis, o sùkalbamas, -à pa icip is; padkęs, -usi būd a dis, e pašlęs, -usi pa icipan e; suáugęs, -usi
būd a dis, o pagi ẽnęs, -usi e sub éndęs, -usi pa icipan es (Lkže). Dabo ínas dicioná ias da língua
li uânica a pala a zak ečiamóji (liga) é būd a dis, e limpamóji (liga) pa icipi (dLkž 2000: 885, 370); kęs, -usi
būd a dis, o kęs, -usi pa icipi (dLkž 2000: 844, 932). No ocabulá io da língua Li uânia encon ado e ais
casos, onde a mesma signi icação endo a pala a é ap esen ada e como a ibudil, e como pa icipi (pode
se ap esen ado no co esponden e a igo de eiksmažodžio). duas pa es da língua a ibuídos pala as
nepaláužiamas, -à, nepalekiamas, -à, nepa asomas, -a, nepé maldaujamas, -a, pakál inamas, -a,
subs i uchiamas, -à, žnomas, -a e k . (Lkže). isso é melho manei a ap op iado a eal si uação, po que
discu i pala as pode subūd a dė i, mas pode ica em e pa icipan es. ap esen am-se em a igos
sepa ados com cogyma pa ., ex.: ne kęs, -usi, pasiléidęs, -usi, pasiù ęs, -usi, pašlęs, -usi (Lkže), ou dl ., ex.:
nem ęs, -usi, pasiléidęs, -usi, suáugęs, -usi (dLkže 2006). assim o nece malgu ou adu o . pa icipan e
não é pa e da linguagem. po ou o lado, dessas pala as são mui o poucas. De ol a no dicioná io a ual da
i Lie u ių kalbos žodyne, i Daba inės lie u ių kalbos žodyne kai ku ie žodžiai
língua li uana deles é dado apenas 18 (adLkž 848). de ido a al pequena quan idade ealmen e não p ecisa ia
sepa a dos ce i icamen os dl . ou pa .6 eles se ia mui o simplíssimo pô em 6 imp escindí eis e
ou as mui o a as ab e iu as. Po exemplo, no ele ônico língua Li uânia diciono a ian e só a uma
pala a įsidėm inas, -a é san umpa neces. ( eikiamybės daly is) (Lkže).
kalbos dalių pa ibio p oblemos
155s aipsniai a icles suMMa y and mo phological o ms, hei ambi alen in e p e a ion in
issues ela ed o Pe iphe y o Pa s o speech
di e en linguis s wo ks, dic iona ies and p ac ical g amma s (especially in school g amma s). Wo ds
he a icle is de o ed o analysis o he unde ined si ua ion ypical o some pa s o speech
usually acqui e he s a us o ano he pa o speech due o disappea ance o some g amma ical
o ms. ollowing ex inc ion o he old loca i e case and he pos posi ional loca i e called he alla i e,
hei emains (e.g., namiẽ ʻa homeʼ, pusiáu ʻsemi-ʼ, aka óp ʻ owa ds e eningʼ, e c.) became
ad e bs. such cases do no aise any discussions. ye he illa i e case, which is no ex inc by a and
used qui e o en, is igno ed wi hou any eason in some wo ks ela ed o mo phology i is simply
omi ed. he e o e, bo h Li huanians hemsel es and people om o he coun ies lea ning Li huanian
o en imes do no know wha kind o o m i is, how i is de i ed and whe he i is p ope o use i .
nominalisa ion o adjec i es is no expec ed o cause g ea p oblems. ne e heless, wo ds ha ing
simila s uc u es and seman ics a e o en a ibu ed o di e en pa s o speech. e.g., he wo ds
be edis, -ė ʻ acelessʼ, juodaplaũkis, -ė ʻblack-hai edʼ a e called adjec i es, whe eas juoda edis, -ė
ʻblack- acedʼ is ea ed as noun (dic iona y o Mode n Li huanian). g ea unce ain y is
cha ac e is ic o he limi sepa a ing ue pa iciples and adjec i ised pa iciples. adjec i isa ion
o he pa iciple is almos no ecognised in Li huanian language g amma s, ye i is widely e lec ed
in he main dic iona ies o Li huanian. ne e heless, qui e a numbe o cases o disag eemen exis s
he e, as well. e.g., he wo ds pa éldimas, -à ʻinhe i ableʼ, p akéik as, -à ʻdamnedʼ a e called
adjec i es in some publica ions ye pa iciples in o he s. he a icle also emb aces a b ie o e iew
on he ambi alen ea men o ad e bs se ing he unc ion o subo dina e conjunc ions (e.g., ku
ʻwhe eʼ, kadà ʻwhenʼ, kap ʻhowʼ, kek ʻhow many/muchʼ, e c.). he mos a ional way would be
ea ing hem as ela i e ad e bs.
Į eik a 2012 m. maio 21 d.
au iMas Ma keViČius
Lie u os edukologijos uni e si e as
Ta aso Še čenkos g. 31, LT-03111 Vilnius, Li uânia
[email p o ec ed]