scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Kalbos dalių paribio problemos

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Kalbos dalių paribio problemos

Author: Aurimas Markevičius
Year: 2012
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/985/1075
140 ac a Linguis ica Li huanica LXVII
Au iMas Ma keViČius
Lie u os edukologijos uni e si e as
Mokslinių pesquisas di eções: mo ologia, dialek ologia,
his o inė g ama ika.
kaLbos daLių
Pa ibioLeMos ano ação a igo a a-se unde inėž a de algumas pa es da língua e o mas
issues ela ed o Pe iphe y o Pa s o speech
mo ologicas si uação, ne iena eikšmė sua in e p e ação cien í icas, p á icas g ama icas e
p incipais diccioná ios da língua li uãs. ainda amplamen e usada o ma ilia i o mui as ezes
injus i icadai igno ada, . i. p ossimamen e nu ilima. encon ado mui os casos, onde pala as
mui o semelhan es de es u u a e semân ica são conside adas não a mesma pa e da língua.
Con a a amen e a aliado alguns a ibu dó ios daik a a damen o. ainda mais desiguodes
abo dagem pa a os pa icipan es a ib a damen o. Po exemplo, pala as ka pý as, -a,
p akéik as, -à, p slėg as, -à uns dos kalbininkų conside am būd a džiais, других pa icipi os.
b e emen e discu e-se į a dinės kilmės p ie eiksmių si uação uns dos eles são conside ados
apenas p ie eiksmiais, ou os e p ie eiksmiais, e jun ukais.
anno a ion and mo phological o ms, hei ambi alen in e p e a ion in scien i ic and p ac ical
he a icle is de o ed o analysis o he unde ined si ua ion ypical o some pa s o speech
g amma s as well as in he main dic iona ies o Li huanian. he illa i e-case o m, which is s ill widely
used, is o en igno ed wi hou eason, i.e., i is simply supp essed. nume ous cases ha e been ound
whe e wo ds ha ing a e y simila language s uc u e and seman ics a e ea ed as di e en pa s
o speech. ambi alence also exis s in in e p e a ion ela ed o nominalisa ion o some adjec i es.
di e en a i udes also exis owa ds pa iciple adjec i isa ion. e.g., he wo ds ka pý as, -a
ʻ immedʼ, p akéik as, -à ʻdamnedʼ, p slėg as, -à ʻdep essedʼ a e conside ed o be adjec i es by
some linguis s and pa iciples by o he s. he a icle also emb aces a b ie o e iew on he s a us o
ad e bs ha ing a p onominal o igin hey a e in e p e ed as ad e bs by some, as well as bo h ad e bs
and conjunc ions by o he s. esMiniai pala as: pa es do discu so, ilia i , būd a džio
daik a a dėjimas, daly io būd a dėjimas.
keyWo ds: pa s o speech, illa i e case, adjec i e nominalisa ion, pa iciple
adjec i isa ion.
kalbos dalių pa ibio p oblemos
S aipsniai a icles 141 ĮVadinės Pas abos pa ibiu das pa es do idioma conside am-se
casos, quando pala as êm yškių duas pa es do idioma a ibu os e po causa dessas
pala as da alocação uma ou ou a pa e do idioma às ezes su ge dú idas. Pa ibiu são
a ibuídas e ais pala as, cujo s a us i a de ido ao desen ol imen o da língua. são
nemaja pala as, que, endo umaodą onologinį pa idalą, pe encem a ski ing pa es da
língua. não excep o po eqünus casos de homonymia (pa y например, bos dalims ima
pe eni i po causa seman inių, mo ologinių ou ou osokios ki imų. pala as mig ação
g as – būd a dis i daly is, be – p ielinksnis i dalely ė), žodžiai ski ingoms kal-
de uma pa e da língua pa a ou a da língua li uãs é um elho eiškinys. essenciais
mudanços oco e nyks an algumas o mas g ama icais. Po exemplo, ex inguido ao
elho loca inho loka y , seu likučiai namiẽ, pusiáu, pa es eas e n aukš aičių a ojami
a iẽ ʻa , oliẽ ʻ oli, o iẽlauke, zemaičių d jau ou d e já ʻd iese o nou-se
p ie eiksmiais. al mesmo des ino iš iu e pos pozicinio ice ininko alia i o emanes:
galóp, my ióp, namóp, pa aka ióp, pa asa ióp, udenióp, aka óp, el nióp. ago a essas
pala as são conside adas p e eiksmias. ilia i us esis iu mui o melho , mas sua
posição nas g amá icas unde inėž a. Nes e a igo ainda são analisados abundosos
casos, quando mesmo lingüis as nãou a ia po causa de pala as pe encência a uma ou
ou a pa e da língua. P oblema já um pouco in es igada. i a Šepe y ė é esc e usi
sob e daik a a džių linksnių ad e bialização e sob e equen es desen upimas Lie u ių
kalbos žodyne e Lie u ių kalbos g ama ikoje, quando o mesmo e bo ienu ainda
conside ado daik a a džiu, ki u p ie eiksmiu (Šepe y ė 1995: 142147). nas g amá icas
desses casos é possí el não menciona ou ap esen á-los como p oblemá icos. mas
umaokį ou ou aokį solução de em encon a dicynininkai na compilação de diccioná ios,
cada pala a de e se p ecisamen e desc i a.
neaPib ėž a iLia yVo Padė is ilia y o des ino a o accioso negu do elho ice ininko
loka y o e pos pozicinių pašalio icininkų. ele a é ago a sulos e eas e n aukš aičių
a mėse (issky us šiau ės pane ėžiškius e aka inę pie ų pane ėžiškių dalį), y inėje
aka ų aukš aičių a mės dalyje (bi š onas, jieznas, kaišiado ys, žiežma iai, jona a
e k .) aindaė a sis eminis aš un asis linksnis. Vadici, pelo menos me ade Li uê o usa a.
e essa pa e, asuolês Vlada skienės obse ėjimu, [...] mui o nãousususiendos sob e
os sen inhos kalbininkų esse aleg nie usa não só na con e sa domés ica, mas
ambém em ex os publicamen e ap esen ados (Vlada skienė 2003: 48). desa , na
lingubininha li e a u a ilia y o posição inde inėž a. No P imei ojame língua Li uânica
g ama ikos omo odos pos poziciniai ie ininkai ainda são conside ados aleg niais.
ilia i é conside ado cons uções em + galionis a ocai u, um ce o a s ilis ine
p iemone. indicadas seus alo es (Lkg i 207209). Fo nece- se ambém ilia y-
ac a Linguis ica Li huanica LXVII o o igem p i eiksmių: dešinn, kai n, lauka, namõn1,
au iMas Ma keViČius
o a, p ekin, i šu, žẽ 月 (Lkg ii 142 447448). A a ual g amá ica das línguas li uãs ilia i o é
indicado como eas e n e me idional al š aičių a mių linksnis, mas sob e seu uso
gene inėje alboje nebeužminuma (dLkg 2006: 68). indicam alguns sus aba ėję ilia i
o igem adjeiksmiai: lauka, namõn, šali, idu, i šu (dLkg 2006: 412). Todas as o mas
ilia i o o mas de p e eiksmimas conside a impossí el po á ias azões: 1. ilia i o
pode e ma cinho, exemplo. : Nujo a ms ia miška; Ik ka i n akon; Sùk ši õ n pùsėn.
sup ie eiksmė i pode só aquelas o mas ila i o que não êm sinal, ex: sùk dešinn,
áukis šal i, ek i du , iškeliã o amžinýbė n2. P esen e lo škumą, se cons uções ou
pala as o pa o izado com pažyminiais (dLkg 2006: 411). po an o di icilmen e se
pode p e eiksmiu conside a o ma a i šu, po que pelo menos šnekamojoje alboje
lie u ių kalbos g ama ikoje eigiama, kad negali bū i jokios kalbos apie p ie eiks-
ela é usada e com pažyminiu, p z. : E mán lp a bja u ia i šu? (alan a). ne
p ie eiksmiu, e daik a a džiu ela é conside ada e dicodyne da língua Li uânica, p z. :
En ão a ás a ą, ažmausi e šu e ažinėsi (apsas); Įdedi [sū į] aqueles spąs uos, kokį
akmenioką zadedi i šu (Palė enė) (Lkže; plg. da kl ž 408). 2. ilia í a pode e e i icia
i ic a ó gens, exemplo. : Kauna, Rõkiškin, Pane ėži, Va ėnõn, Ukme gn, Aly u, Vlniun,
Pa žiun. con oliai p e eiksmiai se ia anomalia.
3.Incluindo ilia y ą, p e eiksmis demasiadog expandês um. 4. impossí el p e eiksmiais
conside a būd a džių (p z.: bal a, bal õn), skai a džių (p z.: uma, an õn), į a džių
(p z.: ši a, ku iõn), daly ių (p z.: a ida ý an, a neš õn) ilia i o o masų. a ual pon o de
is a pa a ilia y ą al ez p ecisamen e é nusali usi aldona Paulauskienė.
Ac edi a a-se que embo a ilia i o e não insc i o em no minamen osas g amá icas,
mas é um a o da linguagem (Paulauskienė 2001: 198). kalbininkės a i mação, seigu isso é
li e con e sação, publicis ika com g ožinio es ilaus aožais, es e depu ininką deixamos
(Paulauskienė 2001: 199).
Noxlónicas e no minamosi g ama icas em posição ilia i o de e ia se p ecisamen e
nusagado. maio ia das pessoas ine i a elmen e encon a com ilia y u e em sabe o
que isso é. mais dois mo i os indica e ika imku ė. dos idiomas Li uãos mokąsi
es angei os não en ende a, qual é essa o ma, como ela é consumida e o mada.
ilia i o nas g amá icas não é incluído em links sis ema, po an o dele não econhece
p og ama au omá ica de análise mo ológica ( imku ė 2004: 126).
Mui o mal, que p á icas (especialmen e escola es) g amá icas ilia i as simplesmen e silêncio. essenciais
assun os da sis ema g ama ical da na i a língua as pessoas ap ende ão1 o ma namõn na e dade não
o iginou de ilia i o, pois e dadei o ilia i o é nama. Nes e caso é oco ês opos o p ocesso p ie eiksmis
namõ adquijo ilia i o o man ą -n. 2 P ie eiksmis (ou al ez ainda ilia i us) e e ninýbėn não
in equen emen e é usado em zaz Compaixas às gen es dos alecidos e p óximos aos.
kalbos dalių pa ibio p oblemos
143s aipsniai a icles a p ecisamen e mokykliniais anos. só jono Šukio onzeildas classe
da língua li uanas manualêly é a no a que einamąjį idaus ie ininką pode usa em es ilos
li esos (Šukys 2001: 111). em ou os escola ís icos manualêlios es e aleg nis
nãomenção. po isso mui os não imaginam, qual é essa pa e ou o ma da linguagem, não
sabem, se ela pode se usada. in adezimi os in o man as (į ai ias especialidades
s uden sų) oi pe gun ada, qual pa e da linguagem são as pala as andeni e spn on
sakiniuose jedas įk o andeni e Dáik us suk ó iau senõn spn on. qua o ze deles
o necido o mas ilia i io laikė p ie eiksmiu, cinco ki u ie ininku, e os es an es
desconheciam, qual isso mo ologinė o ma. Vienuolika achou que essa o ma não pode
se usada. po an o em g amá icas p á icas ilia i o não de e se silêncio. de e ia dize ,
que é nesis eminis aleg nis, segundo o depu ado , usado e les e e sul da Li uânia, e ki u
homem as mui aybę ilia y o exemplos de au osakoje, g ožinėje li e a ū oje, gi dės,
pasi aikan is e ai. apie jį u i žino i i ie, ku ie pa ys jo ne a oja. kiek ienas
não um e mesmo a os šnekamojoje kalboje. especialmen e mui as ezes
pa o ojamo sup ielinksnėjęs ilia y as a da: žegnojan is, k ikš o o mulėje, Li uânia
himne e k . Paulauskienė a i ma que o uso do ilia i o quase se limi a bui ine šnekamąja
kalba i g ožine li e a u a (Paulauskienė 1994: 104; Paulauskienė 2006: 84). mas isso é e são
as p incipais es e as de consumo de qualque linguagem. se ia mui o uim, se a pessoa
egula men e ala ap endesse só de cien í ica, kancelia inesa ou ou a igo do es ilo
de linguagem. g ožinė li e a u a língua não é in e io , pe i e inė linguagem a maina, e
nela equen emen e usadas o mas não de em se igno ojadas. na li e a u a g ožinha
ilia y o o mas de a o pas ou mui o equen emen e. ele usa a e ago a usa não só a
les e, mas ambém os esc i o es li uanos ociden ais: k is ijonas donelai is, dionizas
Poška, sil es as Valiūnas, simonas daukan as, simonas s ane ičius, Mo iejus Valančius,
žemai ė, Vincas kudi ka, Mai onis, Lazdynų Pelėda, Vaias P ančai is, Ša ijas agana,
ju gis sa ickis, Vaias Mykolai is-Pinasu , jonas ais is, salom is nė, boskaska,
an anasjači, Pe as c i ka, Ma ius ka iliškis, Mače nis, Vinc a, juozis, juozis, e lickas e
k . Es a o ma a usa a e em ne a minada ambien e nascem esc i o es, po exemplo, de
kauno kilę Vy au ė žilinskai ė, judi a Vaičiūnai ė, Leona das gu auskas e k . em mui os
casos assim oi p o a elmen e, po isso que jonas jablonskis em seu Lie u iškos kalbos
g ama ikoje (1901) econheceu ne ik ąjį (ou an ąjį) ie nieks, que a sako às pe gun as
ku, ka, ku iõn iẽ on? (jablonskis 1957: 71). nemaža ilia y o o mų esama mesmo e
ecen emen e e s uas g ožinės li e a ū os kū iniuose: osca o Wildeo Do iano
G ėjaus po ai ( e ė Lilija Vanagienė), Michailo bulgako o Meis as e Ma ga i a
( e ė algiman as Miku a), jos eino gaa de io So ijas pasaulis ( e ė eglė išganai y ė),
wa Ma koino Tomo Soje io nuo ykiai ( e ė Valen ina chu ginai ė) e k . Es a o mas
mais aleg as não é e i ada nas a uais aduções do Sag ado esc ip o (Česlo o
ka aliausko, an ano ubšio, kos o bu bulio). Aqui elas são pa icula men e adequadas,
po que eligiosos
144 ac a Linguis ica Li huanica LXVII ex os ca ac e izam um ce o
au iMas Ma keViČius
a chajiškumas (Ma ke ičienė 2012: 119). ilia i o não in equen emen e é usado e na
linguagem adminis a i a (Vlada skienė 2003: 4756), e de ou os es ilos em ex os3.
Paulauskienė ambém a i ma que ilia i o ninguém especi icamen e de língua negena
(Paulauskienė 1994: 105). mas al conscien e ou insąconscien e seu silênciamen o ainda
assim é sua iška des a o ma e ela a ojanços pessoas disc iminação, jun o e
pob edinamen o da mo ologia da língua Li uânia. ilia y o izoliação mui o es eu ina
g ožinės (ypač poe inės) e šnekamosios possibilidades da língua. po an o, nas
bū i aiškiai pasaky a, kad ilia y as nė a nei s e imybė, nei kalbos no mas pažei-
g amá icas p á icas de e ia o ma djian i. cla o, é p eciso en a iza que isso é
didelė lie u ių dalis jo iš ik ųjų ne a oja.
possí el, e não o ma ob iga ó ia, po que nas g amá icas silênimas o mas espčiai
i šnekamojoje kalboje ik iausiai ilgiau bū ų išsilaikiusi d iskai a, siekinys, jei
nyks a. pelo menos já g ožinėje li e a u a em escolas g ama icas se ia mencionado,
que isso é a minês, mas o mas da língua no mas não o ensi ian es. cla amen e e ,
que de á ios cien í icos e p á icos g ama icos au o es de pa ocínio zemaičių
eikiamybės pa icipio não mal se man ém e ago a, embo a ele seja usado em
es eu esniame ple e e mui o ečiau negu ilia i is. mas necessá ia pa icipância
incluído em escolas de di igêlius4 (Palubinskienė, Čepai ienė 2008: 73 e k .). po causa
des a žemai iška o ma de consumo mo ologia da língua li uânica nesup as ėja. Na
g amá ica ainda são incluídas o mas eesiẽ, ea einiẽ, ebūniẽ, embo a elas sejam usadas mui o a amen e (pi mosios d i ge almen e po e iuses)5.
Painesni būdVa džių daik aVa dėjiMo a Vejai ge almen e mig a as pa es da língua aleg niuojamosios e
suas o mas. especialmen e mui as ezes būd a dis passa em daik a a dį, pa icip is em būd a dį.
exis em ês p incipais c i é ios de econhecimen o e classi icação de pa es da linguagem: léxico
( eikšmė), mo ológico ( o ma) e sin ác ico (sin axinė unkcija, de inimas). pala ai passando em ou a
pa e da linguagem, nem a as ezes oco e seu con li o de o ma com a pa e da linguagem adėmusia
sis ema kai imo. Po exemplo, do sis ema daik a a džio apa ece in oduziuo ines o mas de: jaunàsis,
jaunóji, nelabàsis, úl imaóji, pik àsis, p akeik àsis, š en àsis, š en3 apnykęs sma kamen e múl iiskai os
ilia i , mas isso ainda não mi usi o ma. Vy au o o g ande uni e si á io ex ine o quis ados 136
daik a a džių o mas plu aliskai os ilia i (Vlada skienė 2003: 52).
4 in eliz, anaip ol não em odos.
5 Es as o mas an igamen e o am conside adas geidžiamąja sedaka (Lkg ii 63), ago a liepiamąja sedaka (dLkg 2006:
343, 345).

kalbos dalių pa ibio p oblemos
145s aipsniai / a icles
óji, álgomasis i k . Lie u ių kalbos žodyne ne gi a ojama san umpa emph.,
desc eúdenas pela qual in oduziuo inas o mas de daik a a džio. san umpa sm. emph.
es á dian e das pala as álgomasis, ýkdomasis; s . emph. dian e das pala as mi inóji,
úl imaóji, o smob. emph. a pala as paláimin asis, -oji, p akeik àsis, -óji, ikin sis, -čióji e
k . (Lkže). Na alacojame e a mês daik a a dis pode adqui i a é g aus de daik a a džių
o mų (p z., a gšèsnis, asiliáusias, nabagiáusias, ėpliáusias). P anas ska džius apie
laipsnia imą pa ašė a é dois a igos com o mesmo nome daik a a džių laipsnia imas
(ska džius 1997a: 431433; ska džius 1997b: 433439). Plg. seus dados exemplos: ele po odos é
canunes; e ele po i ponese (ska džius 1997a: 432); ele po odos shuniausias, inginesnis
(ska džius 1997b: 434, 437) e k . aigi de daik a a džių pasida oma supe io e mais al o g au
de būd a džių e p ie eiksmių. de daik a a džio ý as ki ado se o madas de ad e bio
g aus de o ma y ésnis e y iáusias (plg. ska džius 1997b: 437438; LeW ii 1260; sejL 757758).
ska džius ainda o necem exemplos pečiaũ, yčiaũ, aka iaũ, pakalniaũ e k . (ska džius
1997b: 435436), inalmen e, būd a dį galiausias (ska džius 1997a: 433). ais da ybos de mais
al o e mais al o g au adje i os e p e eiksmia não êm o ma nãoyginamó ia. de
i ik a ó gio ei as o mas de g aus quando i ik a ó gio é uma me á o a de ce a
ca ac e ís ica, po exemplo, asilas simboliza k ailumą, shuo pik umą e pan.
pa a ojamos ada, kai ame daik a a dyje labai iš yškinama ypa ybės sema, ypač
Mig a ęs pala a aleg niado não de aco do isso pa e da linguagem ca ac e ís ico
aleg niação ipo. sudaik a a dėję būd a džiai e pa icipan es man êm o būd a džio do
bene iciá io ienaskai os da o ma mais esque da galūnę -(i)am (p z.: kù siniam,
pažs amam), da o ma ienaskai os do local esque nio galūnę -(i)ame (p z.: ke u nčiame,
kù siniame) e e c. Šnekamojoje kalboje e a mėse es e con li o é en ado liquida ou pelo
menos suš elni i. sis ema não co espondkanços linksnių o mas galūnés podem se
al e adas, po exemplo: bal akãkliui, kù siniui, laukniui, pažs amui, juodaspa yje, kù sinyje.
Paulauskienė suge e não se em ígidos e ole a daik a a diškas galūnes, quando
būd a dis sudaik a a dėja (Paulauskienė 2004: 219). há mui os casos em que
sudaik a a dėjęs apelido ou pa icipis sem exilos laiky inas daik a a djou, po exemplo.:
jaunàsis, jaunóji, pažs amas, s iklnė, gi uõklė ʻ ai o as, ilgalpė ʻgeguž aibinių šeimos
d ėgnų miškų augalas, ilgapiš is ag ʻis, Š en óji, Ìlgas (ežėjedė kelež a džiai y a
as p ie dubingių), Juodsnùkis (pa a dė). Šnekamojoje kalboje okie sudaik a a -
gas innauj, g ekubios pe sonalis i au omobilas, au omobili nė i k . daik a a dijus y a
labai pla i i būd pa sė, ku ioje pasiklisk a ne o se e de e minologia. būd a džių
daik a a dėjimas mais amplamen e a ado no p imei o omo da g amá ica da língua
Li uânica (Lkg i 529534). mais equen emen e daik a a dėja a2 e ē kamienų būd a džiai:
dū inia (p z.: an amẽ is, -ė, bend aámžis, -ė, ke u nýdėl aiški būd a džio e daik a a džio
c i é ios de assen amen o não em á ios pala aynos há nemaža bainia o. A ualmen e, da
146 ac a Linguis ica Li huanica LXVII is, -ė, nepilnamẽ is, -ė, skel alpis, -ė), alguns
au iMas Ma keViČius
p iešdėlių e p iesagų ediniai (p.g.: bega is, -ė, jaunklis, -ė, lauknis, -ė, mažlis, -ė, mažiùkas,
-ė, ilniẽ is, -ė) e k . No malmen e em g amá icas e diccioná ios ais c i é ios de
indicação de pa es da língua não nu e am. G ama icana das línguas Lie u ių pelo
menos há cla o aconselhamen o: desse ipo pala as podem se conside adas e
daik a a džiais, e būd a džiais, exemplo. :, aulniai ʻba ai su aulais (daik a a dis) e aulniai
ba ai (būd a dis) (Lkg i 533). da a ual língua li uana g ama ica ap esen ados exemplos
pode julga -se que se segue a mesma posição: os adje i os em cada caso são
ap esen ados com pažymimaisiais pala as (p z.: bal akãklė an is) (dL 2006: 229), e
daik a a džiai sem pažymimųjų pala as (p z.: gel onplaũkis, -ė) (dLkg 2006: 155kg). Es a
posição lógica e con o á el. mas p oblemá icos casos não al am.
linguagem li uânica, a maio pa e dos ipos mencionados a2 e ē das pala as pe encen es
aos kamienams são conside ados ca ac e a džiais. Nes a pala a-ne ca ac e a džių
daik a a dėjimas mos ado menkai. de ido ao meno olume de ocódino, apu , des e
p ocesso mais de alhado mos a e impossí el. da língua Li uânica, a pala a
sudaik a a dėjusių būd a džių dada mui o mais. po ém ainda pe manece não escla ecido,
po que na a ian e ele ônica des e diccioná io a pala a bema šknis, -ė é conside ada
būd a džiu, sem kenis, -ė, bekepù is, -ė daik a a džiais, a beš akis, -ė e būd a džiu, e
daik a a džiu (Lkže). Dabo inas pala as da língua li uânica dū inys umpa ẽgis, -ė
conside ado būd a džiu, e zemaži is, -ė daik a a džiu; juod(a)plaũkis, -ė būd a džiu, e juoda
edis, -ė daik a a džiu; juodmagis, -ė conside ado būd a džiu, júodbė is, -ė daik a a džiu, e
žalmagis, -ė e būd a džiu, e daik a a džiu. a pala a be edis, -ė é conside ado būd a džiu, e
bešidis, -ė būd a džiu e daik a a džiu (dLkže 2006), embo a abiejų signi icâncias são
pe kel inės. ais dispa odumos podem se encon ados a mių e šnek ų diccioná ios, po
exemplo, bal apláukis, -ė adj. (d skž 28), e audonabaz dis, -ė smob., adj. (d skž 297); g ei ùlis,
-ė smob. (d skž 111), o g ažùlis, -ė adj., smob. (d skž 108); bal pkis, -ė adj. (Znž 1 106), e
juodãkis, -ė adj., smob.
(Znž 1 575); juodapláukys, -ė adj. (kj 2 87), e bal abazdys sm. (kpž 1 144);
ilganõsis, -ė adj., o ilgakãsė s . (kz ž i 271).
Lie u ių kalbos žodyne p ie okio ipo žodžių (p z.: plačiapẽ is, -ė, plikaga is, -ė,
um pa ẽgis, -ė) às ezes ap esen adas duas e e ências adj., smob. (Lkže). al dupla
cogyma equen emen e é usada D uskininkų a mės solodyne, Kupiškėnų solodyne,
Kal anėnų šnek os solodyne. Na dicção das línguas Li uãs exis e e ou a a ian e
daik a a dis e a ibu dis ap esen am-se em a igos sepa ados, ex.: bal aplùnksnis, -ė,
liepsnabazdis, -ė ʻ aus aba zdis, liepsnaga is, -ė ʻ aus aplaukis (Lkže). diccioná ios de
uma ou ou a posição man endo consis en emen e, a mencionada con usão se ia
possí el e i a . do pon o de is a econômico, cla o, mais con enien e a p imei a opção,
mas logiškiau se ia ap esen á-los em a igos sepa ados. Essas pa es de pala as êm
di e en es ca ego ias mo ológicas, execu a desiguodas unções sin ác icas.
kalbos dalių pa ibio p oblemos
147s aipsniai a icles
būdVa džio e daLyVio Pa ibys /
mui o paini s i is é o ca ac e a damen o dos pa icipan es que execu a am unções
do sinal. Vy au as amb azas a i ma que mui os pa icipan es būd a diškos
a osenos būd a dėjimu explica impossí el, po que al sua a osena é pi minė, . i.
pa eldė a a pa i daqueles empos, quando o pa icipan e ainda não oi incluído no
sis ema de ca ego iões de açãomažodžio. mas em ge al amb azas pa icipio
ca ac e a damen o econhece, ex: suáugęs ý as, a sãkan is dá bas, pasi ù in is žmogùs (Lke 96).
Nas p incipais g amá icas da língua li uãs, ca ac e ís icação de pa icipan es é a aliado
san ú ia. língua Li uânica g ama icana pas o iu peculia idade eiškian ys ediniai
conside am būd a diškos a osenos pa icipan es, po exemplo: segundo in i Se e ja,
dedančią iš ą, su e dančių ži nių, n e ikęs peilis, adul o homem, sukalbamas žmogus,
sup an ama kalba (L ii 334338kg). a ibu iais conside ado só um ou o pa icipio o ma
endo pala a, po exemplo: d us as, -à, glaũs as, -à, iẽs as, -à, skiaũs as, -à, sùk as, -à,
à mes as abalho ʻp as as abalho, pa énkin as homem (Lkg ii 345). P esen es
g amá icas da língua li uanas e pala as à mes as, pa énkin as são conside adas
pa icipan es (dLkg 2006: 372). Nes a g ama ica encon a-se mui o poucos a ibu os,
coincidindo com a o ma pa icipio, ex.: d us as, glaũs as, iẽs as, sùk as, skiaũs as (dLkg
2006: 37 gaũb as, sks as (dLkg 2006: 222), Aqui eles são conside ados não subūd a dėjusiais
pa icipan es, e būd a džiais, ei osi os de nep iešdėlinių eiksmažodžių com o man u
- i galūnėmis (dLkg 2006: 223). mais subūd a dėjusių pa icipan es o nece Paulauskienė,
ex: la biamàsis muilas, gélbėjamoji al is, siu amóji mašina, i ẽnamasis casa, lipama liga,
d us esse água, a é as janas, os bul ės, lenk à nosis, pašlęs no as, ne kęs c iança
(Paulauskienė 2006: 52).
ou aquia dos p incipais e mos da língua li uanas au o es de posição. Aqui a
a ibuição dos pa icipan es econhecido mui o mais eqüen e. No malmen e
au o es pon os de is a pa a es a p oblemá coincidem. Po exemplo, encon a 102
(dLkž 2000), i Lie u ių kalbos žodyne (Lkž), i jų abiejų elek oniniuose a ian-
casos, que e Daba inės lie u ių kalbos žodyne uose (dLkže 2006; Lkže), e A galiniame
daba inės lie u ių kalbos žodyne (adLkž) são laik adžiais, ais como: a i ikamas, -à,
d b as, -à, d ukla, -à, glaũs as, -à, gims as, -à, ki amas, -à, maišýs as, -a, móky as, -a,
neapsãas, -a, negi d as, -a, ne išngiamas, -à, nepakinamas, -a, -a, A asomas, -a,
ne aliú as, -a, ne a, -a, palimin as, -a, palimin as, -a, -a, -a, -a, -a, -ma cadas, - al - al, - al,
- al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al,
- al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al, - al
De o ma semelhan e como diccioná ios a ib amen o dos pa icipan es é a aliado an ano Pake io li o
Akcen ologija p imei a pa e (Pake ys 1994, 390395). a ibu a dagem dos pa icipan es econhecido e em
ansminiuose diccioná ios. Po exemplo, Kupiškėnų ocodyne pala as d us as, -à (kpž 1 455), ka pý as, -a
(kpž 2 191), não mane ameim mesmo ocodyne mui o semelhan e a signi icação e es u u a e in ys
ac a Linguis ica Li huanica LXVII ý as, -a (kpž 2 999), Zana ykų šnek os pala aine
au iMas Ma keViČius
pala as b inas, -à (Znž 1 202), gi as, -à (Znž 1 450), Kal anėnų šnek os pala aine
pala as móky as, -a (kl ž 177), nema ý as, -a, ne aliúo as, -a (kl ž 148 185) No
en an o, às ezes não é ácil pe cebe algumas pala as a ibuindo a ibuição ao
būd a dji ou ao pa icipio mo i os. nembai cla o, po que as mesmas pala as em um
dicílio são conside adas būd a džiais, em ou o pa icipos. Po exemplo, a liẽkamas,
-à, pe kamas, -à, a iamas, -à, mã omas, -a, pamókomas, -a, pàs ebimas, -à,
pa éldimas, -à, sù lingua mas, -à, sup a amas, -à, álgomas, -a, d as, -à, ka pý as, -a,
pa ėlúo as, -a, p aké, -à, p slėg as, -a, Daba , žodyž as, -à a e used by Li huanian
Li huanian e bs (dLkže 2006), e by Li huanian e bs (Lkže 2006) (não são
ap esen ados como adjec i os da língua, e mui os deles são apenas adjec i os de
e bos co esponden es) e in e so: pala as suáugęs, -usi, pa énkin as, -a diodyne
da língua Li uânica conside am būd a džiais (Lkže), e Daba inės lie u ių kalbos
diodyne pa icipan es
(dLkže 2006).
leksiniai unidades são a ibuídos não oms mesmas pa es da linguagem. Plg. : da língua Li uânica o e bo
damas, -à ʻ inkamas ės i é būd a dis, e álgomas, -a ʻ inkamas algy i pa icip is; sùšnekamas, -à é
būd a dis, o sùkalbamas, -à pa icip is; padkęs, -usi būd a dis, e pašlęs, -usi pa icipan e; suáugęs, -usi
būd a dis, o pagi ẽnęs, -usi e sub éndęs, -usi pa icipan es (Lkže). Dabo ínas dicioná ias da língua
li uânica a pala a zak ečiamóji (liga) é būd a dis, e limpamóji (liga) pa icipi (dLkž 2000: 885, 370); kęs, -usi
būd a dis, o kęs, -usi pa icipi (dLkž 2000: 844, 932). No ocabulá io da língua Li uânia encon ado e ais
casos, onde a mesma signi icação endo a pala a é ap esen ada e como a ibudil, e como pa icipi (pode
se ap esen ado no co esponden e a igo de eiksmažodžio). duas pa es da língua a ibuídos pala as
nepaláužiamas, -à, nepalekiamas, -à, nepa asomas, -a, nepé maldaujamas, -a, pakál inamas, -a,
subs i uchiamas, -à, žnomas, -a e k . (Lkže). isso é melho manei a ap op iado a eal si uação, po que
discu i pala as pode subūd a dė i, mas pode ica em e pa icipan es. ap esen am-se em a igos
sepa ados com cogyma pa ., ex.: ne kęs, -usi, pasiléidęs, -usi, pasiù ęs, -usi, pašlęs, -usi (Lkže), ou dl ., ex.:
nem ęs, -usi, pasiléidęs, -usi, suáugęs, -usi (dLkže 2006). assim o nece malgu ou adu o . pa icipan e
não é pa e da linguagem. po ou o lado, dessas pala as são mui o poucas. De ol a no dicioná io a ual da
i Lie u ių kalbos žodyne, i Daba inės lie u ių kalbos žodyne kai ku ie žodžiai
língua li uana deles é dado apenas 18 (adLkž 848). de ido a al pequena quan idade ealmen e não p ecisa ia
sepa a dos ce i icamen os dl . ou pa .6 eles se ia mui o simplíssimo pô em 6 imp escindí eis e
ou as mui o a as ab e iu as. Po exemplo, no ele ônico língua Li uânia diciono a ian e só a uma
pala a įsidėm inas, -a é san umpa neces. ( eikiamybės daly is) (Lkže).
kalbos dalių pa ibio p oblemos
155s aipsniai a icles suMMa y and mo phological o ms, hei ambi alen in e p e a ion in
issues ela ed o Pe iphe y o Pa s o speech
di e en linguis s wo ks, dic iona ies and p ac ical g amma s (especially in school g amma s). Wo ds
he a icle is de o ed o analysis o he unde ined si ua ion ypical o some pa s o speech
usually acqui e he s a us o ano he pa o speech due o disappea ance o some g amma ical
o ms. ollowing ex inc ion o he old loca i e case and he pos posi ional loca i e called he alla i e,
hei emains (e.g., namiẽ ʻa homeʼ, pusiáu ʻsemi-ʼ, aka óp ʻ owa ds e eningʼ, e c.) became
ad e bs. such cases do no aise any discussions. ye he illa i e case, which is no ex inc by a and
used qui e o en, is igno ed wi hou any eason in some wo ks ela ed o mo phology i is simply
omi ed. he e o e, bo h Li huanians hemsel es and people om o he coun ies lea ning Li huanian
o en imes do no know wha kind o o m i is, how i is de i ed and whe he i is p ope o use i .
nominalisa ion o adjec i es is no expec ed o cause g ea p oblems. ne e heless, wo ds ha ing
simila s uc u es and seman ics a e o en a ibu ed o di e en pa s o speech. e.g., he wo ds
be edis, -ė ʻ acelessʼ, juodaplaũkis, -ė ʻblack-hai edʼ a e called adjec i es, whe eas juoda edis, -ė
ʻblack- acedʼ is ea ed as noun (dic iona y o Mode n Li huanian). g ea unce ain y is
cha ac e is ic o he limi sepa a ing ue pa iciples and adjec i ised pa iciples. adjec i isa ion
o he pa iciple is almos no ecognised in Li huanian language g amma s, ye i is widely e lec ed
in he main dic iona ies o Li huanian. ne e heless, qui e a numbe o cases o disag eemen exis s
he e, as well. e.g., he wo ds pa éldimas, -à ʻinhe i ableʼ, p akéik as, -à ʻdamnedʼ a e called
adjec i es in some publica ions ye pa iciples in o he s. he a icle also emb aces a b ie o e iew
on he ambi alen ea men o ad e bs se ing he unc ion o subo dina e conjunc ions (e.g., ku
ʻwhe eʼ, kadà ʻwhenʼ, kap ʻhowʼ, kek ʻhow many/muchʼ, e c.). he mos a ional way would be
ea ing hem as ela i e ad e bs.
Į eik a 2012 m. maio 21 d.
au iMas Ma keViČius
Lie u os edukologijos uni e si e as
Ta aso Še čenkos g. 31, LT-03111 Vilnius, Li uânia
[email p o ec ed]