scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Kalbos dalių paribio problemos

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Kalbos dalių paribio problemos

Author: Aurimas Markevičius
Year: 2012
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/985/1075
140 ac a Linguis ica Li huanica LXVII
Au iMas Ma keViČius
Lie u os edukologijos uni e si e as
Mokslinių in es igaciones di ecciones: mo ología,
dialec ología, his ó ica g ama ica.
kaLbos daLių
Pa P obibioLeMos ano ación a ículo se examina unde inėž a de algunas pa es de la lengua y
issues ela ed o Pe iphe y o Pa s o speech
mo ologicas o mas de si uación, ne iena eikšmė su in e p e aciónción cien í icas, p ác icas
g ama icas y p incipales dicciona ios de la lengua li uanas. aún ampliamen e u ilizada o ma ilia i o
a menudo injus i icadai igno ada, . y. simplemen e nu ilima. encon ado muchos casos, donde muy
simila es es uc u a y semán ica palab as se conside an no la misma pa e del lenguaje.
Con a a amen e se alo a algunos a ibu djes daik a a damien o. aún más desiguodes en oque
a los pa icipan es a ibu a damien o. Po ejemplo, las palab as ka pý as, -a, p akéik as, -à,
p slėg as, -à ienos kalbininkų se conside an būd a džiais, других pa í iais. b e emen e se
discu e į a dinės o igen p ie eiksmių si uación unos de ellos se conside an sólo p ie eiksmías,
o os y p ie eiksmías, y jun ukais.
anno a ion and mo phological o ms, hei ambi alen in e p e a ion in scien i ic and p ac ical
he a icle is de o ed o analysis o he unde ined si ua ion ypical o some pa s o speech
g amma s as well as in he main dic iona ies o Li huanian. he illa i e-case o m, which is s ill widely
used, is o en igno ed wi hou eason, i.e., i is simply supp essed. nume ous cases ha e been ound
whe e wo ds ha ing a e y simila language s uc u e and seman ics a e ea ed as di e en pa s
o speech. ambi alence also exis s in in e p e a ion ela ed o nominalisa ion o some adjec i es.
di e en a i udes also exis owa ds pa iciple adjec i isa ion. e.g., he wo ds ka pý as, -a
ʻ immedʼ, p akéik as, -à ʻdamnedʼ, p slėg as, -à ʻdep essedʼ a e conside ed o be adjec i es by
some linguis s and pa iciples by o he s. he a icle also emb aces a b ie o e iew on he s a us o
ad e bs ha ing a p onominal o igin hey a e in e p e ed as ad e bs by some, as well as bo h ad e bs
and conjunc ions by o he s. esMiniai palab as: del lenguaje dalys, ilia i , būd a džio daik a a dėjimas,
deli io būd a dėjimas.
keyWo ds: pa s o speech, illa i e case, adjec i e nominalisa ion, pa iciple
adjec i isa ion.
kalbos dalių pa ibio p oblemos
S aipsniai a icles 141 ĮVadinės Pas abos se conside an pa ibiu de pa es del lenguaje
los casos, cuando las palab as ienen yškių dos pa es del lenguaje señas de y debido a
la asignación de es as palab as a una u o a pa e del lenguaje a eces su ge dudas.
Pa ibiu asignan y ales palab as, cuyo s a us cambia debido al desa ollo de la lengua.
son nemaja palab as, que, eniendo homodą onologinio pa idalą, pe enecen a ski ing
pa es de la lengua. no excep o po ecunus casos de homonimía (pa y example, bos
dalims ima pe eni i debido seman inių, mo ologinių o o osokios ki imų. palab as
g as – būd a dis i daly is, be – p ielinksnis i dalely ė), žodžiai ski ingoms kal-
mig ación de una pa e del lenguaje a o o del dialec o li uanos es un iejo eiškinys.
esmines pa chismos ocu e nyks an algunas o mas g ama icales. Po ejemplo,
ex inguido iejo locaninco loka i ui, su likučiai namiẽ, pusiáu, pa es y ų aukš aičių
a ojami a iẽ ʻa , oliẽ ʻ oli, o iẽlauke, žemaičių d jau o d e ya ʻd iese se con i ió
p ie eiksmiais. al mismo des ino iš ió y pos pozicinio ice imio alia i o emanen: galóp,
my ióp, namóp, pa aka ióp, pa asa ióp, udenióp, aka óp, el nióp. aho a es as
palab as se conside an p e eiksmías. ilia i se esis ió mucho mejo , pe o su posición
en g amá icas unde inėž a. En es e a ículo aún se examinan abundosos casos, cuando
incluso lingüis as nou ia po causa de palab as pe enemismo a una u o a pa e de la
lengua. P oblema ya algo in es igada. i a Šepe y ė es esc ibiusi sob e daik a a džių
linksnių ad e bializaciju y sob e ecuen es desa apimas Lie u ių kalbos žodyne y
Lie u ių kalbos g ama ikoje, cuando el mismo e dio ienu aún conside ado
daik a a džiu, ki u p ie eiksmiu (Šepe y ė 1995: 142147). en g amá icas de ales casos
es posible no menciona o p esen a los como p oblemá icos. pe o unaokí u o aokí
solución deben encon a los dicciona ios al compone dicciona ios, cada palab a debe
se p ecisamen e desc i a.
neaPib ėž a iLia yVo Padecimien o ilia y o des ino a o ac o io negu del iejo
iceminis o loka y o y pos pozicinių pašalio icininkų. él has a aho a su os y eas e n
aukš aičių a mėse (issky us šiau ės pane ėžiškius y aka inę pie ų pane ėžiškių
dalį), y inėje aka ų aukš aičių a mės dalyje (bi š onas, jieznas, kaišiado ys,
žiežma iai, jona a y k .) oda íaė a sis eminis aš un asis linksnis. Vanici, al menos la
mi ad Li ué lo usaba. y esa pa e, asuolės Vlada skienės obse ėjimu, [...] demasiado
nousumiendose sob e las sen encias kalbininkų es e aleg nie usaba no solo en la
con e sación domés ica, sino ambién en ex os públicamen e p esen ados
(Vlada skienė 2003: 48). desa o unadamen e, la lengua en li e a u a ilia y o si uación
unde inėž a. En el p ime jame g amá ico de la lengua Li uania omo odos
pos poziciniai ie ininkai aún se conside an aleg niais. ilia i es conside ado
cons ucciones en + galionis a sus i ui u, a un cie o s ilis ine p iemone. indicadas sus alo es (Lkg i 207209). P esen e se i ilia y-
ac a Linguis ica Li huanica LXVII o p o eni p i eiksmių: dešinn, kai n, lauka, namõn1,
au iMas Ma keViČius
o a, p ekin, i šu, žẽ 月 (Lkg ii 142 447448). Ac ualmen e la g ama ica de la lengua
li uanas ilia i o se indica como eas e n y me idion alš aičių a mių linksnis, pe o sob e
su consumo en gene inėje habboje nebeužsimenima (dLkg 2006: 68). indican unos
sus aba ėję ilia i o igen adjeiksmías: lauka, namõn, šali, idu, i šu (dLkg 2006: 412).
Visas ila i o mas de o mas p e eiksmías conside a imposible po a ias azones:
1. ila i puede ene pažyminio, ej. : Nujo a ms ia miška; Ik ka i n akon; Sùk ši õ n
pùsėn. sup ie eiksmė i puede sólo aquellas o mas ila i as que no ienen ma cado, ej.:
sùk dešinn, áukis šal i, ek i du , iškeliã o amžinýbė n2. Ac ual o es umą, si
cons ucciones o palab as se pa o ecen con pažyminiais (dLkg 2006: 411). po lo que
apenas si es posible p ie eiksmiu conside a o ma a i šu, po que al menos
lie u ių kalbos g ama ikoje eigiama, kad negali bū i jokios kalbos apie p ie eiks-
šnekamojoje cha laba ella se u iliza y con pažyminio, ej. : I mán lp a bja u ia i
šu? (alan a). no p ie eiksmiu, a daik a a džiu ella se conside a y dicodyne de la lengua
Li uania, p z. : En onces ha ás a ą, ažmausi i šu y ažinėsi (apsas); Įdedi [sū į]
aquellos spąs uos, kokį akmenioką задedi i šu (Palė enė) (Lkže; plg. da kl ž 408). 2.
ilia ī u puede ene e i icia obik a a dji, ej. : Kauna, Rõkiškin, Pane ėži, Va ėnõn,
Ukme gn, Aly u, Vlniun, Pa žiun. con oliai p e eiksmiai se ía anomalía.
3.Inse ando ilia y ą, p ie eiksmis demasiadog expandés um. 4. imposible
p e eiksmías conside a būd a džių (p z.: bal a, bal õn), skai a džių (p z.: una,
an õn), į a džių (p z.: ši a, ku iõn), daly ių (p z.: a ida ý an, a neš õn) ilia i o
o masų. ac ual en oque á ilia y ą quizás más p ecisamen e es nusakusi aldona
Paulauskienė. Admís ese que aunque ilia i o y no insc i o en no mminamosas
g amá icas, pe o es un hecho del lenguaje (Paulauskienė 2001: 198). kalbininkes
a i mación, jeigu es o es lib e hablado, publicis ika con g ožinio es ilaus aožais, es e icininką dejamos
(Paulauskienė 2001: 199).
En Docslónicas y no minamosi g ama icas en el ilia i o posición debe ía se
exac amen e nusayada. mayo ía de pe sonas ine i ablemen e se encuen an con
ilia y u y debe sabe qué es es o. aún dos mo i os señala on e ika imku ė. Li u ias
de lengua mokąsi ex anje osčiai no comp enden a, qué qué es o ma, cómo ella
consumida y o mada. ilia i o en g amá icas no se incluye en linksnių sis ema, po lo
que no lo econoce p og ama au omá icas mo ologicas analizes ( imku ė 2004: 126).
Muy mal, que p ác icas (y pa icula men e escola es) g ama icas ilia i simplemen e mu ilimas.
esenciales emas del sis ema g ama icales de la ma e nos lengua la gen e ap endoks1 o ma namõn en
ealidad no p o iene de ilia i , po que e dade ois ilia i es nama. En es e caso es ykęs opues o
p oceso p ie eiksmis namõ adquijo ilia i o o man ą -n. 2 P ie eiksmis (o al ez aún ilia i ) e e ninýbėn
no a as eces se u iliza po Compasión a los di un os gen es y ce canos.
kalbos dalių pa ibio p oblemos
143s aipsniai a icles a p ecisamen e mokykliniais años. sólo jono Šukio oncei icas
clases de los lib os de lenguas li uanas hay una no a que que enamąj in e no icininką se
puede usa en es ilos lib esos (Šukys 2001: 111). en o as escola es manualèlios es e
aleg nis yamención. po eso muchos no se imaginan, qué es es a pa e o o ma del
lenguaje, no saben, si ella se puede u iliza . ein adecies in o man os (į ai ių
specialybių s uden ų) ue p egun ada, qué pa e del lenguaje son las palab as andeni y
spn on sakiniuose jedas įk o andeni y Dáik us suk ó iau senõn spn on. ca o ce de
ellos p esen ado o mas ilia i o laikė p ie eiksmiu, cinco ki u ie ininku, y los es an es
desconocían, cuál es es a o ma mo ologinė. Vienuolika mané que es a o ma no puede
usa . po lo an o en g amá icas p ác icas ilia i no debe se mu ilo. debe ía deci que
es nesis eminis aleg nis, segundo el icionis a, u ilizado eas e n y me idion Li uania, a
ki u homb e as muchybę ilia i o ejemplos de au osakoje, g ožinėje li e a ū oje,
pasi aikan is e ai. apie jį u i žino i i ie, ku ie pa ys jo ne a oja. kiek ienas
gi dės, no uno y mismo a os šnekamojoje kalboje. especialmen e a menudo
pa o ojamo sup ielinksnėjęs ilia y as a da: žegnojan is, k ikš o o mulėje, Li uania
himne y k . Paulauskienė a i ma que el uso del ilia i o casi se limi a bui ine šnekamąja
kalba i g ožine li e a u a (Paulauskienė 1994: 104; Paulauskienė 2006: 84). pe o pues és as
son las p incipales es e as de consumo de cualquie lengua. se ía muy malo, si una
pe sona egula men e habla ap endiendosi sólo de cien í ica, kancelia inesa u o a
igo ojo es ilo de lengua. g ožines li e a u a lengua no es in e io , pe i e inė lengua
a maina, y en ella ecuen emen e u ilizadas o mas no debe ía se igno ojadas. en la
li e a u a g ožís ica ilia i o o mas de hecho pasaba muy a menudo. lo usaban y aho a
usaban no sólo eas e n, sino ambién aka os esc i o es li uanos: k is ijonas
donelai is, dionizas Poška, sil es as Valiūnas, simonas daukan as, simonas s ane ičius,
Mo iejus Valančius, žemai ė, Vincas kudi ka, Mai onis, Lazdinų Pelėda, Vaias P ančai is,
Ša ijas agana, ju gis sa ickis, Vaias Mykolai is-Pinasu , jonas ais is, salom nė is,
bo is saja, an anasčiulai is, Pe as c i ka, Ma ius ka iliškis, Mače nis, Vinc ais, juozis
apu is, Vaias e lickas y k . Es a o má usaba y en ne a minée ambien e nacie on
esc i o es, po ejemplo, de kauno kilę Vy au ė žilinskai ė, judi a Vaičiūnai ė, Leona das
gu auskas y k . en muchos casos así ue p obablemen e po eso que jonas jablonskis
en su Lie u iškos kalbos g ama ikoje (1901) econoció ne ik ąjį (o an ąjį) ie nik, que
ansako en p egun as ku, ka, ku iõn iẽ on? (jablonskis 1957: 71). nemaža ilia i o o mų
esima incluso y ecien emen e e s u e en g ožinės li e a u a ob asiniuose: osca o
Wildeo Do iano G ėjaus e a o ( e ė Lilija Vanagienė), Michailo bulgako o Meis as y
Ma ga i a ( e ė algiman as Miku a), jos eino gaa de io So ías pasaulis ( e ė eglė
išganai y ė), wa Ma koino Tomo Soje io nuo ykiai ( e ė Valen ina chu ginai ė) y k .
Es e aleg ío o mas de no se e i a en las ac uales aducciones de la Sag ada
esc i u a (Česlo o ka aliausko, an ano ubšio, kos o bu bulio). Aquí ellas son
pa icula men e adecuadas, po que eligiosos
144 ac a Linguis ica Li huanica LXVII los ex os ca ac e izan un cie o
au iMas Ma keViČius
a chajiškumas (Ma ke ičienė 2012: 119). ilia i o no in ecuen emen e se u iliza y en
la lengua adminis a i a (Vlada skienė 2003: 4756), y de o os es ilos en ex os3.
Paulauskienė ambién a i ma que ilia i o nadie especialmen e de lengua negena
(Paulauskienė 1994: 105). pe o al conscien e o insąconscien e su silenciamien o sin
emba go es sa o iška es a o ma y la a ojancios disc imina ion de pe sonas, jun o
y pob edinamien o de la mo ología de la lengua Li uania. ilia y o izoliacija muy
es eu ina g ožinės (ypač poe ines) y šnekamosios posibilidades de lengua. po lo que
bū i aiškiai pasaky a, kad ilia y as nė a nei s e imybė, nei kalbos no mas pažei-
p ác icas g ama icas debe ían djian i o ma. desde luego, hay que en a iza que
didelė lie u ių dalis jo iš ik ųjų ne a oja.
es o es posible, y no obliga o ia o ma, po que en g amá icas el silencio de la o ma
i šnekamojoje kalboje ik iausiai ilgiau bū ų išsilaikiusi d iskai a, siekinys, jei
espčiai nyks a. al menos ya g ožinėje li e a u a en escola es g ama icas se ía
mencionado, que es a minés, pe o o mas de lenguaje no mas no inju ian es.
cla amen e se e que de di e sos cien í icos y p ác icos g ama icos au o es de
pa ocinado e enaicios eikiamybės pa icipi no mal se man iene y aho a, aunque él
se u iliza en es eu esnia epla e y mucho ečiau negu ilia i . bu eikiamybės
pa icipan e incluido en escuelas de di igėlius4 (Palubinskienė, Čepai ienė 2008: 73 y k .).
debido a es a žemai iška o ma de consumo lingüís icos de Li uania la mo ología
nesup as ėja. En g amá ica oda ía se incluyen o mas eesiẽ, ea einiẽ, ebūniẽ, aunque es as se u ilizan muy a amen e (pi mosios d i más ecuen emen e po e iues)5.
Painesni būdVa džių daik aVa dėjiMo a Vejai suelen mig a aleg niuojamosios pa es de la lengua y sus
o mas. especialmen e a menudo būd a dis pasaina en daik a a dį, pa icipis en būd a dį. hay es
p incipales c i e ios de econocimien o y asignación de pa es del lenguaje: léxico ( eikšmė), mo ológico
( o ma) y sin ác ico (sin aksinė unkcija, de inimas). palab a al pasa a o a pa e del lenguaje, no a as
eces ocu e su con lic o de o ma con la pa e del lenguaje adėmusia sis ema kai imo. Po ejemplo,
daik a a džio sis ema apa ece en į a džiuo inių o mų: jaunàsis, jaunóji, nelabàsis, pasku inióji,
pik àsis, p akeik àsis, š en àsis, š en3 apnykęs sma kiai muchosiskai os ilia i , pe o es o aún no mi usi
o ma. Vy au o el g an ex o uni e si a io de la Uni e sidad egis ados 136 deik a a džių plu iskai os
o mas ilia i o (Vlada skienė 2003: 52).
4 desa o un, anaip ol no a odos.
5 Es a o ma an iguamen e se conside aban geidžiamąja sedaka (Lkg ii 63), aho a liepiamąja sedaka (dLkg 2006:
343, 345).

kalbos dalių pa ibio p oblemos
145s aipsniai / a icles
óji, álgomasis i k . Lie u ių kalbos žodyne ne gi a ojama san umpa emph.,
desc ídinadas po la in oduzjo inas o mas de daik a a dío. san umpa sm. emph. hay
an e palab as álgomasis, ýkdomasis; s . emph. an e las palab as mi inóji, úl imaóji, o
smob. emph. a las palab as paláimin asis, -oji, p akeik àsis, -óji, ikin sis, -čióji y k . (Lkže).
En el habladoamoje y a meces daik a a dis puede adqui i incluso g ados de
o mų (p z., a gšèsnis, asiliáusias, nabagiáusias, ėpliáusias). P anas ska džius apie
daik a a džių laipsnia imą pa ašė incluso dos a ículos con unido nomb e daik a a džių
laipsnia imas (ska džius 1997a: 431433; ska džius 1997b: 433439). Plg. sus dados ejemplos: él
po odos es canunesio; y él po i ponese (ska džius 1997a: 432); él po odos šuniausias,
inginesnis (ska džius 1997b: 434, 437) y k . aigi de daik a a džių pasida oma supe io y más
al o g ado de būd a džių y p ie eiksmių. de daik a a džio ý as ki ado pasadas po las
o mas de g ados del a ibu o y ésnis y y iáusias (plg. ska džius 1997b: 437438; LeW ii
1260; sejL 757758). ska džius aún p opo ciona ejemplos pečiaũ, yčiaũ, aka iaũ, pakalniaũ y
k . (ska džius 1997b: 435436), po úl imo, būd a dį galiausias (ska džius 1997a: 433). ales
da ibes de más al o y más al o g ado adje i os y p ie eiksmia no ienen o ma
nelyginamosios. de loik a a dío hechas de o mas de g ados cuando loik a a dí es de
cie a cualidad me á o a, po ejemplo, asilo simboliza k ailumą, shuo pik umą y pan.
pa a ojamos ada, kai ame daik a a dyje labai iš yškinama ypa ybės sema, ypač
Mig a ęs palab a aleg niándose no según es o pa e de la lengua ca ac e ís ico
aleg niacimien o ipo. sudaik a a dėję būd a džiai y pa icipan es man iene būd a džio
ienaskai os naudininko linksnio o ma galūnę -(i)am (p z.: kù siniam, pažs amam),
ienaskai os o mas linksininko localnio galūnę -(i)ame (p z.: ke u nčiame, kù siniame) y e c.
Šnekamojoje kalboje y a mėse es e con lic o se in en a liquida o al menos suš elni .
sis ema no coincidcancias linksnių o mas de galūnés pueden se cambiadas, ej.:
bal akãkliui, kù siniui, laukniui, pažs amui, juodaspa yje, kù sinyje. Paulauskienė p opone
no se es ic os y ole a daik a a diškas galūnes, cuando būd a dis sudaik a a dėja
(Paulauskienė 2004: 219). hay muchos casos, cuando sudaik a a dėjęs cali ico dis o
pa icipis sin excepciones laiky inas daik a a džiu, ej.: jaunàsis, jaunóji, pažs amas,
s iklnė, gi uõklė ʻ ai o as, ilgalpė ʻgeguž aibinių amilias de ayuda d ėgnų miškų augalas,
ilgapiš is ag ʻis, Š en óji, Ìlgas (ežėjedė kele a džiai y a gas innauj, g ekubios pe sonalis
as p ie dubingių), Juodsnùkis (pa a dė). Šnekamojoje kalboje okie sudaik a a -
i au omobilis, au omobili nė i k . el daik a a dis es muy amplio y ca ac e ís ico pa sė, en
la cual pasiklis incluso se ha se ido del é mino médico. būd a džių daik a a dėjimas más
ampliamen e a ado en el p ime omo de g amá ica de la lengua Li uania (Lkg i 529534). más
ecuen emen e daik a a dėja a2 y ē kamienų būd a džiai: dū inie (p z.: an amẽ is, -ė,
bend aámžis, -ė, ke u nýdėl aiški būdų a džio y daik a a džio la ausencia de c i e ios de
adjudicación en di e sos ocynos hay nemaja con inia o. Ac ualmen e las lenguas li uanas
146 ac a Linguis ica Li huanica LXVII is, -ė, nepilnamẽ is, -ė, skel alpis, -ė), algunos
au iMas Ma keViČius
p iešdėlių y p iesagų ediniai (p.g.: bega is, -ė, jaunklis, -ė, lauknis, -ė, mažlis, -ė, mažiùkas,
-ė, ilniẽ is, -ė) y k . No malmen e en g amá icas y dicciona ios de ales pa es de la
lengua c i e io de asignación no anudom. La g ama icana de lenguas Lie u ių al menos ya
hay cla o consejo: de es e ipo palab as pueden se conside adas y daik a a džiais, y
būd a džiais, p z. :, aulniai ʻba ai su aulais (daik a a dis) y aulniai ba ai (būd a dis) (Lkg i
533). de los ejemplos p esen ados en la g ama ica de la ac ual lengua li uana puede
juzga se que se sigue la misma posición: los adje i os en cada caso se p esen an con
señimaisiais palab as (p z.: bal akãklė an is) (dL 2006: 229), o daik a a džiai sin señimųjų
palab as (p z.: gel onplaũkis, -ė) (dLkg 2006: 155kg). Es a posición lógica y cómodo. pe o
p oblemá icos casos no escaseja.
diccionne la mayo pa e mencionados ipos de a2 y ē kamienams pe enecien es palab as
se conside an būd a džiais. En es a dicodyne būd a džių daik a a dėjimas mos ado
menkai. debido al meno olumen de dicodino, apun , es e p oceso más de allado mos a y
imposible. Las ocodyne de la lengua Li uania sudaik a a dėjusių būd a džių dada a mucho
más. sin emba go aún pe manece no cla o, po qué en la a ian e elec ónica de es e
dicciona io la palab a bema šknis, -ė se conside a būd a džiu, sin kenis, -ė, bekepù is, -ė
daik a a džiais, a beš akis, -ė y būd a džiu, y daik a a džiu (Lkže). Debo inas de la lengua
li uanas diccione dū inys umpa ẽgis, -ė conside ado būd a džiu, y zemaži is, -ė
daik a a džiu; juod(a)plaũkis, -ė būd a džiu, y juoda edis, -ė daik a a džiu; juodmagis, -ė
conside ado būd a džiu, júodbė is, -ė daik a a džiu, y žalmagis, -ė y būd a džiu, y
daik a a džiu. la palab a be edis, -ė se conside a būd a džiu, y bešidis, -ė būd a džiu y
daik a a džiu (dLkže 2006), aunque abiejų signi icanzas son pe kel inės. ales dispa odumos
se pueden encon a a mių y šnek ų dicciona ios, po ejemplo, bal apláukis, -ė adj. (d skž
28), y audonabaz dis, -ė smob., adj. (d skž 297); g ei ùlis, -ė smob. (d skž 111), o g ažùlis, -ė
adj., smob. (d skž 108); bal pkis, -ė adj. (Znž 1 106), y juodãkis, -ė adj., smob.
(Znž 1 575); juodapláukys, -ė adj. (kj 2 87), y bal abazdys sm. (kpž 1 144);
ilganõsis, -ė adj., o ilgakãsė s . (kz ž i 271).
Lie u ių kalbos žodyne p ie okio ipo žodžių (p z.: plačiapẽ is, -ė, plikaga is, -ė,
um pa ẽgis, -ė) a eces se p esen an dos e e odas adj., smob. (Lkže). al doble sigima
a menudo se u iliza D uskininkų a mės dicodyne, Kupiškėnų dicodyne, Kal anėnų
šnek os dicodyne. En la dicciona ia lingüís ica Li uania hay y o a a ian e daik a a dis
y būd a dis se p esen an en a ículos sepa ados, ej.: bal aplùnksnis, -ė, liepsnabazdis,
-ė ʻ aus aba zdis, liepsnaga is, -ė ʻ aus aplaukis (Lkže). en dicciona ios de una u o a
posición man eniendo consis en emen e, las mencionadas con usións se ía posible
e i a . desde el pun o de is a económico, po supues o, más con enien e la p ime a
opción, pe o logiškío se ía p esen a los en a ículos sepa ados. Es as pa ejas de
palab as ienen di e en es ca ego ías mo ológicas, ealiza desiguodas unciones sin ác icas.
kalbos dalių pa ibio p oblemos
147s aipsniai a icles
būdVa džio y daLyVio Pa ibys /
Muy paini s i is es el sello de los pa icipan es que desempeñan unciones. Vy au as
amb azas a i ma que muchos pa icipan es būd a diškos a osenos būd a dėjimu
explica po imposible, po que al su a osena es pi minė, . y. pa eldė a de aquellos
iempos, cuando el pa icipan e aún no había incluido en el sis ema de ca ego ías de
acciónmajodio. pe o en gene al amb azas pa icipio ca ac e a damien o econoce,
ej.: suáugęs ý as, a sãkan is dá bas, pasi ù in is žmogùs (Lke 96).
P incipales g ama icas de la lengua li uanas de los pa icipan es būd a dėjimas e aluado
san ú ia. lengua li a ia g ama icale pas o ią peculia idad eiškian ys ediniai se
conside an pa icipos būd a diškos a osenos, ej.: según in i Se e ja, dedančią iš ą,
su e dančių ži nių, n e ikęs peilis, adul o homb e, sukalbamas žmogus, sup an ama kalba (L
ii 334338kg). ca ac e e días conside ado sólo un o o pa icipio o ma con la palab a, ej.:
d us as, -à, glaũs as, -à, iẽs as, -à, skiaũs as, -à, sùk as, -à, à mes as abajo ʻp as as
abajo, pa énkin as homb e (Lkg ii 345). Ac ualmen e las g amá icas de la lengua li uanas y
palab as à mes as, pa énkin as se conside an pa icipan es (dLkg 2006: 372). En es a
g ama ica se encuen a muy pocos ad e bios, coinciden es con la o ma del pa icipio, ej.:
d us as, glaũs as, iẽs as, sùk as, skiaũs as (dLkg 2006: 37 gaũb as, sks as (dLkg 2006: 222),
Aquí ellos se conside an no subūd a dėjusiais pa ícipes, y būd a džiais, hechosi os de
nep iešdėlinių eiksmažodžių con o man u - i galūnėmis (dLkg 2006: 223). más
subūd a dėjusių pa icipan es p opo ciona Paulauskienė, ej.: la biamàsis muilas,
gélbėjamoji al is, siu amóji mašina, i ẽnamasis casa, lipama liga, d us ese agua, obe as
en as, os bul ės, lenk à nosis, pašlęs no as, ne kęs niño (Paulauskienė 2006: 52).
ki okia de los p incipales lenguas li uanas dicynos au o es posición. Aquí los
a ibu amien o de los pa icipan es econocido es mucho más ecuen e.
No malmen e au o es pun os de is a a es a p oblemá coinciden. Po ejemplo,
(dLkž 2000), i Lie u ių kalbos žodyne (Lkž), i jų abiejų elek oniniuose a ian-
encon a 102 casos, que y en Daba inės lie u ių kalbos žodyne uose (dLkže 2006;
Lkže), y A galiniame daba inės lie u ių kalbos žodyne (adLkž) se laikomi būd a džiais,
p z.: a i ikamas, -à, d b as, -à, d ukla, -à, glaũs as, -à, gims as, -à, ki amas, -à,
maišýs as, -a, móky as, -a, neapsãas, -a, negi d as, -a, ne išngiamas, -à, nepakinamas, -a,
-a, A asomas, -a, ne aliú as, -a, ne a, -a, palimin as, -a, palimin as, -a, -a, -a, -a, -a,
-ma kadas, -da - as, - al - as, - al - as, - al - as, - al - as, - al - as, - as, - al - as, - as,
- as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as.
Análogamen e como dicciona ios los a ibu i os de los pa icipan es se conside a an ano Pake io del lib o
Akcen ologija en la p ime a pa e (Pake ys 1994, 390395). a ibu a damien o de pa icipan es econocido y
en ansminiuose dicciona ios. Po ejemplo, Kupiškėnų dicciona io palab as d us as, -à (kpž 1 455),
ka pý as, -a (kpž 2 191), no mane ame mismo dicciona io muy simila la signi icación y es uc u a
ac a Linguis ica Li huanica LXVII ý as, -a (kpž 2 999), Zana ykų šnek os ocodyne
au iMas Ma keViČius
palab as b inas, -à (Znž 1 202), gi as, -à (Znž 1 450), Kal anėnų šnek os ocodyne
palab as móky as, -a (kl ž 177), nema ý as, -a, ne aliúo as, -a (kl ž 148 185) en las
mane as de iempos. Sin emba go a eces no es ácil pe cibi algunas palab as
a ibución al a ib a dji o al pa icipio mo i os. nobai cla o, po qué las mismas
palab as en un dicciona io se conside an būd a džiais, en o o pa ícipes. Po
ejemplo, a liẽkamas, -à, pe kamas, -à, a iamas, -à, mã omas, -a, pamókomas, -a,
pàs ebimas, -à, pa éldimas, -à, sù kalba mas, -à, sup a amas, -à, álgomas, -a, d as, -à,
ka pý as, -a, pa ėlúo as, -a, p aké, -à, p slėg as, -a, Daba , ąžim s, -à Li huanian
Li huanian žy ėmis (dLkže 2006), y laik im a e no p esen adas como adje i os del
lenguaje en gene al, y muchos de ellos es án en los a ículos de los adje i os de la
lengua (Lkže 2006). y a la in e sa: las palab as suáugęs, -usi, pa énkin as, -a dicodyne
de Li uania se conside an būd a džiais (Lkže), a Daba inės lie u ių kalbos dicodyne
pa icipan es
(dLkže 2006).
u in ys leksiniai une ai asignan no oms mismas pa es de lengua. Plg. : Li u ias lengua dicodyne la palab a
damas, -à ʻ inkamas ės i es būd a dis, a álgomas, -a ʻ inkamas algy i pa icipis; sùšnekamas, -à es
būd a dis, o sùkalbamas, -à pa icipis; padkęs, -usi būd a dis, a pašlęs, -usi pa icipi ; suáugęs, -usi
būd a dis, o pagy ẽnęs, -usi y sub éndęs, -usi pa icipan es (Lkže). Dabo inas dicciona io de la lengua
li uanas la palab a zak ečiamóji (liga) es būd a dis, a limpamóji (liga) pa icipis (dLkž 2000: 885, 370); kęs,
-usi būd a dis, o kęs, -usi pa icipi (dLkž 2000: 844, 932). El dicciona io de la lengua Li uania encon ado y de
ales casos, donde el mismo signi icado que iene la palab a se p esen a y como būd a dis, y como
pa icipi (pone se en el co espondien e a ículo de eiksmažodžio). dos pa es de la lengua asignados
palab as no paláužiamas, -à, no palkiamas, -à, no pasomas, -a, nepé maldaujamas, -a, pakál inamas, -a,
cambichiamas, -à, žnomas, -a y k . (Lkže). es o mejo amen e eal es la si uación co espondien e mane a,
po que discu i palab as puede subūd a dė i, pe o puede queda se y pa icipan es. se p esen an en
sepa ados a ículos con Cogyma pa ., ej.: ne kęs, -usi, pasiléidęs, -usi, pasiù ęs, -usi, pašlęs, -usi (Lkže), o
dl ., ej.: nem ęs, -usi, pasiléidęs, -usi, suáugęs, -usi (dLkže 2006). así p esen a apenas aguj o adujo.
pa icipan e no es pa e del lenguaje. po o o lado, ales palab as son muy pocas. Re ospec i amen e
i Lie u ių kalbos žodyne, i Daba inės lie u ių kalbos žodyne kai ku ie žodžiai
de la ac ual dicciona io de lengua li uana de ellos se dan sólo 18 (adLkž 848). debido a an pequeña can idad
ealmen e no p ecisa ía sepa os econocimien os dl . o pa .6 los se ía mucho simplemen e pega a 6
necesa ias y o as muy a as ab e ibas. Po ejemplo, en el elec ónico idioma Lie u ių dicodyno a ian e
sólo a una palab a įsidėm inas, -a es san umpa neces. ( eikiamybės daly is) (Lkže).
kalbos dalių pa ibio p oblemos
155s aipsniai a icles suMMa y and mo phological o ms, hei ambi alen in e p e a ion in
issues ela ed o Pe iphe y o Pa s o speech
di e en linguis s wo ks, dic iona ies and p ac ical g amma s (especially in school g amma s). Wo ds
he a icle is de o ed o analysis o he unde ined si ua ion ypical o some pa s o speech
usually acqui e he s a us o ano he pa o speech due o disappea ance o some g amma ical
o ms. ollowing ex inc ion o he old loca i e case and he pos posi ional loca i e called he alla i e,
hei emains (e.g., namiẽ ʻa homeʼ, pusiáu ʻsemi-ʼ, aka óp ʻ owa ds e eningʼ, e c.) became
ad e bs. such cases do no aise any discussions. ye he illa i e case, which is no ex inc by a and
used qui e o en, is igno ed wi hou any eason in some wo ks ela ed o mo phology i is simply
omi ed. he e o e, bo h Li huanians hemsel es and people om o he coun ies lea ning Li huanian
o en imes do no know wha kind o o m i is, how i is de i ed and whe he i is p ope o use i .
nominalisa ion o adjec i es is no expec ed o cause g ea p oblems. ne e heless, wo ds ha ing
simila s uc u es and seman ics a e o en a ibu ed o di e en pa s o speech. e.g., he wo ds
be edis, -ė ʻ acelessʼ, juodaplaũkis, -ė ʻblack-hai edʼ a e called adjec i es, whe eas juoda edis, -ė
ʻblack- acedʼ is ea ed as noun (dic iona y o Mode n Li huanian). g ea unce ain y is
cha ac e is ic o he limi sepa a ing ue pa iciples and adjec i ised pa iciples. adjec i isa ion
o he pa iciple is almos no ecognised in Li huanian language g amma s, ye i is widely e lec ed
in he main dic iona ies o Li huanian. ne e heless, qui e a numbe o cases o disag eemen exis s
he e, as well. e.g., he wo ds pa éldimas, -à ʻinhe i ableʼ, p akéik as, -à ʻdamnedʼ a e called
adjec i es in some publica ions ye pa iciples in o he s. he a icle also emb aces a b ie o e iew
on he ambi alen ea men o ad e bs se ing he unc ion o subo dina e conjunc ions (e.g., ku
ʻwhe eʼ, kadà ʻwhenʼ, kap ʻhowʼ, kek ʻhow many/muchʼ, e c.). he mos a ional way would be
ea ing hem as ela i e ad e bs.
Į eik a 2012 m. mayo 21 d.
au iMas Ma keViČius
Lie u os edukologijos uni e si e as
Ta aso Še čenkos g. 31, LT-03111 Vilnius, Li uania
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]