140 ac a Linguis ica Li huanica LXVII
Au iMas Ma keViČius
Lie u os edukologijos uni e si e as
Mokslinių in es igaciones di ecciones: mo ología,
dialec ología, his ó ica g ama ica.
kaLbos daLių
Pa P obibioLeMos ano ación a ículo se examina unde inėž a de algunas pa es de la lengua y
issues ela ed o Pe iphe y o Pa s o speech
mo ologicas o mas de si uación, ne iena eikšmė su in e p e aciónción cien í icas, p ác icas
g ama icas y p incipales dicciona ios de la lengua li uanas. aún ampliamen e u ilizada o ma ilia i o
a menudo injus i icadai igno ada, . y. simplemen e nu ilima. encon ado muchos casos, donde muy
simila es es uc u a y semán ica palab as se conside an no la misma pa e del lenguaje.
Con a a amen e se alo a algunos a ibu djes daik a a damien o. aún más desiguodes en oque
a los pa icipan es a ibu a damien o. Po ejemplo, las palab as ka pý as, -a, p akéik as, -à,
p slėg as, -à ienos kalbininkų se conside an būd a džiais, других pa í iais. b e emen e se
discu e į a dinės o igen p ie eiksmių si uación unos de ellos se conside an sólo p ie eiksmías,
o os y p ie eiksmías, y jun ukais.
anno a ion and mo phological o ms, hei ambi alen in e p e a ion in scien i ic and p ac ical
he a icle is de o ed o analysis o he unde ined si ua ion ypical o some pa s o speech
g amma s as well as in he main dic iona ies o Li huanian. he illa i e-case o m, which is s ill widely
used, is o en igno ed wi hou eason, i.e., i is simply supp essed. nume ous cases ha e been ound
whe e wo ds ha ing a e y simila language s uc u e and seman ics a e ea ed as di e en pa s
o speech. ambi alence also exis s in in e p e a ion ela ed o nominalisa ion o some adjec i es.
di e en a i udes also exis owa ds pa iciple adjec i isa ion. e.g., he wo ds ka pý as, -a
ʻ immedʼ, p akéik as, -à ʻdamnedʼ, p slėg as, -à ʻdep essedʼ a e conside ed o be adjec i es by
some linguis s and pa iciples by o he s. he a icle also emb aces a b ie o e iew on he s a us o
ad e bs ha ing a p onominal o igin hey a e in e p e ed as ad e bs by some, as well as bo h ad e bs
and conjunc ions by o he s. esMiniai palab as: del lenguaje dalys, ilia i , būd a džio daik a a dėjimas,
deli io būd a dėjimas.
keyWo ds: pa s o speech, illa i e case, adjec i e nominalisa ion, pa iciple
adjec i isa ion.
kalbos dalių pa ibio p oblemos
S aipsniai a icles 141 ĮVadinės Pas abos se conside an pa ibiu de pa es del lenguaje
los casos, cuando las palab as ienen yškių dos pa es del lenguaje señas de y debido a
la asignación de es as palab as a una u o a pa e del lenguaje a eces su ge dudas.
Pa ibiu asignan y ales palab as, cuyo s a us cambia debido al desa ollo de la lengua.
son nemaja palab as, que, eniendo homodą onologinio pa idalą, pe enecen a ski ing
pa es de la lengua. no excep o po ecunus casos de homonimía (pa y example, bos
dalims ima pe eni i debido seman inių, mo ologinių o o osokios ki imų. palab as
g as – būd a dis i daly is, be – p ielinksnis i dalely ė), žodžiai ski ingoms kal-
mig ación de una pa e del lenguaje a o o del dialec o li uanos es un iejo eiškinys.
esmines pa chismos ocu e nyks an algunas o mas g ama icales. Po ejemplo,
ex inguido iejo locaninco loka i ui, su likučiai namiẽ, pusiáu, pa es y ų aukš aičių
a ojami a iẽ ʻa , oliẽ ʻ oli, o iẽlauke, žemaičių d jau o d e ya ʻd iese se con i ió
p ie eiksmiais. al mismo des ino iš ió y pos pozicinio ice imio alia i o emanen: galóp,
my ióp, namóp, pa aka ióp, pa asa ióp, udenióp, aka óp, el nióp. aho a es as
palab as se conside an p e eiksmías. ilia i se esis ió mucho mejo , pe o su posición
en g amá icas unde inėž a. En es e a ículo aún se examinan abundosos casos, cuando
incluso lingüis as nou ia po causa de palab as pe enemismo a una u o a pa e de la
lengua. P oblema ya algo in es igada. i a Šepe y ė es esc ibiusi sob e daik a a džių
linksnių ad e bializaciju y sob e ecuen es desa apimas Lie u ių kalbos žodyne y
Lie u ių kalbos g ama ikoje, cuando el mismo e dio ienu aún conside ado
daik a a džiu, ki u p ie eiksmiu (Šepe y ė 1995: 142147). en g amá icas de ales casos
es posible no menciona o p esen a los como p oblemá icos. pe o unaokí u o aokí
solución deben encon a los dicciona ios al compone dicciona ios, cada palab a debe
se p ecisamen e desc i a.
neaPib ėž a iLia yVo Padecimien o ilia y o des ino a o ac o io negu del iejo
iceminis o loka y o y pos pozicinių pašalio icininkų. él has a aho a su os y eas e n
aukš aičių a mėse (issky us šiau ės pane ėžiškius y aka inę pie ų pane ėžiškių
dalį), y inėje aka ų aukš aičių a mės dalyje (bi š onas, jieznas, kaišiado ys,
žiežma iai, jona a y k .) oda íaė a sis eminis aš un asis linksnis. Vanici, al menos la
mi ad Li ué lo usaba. y esa pa e, asuolės Vlada skienės obse ėjimu, [...] demasiado
nousumiendose sob e las sen encias kalbininkų es e aleg nie usaba no solo en la
con e sación domés ica, sino ambién en ex os públicamen e p esen ados
(Vlada skienė 2003: 48). desa o unadamen e, la lengua en li e a u a ilia y o si uación
unde inėž a. En el p ime jame g amá ico de la lengua Li uania omo odos
pos poziciniai ie ininkai aún se conside an aleg niais. ilia i es conside ado
cons ucciones en + galionis a sus i ui u, a un cie o s ilis ine p iemone. indicadas sus alo es (Lkg i 207209). P esen e se i ilia y-
ac a Linguis ica Li huanica LXVII o p o eni p i eiksmių: dešinn, kai n, lauka, namõn1,
au iMas Ma keViČius
o a, p ekin, i šu, žẽ 月 (Lkg ii 142 447448). Ac ualmen e la g ama ica de la lengua
li uanas ilia i o se indica como eas e n y me idion alš aičių a mių linksnis, pe o sob e
su consumo en gene inėje habboje nebeužsimenima (dLkg 2006: 68). indican unos
sus aba ėję ilia i o igen adjeiksmías: lauka, namõn, šali, idu, i šu (dLkg 2006: 412).
Visas ila i o mas de o mas p e eiksmías conside a imposible po a ias azones:
1. ila i puede ene pažyminio, ej. : Nujo a ms ia miška; Ik ka i n akon; Sùk ši õ n
pùsėn. sup ie eiksmė i puede sólo aquellas o mas ila i as que no ienen ma cado, ej.:
sùk dešinn, áukis šal i, ek i du , iškeliã o amžinýbė n2. Ac ual o es umą, si
cons ucciones o palab as se pa o ecen con pažyminiais (dLkg 2006: 411). po lo que
apenas si es posible p ie eiksmiu conside a o ma a i šu, po que al menos
lie u ių kalbos g ama ikoje eigiama, kad negali bū i jokios kalbos apie p ie eiks-
šnekamojoje cha laba ella se u iliza y con pažyminio, ej. : I mán lp a bja u ia i
šu? (alan a). no p ie eiksmiu, a daik a a džiu ella se conside a y dicodyne de la lengua
Li uania, p z. : En onces ha ás a ą, ažmausi i šu y ažinėsi (apsas); Įdedi [sū į]
aquellos spąs uos, kokį akmenioką задedi i šu (Palė enė) (Lkže; plg. da kl ž 408). 2.
ilia ī u puede ene e i icia obik a a dji, ej. : Kauna, Rõkiškin, Pane ėži, Va ėnõn,
Ukme gn, Aly u, Vlniun, Pa žiun. con oliai p e eiksmiai se ía anomalía.
3.Inse ando ilia y ą, p ie eiksmis demasiadog expandés um. 4. imposible
p e eiksmías conside a būd a džių (p z.: bal a, bal õn), skai a džių (p z.: una,
an õn), į a džių (p z.: ši a, ku iõn), daly ių (p z.: a ida ý an, a neš õn) ilia i o
o masų. ac ual en oque á ilia y ą quizás más p ecisamen e es nusakusi aldona
Paulauskienė. Admís ese que aunque ilia i o y no insc i o en no mminamosas
g amá icas, pe o es un hecho del lenguaje (Paulauskienė 2001: 198). kalbininkes
a i mación, jeigu es o es lib e hablado, publicis ika con g ožinio es ilaus aožais, es e icininką dejamos
(Paulauskienė 2001: 199).
En Docslónicas y no minamosi g ama icas en el ilia i o posición debe ía se
exac amen e nusayada. mayo ía de pe sonas ine i ablemen e se encuen an con
ilia y u y debe sabe qué es es o. aún dos mo i os señala on e ika imku ė. Li u ias
de lengua mokąsi ex anje osčiai no comp enden a, qué qué es o ma, cómo ella
consumida y o mada. ilia i o en g amá icas no se incluye en linksnių sis ema, po lo
que no lo econoce p og ama au omá icas mo ologicas analizes ( imku ė 2004: 126).
Muy mal, que p ác icas (y pa icula men e escola es) g ama icas ilia i simplemen e mu ilimas.
esenciales emas del sis ema g ama icales de la ma e nos lengua la gen e ap endoks1 o ma namõn en
ealidad no p o iene de ilia i , po que e dade ois ilia i es nama. En es e caso es ykęs opues o
p oceso p ie eiksmis namõ adquijo ilia i o o man ą -n. 2 P ie eiksmis (o al ez aún ilia i ) e e ninýbėn
no a as eces se u iliza po Compasión a los di un os gen es y ce canos.
kalbos dalių pa ibio p oblemos
143s aipsniai a icles a p ecisamen e mokykliniais años. sólo jono Šukio oncei icas
clases de los lib os de lenguas li uanas hay una no a que que enamąj in e no icininką se
puede usa en es ilos lib esos (Šukys 2001: 111). en o as escola es manualèlios es e
aleg nis yamención. po eso muchos no se imaginan, qué es es a pa e o o ma del
lenguaje, no saben, si ella se puede u iliza . ein adecies in o man os (į ai ių
specialybių s uden ų) ue p egun ada, qué pa e del lenguaje son las palab as andeni y
spn on sakiniuose jedas įk o andeni y Dáik us suk ó iau senõn spn on. ca o ce de
ellos p esen ado o mas ilia i o laikė p ie eiksmiu, cinco ki u ie ininku, y los es an es
desconocían, cuál es es a o ma mo ologinė. Vienuolika mané que es a o ma no puede
usa . po lo an o en g amá icas p ác icas ilia i no debe se mu ilo. debe ía deci que
es nesis eminis aleg nis, segundo el icionis a, u ilizado eas e n y me idion Li uania, a
ki u homb e as muchybę ilia i o ejemplos de au osakoje, g ožinėje li e a ū oje,
pasi aikan is e ai. apie jį u i žino i i ie, ku ie pa ys jo ne a oja. kiek ienas
gi dės, no uno y mismo a os šnekamojoje kalboje. especialmen e a menudo
pa o ojamo sup ielinksnėjęs ilia y as a da: žegnojan is, k ikš o o mulėje, Li uania
himne y k . Paulauskienė a i ma que el uso del ilia i o casi se limi a bui ine šnekamąja
kalba i g ožine li e a u a (Paulauskienė 1994: 104; Paulauskienė 2006: 84). pe o pues és as
son las p incipales es e as de consumo de cualquie lengua. se ía muy malo, si una
pe sona egula men e habla ap endiendosi sólo de cien í ica, kancelia inesa u o a
igo ojo es ilo de lengua. g ožines li e a u a lengua no es in e io , pe i e inė lengua
a maina, y en ella ecuen emen e u ilizadas o mas no debe ía se igno ojadas. en la
li e a u a g ožís ica ilia i o o mas de hecho pasaba muy a menudo. lo usaban y aho a
usaban no sólo eas e n, sino ambién aka os esc i o es li uanos: k is ijonas
donelai is, dionizas Poška, sil es as Valiūnas, simonas daukan as, simonas s ane ičius,
Mo iejus Valančius, žemai ė, Vincas kudi ka, Mai onis, Lazdinų Pelėda, Vaias P ančai is,
Ša ijas agana, ju gis sa ickis, Vaias Mykolai is-Pinasu , jonas ais is, salom nė is,
bo is saja, an anasčiulai is, Pe as c i ka, Ma ius ka iliškis, Mače nis, Vinc ais, juozis
apu is, Vaias e lickas y k . Es a o má usaba y en ne a minée ambien e nacie on
esc i o es, po ejemplo, de kauno kilę Vy au ė žilinskai ė, judi a Vaičiūnai ė, Leona das
gu auskas y k . en muchos casos así ue p obablemen e po eso que jonas jablonskis
en su Lie u iškos kalbos g ama ikoje (1901) econoció ne ik ąjį (o an ąjį) ie nik, que
ansako en p egun as ku, ka, ku iõn iẽ on? (jablonskis 1957: 71). nemaža ilia i o o mų
esima incluso y ecien emen e e s u e en g ožinės li e a u a ob asiniuose: osca o
Wildeo Do iano G ėjaus e a o ( e ė Lilija Vanagienė), Michailo bulgako o Meis as y
Ma ga i a ( e ė algiman as Miku a), jos eino gaa de io So ías pasaulis ( e ė eglė
išganai y ė), wa Ma koino Tomo Soje io nuo ykiai ( e ė Valen ina chu ginai ė) y k .
Es e aleg ío o mas de no se e i a en las ac uales aducciones de la Sag ada
esc i u a (Česlo o ka aliausko, an ano ubšio, kos o bu bulio). Aquí ellas son
pa icula men e adecuadas, po que eligiosos
144 ac a Linguis ica Li huanica LXVII los ex os ca ac e izan un cie o
au iMas Ma keViČius
a chajiškumas (Ma ke ičienė 2012: 119). ilia i o no in ecuen emen e se u iliza y en
la lengua adminis a i a (Vlada skienė 2003: 4756), y de o os es ilos en ex os3.
Paulauskienė ambién a i ma que ilia i o nadie especialmen e de lengua negena
(Paulauskienė 1994: 105). pe o al conscien e o insąconscien e su silenciamien o sin
emba go es sa o iška es a o ma y la a ojancios disc imina ion de pe sonas, jun o
y pob edinamien o de la mo ología de la lengua Li uania. ilia y o izoliacija muy
es eu ina g ožinės (ypač poe ines) y šnekamosios posibilidades de lengua. po lo que
bū i aiškiai pasaky a, kad ilia y as nė a nei s e imybė, nei kalbos no mas pažei-
p ác icas g ama icas debe ían djian i o ma. desde luego, hay que en a iza que
didelė lie u ių dalis jo iš ik ųjų ne a oja.
es o es posible, y no obliga o ia o ma, po que en g amá icas el silencio de la o ma
i šnekamojoje kalboje ik iausiai ilgiau bū ų išsilaikiusi d iskai a, siekinys, jei
espčiai nyks a. al menos ya g ožinėje li e a u a en escola es g ama icas se ía
mencionado, que es a minés, pe o o mas de lenguaje no mas no inju ian es.
cla amen e se e que de di e sos cien í icos y p ác icos g ama icos au o es de
pa ocinado e enaicios eikiamybės pa icipi no mal se man iene y aho a, aunque él
se u iliza en es eu esnia epla e y mucho ečiau negu ilia i . bu eikiamybės
pa icipan e incluido en escuelas de di igėlius4 (Palubinskienė, Čepai ienė 2008: 73 y k .).
debido a es a žemai iška o ma de consumo lingüís icos de Li uania la mo ología
nesup as ėja. En g amá ica oda ía se incluyen o mas eesiẽ, ea einiẽ, ebūniẽ, aunque es as se u ilizan muy a amen e (pi mosios d i más ecuen emen e po e iues)5.
Painesni būdVa džių daik aVa dėjiMo a Vejai suelen mig a aleg niuojamosios pa es de la lengua y sus
o mas. especialmen e a menudo būd a dis pasaina en daik a a dį, pa icipis en būd a dį. hay es
p incipales c i e ios de econocimien o y asignación de pa es del lenguaje: léxico ( eikšmė), mo ológico
( o ma) y sin ác ico (sin aksinė unkcija, de inimas). palab a al pasa a o a pa e del lenguaje, no a as
eces ocu e su con lic o de o ma con la pa e del lenguaje adėmusia sis ema kai imo. Po ejemplo,
daik a a džio sis ema apa ece en į a džiuo inių o mų: jaunàsis, jaunóji, nelabàsis, pasku inióji,
pik àsis, p akeik àsis, š en àsis, š en3 apnykęs sma kiai muchosiskai os ilia i , pe o es o aún no mi usi
o ma. Vy au o el g an ex o uni e si a io de la Uni e sidad egis ados 136 deik a a džių plu iskai os
o mas ilia i o (Vlada skienė 2003: 52).
4 desa o un, anaip ol no a odos.
5 Es a o ma an iguamen e se conside aban geidžiamąja sedaka (Lkg ii 63), aho a liepiamąja sedaka (dLkg 2006:
343, 345).
kalbos dalių pa ibio p oblemos
145s aipsniai / a icles
óji, álgomasis i k . Lie u ių kalbos žodyne ne gi a ojama san umpa emph.,
desc ídinadas po la in oduzjo inas o mas de daik a a dío. san umpa sm. emph. hay
an e palab as álgomasis, ýkdomasis; s . emph. an e las palab as mi inóji, úl imaóji, o
smob. emph. a las palab as paláimin asis, -oji, p akeik àsis, -óji, ikin sis, -čióji y k . (Lkže).
En el habladoamoje y a meces daik a a dis puede adqui i incluso g ados de
o mų (p z., a gšèsnis, asiliáusias, nabagiáusias, ėpliáusias). P anas ska džius apie
daik a a džių laipsnia imą pa ašė incluso dos a ículos con unido nomb e daik a a džių
laipsnia imas (ska džius 1997a: 431433; ska džius 1997b: 433439). Plg. sus dados ejemplos: él
po odos es canunesio; y él po i ponese (ska džius 1997a: 432); él po odos šuniausias,
inginesnis (ska džius 1997b: 434, 437) y k . aigi de daik a a džių pasida oma supe io y más
al o g ado de būd a džių y p ie eiksmių. de daik a a džio ý as ki ado pasadas po las
o mas de g ados del a ibu o y ésnis y y iáusias (plg. ska džius 1997b: 437438; LeW ii
1260; sejL 757758). ska džius aún p opo ciona ejemplos pečiaũ, yčiaũ, aka iaũ, pakalniaũ y
k . (ska džius 1997b: 435436), po úl imo, būd a dį galiausias (ska džius 1997a: 433). ales
da ibes de más al o y más al o g ado adje i os y p ie eiksmia no ienen o ma
nelyginamosios. de loik a a dío hechas de o mas de g ados cuando loik a a dí es de
cie a cualidad me á o a, po ejemplo, asilo simboliza k ailumą, shuo pik umą y pan.
pa a ojamos ada, kai ame daik a a dyje labai iš yškinama ypa ybės sema, ypač
Mig a ęs palab a aleg niándose no según es o pa e de la lengua ca ac e ís ico
aleg niacimien o ipo. sudaik a a dėję būd a džiai y pa icipan es man iene būd a džio
ienaskai os naudininko linksnio o ma galūnę -(i)am (p z.: kù siniam, pažs amam),
ienaskai os o mas linksininko localnio galūnę -(i)ame (p z.: ke u nčiame, kù siniame) y e c.
Šnekamojoje kalboje y a mėse es e con lic o se in en a liquida o al menos suš elni .
sis ema no coincidcancias linksnių o mas de galūnés pueden se cambiadas, ej.:
bal akãkliui, kù siniui, laukniui, pažs amui, juodaspa yje, kù sinyje. Paulauskienė p opone
no se es ic os y ole a daik a a diškas galūnes, cuando būd a dis sudaik a a dėja
(Paulauskienė 2004: 219). hay muchos casos, cuando sudaik a a dėjęs cali ico dis o
pa icipis sin excepciones laiky inas daik a a džiu, ej.: jaunàsis, jaunóji, pažs amas,
s iklnė, gi uõklė ʻ ai o as, ilgalpė ʻgeguž aibinių amilias de ayuda d ėgnų miškų augalas,
ilgapiš is ag ʻis, Š en óji, Ìlgas (ežėjedė kele a džiai y a gas innauj, g ekubios pe sonalis
as p ie dubingių), Juodsnùkis (pa a dė). Šnekamojoje kalboje okie sudaik a a -
i au omobilis, au omobili nė i k . el daik a a dis es muy amplio y ca ac e ís ico pa sė, en
la cual pasiklis incluso se ha se ido del é mino médico. būd a džių daik a a dėjimas más
ampliamen e a ado en el p ime omo de g amá ica de la lengua Li uania (Lkg i 529534). más
ecuen emen e daik a a dėja a2 y ē kamienų būd a džiai: dū inie (p z.: an amẽ is, -ė,
bend aámžis, -ė, ke u nýdėl aiški būdų a džio y daik a a džio la ausencia de c i e ios de
adjudicación en di e sos ocynos hay nemaja con inia o. Ac ualmen e las lenguas li uanas
146 ac a Linguis ica Li huanica LXVII is, -ė, nepilnamẽ is, -ė, skel alpis, -ė), algunos
au iMas Ma keViČius
p iešdėlių y p iesagų ediniai (p.g.: bega is, -ė, jaunklis, -ė, lauknis, -ė, mažlis, -ė, mažiùkas,
-ė, ilniẽ is, -ė) y k . No malmen e en g amá icas y dicciona ios de ales pa es de la
lengua c i e io de asignación no anudom. La g ama icana de lenguas Lie u ių al menos ya
hay cla o consejo: de es e ipo palab as pueden se conside adas y daik a a džiais, y
būd a džiais, p z. :, aulniai ʻba ai su aulais (daik a a dis) y aulniai ba ai (būd a dis) (Lkg i
533). de los ejemplos p esen ados en la g ama ica de la ac ual lengua li uana puede
juzga se que se sigue la misma posición: los adje i os en cada caso se p esen an con
señimaisiais palab as (p z.: bal akãklė an is) (dL 2006: 229), o daik a a džiai sin señimųjų
palab as (p z.: gel onplaũkis, -ė) (dLkg 2006: 155kg). Es a posición lógica y cómodo. pe o
p oblemá icos casos no escaseja.
diccionne la mayo pa e mencionados ipos de a2 y ē kamienams pe enecien es palab as
se conside an būd a džiais. En es a dicodyne būd a džių daik a a dėjimas mos ado
menkai. debido al meno olumen de dicodino, apun , es e p oceso más de allado mos a y
imposible. Las ocodyne de la lengua Li uania sudaik a a dėjusių būd a džių dada a mucho
más. sin emba go aún pe manece no cla o, po qué en la a ian e elec ónica de es e
dicciona io la palab a bema šknis, -ė se conside a būd a džiu, sin kenis, -ė, bekepù is, -ė
daik a a džiais, a beš akis, -ė y būd a džiu, y daik a a džiu (Lkže). Debo inas de la lengua
li uanas diccione dū inys umpa ẽgis, -ė conside ado būd a džiu, y zemaži is, -ė
daik a a džiu; juod(a)plaũkis, -ė būd a džiu, y juoda edis, -ė daik a a džiu; juodmagis, -ė
conside ado būd a džiu, júodbė is, -ė daik a a džiu, y žalmagis, -ė y būd a džiu, y
daik a a džiu. la palab a be edis, -ė se conside a būd a džiu, y bešidis, -ė būd a džiu y
daik a a džiu (dLkže 2006), aunque abiejų signi icanzas son pe kel inės. ales dispa odumos
se pueden encon a a mių y šnek ų dicciona ios, po ejemplo, bal apláukis, -ė adj. (d skž
28), y audonabaz dis, -ė smob., adj. (d skž 297); g ei ùlis, -ė smob. (d skž 111), o g ažùlis, -ė
adj., smob. (d skž 108); bal pkis, -ė adj. (Znž 1 106), y juodãkis, -ė adj., smob.
(Znž 1 575); juodapláukys, -ė adj. (kj 2 87), y bal abazdys sm. (kpž 1 144);
ilganõsis, -ė adj., o ilgakãsė s . (kz ž i 271).
Lie u ių kalbos žodyne p ie okio ipo žodžių (p z.: plačiapẽ is, -ė, plikaga is, -ė,
um pa ẽgis, -ė) a eces se p esen an dos e e odas adj., smob. (Lkže). al doble sigima
a menudo se u iliza D uskininkų a mės dicodyne, Kupiškėnų dicodyne, Kal anėnų
šnek os dicodyne. En la dicciona ia lingüís ica Li uania hay y o a a ian e daik a a dis
y būd a dis se p esen an en a ículos sepa ados, ej.: bal aplùnksnis, -ė, liepsnabazdis,
-ė ʻ aus aba zdis, liepsnaga is, -ė ʻ aus aplaukis (Lkže). en dicciona ios de una u o a
posición man eniendo consis en emen e, las mencionadas con usións se ía posible
e i a . desde el pun o de is a económico, po supues o, más con enien e la p ime a
opción, pe o logiškío se ía p esen a los en a ículos sepa ados. Es as pa ejas de
palab as ienen di e en es ca ego ías mo ológicas, ealiza desiguodas unciones sin ác icas.
kalbos dalių pa ibio p oblemos
147s aipsniai a icles
būdVa džio y daLyVio Pa ibys /
Muy paini s i is es el sello de los pa icipan es que desempeñan unciones. Vy au as
amb azas a i ma que muchos pa icipan es būd a diškos a osenos būd a dėjimu
explica po imposible, po que al su a osena es pi minė, . y. pa eldė a de aquellos
iempos, cuando el pa icipan e aún no había incluido en el sis ema de ca ego ías de
acciónmajodio. pe o en gene al amb azas pa icipio ca ac e a damien o econoce,
ej.: suáugęs ý as, a sãkan is dá bas, pasi ù in is žmogùs (Lke 96).
P incipales g ama icas de la lengua li uanas de los pa icipan es būd a dėjimas e aluado
san ú ia. lengua li a ia g ama icale pas o ią peculia idad eiškian ys ediniai se
conside an pa icipos būd a diškos a osenos, ej.: según in i Se e ja, dedančią iš ą,
su e dančių ži nių, n e ikęs peilis, adul o homb e, sukalbamas žmogus, sup an ama kalba (L
ii 334338kg). ca ac e e días conside ado sólo un o o pa icipio o ma con la palab a, ej.:
d us as, -à, glaũs as, -à, iẽs as, -à, skiaũs as, -à, sùk as, -à, à mes as abajo ʻp as as
abajo, pa énkin as homb e (Lkg ii 345). Ac ualmen e las g amá icas de la lengua li uanas y
palab as à mes as, pa énkin as se conside an pa icipan es (dLkg 2006: 372). En es a
g ama ica se encuen a muy pocos ad e bios, coinciden es con la o ma del pa icipio, ej.:
d us as, glaũs as, iẽs as, sùk as, skiaũs as (dLkg 2006: 37 gaũb as, sks as (dLkg 2006: 222),
Aquí ellos se conside an no subūd a dėjusiais pa ícipes, y būd a džiais, hechosi os de
nep iešdėlinių eiksmažodžių con o man u - i galūnėmis (dLkg 2006: 223). más
subūd a dėjusių pa icipan es p opo ciona Paulauskienė, ej.: la biamàsis muilas,
gélbėjamoji al is, siu amóji mašina, i ẽnamasis casa, lipama liga, d us ese agua, obe as
en as, os bul ės, lenk à nosis, pašlęs no as, ne kęs niño (Paulauskienė 2006: 52).
ki okia de los p incipales lenguas li uanas dicynos au o es posición. Aquí los
a ibu amien o de los pa icipan es econocido es mucho más ecuen e.
No malmen e au o es pun os de is a a es a p oblemá coinciden. Po ejemplo,
(dLkž 2000), i Lie u ių kalbos žodyne (Lkž), i jų abiejų elek oniniuose a ian-
encon a 102 casos, que y en Daba inės lie u ių kalbos žodyne uose (dLkže 2006;
Lkže), y A galiniame daba inės lie u ių kalbos žodyne (adLkž) se laikomi būd a džiais,
p z.: a i ikamas, -à, d b as, -à, d ukla, -à, glaũs as, -à, gims as, -à, ki amas, -à,
maišýs as, -a, móky as, -a, neapsãas, -a, negi d as, -a, ne išngiamas, -à, nepakinamas, -a,
-a, A asomas, -a, ne aliú as, -a, ne a, -a, palimin as, -a, palimin as, -a, -a, -a, -a, -a,
-ma kadas, -da - as, - al - as, - al - as, - al - as, - al - as, - al - as, - as, - al - as, - as,
- as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as, - as.
Análogamen e como dicciona ios los a ibu i os de los pa icipan es se conside a an ano Pake io del lib o
Akcen ologija en la p ime a pa e (Pake ys 1994, 390395). a ibu a damien o de pa icipan es econocido y
en ansminiuose dicciona ios. Po ejemplo, Kupiškėnų dicciona io palab as d us as, -à (kpž 1 455),
ka pý as, -a (kpž 2 191), no mane ame mismo dicciona io muy simila la signi icación y es uc u a
ac a Linguis ica Li huanica LXVII ý as, -a (kpž 2 999), Zana ykų šnek os ocodyne
au iMas Ma keViČius
palab as b inas, -à (Znž 1 202), gi as, -à (Znž 1 450), Kal anėnų šnek os ocodyne
palab as móky as, -a (kl ž 177), nema ý as, -a, ne aliúo as, -a (kl ž 148 185) en las
mane as de iempos. Sin emba go a eces no es ácil pe cibi algunas palab as
a ibución al a ib a dji o al pa icipio mo i os. nobai cla o, po qué las mismas
palab as en un dicciona io se conside an būd a džiais, en o o pa ícipes. Po
ejemplo, a liẽkamas, -à, pe kamas, -à, a iamas, -à, mã omas, -a, pamókomas, -a,
pàs ebimas, -à, pa éldimas, -à, sù kalba mas, -à, sup a amas, -à, álgomas, -a, d as, -à,
ka pý as, -a, pa ėlúo as, -a, p aké, -à, p slėg as, -a, Daba , ąžim s, -à Li huanian
Li huanian žy ėmis (dLkže 2006), y laik im a e no p esen adas como adje i os del
lenguaje en gene al, y muchos de ellos es án en los a ículos de los adje i os de la
lengua (Lkže 2006). y a la in e sa: las palab as suáugęs, -usi, pa énkin as, -a dicodyne
de Li uania se conside an būd a džiais (Lkže), a Daba inės lie u ių kalbos dicodyne
pa icipan es
(dLkže 2006).
u in ys leksiniai une ai asignan no oms mismas pa es de lengua. Plg. : Li u ias lengua dicodyne la palab a
damas, -à ʻ inkamas ės i es būd a dis, a álgomas, -a ʻ inkamas algy i pa icipis; sùšnekamas, -à es
būd a dis, o sùkalbamas, -à pa icipis; padkęs, -usi būd a dis, a pašlęs, -usi pa icipi ; suáugęs, -usi
būd a dis, o pagy ẽnęs, -usi y sub éndęs, -usi pa icipan es (Lkže). Dabo inas dicciona io de la lengua
li uanas la palab a zak ečiamóji (liga) es būd a dis, a limpamóji (liga) pa icipis (dLkž 2000: 885, 370); kęs,
-usi būd a dis, o kęs, -usi pa icipi (dLkž 2000: 844, 932). El dicciona io de la lengua Li uania encon ado y de
ales casos, donde el mismo signi icado que iene la palab a se p esen a y como būd a dis, y como
pa icipi (pone se en el co espondien e a ículo de eiksmažodžio). dos pa es de la lengua asignados
palab as no paláužiamas, -à, no palkiamas, -à, no pasomas, -a, nepé maldaujamas, -a, pakál inamas, -a,
cambichiamas, -à, žnomas, -a y k . (Lkže). es o mejo amen e eal es la si uación co espondien e mane a,
po que discu i palab as puede subūd a dė i, pe o puede queda se y pa icipan es. se p esen an en
sepa ados a ículos con Cogyma pa ., ej.: ne kęs, -usi, pasiléidęs, -usi, pasiù ęs, -usi, pašlęs, -usi (Lkže), o
dl ., ej.: nem ęs, -usi, pasiléidęs, -usi, suáugęs, -usi (dLkže 2006). así p esen a apenas aguj o adujo.
pa icipan e no es pa e del lenguaje. po o o lado, ales palab as son muy pocas. Re ospec i amen e
i Lie u ių kalbos žodyne, i Daba inės lie u ių kalbos žodyne kai ku ie žodžiai
de la ac ual dicciona io de lengua li uana de ellos se dan sólo 18 (adLkž 848). debido a an pequeña can idad
ealmen e no p ecisa ía sepa os econocimien os dl . o pa .6 los se ía mucho simplemen e pega a 6
necesa ias y o as muy a as ab e ibas. Po ejemplo, en el elec ónico idioma Lie u ių dicodyno a ian e
sólo a una palab a įsidėm inas, -a es san umpa neces. ( eikiamybės daly is) (Lkže).
kalbos dalių pa ibio p oblemos
155s aipsniai a icles suMMa y and mo phological o ms, hei ambi alen in e p e a ion in
issues ela ed o Pe iphe y o Pa s o speech
di e en linguis s wo ks, dic iona ies and p ac ical g amma s (especially in school g amma s). Wo ds
he a icle is de o ed o analysis o he unde ined si ua ion ypical o some pa s o speech
usually acqui e he s a us o ano he pa o speech due o disappea ance o some g amma ical
o ms. ollowing ex inc ion o he old loca i e case and he pos posi ional loca i e called he alla i e,
hei emains (e.g., namiẽ ʻa homeʼ, pusiáu ʻsemi-ʼ, aka óp ʻ owa ds e eningʼ, e c.) became
ad e bs. such cases do no aise any discussions. ye he illa i e case, which is no ex inc by a and
used qui e o en, is igno ed wi hou any eason in some wo ks ela ed o mo phology i is simply
omi ed. he e o e, bo h Li huanians hemsel es and people om o he coun ies lea ning Li huanian
o en imes do no know wha kind o o m i is, how i is de i ed and whe he i is p ope o use i .
nominalisa ion o adjec i es is no expec ed o cause g ea p oblems. ne e heless, wo ds ha ing
simila s uc u es and seman ics a e o en a ibu ed o di e en pa s o speech. e.g., he wo ds
be edis, -ė ʻ acelessʼ, juodaplaũkis, -ė ʻblack-hai edʼ a e called adjec i es, whe eas juoda edis, -ė
ʻblack- acedʼ is ea ed as noun (dic iona y o Mode n Li huanian). g ea unce ain y is
cha ac e is ic o he limi sepa a ing ue pa iciples and adjec i ised pa iciples. adjec i isa ion
o he pa iciple is almos no ecognised in Li huanian language g amma s, ye i is widely e lec ed
in he main dic iona ies o Li huanian. ne e heless, qui e a numbe o cases o disag eemen exis s
he e, as well. e.g., he wo ds pa éldimas, -à ʻinhe i ableʼ, p akéik as, -à ʻdamnedʼ a e called
adjec i es in some publica ions ye pa iciples in o he s. he a icle also emb aces a b ie o e iew
on he ambi alen ea men o ad e bs se ing he unc ion o subo dina e conjunc ions (e.g., ku
ʻwhe eʼ, kadà ʻwhenʼ, kap ʻhowʼ, kek ʻhow many/muchʼ, e c.). he mos a ional way would be
ea ing hem as ela i e ad e bs.
Į eik a 2012 m. mayo 21 d.
au iMas Ma keViČius
Lie u os edukologijos uni e si e as
Ta aso Še čenkos g. 31, LT-03111 Vilnius, Li uania
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]