78 ac a Linguis ica Li huanica LXVII
haLina ka aŚ
Va šu os uni e si e as, Lenkų kalbos ins i u as
As di eções de pesquisas acadêmicas: dialec ologia, polkų kalbos
is o ija, leksikog a ija.
Jano ka LoViČiaus indėLis Į
diaLek oLogijos y iMus.
LENKų TARMIų ŽODyNAS
Lūžio ocynas1
jan ka łowicz’s con ibu ion o dialec ology.
Słownik gwa polskich [dic iona y o Polish
dialec s] as a b eak h ough p ojec
ano ação Nes e a igo abo da-se jano ka lo ičiaus (18361903) con ibuição em polkų
dialek ologijos aidą. a maio pa e des e apêlicio cons i ui o au o io p epa ado Lenkų a mių
diccioná io. Veikalos oi eno me lūžis polkų a mių leksikog a ijoje, além disso, ele é o
p imei o de odos os a mių diccioná io não só polkų, mas e em ge al sla ų kalbų plo e.
ka lo ičius é a aliado e como excelen e o ganizado de a i idade cien í ica. Os es o ços
o ganiza i os do Mokslininko melho se e le em em ma e ial gua dado no a qué io da
his ó ia do es ado de Vilniaus, especialmen e em ca as, quan o meno em escala na ma é ia
dos a chi os da Polônia. Es e ma e ial mos a que cole ando liaudies subjek us ka lo ičius
colabo ou an o com ciência humanes, quan o com a mių, olklo o e amplamen e en endidas
liaudies kul u e amado esis. no a igo, endo em con a a kazimie o ni čo 1911 m. publicuo oa
c í ica Lenkų a mių žodyno ecenziją, ambém abo da-se o con eúdo e obje i os des e
es abelecimen o.
1 a igo oi inanciado pelo Conselho de ciência da Li uânia (an. Resea ch Council o Li huania). núme o do
con a o: n . Va -36/2012. P oje o de Xislo Janas Ka lo ičius XIX e XX a. sandū a disseminado da ida
cien í ica e cul u al.
esMiniai pala as: dialek ologija, lenkų a mės, lie u ių a mės, leksikog a ija, janas
ka lo ičius, Lenkų a mių žodynas.
keyWo ds: dialec ology, Polish dialec s, Li huanian dialec s, Lexicog aphy, jan
ka łowicz, Dic iona y o Polish Dialec s.
jano ka lo ičiaus indėlis į dialek ologijos
y imus. Lenkų a mių žodynas – lūžio žodynas
79s aipsniai a icles anno a ion he pape discusses jan ka łowiczs (18361903) con ibu ion o he
de elopmen o Polish dialec ology, consis ing mainly in he compila ion o he dic iona y o Polish
dialec s a majo b eak h ough in he Polish dialec al lexicog aphy and he i s ull dialec al
dic iona y scien is s and laymen (en husias s o olklo e, dialec s and o b oadly unde s ood olk
cul u e) as a as collec ing ‘ olk objec s is conce ned. / he pape also p esen s he con en o
in he sla onic language a ea – as well as in his wo k as an o ganize o scien i ic li e. his
o ganiza ional e o s a e p esen ed chie ly on he basis o a chi al ma e ials, mainly co espond-
ence p ese ed e.g. in he Li huanian s a e his o ical a chi es and – o a lesse ex en – in
he Polish a chi es. he ma e ials exempli y ka łowicz’s co-ope a ion wi h bo h p o essional
he dic-
iona y o Polish dialec s” wi h espec o he 1911 c i ical e iew by kazimie z ni sch.
1 . diaLek oLogijos PuoseLė ojo
jano ka LoViČiaus VeikLos
MoksLinių y iMų sVa ba janas ka lo ičius (18361903) mui o nusipelnė pooselando polkų
dialek ologiją, embo a hoje ele seja lemb ado apenas como seis Lenkų a mių o dinyo
p imei o polkų kalbos, e a é em ge al sla ų kalbų, de odos a mių o dinyon omų
au o ius. ka lo ičius mui os anos oi injus amen e e a iadamen e c i icado como
kalbininkas (lexicóg a o e dialec ologu), po ém ago a ele é edescobe o e a aliado de
no o (plg. koniusz 2001; okoniowa 2003, 2012; ka aś 2011, 2012; u kowska 2012). já
an e io men e se iadas com a sua pe sonalidade e acção elacionadas anuais o am
pos ūmis e lexiona a sua c iação cien í ica e analisa conquis as dialec ológicas
(Pe zowa 1979). embo a s anislo as u bančikas (s anisław u bańczyk) ka lo ičių nelabai
alo izou como linguis a e sua a i idade cien í ica desc e eu mui o pa i šu iniškai,
monog a ia dedicada à his ó ia dos polkų kalbo y os en a izou seus habilidões
o ganizacionais, in oduzindo-o como žymų mokslinės min ies skleidėją (u bańczyk 1993:
9899). Anais esc e eu e hen ika Pežowa (hen yka Pe zowa 1979: 426). 2011 m. mencionadas
175-a ani e sá ia do nascimen o ka lo ičiaus e seu mais impo an e negócio de
dialec ologia Lenkų a mių žodyno ( oliau L ž) publicação cen ená ia e elou a
necessidade de de alhadamen e analisa sua con ibuição pa a a e olução da polkų
dialek ologijos e de no o a alia as opiniões iudaujas sob e sua a i idade cien í ica.
Es as anuais na Polônia e Li uânia mos a am que é necessá io pesquisa XiX e XX a.
sandū os ida cien í ica, de ini ka lo ičiaus como do en ão p o os mo imen os
o ganizado iaus e scleidėjo papel (ka aś 2012). ele é XiX e XX a. sandū os polkų mokslui e
cul u a ex emamen e impo an e pe sonalidade, cuja amplos e a ii iapusiai
conquėjimas a é šiol não oi su icien emen e exage ada.
80 ac a
haLina ka aŚ
Linguis ica Li huanica LXVII
Mui o é impo an e lemb a ka lo ičiaus pe sonalidade e mais amplamen e desc e e sua
con ibuição pa a a dialec ologia, não só polkų a mių leksikog a ijos, y inėjimus, que pelo
bu o ap a as (plg. Pe zowa 1979; koniusz 2001; okoniowa 2003; ka aś 2011).
2. janas ka LoViČius – a eaLinių
menos em pa e já e nog a ijos y iMų iniciado e o ganiZa o ius ka lo ičiui como
kalbininkui dialek ologui des inados em abalhos a é šiol en a izada seu Lenkų a mių
žodyno au o ys ė, indicando algumas nedidelių dialek ologinių publikacijų, which we e no i in
impo an iai besiplė ojančiai lenkų dialek ologijai. Gwa a kaszubska (1898), O ile należałoby
uwzględniać na zecza ludowe w g ama ykach (1894) (plg. Pe zowa 1979: 429). po ém ka lo ičius
como dialec ologos a aliado kla, elacionado com a ealinių dialek ologijos y inėjimų inicia im
e o ganiza im. Semp e en a iza-se sua inicia i a o ganizando a ealinos es udos de
ne dėl šių da bų. eikia p isimin i, kad jo indėlis į dialek ologijos y inėjimus y a
žymiai didesnis, nei iki šiol bu o ašoma. Pe mažai iškeliama i e inama jo ei-
e nog a ia, po ém eles não podem se a aliados sepa adamen e, sem sąsejos com a mių
in es igações. ka lo ičiui e nog a ias y inėjimai, nas quais ele en uzias amen e en ol ia a
e que planeja a e o ganiza a, abėmė an o ípicos e nog a ias, quan o dialec ologia
y inėjimus. sob e isso e idencia cla amen e a ese de seu abalho Po adnik dla
zbie ających zeczy ludowe (1871), b ošiū oje, na qual incen i ou a cole a liaudies dalykus:
Wp zód p zypomnę, jakie nauki ko zys ają ze zbio ów zeczy ludowych: językoznaws wo
( ilologia po ównawcza), lingwis yka, mi ologia (wia oznaws wo) ioz ludnaws wo (e nog a ia)
cze pią bezpoś ednio i żyją wyłącznie ze ź ódła zeczy ludowych p awie [...].
Językoznaws wo, gałąź nauki nowa, owoc myśli XIX wieku dopie o [...] naucza, że żaden język
nie może być g un ownie zbadany bez ścisłego poznania go w czasie i p zes zeni [...].
Koniecznie po zebny jes nam jak najobsze niejszy słownik p owincjonalizmów
(powia owszczyzn) [...]2.
Nes e abalho o au o exigem cole a an o exclusi amen e e nog a iné, an o
com liaudies língua e cul u a elacionada a ma e ial.
2 Ve imas: em p imei o luga emincio, que ciências usam-se de conjun os de emas nacionais: kalbo y a
(compa amoji ilologija), lingu is ica, mi ologija ( eligijo y a) e e nog a ia se baseiam di e amen e e
exis em quase apenas po causa das liaudies cousas [...]. linguo y a, no a b anca da ciência, XiX século
miisius isius [...] ensinam que nenhuma língua não pode se minuciosamen e es udada sem exa os
conhecimen os dela em empo e espaço [...]. P ecisamos o mais exaus i o ocabulá io p o incionalismo (pa ie o pala as) [...].
jano ka lo ičiaus indėlis į dialek ologijos
y imus. Lenkų a mių žodynas – lūžio žodynas
81s aipsniai a icles isso, que sua k eipimasis neliko neišgi s as, liudija gausi
ko espondencija, mos ando seu colabo ação colan ando liaudies dalykus an o com
ciência humanes, an o com a mių, olklo o e amplamen e en endidas liaudies kul u as
ameias. maio ia deles o am ka lo ičiaus edaguojamo e nog á ico jo nal Wisła
colabo ado es, ex os, ski ų liaudies kul ū ai, au o es, equen emen e kaimų ou
nedidelių egionų a mių žodynėlių au o es. Po exemplo, na coleção do a qui o de
his ó ia do es ado li uano ka lo ičiaus ( 1135-10) sob e i e am mui as ca as dedicadas
a ele, que esc e e am e nog a ai-dialec ologai, hoje conhecidas só a siau am dos
cien is as a ui3: juze as s. Ziemba (józe s. Spemba), Słownik p owincjonalizmów
powia u ziedzińskiego (gube nia pio kowska) (1891) au , sie as Vesnižo skis (augus
W niowski), wy azów podhalańskich (józe Łepkowski), Wiadowski o Szczinski (1849)
(1884) au o ius, janas sembžyckis (jan semb zycki), nedidelės publikacijos apie
Mozū ų a mę ečiame laik aščio Wisła ome (1889) au o ius, juze as Lepko skis
au o ius, Pignacja Pią kowska (skaja ank), ka lowski ź ódło L chan L chańskoy
lis ada como a g ande pala a de au o ia de Mile Mileńka, de ac o, como o au o de
a mės žodynėlio au o ė, Melanija Pa če ska (Melania Pa czewska), 1907 m. publi-
Mileńka.
Mazo ijoje (ciechanowiec na Mazowszu) apylinkių a mėmis, au o ė (ž . ka aś 2011: 95), blažėjus
Pa lo ičius (błażej Pawłowicz), a igo Wy azy gwa owe z okolic Ta nowa au o ius (1893), s anislo as
Poliačekas (s anisław Polaczek), abalho Powia ch zanowski w W. Ks. K akowskim. Monog a ia
his o yczno-geog a iczna (1914) com a mių pala as pala asynėliu au o ius, ka olis Ma ijasas (ka ol
Má yás), Słowniczek gwa y ludu zamieszkującego wschodnio-południową najbliższą okolicę Nowego Sącza
(1891) au o ius), Ščensnas jasčebo skis (szczęsny jas zębowski), L žy as šal inių są aše į a d kaip
ank aš inio adomsko a mės žodynėlio au o ius. Šią ka lo ičiaus ac i idades bem desc e e 1982-02-19
ignacja Pion ko skos laiškas, no qual é ap esen ada de pessoas, consen usių colabo a com Wisła
colec ando e en iando e nog a inę e dialek ologinę ma e ią4, lis a: 1. kun. P ulinskis (P uliński) de klobucko
(kłobucko), 2. kun. godo owski (godo owski) de Vieliunės (Wieluń), 3. Vyšne ska (Wiśniewska) de sla encineko
(sławencinek), 4. Leonas Vine is (Leon Wine ) de konin (konin), 5. k ušinskis (k uszyński) de u eko ( u ek), 6.
Zo ija b. (Zo ja b.) de sie adzo (sie adzkie) ai adijos, 7. ana L. (anna L.) de Pio ko o 3 Visų iš a dy ų
žodynėlių lis a é a igo au o ės da be ka aś 2011, eles desc i os na publicação online Dialek y i gwa y
polskie. Kompendium językowe, ed. h. ka aś, egionów páginas […] s .
h p://ww-
w.uw.edu.pl.
4 indica-se segundo o iginalą, i. i. às ezes a mesma pa a dê sem a do ou sem a do inicialalo, e às ezes
o nome e pa a dês inicialá.
82 ac a
haLina ka aŚ
Linguis ica Li huanica LXVII
(Pio kowskie) condados, 8. Ma ija k. (Ma ja k.) de sie adzo ai adijos, 9. kun.
d ozdo skis (d ozdowski) de sie adzo ai adijos, 10. Vanda b. (Wanda b.) de
Vieliunės (Wieluńskie) ai adijos, 11. s anisła a k. (s anisława k). de Vieliunės
oi adijos ( 1135-10-115-783). a pa i da lis a ê-se, quão la go e a bend ada bių
a, quan o mui o pessoas, ambém e de sace do es (ka alikų kunigų), en ol eu em
ka lo ičiaus di igidos in es igações e i o iais.
3. ViLniaus a chyVų eikŠMė
jano ka LoViČiaus VeikLos
y inėjiMaMs
A qui o da his ó ia do es ado da Li uânia é impo an e ka lo ičiaus pesquisas de
a i idades. sem lis ados ca as, aqui exis a e ou as ma é ias in e essan es.
a qui o sob e i eu de á ios ocódino au o iaus dialek ologicos zá ašų, po
exemplo, g ama icos isso a iškosios asmeninės giminės daik a a džių a dininko
plu aliskai a: ancia, kacia, o ganiścia, kam acia, wszyscy święcia, uma cia, ek ucia, s udencia, swacia, wójcia ( 1135-10-
141-60-62), a ba eilė aš is „nuo d ohičino“, išjuokian is š epla imą ( 1135-10-
141-42a):
Jes em šob‘e pańenecka, ńe ð‘ewcyna
Z šadowego m‘as a D ojczyna
Mam que zło yh na p ocenče włašnej šumy
I g am šob‘e na gi aře ózne dumy5.
Vilniaus his ó ia do es ado a chy o con eúdo pe ei amen e e le e ka lo ičiaus
o ganiza o iaus e colecionuo ojo abalho, ligado pa a não só com polkų, mas e com
li a ians a mėmis. seu nuopelnos li uanis ika, dialec ologia Li uãos a é šiol oi
pouco conhecido, e nos úl imos empos cada ez com mais eqüência en a izada
es e aspec o de a i idade. Po exemplo, 5 De aco do com as eg as de o og a ia edigido ex o pa ece ia assim:
Jes em sobie panienecka, nie dziewcyna
Z szadowego miasz a D ojczyna
Mam sz o żło ych na p ocencze własznej szumy
I g am sobie na gi a ze ózne dumy.
o ex o ca ac e ís ica duas e mais peculia idades, . y. mozū a imas (le. mazu zenie, an.
mazu a ion): cz > c, ż > z (panienecka, dziewcyna, ózne = bend inės lenkų kalbos žodžiai panieneczka,
dziewczyna, óżne), e chamado-se aqui di oos sons kei imas ienų >: s > sz, zengi ż (le. szadzenie) is o é,
apa ezmai hype an a imo moz (miasz a, sz o żło ych, własnej s oaszumy = bend inės lenków
wo ds, zło ych, własnej).

jano ka lo ičiaus indėlis į dialek ologijos
y imus. Lenkų a mių žodynas – lūžio žodynas
83s aipsniai / a icles
a chy e é abundansi de pe sonagens li uanos e cien is as ca as, esc i y ų
ka lo ičiui, coleção isso jono juškos (jan juszkiewicz), jono Šliūpo (jan szlupa), jono
jablonskio (jan jabłoński), Mečislo o da ainio-sil es aičio (Mieczysław
dowojna-sylwes owicz) ca as. ka lo ičius pa icula men e a i amen e
susi ašinėja com da ainiu-sil es aičiu e com ele es ei amen e coope ou. Vilniaus
his ó ia do es ado a qui o sob e i eu ce ca de 100 des e con o e so poli inio
sawaniewska-Mochowa 2003) laiškų, ašy ų ka lo ičiui, ku io pasiekimų ap ašymas
li uanis inių y inėjimų s i yje nag inėjamas a ski ame s aipsnyje ( u kowska 2012),
odėl čia ik a k eipiamas dėmesys į šią p oblema iką.
eikėjo, įžymaus lie u ių kalbos adbin ojo (plg. P a a u lemb a a concepção de
p epa ação lexicog á ica cien í ica des e pesquisado a mių leksikos, exis en e
em 1876 m. abalho P zyczynki do p ojek u wielkiego słownika polskiego6, no qual ele esc e eu:
Opis exp essão p owincjonalnego ba dzo niewiele óżnić by się powinien od opisu wy azów
wszechpolskich, p ojek owanego powyżej. [...] Op ócz wymienionych am ka ego ii dodać by
ylko należało nas ępne: 1) podając wymawianie wy azu, ba dzo s a annie je uwyda nić; 2)
exa amen e wymienić miejscowość, gdzie dany wy az p owincjonalny się używa; 3) uczynić
wzmiankę, czy odpowiedni wszechpolski wy az znany jes w ej p owincji akże, czy nie; w
pie wszym azie, jaka zachodzi óżnica w użyciu wy azu p owincjonalnego (p. 44)7. ci a a
indica em bas an e p óxima con empo âneo cien í ico ka lo ičiaus pon o de is a em a mių
oné ica e ques ões de geog a ia da linguagem, ap esen a seu liaudies a mių e li e a ines
linguagem comp eensão de in e calo de elações.
ka lo ičius mui o nusipe nia i ando na Li uânia us ojamão polkų linguagem. pala as
de Li uânia conside á eis su gi am an o no ocodyne de Lenkų a mių, quan o lhe
i endo numa ob a neišleis ame Pod ęcznik czys ej polszczyzny dla li winów i
pe e sbu szczan... seu manusc ipis, que ana kaupuż (anna kaupuż) encon ou Vilniaus
a chywe, a publica a p epa ação elžbie a smulko a (elżbie a smułkowa)), oi
o iginalmen e publicado des es dois au o es), poisugniai mais uma ez es i ado po
Zo ia sa anskos-Mocho ie os (Zo ia sawska-Mochowa), que ap esen ou (1984).
adnik Jana Ka łowicza jako ź ódło poznania po ocznej polszczyzny północnok esowej.
Słownic wo (1990).
6 P zyczynki ex o hoje é uni e salmen e acessí el na página web da Biblio eca Online da Polônia
www.
pbi.edu.pl
; 90 o og a ias ilus a a o kū inį, que como anuncia an aš ė é 1876 m. Rela ó ios da Academia de
Talen os a audas sepa adas (Osobne odbicie ze sp awozdań Akademii Umieję ności 1876). explica ,
7 Ve imas: a minio žodžio ap ašymas u i nežymiai ski is nuo anksčiau p ojek uo o bend inės lenkų
kalbos žodžių ap ašymo. [...] be en iš a dy ų ka ego ijų, eikė ų da į auk i šias: 1) nu odan žodžio
a imą, labai k uopščiai jį iš yškin i; 2) iksliai į a dy i ie o ę, ku ioje a ojamas šis a minis žodis;
3) pa ašy i pas abą, a a i inkamas bend inės lenkų kalbos žodis p o incijoje žinomas, a ne; p adžioje
qual a di e ença su ge ao usa a pala a a minha.
84 ac a
haLina ka aŚ
Linguis ica Li huanica LXVII
4 . jano ka LoViČiaus LENKų TARMIų neabejo inai mais impo an e ope ou da dialec ologia ka lo ičiaus
žODyNAS – Lūžio žodynas
necessá io econhece Lenkų a mių žodyną (19001911)8, que inicia no a e apa da his ó ia leksicog a ia
dos polkų a mių. sem mui as ligações com abalhos de dicioná ios de pe íodos mais an igos, ele pode
se de inido como lūžio dicínio, com o qual e mina a segunda e apa e começa subsequen e pe íodo da
his ó ia leksicog á ica dos polkų a mių. Compa ando com os p ecesnios diccioná ios, ele se dis ingue
abundan e con eúdo e ma é ia, isso mais impo an e. em segundo luga , isso p imei o e a é es e dia
único e minado diccioná io, no qual há odas polkų a mės (be emig acijos), p imei o desse ipo em
odos sla ų šalyse. a é šiol ka lo ičiaus diccioná io aindaė a comple ous lexico de a mių on e, embo a
desde a publicação oi lis ado mui os seus de iciências e e os. ka lo ičiaus Lenkų a mių diccioná io
a é šiol não ecebikė de alhada monog a ias, o am y inėjami sepa ados seus aspec os. Vale a pena
chama a a enção pa a elžbie a koniuš (elžbie a koniusz) monog a ia Polszczyzna z his o ycznej Li wy
w Słowniku polskich Jana Ka łowicza gwa e a á ios dos seus a igos, ski ų ka lo ičiaus L ž, en e
ou os his o icas leksikai Lie u os eksp esy iajai (koniusz 2008) ou g andes ob as da kunigaikš ys ės
Lie u os palikimui ka lo ičiaus leksikog a iniuose (koniusz 2005a (2001)). Ao polêmico a mino polonês oi
conside ado desc e endo a lexicog a ia da polkų a mių em monog a ia pa a isso des inada (ka aś 2011)
e em a igo, elacionado com a polkų a mių žodynų ipologija (ka aś 2010). ka lo ičiaus Lenkų a mių
dicioná io exis en e léxica o nou-se uma įdomo expe imen o on e al an eamo aleksand o
osipo ičiaus (aleksande osipowicz) abalho Słownik gwa y augus owskiej ekons ukcja
(nowowiejski, ed., 2009). Es e diccioná io ap esen ado ka lo ičiaus L ž on es lis ashe como diccioná io
manusc ip i o, ambém gan mui as ezes mencionado L ž an aš ines pala as a igos em su u um
Osip. isso pe mi iu pensa que o ocabulá io econs uído se á bas an e comple o. hen ikos Pežo os
no a igo Jan Ka łowicz como dialek olog jubiliejiLenkų a mių Dic ionynas e sua a aliação. ka lo ičiaus
Lenkų a mių glodyne é de odos os polkų a mių leksika, qual a isso medaug publicuídos abalhos e
man aščių, pa ašy ų mais a de. agmen os de ex os de esc i a da a lemb ou, que ka lo ičiaus
ocodyne já não oi ap o ei ado dialek ologijos, no início XX a. kazimie o ni čo (kazimie z ni sch)
nėje 1979 m. Po adnik Językowy b ošiū oje pamąs ymų i ap ašymo objek u apo
g aças apusios disciplina cien í ica, alcanços. ka lo ičius agmen os de ex o acabou exa as
mencionados anos que endo 8 Po au o iaus mo e iii omą baigė edagua he onimas Lopacinskis
u bu o įmanoma su ink i a siž elgian į lenkų a mių leksikos y inėjimų būklę.
Šal inių eks o agmen ų iš ašus ka lo ičius baigė 1896 m., į žodyną nepa eko
(hie onim Łopaciński) e Vaclo as ačano skis (Wacław aczanowski), e iVVi omus su edaga o janas
Losius (jan Łoś). ka lo ičiaus
L ž oi expulso k oku a alen os academia undos.
jano ka lo ičiaus indėlis į dialek ologijos
y imus. Lenkų a mių žodynas – lūžio žodynas
85s aipsniai a icles suspė i p ocessa g ande o olume de ma e ial, cole ada du an e
in a anos, ou pelo menos ealiza lexicog a ia abalhos an o, pa a con inua edaguo i
sem maio es o ço pudesse alguém ou o. / sob e isso ele ala e dyno į ade (p. l):
P zewidując, iż nie zdołam wyzyskać wszys kiego, wolałem og aniczyć się zasobami
niezupełnemi i akowe ogłosić, niżeli pomnażać zapiski i p zekazać je niep zyjaźnym zwykle
losom ękopisów pośmie nych9.
da pe spec i a do empo e , que es a oi a ap op iada solução, embo a ni čas
chamou ka lo ičiaus eikalą anks y u imedia amen e após seu apa ecimen o e
a aliou mui o se e amen e. po ém se es e dicioná io não i esse apa ecido, a é
ago a na Polônia não e ia de odos os a men os dicioná io, po que an es amžių
começa ni čo abalhosi, des inados acadêmico polkų a mių dicioná io, yko e
a é ago a ebe yks a mui o len amen e (ischleis a só pa e das pala as,
começando a le as), e ka lo ičiaus posi ino manusc i o des ino ce amen e e ia sido nepalankus.
po isso cien is a apelou a k oku os alen os akademija, o e ecendo-lhe oma
adopo i p epa ado diccioná io e o publica . Vale a pena en a iza que no es amen o
ele alocou conside á el somą ao ocílio acaba i no caso, se à academia p i ūk ų
undos (plg. koniusz 2001: 26). ele ambém enca eceu seu sãos Mečislo ą (Mieczysław)
obse a o abalho do im. de ido às ci cuns âncias de su gimen o do diccioná io e à
his ó ia das ob as des inadas a ele exa a bas an e li e a u a (plg., po exemplo,
appel 1904; b ückne 1904; Łoś 1904; k yński 1904; Pe zowa 1979; koniusz 2001: 1437),
pa ies žodyno u inys, jo šal iniai, koncepcija i me odologiniai sp endimai bei su
juo susijusioss nuomonės.
po an o aqui discu ido essencialmen e ka lo ičiaus diccioná io é uma in odução de
doze páginas, no qual dispos a ampa in o mação sob e a ma é ia que se o nou
base do diccioná io, p oblemas de esc i a, bem como si uações pa a pessoas que
de am on es (y manusc i os ocynėlius), e k oku as. Nes e aspe o seu ei o oi
c i icado po causa de on es p incipal ma é ia, concepção de ocodyno. é conhecido
que o cien is a p e endia mais amplamen e ap esen a diccioná io, sob e isso
es emunha in oduz a ase: pabaigęs eikalą, esc e i sob e isso mais de alhe; mas mo e impediu-lhe ealiza es e sumanymá.
5 . jano ka LoViČiaus LENKų TARMIų ŽODyNO ŠaL iniai su umpinimų lis a de esumo, que se
encon a no úl imo om do dicioná io, no qual janas Losius išši a o mui os neaiškių su umpinimų,
p o a que Lenkų a mių žodyne pai os publica , nem gausin i už ašų e pasme k i juos nepalankiam
pomi inių ank aščių likimui.
naudo i į ai ūs šal iniai. Čia iš a dy ini:
9 Ve imas: numa ydamas, kad nespėsiu isko panaudo i, no ėjau e čiau apsi ibo i neišsamiais iš ekliais
86 ac a Linguis ica Li huanica LXVII a) XiX a. e an e io es di e sas emá icas e de
haLina ka aŚ
a iados ipo ( ambém e e nog a iniai bei dialek ologiniai, olklo o) publicações
(į ai ūs da bai, publikuojami publikaimai Wisła, P ace Filologiczne, Biblio eka
Wa szawska, Rozp awy i Sp awozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii
Umieję ności w K akowie, Zbió Wiadologii do An opologie K ajowej), eika o
kolbe go, dainos, poemas, humo is iniai, legendos, poemas dos egionos; b) 24
manusc i os localaus e de ca ác e egional, diccioná ios de a minos, ambém e de:
• mon anhas Polônia Meno (Małopolska gó ska) 3, • Paka pa ės
(Podka pacie) 2, • Lo icko (Łowickie) ai adijos 1, • sie adzo (sie adzkie)
ai adijos 1, • kielców (kielecczyzna) ai adijos 4, • Liublino (Lubelszczyzna)
ai adijos 3, • k oku (k akowskie) ai adijas 1, • adomo ( adomskie)
ai adijas 2, • Mazowskie (Mazowsze) 1, • Palenki (Podlaskie) e su alkskie
(suwalski) ai adijas 1, • Palenki (Podlaskie) e su alkskie (sie adzkie)
ai adijas 1, • Kielkowski (Sie adzkie) 4, Kielchanowski (Ludowski) ai adijas 1,
• o que é uma das g andes p o íncias da Li uânia 1, Milewski (Walkowski)
Milewski (Walkowski) 1; Milewski (Walkowski) 1;
c) saky inė medžiaga, ypač iš Lie u os ( ai, kas žodyne žymima „us . z Li wy“ –
žodžiu do Li uânia); d) d ikalbiais e comuns ocodyne da língua lenkų, especiais:
M ongo ijaus (M ongowiusz) okiećkich lenków i lenkų okieć słownik języka
polskiego, samuelio b. Lindės Słownik języka polskiego, Słownik wileński, p adinamen e
Słownik wa szawski omai, h. Labencki (h. Łabęckiego) Słownik gó niczy, e mo
Maje ski (m Majewski) Słownik nazewski bo anicznych zoologicznych polskich,
ko nelio kozlo ski (ko nelowski) Słownik leś, ba inski, bz inski i o ylando, Much
(Muchliński) encyclopedia o ag icul u e, didb ija. sem manusc i os pala asynėlių,
Ź ódłosłownik wy azów [...] z języków wschodnich, enciklopedijos (pa yzdžiui, o -
su gidos imp udi iems, deles pagausėjo. i omo, p epa ado o jano Losiaus, no inal,
su umpinimen os lis ache lis i i 22, nescuciando pala asynėlių, addė ų a a mių
описаниях или другого характера работ. Biblio eka Wa szawska, Wisła, P ace
Filologiczne publicados dicynėliai is o é léxico coleções de des as egions:
jano ka lo ičiaus indėlis į dialek ologijos
y imus. Lenkų a mių žodynas – lūžio žodynas
93s aipsniai a icles / ) indicação de a as o mas g ama icales (ne ingo); g)
á ias o ma de pala a, suas pau asalų e e i o iais bo dų apž alga
(dobžyckis); h) plu alidade ci ações exac os e cuidadosamen e escolhidas ci ações
e possibilidade de as con ia po indicada localização (dobžyckis); (i) no as b e es e
e e ências do au o (ne ingo); j) ex ensão do í ulo da pala a a igo desc ição
de cos umes, i uigos, oupas, e nog a iniais e olklo o elemen ais (b iukne is); k)
adequação do ocabulá io a á ios es udos léxicos, quan o mais es ei amen e
onomas ikos (ne ingas) e e imologia es udosėjimams (dobžyckis); l)
desen ol imen o de conhecimen os de dialec ologia e sua disseminação
(dobžyckis). Losius, e minando ecenzia do ka lo ičiaus es abelecimen o,
en a izou sua impo ância não só lingüo y a, mas e em ge al pa a a sociedade:
Jakda zecz dob a, Słownik gwa polskich jes dziełem ba dzo uży ecznym nie ylko dla ych,
k ó zy szczególnie język badają, ale dla kół ba dzo sze okich, ze względu zaś na wykonanie,
na ob i ość zawa ego w nim ma e jału, na og om włożonej w jego p acy, s anowi
najpiękniejszy liść waw zynowy w wieńcu zasług Jana Ka łowicza, o az jeden z kamieni
węgielnych językoznaws wa polskiego (Łoś 1904: 180)12. Nas p imei as e isões e ka čiais
a i a am opiniões c í icas. Po exemplo, ne ingas chamou a a enção pa a al an es on es,
não semp e cla os ab e iamen os, de in o mações sob e alguns mįslingus, pa icula men e de
es animas o igens, pala as s oką (plg.
Pe zowa 1979: 432).
A p imei a mui o c í ica c í ica ecenzia esc e eu e publicou ni čas, 1911 m. apa ece žius ka lo ičiaus
diccioná io. a é ago a es a e isão e e in luência nas opiniões de ou os pesquisado es sob e
diccioná io. O c iado da dialec ologia polonês ecusou ao diccioná io examinados po causa de sé ios
e os medida de ma é ia e p ocessamen o cien í ico. como um dos p incipais mo i os de ne obulismo do
ocódino ka lo ičiaus ni čas indicou o a o de que a eica p epa ado mui o cedo, sem conside a nem em
espaços, nem em limi es de empo, nem sua o ma em me odológico lūžį, oco usį polkų dialek ologijoje XX
a. início. masgi e minando agmen os do ex o em 1896 m. leksikog a as em essência ėmėsi só
ikimoksline dialek ologija. ni čas en e os e os e de iciências, de e minan es nega i as ka lo ičiaus
a aliação do ocabulá io, enume a os seguin es: a) neaiškus pala as base de escolha (pai example,
conside a-se em pala as a i iciais, indi idualius naujada us, į a ino lenkiškumo žodžius, especialmen e
di e sos 12 Ve imas: como cada coisa boa, assim e Lenkų a mių žodynas mui o ú il eikalos não só
aqueles, que nuodugniai es udia a língua, mas e ačiam a ui, e endo em con a no nele exis en e ma e ial
p ocessamen o e abundão, em ele inse ida eno me ob a, es e g azia lau o lapas jano ka lo ius nuopelnų
ainike bei izkčia languageo y os ke men.

94
haLina ka aŚ
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
skolinius iš usios, dažnai a ojamus didžiosios Lie u os kunigaikš ys ės i
dos esc i o es uc anianos com o obje i o de da aos seus ex os do colo i o local, em
leksiką, pe encen e kasdieniam in eligen ijas dialek ui, pe sonal a džius, e c.); b)
he e odoxidade da ma é ia em pon o de is a geog á ico (domina a a myn eas e n,
demasiado mui os pak aščių a myn, não de Polônia e hnic e i o iijų, pouco
ap esen adas a myn aka ų, especialmen e g ande Polônia, silezia); c) a al a de lis a
exaus i a de on es e suas ca ac e ís icas de alo linguís ico (nu odyg a ijos
mas į da bus a ba p o esionalius a mių eks us, e ingus iek p asmės, iek
one ikos požiū iu, nep o esionalius inkinius, ačiau pa ikimus, oska o kol-
be go pobūdžio eikalus, li e a ū os, mokslo kū inius, populia iuosius e no-
da bus), deduzindo que o ma e ial do léxico escolhido seja de alo es di íceis de de ini
(às ezes agaškios ou du idosos); d) insu icien e qualidade dessas on es
(pa isadamen e, du idosa qualidade de ma e ial, selecionado de canções, humo is ines
eilê aščių e pada imų, especialmen e de an e io men e žečpospoli os eas e n
e i o y,); e) lacagas e nenuosclidade localizando ma e ialá, á ias manei as de
ci ação da mesma ob a, ci ações imp ecislidade; ) em mui os luga es e ónea e
incomple os ap esen ação da mo ologia a mių, não pe mi indo o ma -se opiniões
sob e essas o mas di usão e i o ial e li e e nãošsami ma e ial sin ácese; g)
es u u a de ocabulá io (sis emas) explicação, al a de e e ência; h) o og a ia
chaosas, al a de consis ência ao usa sup esimi ada esc i a de ci ações, inexac o de
g a ação, não-o ien ação apie g a ação cien í ica e igno ância de melho es delas,
p e e ência dada a pio es, al a de explicações des a esc i a (co ecykles, em á ios
luga es do dicioná io usadas di e en emen e, bas an e li emen e e não
cuidadosamen e, p. 210); i) demais pala as de i ulação (nuo odinos), pala as de
i ulação de o ma não ín eg a, esul an es de bea odai iško e c í ico
compo amen o com on es, des espei o de eg as oné icas, p. 215); a umkamen o.
j) neaiški sis ema i iename an aš inio žodžio s aipsnyje, i isame eikale;
k) eikšmių išdės ymo sis emos neap a imas, poliseminių žodžių eikšmių ne-
iš adose ni čas esc e eu:
Inna zecz, que podjął p acę nad siły jednego człowieka, że już p zy zbie aniu ma e iału nie
zdołał osiągnąć pełności, a ym mniej poddać go niezbędnej k y yce, że w ogóle całe
wykonanie pod każdym względem ch oma. Tę s onę musiałem wy aźnie zaznaczyć, ym silniej,
im liczniejsze są bezk y yczne uniesienia nad Słownikiem, abyśmy jasno zdali sobie sp awę,
że w en sposób dalej p acować nie można, że nawe p zed pię nas u la y był on niewys a -
jano ka lo ičiaus indėlis į dialek ologijos
y imus. Lenkų a mių žodynas – lūžio žodynas
95s aipsniai a icles czający, a wp os anach onizmem byłby dzisiaj (...). / Bo właśnie zupełny
b ak me ody, wp os niedokładności słownika, nie pozwalający mu nigdy zau ać bez zaglądania
poga da dla jakiegokolwiek dokładnego i jednoli ego sys emu spowodowały en bezmia
do ź ódeł. (...) sem de alhes das p ac sys ema icas (...) não se pode pensa leć o jakiejś budowie
całe p zedsięwzięcie było s anowczo p zedwczesne. Pod wielu względami ak jes i is o nie,
kodeksu gwa , nie ylko wspaniałej, ale nawe sk omnej. Po an o omawiane dzieło nie jes
jeszcze pod ę budowę podwaliną. A jednak dob ze, że jes , dob ze, że mamy chociaż aki indeks,
wykazujący ównocześnie óżno odne w ym zak esie b aki i konieczność innego odzaju w
wieku XX p acy, jeśli w ogóle mamy mieć kiedyś Thesau us gwa polskich13. e iewe econheceu
eikalą sendo mui o mui o p ecocioso, po ém, apesa do a o de que o segundo de odos a mių
cien í ico ocínio acaba ig i p e is o (esamu da bų empu) mesmo po 40 anos
(Popowska- abo ska 2006: 42), é p eciso egozija -se que ocynas, embo a e neišbaig as, po ém
apa eceu odo. Nesse con ex o, opiniãoé apa en emen e pe de a sua alo .
Com o passa do empo opiniões sob e Lenkų a mų ocabulá io o am
sua izadas, à luz do dia le an ando as an agens do negócio e a aliando elas de con o midade en ão XiX e
século XX lexicog a iaju pon o de is a.
Vėlesnės opiniões, exp essadas a pa i de ilgesnio pe íodo pe spec i a, mos ė,
que ka lo ičiaus diccioná io é cien íco eicalos, p epa ado de aco do en ãoinio XiX
a. leksikog a ijos a ą, besi emian is en ãoinėmis dialek ologijos žiniomis.
con empo âneos empos depois de mui os anos da g ande dicódino c í icas,
exp essadas ni čo exp essadas opiniões mos ou conside ado negócio signi icado.
pa icula men e signi ica i o oi a apa encia de Mečislo o ka asio (Mieczysław
ka aś), embo a e cons a ando que o diccioná io ka lo ičiaus não o nece no as
soluções me odológicas, po ém en a êzia que ele adequadamen e e le e os
undamen os XiX e XX cen u os sandū os e mui o emulski a seu signi icado de pesquisa:
Bez wą pienia znaczenie Słownika gwa polskich jes og omne i mimo wielu, niejednok o nie
podnoszonych, niedos a ków s anowi on w ozwoju polskiej leksykog a ii gwa owej ma e ia nie udało
13 Ve imas: ki as dalykas, kad [ka lo ičius] ėmėsi da bo, i šijančio ieno žmogaus jėgas, ne gi inkdamas
osiągnąć wybaig umo, ym ba dziej go k y ykom, dla ego cały p zygo imas be u punk u widoku nieukęs.
Es a pa e a i e cla amen e acen ua , gausa de opiniões não c í icas do ocodyno em pane gi
dė i mums aiškiai su ok i, jog okiu būdu oliau di b i negalima, aki aizdu, kad ne p ieš penkiolika
me ų žodynas bu o neišsamus, šiandien jis iesiog bū ų anach onizmas [...]. Me odiškumo ūkumas,
ikslesnės ou ien isos sis ema igno a imas lėmė ne ikslų žodyną, nãope mi indo nunca po ele con ia
se nãousaudindo on es. [...] oda a idéia e a demasiadog p ecoy as. Di e sos aspec os isso é
impo an e, sem mais de alhes dos abalhos sis emá icos [...] não é possí el pensa sob e alguma
a mių codekso s uk ū u, a é mesmo mui o kuklią. po an o, a aculdade em ques ão não é des a
es u u a pama as. po ém bom, que [ele] é, bom, que emos mesmo al odyklę, jun o indicando-a em
á ias de iciências des a á ea e XX século aspi aamybę polkų a mių Thesau us.
96 ac a Linguis ica Li huanica LXVII wę, że słownik jego jes ylko ważnym e apem w ozwoju
haLina ka aŚ
badań gwa owych, zamykającym jedynie do obek leksykog a iczny XIX w. (ka aś 1961: 363)14. A
momen niesłychanej wagi. [...] już w czasie d uku dzieła Ka łowicza zdawano sobie sp a-
a aliação de análises em 1979 oi su o mulada hen ika Pežowa, des acando-se no ka lo ičiaus,
iniciado , papel na lingüo y a cien í ica, na sua cien í ica concepção de p epa ação de léxico
de a mių, ambém em en ão exis indo possibilidades de p epa a al diccioná io (Pe zowa 1979:
434435).
10.Es e empo á ios jano ka LoViČiaus
LENKų TARMIų ŽODYNO y iMai Šiuolaikiniai ka lo ičiaus Lenkų a mių žodynos es udos
mos am a é šiol u ilė us seus an agems, nenegian aki aizdžių ūkumų e
ape ando suas azão. elžbie a koniuš, esg imida his ó icas Li uaniaką leksiką
ka lo ičiaus Lenkų a mių žodyne, en a izou, que esse negócio uma a aliação obje i a
em que se e ec uado epochos, na qual ele su giu, pon o de is a. se ka lo ičius osse
sumanęs subs i ui an e io men e ei indicada e já ealizá el loja concepção,
a len a e apildy i on es ma e ialá, dicciono nunca e ia sido esc i o. ka lo ičiaus
kolekcija de ido a ce as de iciências, em e mos de geog a ia dos consumido es
con empo âneos é conside ada como ú il, e não como anach oninė žodžių odyklė
(koniusz 2001: 7879). Simila men e joana okonio a (joanna okoniowa), no ojo da
Academia Es adual de Ciências edi o ia-che e do dicioná io Lenkų a mių, a alia
posi i amen e ka lo ičiaus eikalą indicando o a o de que posslininkų gene aos sėmėsi
e a é šiol semiasi de ele não só ich ingha ma é ia, mas e enco ajpimo bem
in e p e ação idėjų. alando-se nimas longoam p ilipo à ka lo ičiaus dicodyno. apenas
apie k i išką ni čo ecenziją ji pab ėžė, jog lenkų mokslinės dialek ologijos kū ėjo
au o i e as bu o oks didelis, kad „įžeidžian is, o daugelyje ie ų nega y us e i-
de ecen e há no ado de no o o in e esse em polês a mic ocabulá io como uma on e
não a aliada de pesquisas de linguo y as (okoniowa 2003: 249).
P imei o ap esen adas ka lo ičiaus Lenkų a mių glossá io a aliações mos am, como a odai a à epochą, na
qual ele su giu, ilgesnė pe spec i a de empo e expe iência, elacionada com no o lenkų a mių glossá io
abalhos de aco do ni čo concei o, mais a de subs i uído Mečislo o ka asio, edi o -che e da Academia de
Ciências La inas e seu 14 Ve imas: sem dú ida, Lenkų a mių glossá io signi icação é eno me e apesa de
gaúcios, en a izá eis, ele é mui o impo an e pa a a leksikog a ia do Es ado. [...] imp imindo ka lo ičiaus
eikalą pe cebeu que seu diccioná io é uma impo an e e apa besiplė ojando a mių in es igações,
concluindo só XiX a.
leksicog a ias ganha ėjimus.
jano ka lo ičiaus indėlis į dialek ologijos
y imus. Lenkų a mių žodynas – lūžio žodynas
97s aipsniai a icles seguido es, e e in luência na opinião sob e es e eikalão. /
Mos ou, qual em essência oi neiš adų, p is a omų já uma no a epochos pon o de
eisinga i įžeidžian i ni čo ecenzija, nepaisan esminių jo pas abų i mokslinių
is a ciência e na no a concepção de a mių ocodyno, undamen o. o au o da
e isão, a aliando a pala a, insu icien emen e p es ou a enção a a o es essenciais,
ais como en ão g ande p á ica de lexicog a ia, en ão g ande p á ica de pesquisas de
liaudies a mins polkų, condição de dialec ologia, como possí el acaba mais ápido a
pala a, um olume de ma é ia que a pudesse edi a um homem, e panaguas. Hoje
dicioná io e seu au o me ecidamen e a aliados en a izando, que dicioná io
ka lo ičiaus a é ago a é impo an e, nãop ecijá el ajudabininkas in es igando a mių
leksiką, e i icus é no ojo da Academia Es adual de ciências Lenkų a mių dicioná io
on einis. ka lo ičius nele jus i icamen ei ma ė pama us ma a ilhamen e à
es u u a do nosso codex a mių.
* * *
e minando ale lemb a -se i in com p ecisão e ap op iadamen e su o mulada opinião de
s e ano že omski (s e an Że omski) sob e ka lo ičiaus nuopelną lenkų dialek ologijos aidai,
exp essš ą ob a Snobizm i pos ęp: Nadzwyczajne zasługi dla gwa oznaws wa położył Jan
Ka łowicz. Nie ylko dop owadził do wydania Słownika gwa polskich, lecz umiał znaleźć i
zachęcić cały sze eg p acowników, k ó zy, dzięki jego inicja ywie i kie ownic wu, poczęli
g omadzić ma e iały i spisywać słowniki miejscowe. Za czasów Jana Ka łowicza is niał
o malny uch umysłowy, widać było p ąd, dążący w kie unku ludoznaws wa i g omadzenia
gwa ludowych (pagal: ka aś
2011: 92–93)15 .
Li e a u a b ückne aleksande 1904: P ace słownikowe. Życie i p ace Jana Ka łowicza
(18361903). książka zbio owa wydana s a aniem i nakładem edakcji Wisły. Wa szawa,
165176.
bys oń jan 1926: Ws ęp do ludoznaws wa polskiego. Lwów.
cygan s an isław 2009: Mniej znane dawne quasi-kwes iona iusze do badań dialek ów polskich. Po adnik
Językowy 9, 5975. 15 Ve imas: especiais nuopelnus dialec ologiei pelnė janas ka lo ičius. ele não só edi ou
Lenkų a mių diccioná io, mas e conseguiu encon a e incen i a mui os abalhado es, que sua inicia i a
e sob seu comando começa am acumula ma e ialá e suda inė i diccioná ios locais. jano ka lo ičiaus
empos oco eu aki aizdus p o os mo imen os, oi isí el e nog a ias e liaudies a mių acumimo s o ė
(pagal: ka aś 2011: 9293).
98 ac a Linguis ica Li huanica LXVII dob z ycki s ani sław 1904: Zdobycze
haLina ka aŚ
językoznaws wa polskiego. Po adnik Językowy, 5052.
1135-10-: A qui o da his ó ia do Es ado da Li uânia, jano ka lo ičiaus ondas. ka aś
ha lina 2010: Polskie słowniki gwa owe dzieje, ypologia, mé odos op acowania.
Po adnik Językowy 4, 72104.
ka aś halina 2011: Polska leksykog a ia gwa owa. Wa szawa: uni e si y e Wa szawski.
ka aś hali na 2012: o po zebie badań nad życiem naukowym p zełomu XiX i XX
wieku. jan ka łowicz jako anima o ówczesnego „ uchu umysłowego”. – Po adnik Językowy
5 ( ecolhido pa a a imp ensa).
ka aś Miecz ysław 1961: Z his o ii badań nad słownic wem gwa owym. Język Polski ka
41(3), 161–180; 41(5), 355–369.
łowic z ja n 1878: P zyczynki do p oje o wielkiego słownika. Rozp awy i Sp awozdania z
Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umieję ności iV/1876, s. XiVXciV. ka łowicz jan
1871: Po adnik dla zbie ających zeczy ludowe, esc e eu d . jan ka łowicz, Wa szawa.
kaupu ż ann a, smułkowa elżb ie a 1984: nieznane p ace jana ka łowicza o języku polskim
na Wileńszczyźnie. S udia nad polszczyzną k esową 3, ed. j. iege , W. We enicz,
W ocław-Wa szawa, 8290.
ko ni u sz elż bi e a 1996: Polszczyzna wileńska w słowniku gwa polskich jana ka lowicza.
Wilno i K esy północno-wschodnie 3, Polszczyzna k esowa, ed. e. eliksiak i b. nowowiejski,
białys ok, 125141.
koniusz elżbie a 2001: Polszczyzna z his o ycznej Li wy w Słowniku gwa polskich Jana
Ka łowicza. kielce: Wydawnic wo akademii Świę ok zyskiej. konius z elżbie a 2005: jan
ka łowicz jako językoznawca, e nog a i olklo ys a w se ną ocznicę śmie ci (18361903).
S udia Filologiczne Akademii Świę ok zyskiej 18, kielce: Wydawnic wo akademii Świę ok zyskiej,
717. konius z elżb ie a 2005a: dziedzic wo kul u owe Wielkiego księs wa Li ewskiego w p acach
leksykog a icznych jana ka łowicza. Kul u a i języki Wielkiego Księs wa Li ewskiego, ed.
Ma ia e esa Lizisowa. k aków: collegium columbinum, 145159. konius z elżbie a 2008: Wy azy
eksp esywne z his o ycznej Li wy w słowniku gwa polskich jana ka łowicza. Annales
Academiae Paedagogicae C aco iensis. S udia Linguis ica 4, ed. M. ka amańska, e. Młyna czyk,
e. s achu ski. k aków: Wydawnic wo naukowe akademii Pedagogicznej, 179186.
yński ad am a n oni k 1904: jan ka łowicz jako językoznawca. Życie i p ace Jana
Ka łowicza (18361903). książka zbio owa wydana s a aniem i nakładem edakcji Wisły,
Wa szawa, 120164.

jano ka lo ičiaus indėlis į dialek ologijos
y imus. Lenkų a mių žodynas – lūžio žodynas
99s aipsniai / a icles
Leszc zyńsk i Zeno n 1998: o dziewię nas owiecznych począ kach dialek ologii polskiej.
Teo e yczne, badawcze i dydak yczne założenia dialek ologii, ed. s. gala. Łódź, 6975. Łoś
jan 1904: Znaczenie słownika gwa polskich. Życie i p ace Jana Ka łowicza (18361903).
książka zbio owa wydana s a aniem i nakładem edakcji Wisły, Wa saw, neh ing Wł
176–180.
adysł aw 1901: jan ka łowicz, słownik gwa polskich. om p imei o a pism polonis icos 4.
do e. 1900, s . 455, 8-e. – Ma e iały i P ace Komisji Językowej Akademii Umieję ności w
K akowie 1(1), 161–164.
ni sch kazim ie z 1911: ecenzja „słownika gwa polskich“ j. ka łowicza. – Wybó
Pisma dialec ologicas. W ocław-k aków, 1958, 195225. nowowiej ski b ogu sław, ed., 2009:
Dziewię nas owieczne słowniczki gwa owe z Polski północno-wschodniej. białys ok.
okoniowa joann a 2003: jan ka łowicz. W se ną ocznicę śmie ci. Język Polski okoniowa joanna
83(4–5), 246–250.
2006: s an obecny pe spek ywy ogólnopolskiego słownika gwa owego. S udia Dialek ologiczne 3,
ed. j. okoniowa. k aków, 1119. okoniowa joanna 2012: Słownik gwa polskich jana ka łowicza.
pa imic wo. inspi ações. Wyzwania. P ace Filologiczne (a iduado à imp ensa). Pe zowa hen yk a
1979: jan ka łowicz como dialek olog. Po adnik Językowy 9, Popow ska- ab o ska han na 2006:
obecny s an p ac nad słownikiem gwa polskich. S udia Dialek ologiczne 3, ed. j. okoniowa.
426–436.
k aków, 21-22. u kow ska k ys yna 2012: Zasługi jana ka łowicza dla języka i olklo u
li ewskiego. Po adnik Językowy (a iduado à imp ensa). sawan iew ska-M ochowa Zo ia 2003: Polscy
miłośnicy języka i olklo u li ewskiego w XiX wieku. Ac a Bal ico-Sla ica 27, 7395.
sawaniewska-Mochowa Zo ia 1990: Po adnik Jana Ka łowicza como on e poznania po ocznej
polszczyzny północnok esowej. Słownic wo. Wa szawa: uni e si y e Wa szawski.
u bańczyk s anisław 1993: Dwieście la polskiego językoznaws wa (1751–1950), k a-
ków: Polska akademia umieję ności.
Woźniak kaz imie z 2000: s an polskiej leksykog a ii gwa owej pod koniec XX wieku.
Słowiańskie słowniki gwa owe, ed. hanna Popowska- abo ska. Wa szawa, 1751. ŻiPjk
1904: Życie i p ace Jana Ka łowicza (18361903). Książka zbio owa wydana nakładem i
s a aniem Wisły, Wa szawa.
100 ac a
haLina ka aŚ
Linguis ica Li huanica LXVII
jan ka łowicz’s con ibu ion o dialec ology.
Słownik gwa polskich [dic iona y o Polish
dialec s] as a b eak h ough p ojec
suMMa y he pape discusses he con ibu ion o jan ka łowicz (18361903) o he de elopmen o in
he Polish dialec al lexicog aphy. jan ka łowicz, who has been long ie cely, hough unes eemed as an
Polish dialec ology, and p esen s he “dic iona y o Polish dialec s” as a majo b eak h ough
o ganize o scien i ic li e. ka łowiczs con ibuição pa a he esea ch on dialec s is much mo e
jus ly, c i icized as a linguis (lexicog aphe and dialec ologis ), is cu en ly e-disco e ed and
se ious han wha i has hi he o been conside ed, and i in ol es an aspec o his wo k ha has
been sca cely emphasized and app ecia ed; namely, e hnog aphical and dialec ological ield s udies
ha he ini ia ed and o ganized. his o ganiza ional wo k is a es ed in he p oli ic co espondence
p ese ed e.g. in he Li huanian s a e his o ical a chi es. i exempli ies ka łowiczs co-ope a ion
wi h bo h p o essional scien is s and laymen (en husias s o olklo e, dialec s and o b oadly
unde s ood olk cul u e) as a as collec ing ‘ olk objec s is conce ned. he majo i y o his
co-ope a o s wo ked o he e hnog aphical jou nal Wisła ha was edi ed by ka łowicz, and w o e
a icles de o ed o olk cul u e, as well as compiled dialec al dic iona ies o pa icula illages o
small egions. hus, he Vilnius a chi es mi o i idly ka łowiczs wo k as an o ganize and collec o
o in o ma ion on bo h Polish and wha is impo an Li huanian dialec s. his con ibu ion o he
Li huanian s udies and Li huanian dialec ology has hi he o been li le acknowledged, none heless
cu en ly his aspec o his wo k is much mo e o en poin ed o. undoub edly, ka łowiczs majo
dialec ological wo k is Słownik gwa polskich (19001911) [dic iona y o Polish dialec s] which has begun
a new e a in he his o y o he Polish dialec al lexicog aphy. hough i s ill d aws on p e iously
published dic iona ies, i can be desc ibed as a b eak h ough p ojec ha ma ks he ending o he
second pe iod o he Polish dialec al lexicog aphy and opens a new one. his conclusion is based on wo
ea u es o ka łowiczs dic iona y. i s ly, as compa ed o p e iously complied dic iona ies, i s
con en and sou ce da a a e immense. secondly, i s he i s comple e sla onic dic iona y (and
ac ually he only one) co e ing all he dialec s (excep o he emig an ones), al hough wi h a
a iable deg ee o p ecision. While many sho comings o he dic iona y ha e been poin ed o om
he day o i s publica ion, i emains a aluable sou ce o in o ma ion on dialec al ocabula y. he
pape well as a ious opinions on he dic iona y.
discusses mainly he con en o he dic iona y, i s sou ces, concep , me hodology applied, as
In oducido m. 26 de se emb o de 2012
haLina ka aŚ
Va šu os uni e si e as, Lenkų kalbos ins i u as
K akowskie P zedmieście g. 26/28, 00-927 Wa szawa, Polska
[email p o ec ed]