scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Rankraštinis Frydrichui Wilhelmui Hakui priskiriamas vokiečių–lietuvių kalbų žodynas Čekijoje

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Rankraštinis Frydrichui Wilhelmui Hakui priskiriamas vokiečių–lietuvių kalbų žodynas Čekijoje

Author: Ilja Lemeškin
Year: 2014
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/933/1023
318 ac a Linguis ica Li huanica LXXI
iLja LeMeŠkin
P ahos ka olio uni e si e as
O ien ações de pesquisas acadêmicas: elha li e a u a bal os e
aš ija, compa a i oji olklo is ika, leksikog a ija, bal is ikos his o ia.
man aŠ inis yd ichui
WiLheLMui hakui
P iski iaMas
VokieČiLie uVi kaLb Pala ynas Čekijoje1
Manusc ip ge man–Li huanian dic iona y
c edi ed o ied ich-Wilhelm haack
in he czech epublic2 ano ação klemen inume conse amos li uanis inis leksikog a inis on e,
da adoado XViii a. e cei oke i uoju dezmečiais, na acadêmica Viena e P ahos e pę en ou não
mais a de como 1777 m. a igo analisama P ahos manusc ip inio okiečiųlie u kalbų žodyno
elacionado com aus ia his o ia 17771861 m. en a-se de e mina o ocódino p op ie á ios,
y ėjų-naudado es g e as. le an a-se a ques ão de como e em que ci cuns âncias o diccioná io
en ou em Viena, e mais a de em
P ahą, a quem ele e a impo an e.
A igo 1 p epa ado sob p oje o inanciado pela Es adoybinė lie u ių kalbos komisija p ojek ą F ied ichui
Vilhelmui Haackui a ibuído manusc ip inio okiečiųlie u ių kalbų žodžio (XVIII a. p .) pesquisa e p epa ação
p ensa (su a ies n . k-4/2012, suda y a 2012-02-01). 2 he a icle is w i en unde he amewo k o he p ojec
The esea ch and Redac ion o he Manusc ip Ge man-Li huanian Dic iona y C edi ed o F ied ich-Wilhelm
Haack (beginning o he 18 h cen u y). (con ac no.k-4/2012, conclusion da e 01/02/2012). esMiniai Pala as:
okiečiųlie u ių kalbų žodynas, y ų P ūsijos leksikog a ija, yd ichas Wilhelmas hakas, Mo iejus Philonomas
benešo skis, jose as Valen ínas zlobickis, jose as dob o skis, Pa elas jose as Ša aříkas, an i Ladisla as
Čelako ský, Leopoldas gei le . keyWo ds: ge manLi huanian dic iona y, lexicog aphy o he eas P ussia,
ied ich-Wilhelm haack, Ma ouš benešo ský Philonomus, jose Valen in zlobický, jose dob o ský, Pa el jose
Ša ařík; an išek Čelako ský, Leopold gei le .
319s aipsniai a icles anno a ion he Li uanis ic lexicog aphic sou ce s o ed in he
ank aš inis yd ichui Wilhelmui hakui
p iski iamas okiečių–lie u ių kalbų žodynas Čekijoje
clemen inum and da ing back o he hi d and ou h decades o he 18 h cen u y ound i s
way o he academic en i onmen o ge man Li huanian dic iona y be ween he pe iods o
17771861 is analyzed in he a icle. Codexo, chamado Hacke. Lexicon Li huanicum (už ašas an
Vienna-P ague no la e han in 1777. he aus ian his o y o he P ague manusc ip o he
nuga ėlės), a ualmen e gua dado clemen inume, Biblio eca Nacional da República Checa
i is a emp ed o iden i y he owne s o he dic iona y alongside wi h he esea che s – ‘use s’.
he ques ion why and unde wha ci cums ances he dic iona y appea ed in Vienna and la e
in P ague, and wha signi icance i con ained is aised.
man aščių i senųjų leidinių sky iuje (Ná odní kniho na Oddělení ukopisů a s a ých isků, sig
na ū a XVi. .30). XViii a. e cei o-qua u o decmeços da ojamo manusc ip i a li o cons i ui
duas pa es. Pi moji (2 344 ) é okiečiųlie u ių linguas diccioná io, que ep esen a Mažosios
Lie u os nuo ašų g upei, apimančiai: Lexicon Li huanicum3, k au ses žodyną4, ich e io žodyną5,
Cla is Ge manicoLi h ana6, žodyną su signa ū a Msc. 84 4°
7
. segunda pa e (nuo 345 ) mui o mais au ên ico, mais a ançado lexicog a inis sumanymas
Obse a io de o igine Ve bo um Li whanio um, mais p ecisamen e, seu começo (de mais
sob e manusc ípio on e, seu sanda ão, cons i uedam os pa es na u eza e au o idade
e . Lemeškin 2012, 2013). esol endo de aco do andenženklius Mažojoje na Li uânia c iado
leksikog a inis monumklas, ko acho, logo a sidū ė halėje. sob e isso ela a halės ealijas
minįs donacinis egis o (1 ), no qual a pala a au o ys ė a ibuída yd ich Wilhelmus
hakui ( ied ich Wilhelm haack):
Auc o Hacke
Wa P edige in Li hauen. Ha zu
Halle s udi . Seine Sp ach=
leh e soll au dem Weisenhause
ged uck seyn. Dono dedi
[D]. Baumga en
3 XVii a. meio; p o egido LMab s: . 13710; aksimilė: Lexicon Li huanicum 1987. 4iii a. e cei oqua as
décmečiai; LL saugomas ib : . 1 5792. sob e a da ação do manusc i o e d o inas 1984.
5 ich e io (ou klaipėdiškių) diccioná io da ado em 1728; gua dado anckes ins i uições a chi e halėje:
a s j 84.
6 saugomas LMab s: . 137 13-14; išleis as Vincen o d o ino 1995–1997 m. – Cla is Ge manico-
Li h ana 1995–1997.
7 iki an ojo pasaulinio ka o saugomas ka aliaučiaus slap ajame ka ališkajame a chy e ėzos onde; šiuo
me u laikomas neišlikusiu.
320 ac a
iLja LeMeŠkin
Linguis ica Li huanica LXXI
au o ius hacke oi pamokslininkas na Li uânia. Mokėsi halėje. o lingubinis abalho
de e se seu u bū expleis as Weisenhause imp us u ê. Pado anojo baumga enes.
sekan i p o eniencija (1 ) indica já ou a lexicog a ico monumen o de i ência
con ex ą acadêmico aus ijos Veng ijos:
Ex Lib is Josephi Zlobický
P o esso is li e a u a Bo=
hemica Vienna 1777.
1875 m. ank aš inio žodyno duomenimis kukliai pasinaudojo čekų sla is as,
li uanis as Leopoldas gei le is (1847–1885). Į sa o Bei äge zu Nesselmanns li auis-
wö e chembuch ele incluukė (gei le 1875: 74123) leksemas me lė (p. 96), pa upelis (p.
103) e p ana as (p. 104) com a no a aus einem in de p age biblio hek au biblio eką, i. i.
bewah en li . wö e buche. kelin ais me ais jo panaudo as žodynas pa eko į „P ahos
pa a a en ão impe a o iškąją ka ališkąją iešąją bei uni e si á ní knihou, não es á
cla o. an spaudas biblio eca REGIAE BIBLIOTH. ACAD. PRAGEN., insc i o em alguns
manusc i os do li o nas páginas, oi usado desde a undação da biblio eca, i. i. desde
1777 m., a é XiX a. começos. A pala a ambém igu a no mais an igo (XiX a. p imei a
pa e) ap axe dos undos da biblio eca, conc e amen e em sua pa e p incipal, que
ab ange pe íodo a é 1861 m. aigi Mažosios Lie u os kilmės leksikog a inis da bas
pe iod pe iodijos aus ijos Veng ijos é a amen e paliudi ado já 1777-1861 m. no
e i ó io. jun o su gem as seguin es ques ões: 1. quando mais p ecisamen e, i. e.
1777 d. ou an es deles, po que e em que ci cuns âncias o nou-se diccioná io jose o
Valen íno zlobickio (zlobický) nuosbea y? 2. po que e quando de Viena o dicioná io saíu
pa a P ahą, de qual pessoa inicia i a passou pa a a undação da biblio eca pública
uni e si á ia? 3. aos quais P ahos bal is as o diccioná io oi acessí el, i. i. como e a
quem pau ou XiX a. chekų ilologijos aidą?
as espos as a es as e ou as pe gun as p ocu a emos nes e a igo.
1.
p ocu ando nuc ia li uanis ina leksikog a inesa ma é ia apa ecimen o, sua
dislaidą, ak ualidade Čekijoje, a enção de início enc eixa emos em an e io men e
g ęžimas į ling is ikos is o iją, konk ečiai į XVi a. pabaigą, padeda ge iau sup as-
i XViii–XiX a. P ahos ilologų požiū į į bal ų kalbų leksikos iš eklius.
epochą. a scolbos esponsum ní elenu li uanis inė ema Čekijoje p imei a ez
suskamba 1587 m. P o osla is o Mo iejaus Philonomo benešo skio (Ma ouš
benešo ský Philonomus, 15501595) P aho élei o eikalas Knijžka slow Cžeských wyložených
321s aipsniai a icles odkud swůj počá ek magí ( o iž) yaký ges gegich ozum (Čekiških slo ích
ank aš inis yd ichui Wilhelmui hakui
p iski iamas okiečių–lie u ių kalbų žodynas Čekijoje
knygelė, paaiškinan i, de onde eles são kelę e qual a sua signi icação) é conside ado p immuojuo
ocálinu e imologiniu da língua sla as. Li u ians língua nele igu uja não no ex o p incipal (cais
ago a habi ual), mas au o iaus p akalboje, onde escla eciamas Czechas linguagem g ynimen o
men os. incomum, nosso pon o de is a con empo âneo, e o papel das li uãs nes a p akalboje. ela
en ende-se não como uma das ealizações de p okalbia oda e ças, mas como gąsdinan e exemplo.
Li u ian língua aqui i s a ekoling is ine baidykle, que sąmoningesnius chekus de e ia ad e ida e
apel i à pu a čekiškos kalbėsenos: ou mui o quan o di i memos de papūgos, sha kos e ou os
pássa os, que sabem humano ala ala , mas sem azumo, po que não sabe, o que ala? ais,
quando mui os de pala as êmmichas e la inichas pa a a nossa lingua p imixi emos e delas
nebei en i emos, se emos semelhan es a aqueles ne azumnus paukščius, que, como seus
klegėjimui oi p ak a, assim (como oi ap endido) e p opos aalba. galų gale ine i a elmen e
acon ece á assim, que e emos linguagem mis u a, nelyg como Li uânia, nau a, segundo seu nomeą
susidedan e de á ios liaudžių, is o Li u a é Knijžka slow Cžeských wyložených odkud swůj
počá ek magí yaký ges gegich ozum, kniho na ná odného musea, sign. : 26.d.41
322 ac a
iLja LeMeŠkin
Linguis ica Li huanica LXXI
Collec iuum nomen, signi icando de á ias pessoas mul idão, que [žmonės] de g eikos, sla os,
i alų e okiečių línguas em um pinklybę. po isso an o não su p esa innocu as humanas, que
não conside ando o aciocínio [ eikšmių] mas como epe ia ou os. su p eendo aqueles que
dedasi ensini os ou na e dade [ okie] é, que nos seus esc i os incluiu mui os desconnomos,
nemalonių e p onunciamen o mui as ezes ealmen e di íceis pala as. pa a aquela pala a
E banuňky, pa a Halspan , A mpan e ou as ne ik ūs pala as, das quais não en ende a
nãoescu i icada mul idão de pessoas? po que čekiškai não enho de dize Přezwěděnij, e
pagadin ą a pala a g eikos p anos yka, que obscu ece signi icado e sen ido? (benešo ský
1587: 67)8 pa ece incomum, que M. benešo skis, ainda conhecido e como 1577 m. G amma ica
bohemica au o ius, en ão a sociedade é baugina p ecisamen e língua Li uânia. Chekų ou ims
ela de ia se negu di ada. al ez semelhança igo osidade asse ção, p o e ida sob e qual é
checs mui o acessinamesnę linguagem, de lei o ojos eceuka iam con aš a a imen os.
olimas ne a už e š os e maiši as exemplo da língua nes e sen ido podia se mui o
kokių sume imų au o ius be u ė ų, kalbėdamas bei šį ą apie lie u ių kalbos pobūdį
eigdamas, is iek sa o pas a s ymuose u ėjo em is kuo no s konk ečiu.
upanhan e. po ém não se pode desca a a possibilidade de que ele i esse ce a
pe sonalidade, i. e. i a, que e agmen á ia, pa i ies (yha undamen o a pensa que como
pasiun inybės acompanhando pessoa b e emen e isėsi Polônia). opinião sob e es a língua
podia po oma e de ou ou , i. i. podia ela em seu es abelecale apenas epe ei . pode indica
e uma on e admissí el. ais conhecimen os Cecônia podiam espalha checos jesuí as
bal aza as hos ounskis (*15351600 06 07), que em 1571 e o nęs de Vilniaus P ahos jesui ų
kolegijoje dės ė la ynų, g eikų kalbas, eologiją (plačiau ž . na bu as 2011: 5860). Minhei o na
collegia jus amen e naquela época os es udos inham de e mina Mo iejus benešo ie is
(ab e al sua in enção e mina es udos com jesuí us sužinome de documen á ios on es,
mais amplamen e e koupil 2007: 2234).23 Požiū į à língua li uães como língua de mis u a podia
pode su o ma Vilniaus kolegiją s eigian es jesuí as, po ém ele podia se he dado e de
empos an e io es. seus e lexos encon amos já XiX a., po exemplo, simono daukan o
li e á ias em polemike com e udi os homens, cujos olhos Li u os kalba būk esan i sąmėžiniu
isokių kalbų (daukan as 1976: 64). além disso, de e ia e em con a mais uma impo an e
ci cuns ância. M. benešo skis oi in imamen e elacionado com o mos ei o emaus, no qual
klebona a a é 1592 m. Nes e mos ei o u ak is os da cidade no a de P aga, ago a chamado
ambém Na Slo anech, mais longamen e sob e i iu sla ų li u gija (huňáček 1975). Ac edi a-se
que aqui, de aco do com unda o iaus ca olio iV sumanymą bem como seus planos polí icos,
o am acúmulos de o ças e co esponden es esíduos da escš ija, necessá ios ao impé io
expandi -se em y us. no início do século es a sla ão aš ija pa icula men e signi ica i a
luga , ko ge o, p a e ė e F anciškui sko inai, que, segundo Pe o Voi o a ibução, pa aiza a
(caip ag adkos ženklą) o mosol seu usėniškoje P ahos biblijoje ilus acija Осада
Иерусалима (Книги... царьствъ... P aha, 1518, Voi . 183; 2014). desg a, nossos 8 Šią e ou a
ci ação aduziu o au o do a igo.

323s aipsniai a icles dienų nepasiekė
ank aš inis yd ichui Wilhelmui hakui
p iski iamas okiečių–lie u ių kalbų žodynas Čekijoje
ienuolyno biblio ekos ap ašas, a pa i
do qual podíamos decidi sob e
ienuolyne en ão gua do os sla is inius
bem como bal is inius moninklus. /
Šiaip ou assim, em P aho em 1587. skleis a opinião sob e as ca ac e ís icas da língua
li uãs dedicada. Las a , . i. sla os, línguas g ama ical sanda a en ão já oi neblogai
bu o kilusi iš g e inimų su sla ų kalbo-
mis, ku ioms ap a iamoji knyga iesiogiai
desc i a ( aip ambém e p óp io M. benešo skio g aças), po ém g amá icos da língua
li uânica ainda p ecisa am espe a a é 1653 m. na u al, que des a o us concei o de
linguagem li uânica baseiam não em g ama ical compa ingimo de coisas, mas em
manusc ip os, neling is inos monumen os, conc e amen e a sua leksika. aigi eo ias
de componen es (dini 2009) ėmuos o am in e p e ados ecu sos do léxico. O
ocodyne das línguas Li uãs oi espec i amen e dis inguidos cons i uedamios
camoksniai: g eikų, sla ų, i alų e okiečių kalbų. pa a al assun o o melho ica am
como só on es léxicog á icas (medu amiais elbingo ocodyno ipo). de eles,
especialmen e o a da e ninesa Li uânia on ei as, longgai decide-se sob e línguas
especi icá e suas mú ua elações. al mé odo de abalho, desg aça, não se limi ou aos
empos, quando Čekijoje o ma a-se paleokompa a y is inės concepção
zauomazgos. ele oi di undído XViii a. e mesmo XiX a. na p imei a pa e. adicional, de
an iguidade he eldi ada endência abalha com diccioná ios, co pa o, nulym e
Mažosios Lie u os okiečiųlie u ių kalbų žodį a si adimą
Viena, e mais a de P aho.
Zumbisnis pa a M. benešo skio li o e ela mais uma impo an e a ci cuns ância, que
i XVi a. pabaigoje, i XiX a. p adžioje ska ino domė is i y inė i lie u ių leksi-
kog a iją. Lie u ių kalbos žodynai bu o ypa ingai s a būs nus a an sla ų kalbų,
esp. as populações di le imen o. M. benešo skio eikale es e es o ço ealizada
apa en emen e. au o , en a izando čekų-sla ų kalbos signi icado e menkindamas okiečių
kalbą, en a ab êpi oda a la gada sla ų pasaulio geog a iją: čių kalba como sumaišy a
an a p iežas is ska ina mane šį dalyką išleis i – idan žino ų isi okiečiai, kad okie-
não é só só okiečių, mas a aquela mesma okiečių línguas ainda ou as lhes mais
nemažai ki ų k aš ų [p iklauso], pa yzdžiui, ba a ija, Š abija, nyde landų žemės i
324
iLja LeMeŠkin
ac a Linguis ica Li huanica LXXI
conhecidas. Lignamen e assim mesmo e checas língua nea si anda só na mesma checas
e a, mas há mais do que cem e as, nas quais nossos sla as língua é alado: Čekija,
Mo a ija, silezia, Lužica, Pequenas Polanhas, g andes polanhas e as, Mozū ija, Palenkė,
g ande usija, bal oji usia, Voluinė, Podolė, kije o země, se e ščina, kašubů e mui os
ou os no eino polonês. além disso, Kunigaikš ys ėje de Moscou mui a coisa de á eas.
se bų nau oje. mui os e enos u cos [ aldoma]. Veng ijos ka alys ėje, dalma ijos,
c oa ijos, bulga ijos, Libu nijos, slo ėnijos, bosnijos ka alys ėje. Toda es a nação uma
língua sla as usa, po isso es eu a nossa língua se não pode. [...] cice onas em queênia
língua alcançou g andes hon es e pagy as? É cla o, que na sua na al ojoje. ambém
assim e demos enes naquela língua, na qual nasceu, amésia como iscalbingas exês.
ambém e sob e isso sabemos, que nem g eikos, nem la ynos língua não pode p e e i
sla ų língua, po que odas aquelas g eikos e as já sla iškai ala. e u cos dominos
c oa ų língua ge okai papli o. dos g egos e la ynos língua mo eu, um pouco
con undijoasi en e moky ų pessoas, mas não há nenhuma e a sepa ada, que ou
g eikiškai, ou la yniškai kalbė ų. e nossa língua g ande pa e do mundo ab angeu a al
ex ensão, que nenhuma ou a [linguagem] sob o cliau a do céu não pode lhe
comple amen e iguala . (benešo ský 1587: 5, 78) em si mesma comp eendida, que de ido ao
seu supos o za e š umo a língua Li uânia não encaixa en e seus p es ižinių sla ų kalbų.
Collec iuum nomen da Li uânia ne endame longo na lis a de sla as zemias en e Čecijos,
Mo a ijos, silezijos, Lužicos, Lenkijos e pan. au o iaus a gumen ação lemia XVi a. ní el
de min ia lingu is ina. Ž elhando de pe spec i a con empo aniês, ha século pesquisas
pobūdis pa ece bas an e sa o iškas, po ém seu a anço su p eende a p incipal conclusão,
que lie u ių kalba nep iklauso sla ų kalboms. 1587 Es as m. conclusões in e p e a yškėja
XiX a. p imei a pa e da ilologia con ex o, quando b an os ainda não in equen emen e
a ibuídos sla as. não deixa dú idas que halės p o eniencijos dicioná io XViiiXiX a. oi
a auklus e necessá io, pa a esol e do M. benešo skio laikų ak ualų bal ų i sla ų
a pusa io san ykių klausimą. p o a elmen e po isso o diccioná io su giu em Viena, e
Minčių, ling is inio y imo ęs inumą ge ai ilius uoja XiX a. pi mosios pusės
čekų ilologo an išeko Ladisla o Čelako skio (Čelako ský, 1799–1852) eikla.
kaip bal is as . L. Čelako skis pi mą ka ą pasi eiškė 1825 m., leisdamas Slowans-
ké ná odnj pjsně ( . 1 – 1822, . 2 – 1825, . 3 – 1827). Į an ą omą jis įdėjo is
mais a de e em P aho. caninas Li u ias, i ado de Pilypo uigio Li u ias língua de o igem,
y inėjimo: Laučenj newěs y (Asz a sisakiau sawo mocžu ei…, p. 200–202 = uhig,
modo e sa ybių n . 3, p. 7778), Nep acowi é děwče (Asz u ějau ži gužěli..., p. 202205 =
uhig, n . 2, p. 7677), Dce uška wyp owodiw uhšj milého (Anks i y ą, y uži..., p. 205206 =
uhig, n . 1, 7576). Todas des a g ambaus i omio compilação caninos expos as o iginalalo
língua com pa aleliu adução em chekas língua. isso e a ei o pa a que o lei o seus
olhim es abelecessem línguas pa iniškumu. A apa ição de canções Li uãs nes e cole i o
indica, que o ganizêjui p eocupou bal as e sla as línguas semelhança.
325s aipsniai a icles po quê caninos li uanos su gido em uma coleção de canções
ank aš inis yd ichui Wilhelmui hakui
p iski iamas okiečių–lie u ių kalbų žodynas Čekijoje
sla as, bas an e de alhe, baseando-se em a gumen os linguís icos e M. benešo skias
eiginhas, explica ele mesmo . L. Če la ko skis: ao seu ocodyno e à sua sūnaus
Šios ys ža ingos dainos y a paim os iš uigio ak a o apie lie u ių kalbą, p idė o
g amá ica. Lesingas e he de is su icien emen e denuncia am sob e sua g ožį.
Pag įs ai ou não elas pe encem à coleção sla as canções? A isso e a ou a pe gun a
ainda mais impo an e: pode-se a língua li uânica a ibui a línguas esla as? pode
acilmen e esponde .
Compa ando li uãos e sla os línguas g ama icana sanda á e ocínio, de imedia o e , que
odas gausas sla iškosios línguas são semelhan es e mais elacionadas mu uamen e, do
que qualque uma das sla as línguas e lie u ių ala, compa ando [jas] a pa i de ambas as
posições. enquan o que não es á decidida, a quais de sa a ankiškesnės línguas se ia
possí el a ibui es e idioma de mis u a mul ia au ês. nãousp ęs a, se é possí el (caip
a i ma e dokazinėja moky as lenkas p. [ksa e as] bogušas) ele, a imai giminingą la ių,
ou a pala a, ku šo kalbai, in i uli i sa a ankiška kalba. uigys acima mencionado na sua
loja g egos conside a a língua dos li uãos senele e o nece, isso comp o inhando, sob e
qua u iscen os ambém soamban es ou da mesma šaknies pala as. po ém igualmen e
ambém e línguas sla as podem se conside adas a mesma senele.
326 ac a
iLja LeMeŠkin
Linguis ica Li huanica LXXI
Pe žiū ėjęs o mesmo uigio
Dic iona y (kad e nepilną), acha a mais
negu šešis šim us žodžių, ku ie pa-
našiai skamba a ba u i bend ą šaknį9
com sla as línguas, sudu inių e
de es inių não con ando. po ém
conco da ia, que [lie u ios línguas]
g ama ical sanda a em mais
kų negu sla ų10 kalbomis, no s i o
gana mažai. ki a giminys ė andama
comun ybių com g aisu la ynų,
ge manų línguas, ambém e com omų
(čigonų11) língua, mas suas azões
de em se sea chomas ainda
pasi elhando sansk i ą. a pa i disso
ê-se que se línguas li uãs e não pode
a ibui a sla as, ainda assim es a
língua jun a com la ians e ex inguida
eląja p ūsų língua (quan o pode
julga de suas emanescen es)
a imesne giminis e mais eslieja a
sla as, do que g egos, la ynos e
ge manos línguas, en ão pelo menos em pa e ao nosso kamieno a ibuí.
adul e aqui, nessas páginas, caninos li uãos pe cebidos como olimesnis sla ų gimnai is. Plnesnį coleção de
canções li uãs d . ėza p ižadėjo uoj (1818) edi ado; se assim acon eceu não sei. (Čelako ský 1825: 220222)
1825 m. Sla ų liaudies dainose publicada uma no a bas an e de alhada sob e a língua li uânica, geddus
ex ologinis yšys su 1587 m. P ahos ling is ine publikacija (M. benešo skis: Ly wa ge Collec iuum nomen
jos pobūdį i san ykį su ki omis kalbomis, isų pi ma sla ų; šioje pas aboje aki-
lidu wi oličného name nagj cý K eři Rckého Slo anského Německo lakého a Wykę yanu pl 9le u Sla ų
y annus aiškin ojas kai ku ių žodžių, которую gim di icul y (gim osios kalbos žodiais) o en e in o he
language, and he image o he language can be easily in e p e ed by he ansla o . Po exemplo, a pala a
não se casa, lie. ne édes o iginado de edu, in . es i, que signi ica: a) nosso edu, b) ženjm se, wdàwám se,
simila men e como la ynų duce e (uxo em). aigi nossa невеста como se ia ne edžiojama, ne es a, apesa
minkš o ě, que sla ų lūpose acilmen e in is o em minkš ą. ambém pljce [plaučiai] de iszplěčiu e k . 10 inka
no ado, que no empo esamojo 1 a. ienaskai os -u (ou -mi, o que é g eikų) isu cons an iai co esponde,
como sla as línguas, bend a į - i, lygiai ambém kai oma, например.: mes i, glaudžiu, glaus i e . . 11 como,
po exemplo, lie. àsza a, o. a s ‘aša a, a sa a ‘aša uo i; lie. bá as, o. ba […]da žas[…]; lie. bu inay, o.
bu ‘daug; lie. àndas, o. anda ‘ška bi; lie. y as, o. aťaha ‘ish mo o e . .
333s aipsniai a icles de a o P. j. Ša aříko opinião sob e sla ų p o ė ynę nadacuo
ank aš inis yd ichui Wilhelmui hakui
p iski iamas okiečių–lie u ių kalbų žodynas Čekijoje
não di e e do j. do b o skio ma cadamen e an e io men e colocados minços. / j.
dob o skį como on e de sua posição ele indica di e amen e (p. 360) em seus Sla os
an igos: Li u ių kamieno au as nós pe cebemos como seus ė ynės senbu ius, que
elhos p o undamen e p é-his ó icos empos jun o com seus sla os i mãos i iam na
bal ija pama yja (Ša ařík 1837: 366). sob e bal as e sla os kininys é con inua esc e e:
p iešis o ických časo li ú ios bei sla ů ná odom ozumo ame como do mesmo kamien
a šakas, a šak his o ickými časy z powodu zewnę ích dô odo ich is andi ala, že
e az je po ažujeme ski ingimi. No en an o a es es kamienos olhamos como a mais
p óximos en e odos os ou os indoeu opeos. de ido o indoeu opeos ibos no odo
es es dois b oliškus kamienus colocamos jun o e ao lado um do ou o, chamando-os
conjun amen e indai (Vendae). a secessão do li uãos kamien oco eu neabejo inai logo
após a sua ans e ência pa a eu opą (Ša ařík 1837: 361). olesnę de elopá, segundo P.
j. Ša aříkou, de e minou es angei as nações in e enhimen o em comum bal os e
sla os espaço. aiklų ida sua dê go ai e ou os ge manai. di e en e eação à p essão
gó ica ao longo do empo de e minou di isão en e sla as e bal as. conc e amen e em
seus luga es pas imê os b an os en ou go os aldžion, e libe dade aspi an es sla ai pasi aukė olyn
giliau em zemas ao lado a ų. sanda os mo ológicas das línguas bal as, compa ado
com sla os, albinis a e his o iado explicam suaip de aco do com Czech (i ou os
sla os) nacional egene im p o isão: iena (lie u ių kalba) mui os séculos an es k is ų
s e immisybė p isipilė e suakmenėjo, ki a (sla ų) ėjo seu caminho, desen ol eu-se
li emen e e ela mesma a si mesma, e como uma esca e pode osa plan a isu izada,
espalhou seus a a a žalos galhos, olas, cedus e aisius (Šákřík 1837: 362). aigi j.
dob o skio pon o de is a mais adian e omou e p a ęsė slo akas P. j. Ša aříkas.
Paçimė inas papel, que desempenha b an ai. sla ų p o ė ynės XiX a. P ahoje oi
a i amen e p ocu ada, po ém senųjų bal ų localização ques ões não le an (320 p .
k . 175 po k .). Ele mesmo P. j. Ša aříkas bal os mo ados baseia do ma bál ico
nomeamen o bal iškaja e imologia. endo em is a semelhança de línguas e cul u as,
pesquisado es baseando-se bal ais lokalizuada o e sla us. b an ai, sla os p o ė ynės
p ocu ando, passe na o a spi ies ašku. isso p ecisamen e lėmė sla os (aqueles
mesmos bal os, só i libe dade okš ančiosios sua pa e) p o ê ynês kildinimą de
cos a do ma Bál ico. como P. j. Ša aříko mąs ysenos exemplo ap esen emos es a
desc eend inamojo ipo ex ac á: anks y ieji bal ijos pama io habi an es ao lado
Vyslos žiočių o am sla ai, os quais mais a de (ko ge o, iV a. p . k .) a pa i aqui
изs ūmė go ai. sob e isso, qual e a a de ambas as a e ís icas, Li uãs e sla as,
nações, e pa icula men e ao longo do gin a o p an ą, e quais e am as suas elações
mú uas, nada i memen e não podemos dize . po ém pode-se acha que como um
mesmo kamieno ilhos en ão eles ala pouco ou nežimiai esisky ė, e ikyba e
cos umes e am es eudamen e elacionados. Em odo ame pama yia calmamen e e
paci icamen e sozinhas ao lado ou os i ia. gin a u p ekiaudando de sla as con inua po a us ad ijos pama io pa a eles o am conhecidos aos an igos au o es indos nome. ka ingos

334 ac a Linguis ica Li huanica LXXI zemes, em pama į e Vyslą, indos exo cismo de aqui
iLja LeMeŠkin
e das nações li uanas conquis ação enceu modi icingus ambos os elacionos das
go ų i jų gen ainių, daba žinomų kaip indilai a ba andalai, įsi e žimas į indų
nações. esla os go os e ou os ge manos expulsa do ma Bál ico, e cel as expulsa
do ma ad ijos, não endo ou a saída e amando li e e pací icas ida, pasi aukê
ainda mais pa a o nó dę, onde não a ingiu pasip esis ência. das nações Li uá ias se
mis u a šem com gó icos e ou os ge mânicos e endo mu uamen e ainda inoug ų
seu pu yną au iškumą pouco a pouco pe deu e po isso nu olo de ambém sėmėsi
dados de Mažosios Lie u os aš inio okiečių anklie u ių kalbų žodino. encon am-se
sla ų“ (Ša ařík 1837: 366).
ačiau su P. j. Ša aříko požiū iu nesu inka li uanis as . L. Čelako skis, ku is
comuns bal as e sla as lexicos aožai . L. Chelako skį pas ūmėjo oma , como já oi
mencionado, especial de um abalho lexicog a ico. Oodynas, ao qual abalha a a é
mesmo mo e13, pediu sepa a a concepção linguís ica. . L. Čelako skis amplamen e a
expunha em comunhão com colegas, lendo pales as em V ocla o e P ahos
uni e sidades:
Po im emos peculia e in e essan e das línguas li uãs (e ao mesmo empo e suas d elhini la ias e
mo usios elhos p ūsų línguas) e sla as línguas elação, que a ele a ai a a enção de cada sla is o. Es a
língua é digna de que lhe seja concedido mais cuidado em ge al, especialmen e enquan o ela ainda i e na
mundo; pois, endo em con a a espa ã sua nykimą e izinhas línguas (de uma pa e okiečių, de ou a
usų) expansão, pode acon ece , que p abėgs menos do que cascen ená ios e em ão descendonys
dai ysis li a ios. A g ama ica das línguas Lie u ių mui o au en iška e iksli, po ém leksika s e imybių
pe illdy a e затаща. kone meia da mode na Li uânia língua pala as de são comple amen e sla iški.
maio ia des a léxica eio de polkų e usų línguas, e isso mui o acilmen e explica-se his o icamen e bem
conhecido ida izinhança milanmečiu. que ainda ou a comuns li uãs e sla as línguas kamienų,
eiškiančių simples concei os, pa e ambém su giu só na e a k ikš o, c e não pode: mais inclins ame à
aquele on e p éhis ó io, a pa i do qual su ge, po exemplo, e sansk i o kininys é com sla as línguas.
ainda ou a undamen os pala as sankaupa é bas an e peculia e ca ac e ís ica só de línguas li uãs.
da pa e aqui ambém encon amos emp és imos de ge manas, suomias e ou as línguas. Línguas
Li u ias e nau a di undimen o campou an es qua u is cen os anos ainda emos como mui o pla os os
g andes kunigaikščiai seu skep u lieda o mesmo juodąją jū ą. mas calgy en e es in il e pa am
p o undamen e em Midu io eu opą. o que gi ou a pode se pensa , quando Pome ania, iūgeno,
Meklenbu go, b andenbu go esc i os desde Xi século e con inua 13 1851 m. início da a da a 1850 um
bo y a ka ais nuš iečia i okius amžius, apie ku iuos nu yli is o ija. Šiam mokslui
padedan , sužinome, kad lie u ių gen is ne ik palei isą bal ijos jū ą gy eno, be sa o
ex a o dos e mos da giminys é ei a do m. g. . nesselmano.
jį . L. Čelako skis iš knygų pla in ojo ga o 1851 m. asa io 13 d.
335s aipsniai a icles conclusão pode aze ? / só naquela que es a gen e aqui alguma ez
ank aš inis yd ichui Wilhelmui hakui
p iski iamas okiečių–lie u ių kalbų žodynas Čekijoje
gausu ie o a džių, ku ie y a sup an ami ik emian is lie u ių kalba. kokią gi ki ą
de ia i e . a šakos Lie u ių, sem nenhuma dú ida, longe em sla ų á ea esidencial
in asia a; ambém e isso é ób io, que sla us de elhas an iquidade p incipalmen e i a am
à es a nação, com ela pouco a pouco em um odo unido. o que gi aqui é es anho? can os
aziços em oda pa e e am su icien es; os gen es li uãos leal modo, endindo pa a o
anquilo ag icul o ida, bem encaixou com nossos sla iškuoj, po an o uma nação podia
não só puikiai es abelece -se ao lado da ou a, mas e ambém dela a pe ( okios exemplos
emos jun o nossos izinhos ung u). que aqui expos os alegações com qualque apoia ei,
de mui as e idências escolhe ei uma, que se á a mais in e essan e, po que elacionado
com nossa ė yne. é conhecido que sla as línguas con ém ais pala as kamienų, que
paliudi i isu , . i. em cadaje sla as alboje são conhecomi e consumami. há ambém
desses pala as, que epli o só na maio ou meno na língua de g upo. galas im há e dos
que só em uma ou a apa ecem, mas po isso, cla o, ninguém não du ida seus sla iškum.
ambém e nós emos um ce o núme o de kamienas, que são conside adas suas, embo a
eles e oco em só em língua checa. quando olhamos pa a ais pala as e nomes, aos
quais não encon amos co espondências nem sla os, nem em ou as kininiškas línguas,
no amos que eles iguais a mesma ou nãoimigamen e mudada o ma usados em línguas
Li uãs. en ão, que conclusão somos o çados a aze ? indignčijamai aquela, que nós,
cheks, alguma ez i emos com os con empo âneos li u os de en en a e
es ei amen e comunica .
mas his ó ia, isso que ela ab ange, não o nece nem meno es pis as de pis as,
es emunhanços sob e al comunhão, que en e nós e es a nação ilongнее empo
se ia ouxida. po isso não deixa nada ou o, mas só nãožy i min ai, que aquela
bend ys ė p e ende ais empos, dos quais não sob e i i dos ašy inių paminklų.
de mui as dessas pala as que eu consegui jun a , ap esen a ei apenas algumas:
š a ný: szwa us; ná amný: ne ammus; sluka = slankě, la. slohka; luňák = lingě ide. Waihe de
lingau a u o i em cima; ožanka (žolė euc ium): ožys, ambém e a nossa e a é chamada
kozlík oželis; zákampí: kampas; chomol: kamuolys; k ba ý: ka bů as; mę, po exemplo:
y adi i : iszwadoju; klábosi i : kalbu, kalběsis; ša apa ka : sze pé os; louda i se = len-
du; kmen = kaměnas; z íře nice : ž ě inně i . .
Vel ui dė ume pas angas sla ų kalbų duomenimis išaiškin i kai ku iuos sa o ie o-
a džius i hid onimus; uo a pu lie u ių kalboje jie uoj įgauną skambėjimą i p as-
Úpa, Úpice, opa a: lie . uppě; Labe de labas; og a, ohře de bom; Řisu y ako niko e
Ploušnice upė p ie m. děčín, ku i į eka į elbę, iš plusze (pagal oky nice); ie os
Li omyšlio nos dis i os: lie . eszu is; Lkouš em m. Lokšany desde lokis ( ambém emos
e Med ědí); ula, nome do homem hula e hulin, hulice, lie . ůla (slála luga skalky); Lobze de
lobis; doksy pa a doksany: equen e li uãos i il é o nome doksa, paliudi ado desde XiV
século. Anais nomes de, indicando em li uãos língua, pode encon a ambém Mo a ijoje,
silezijoje, Lužicoje e ou ou . Tudo isso mos a, como já pa a nós desconhecidos
empos isso e a espalha nação e como g andemen e ago a sumenkėjo.
(Čelako ský 1877: 6466)
336 ac a Linguis ica Li huanica LXXI
Li e ský slo ník, kniho na ná odního musea, sign. iV.a.11
337s aigsniai a icles /
338 ac a Linguis ica Li huanica LXXI aigi . L. Čelako skis empenhou-se e ela
iLja LeMeŠkin
izinhança p é-his ó ica, quando cheks e li a ios an eê iai ex emamen e
es eudamen e e sucessoi con ac a am. Šiuolaikinė lie u ių kalbos mo ologija . L.
Čelako skio en endida como au en iška i iksli, ela mais co esponden i sla ų kalbų
g ama iką. p ecisamen e po causa das bal as e sla as, checas e li uais línguas
semelhança, suas ín imos pa inys és, XiX a. p imei a pa e c ia-se peculia concepção,
segundo a qual li au os (bal ai) kildinami da p óp ia Chéquia. . L. Chelako skio es o ços
e ela em p é-his ó ica izinhança, quando cheks e Li uães p o ê iais mon anhosas
ce cadas baixumoe (Česká ko lina) i in es eudamen e e com sucesso comun a am,
b ilhan emen e isí eis suas V ocla e bem em P ahoi cadi y em leções aos
es udan es. comum bal as e sla as aidos epochos idėjai, sua (epochos) Chequia
localização e undamen imu como jus amen e passe na a o dicioná io da língua Lie u ių
(Kniho na Ná odného muzea, sign.: iV a 11). am cabe pala as de sel anka, sua
in e p e ação manei a, polinkis em e imologiza imen o. pode-se dize que pela sua
na u eza . L. Čelako skio diccioná io, caso ou assim desen ol ido de M. benešo skio
knygelės, é einholdo au manno Bal isch-Sla isches Wö e buch (gö ingen, 1923)
p ecu s akas. diccioná io co igia nossa comp eensão sob e ke ino bal as e sla as
. L. Čelako skio keliamos min ys i jas a i inkan is ank aš inis lie u ių kalbos
ques ão his ó ia. bal ís icas e sla is icas me aščiuose de aco do com o su gimen o
seką lide auja a. schlei ukusią uni os aidos epochą, quando oco eu dessas línguas
che io hipo ezė apie bend os bal ų i sla ų p okalbės egzis a imą. Pagal susiklos-
čiusią adiciją ji adinama klasikine, uo a pu siekimas a ku i am ik ą laiką
sua ização, classi ica-se a no os modelos. po ém algumas páginas da his ó ia bal ís ica
checa mos am, que supos aji naujo ė é apenas de odos p imi š a concepção, que pela
p imei a ez oi em eikš a e a gumen uada já XiX a. p imei o lado. pa ece que a.
schleiche io Šal inio y os espei o pa icula men e impo an e en a iza , que . L.
bal ų i sla ų p okalbės idėja a si ado i ys ėsi kaip p iešp ieša senesnei . L. Če-
lako skio eo ijai.
Čelako skis, c iando sua linguís ica concepção, u iliza a manusc i o okiečiųlie u ių
línguas dicioná io ma e ial. isso mos am a igos de dicioná io, nos quais igu an
pala as, paliudi os . W. hakui a ibuído e a ele kininingos diccioná ios. aigi, Leopoldas
gei le is 1875 m. não se á o p imei o ocynu ap o ei ando pesquisado . a é seu Mažosios
Lie u os leksinę medžiagą analisou ilologas oman ikas . L. Čelako skis, desde 1825 m.
a é 1852 m. esc eęs bal ų i sla ų leksinių bend ybių žodyną, que sėmė sua sculpžiamą
bal ų i sla ų kilmės, e nogenezės i glo ogenezės eo iją. O p óp io e bo
apa ecimen o clemen inume, . y. P ahos impe a o iškoje ailiškoje ja noje i
uni e zi e o knjižke, ko aljda, se á elacionado com ki a izkilia XiX a. p imei a pa e
bal is ikos bei sla is ikos s e a osobnos í P. j. Ša aříku, que, baseando-se a
semelhan es on es, a mesma bal ų i sla ų p oblema iką esol eu em subs ância

339s aipsniai a icles di e en e. / seus pon os de is a coincidi am com j. dob o skio
ank aš inis yd ichui Wilhelmui hakui
p iski iamas okiečių–lie u ių kalbų žodynas Čekijoje
esul ados das pesquisas. o jesuí a j. dob o skis como ín imo j. V. zlobickio
compan amin is bei kolega in e p e e uo inas como pessoa in e mediá io, g aças ao
qual okiečiųlie u ių kalbų žodynas(-ai) ( . L. Čelako skio e ou os usado P. uigio lexínio
ambém podia se de j. V. zlobickio pe sonal lib a y) su giu em P aho.
Todos os mencionados indi íduos, êsdami M. benešo skio di eção de
y inėdami bal ų i sla ų kalbų san ykių p oblema iką, sis emingai di bo su spaus-
din ais, ank aš iniais žodynais. a. schleiche io pažin is su P ahos žodynu u i
in es igação, i. i. nuodugniai se examinada sepa adamen e.
Li e a Ū a benešo ský Ma ouš Philonomus 1587: Knijžka slow Cžeských wyložených odkud swůj
počá ek magí ( o iž) yaký ges gegich ozum. Sepsaná od Kněze Ma hausse Philonoma, Pjsaře
Konsys oře P ažské. Wy iss ěna w s a ém Měs ě P ažským w jmp essy jiřijka dačického.
cla is ge manicoLi h ana 19951997: Cla is Ge manicoLi h ana. Manusc i o do século XVII
okiečiųlie u ių linguas 14. Vilnius: Mokslo e enciklopedijų publikla. Čelako ský an išek L. 1825:
Slowanské ná odnj pjsně seb ané F an . Ladisl. Čelakowským. . 2, V P aze: Pjsmem j. owd.
Ve e lowé z Wildenb unu. Čelako ský an išek L. 1850: quí í Časopis Musea k álo s í
českého 24(1), Čelako ský an išek L. 1877: Č ení o počá cích dějin zdělanos i a li e a u y
slo anských. P aga: V kommissí u an iška Ři náče. daukan as simonas 1976: Raš ai 1. Vilnius:
99–102.
Vaga. Pie o dini u. 2009: bal os kalbo y os apyauš iai. línguas bal as paleokompa a y is inas
comp aa as kalbo y os his o iog a ia con ex o. A chi um Li huanicum 11, 439462. dob o ský
jose 1788: uibe die äl es en si ze de slawen in eu opa, und ih e We b ei ung sei dem
sechs en jah hunde ; pa icula men e übe das s amm olk de Mäh e , und ih e geschich e
bis zu einse zung des he zogs as islaw jose V a isla Monse. Ve such eine ku zge aß en
poli ischen Landesgeschich e des Ma kg a hums Mäh en. bd. 2. Vom jah 1182 bis 1306. Mi
o ausgeschick e abhandlung übe die äl es en si ze de slawen. olmu z, iXLii.
d o inas Vincen as 1984: quando esc i o chamado de k auzės diccioná io. Bal is i ische beispiele,
ca 20(2), 163–167.
gei le Leopold 1875: Li auische s udien. Auswahl aus den äl es en denkmäle n, dialec-
lexikalische und sp achwissenscha liche bei äge on D . Leopold Gei le . P ag: . Mou ek.
ac a Linguis ica Li huanica LXXI 340 huňáček Václa 1975: kláš e na slo anech a
iLja LeMeŠkin
počá ky ýchodoslo anských s udií u
nás. – Z adic slo anské kul u y Čechách. P aha: uni e si a ka lo a.
koupil ondřej 2007: G amma ykáří. G ama ologická a kul u ní e lexe čes iny 1533–
1672. P aha: ka olinėm.
Lemeškin i l j a 2010: an išeko Ladisla o Čelako skio diccioná io da língua li uânica.
Lexicog a ia e lexicologia. Vilnius: Ins i u o das Lí u ias, 98113. Lemeškin ilja 2012:
ied ich wilhelmu haackui a ibuímos P ahos manusc ipcional okiečiųlie u ių línguas
dicciona . Majoji Lie u a: pa ibio kul u y imai. Vilnius: Pe o o se as, 3158.
Lemeškin i l j a 2013: P ahos okiečiųlie u ių manusc ip ino dicodyno au o ys ės
ques ãoimu. Ac a Linguis ica Li huanica 69, 269279.
Lexicon Li huanicum 1987: Lexicon Li huanicum. Handesc i inis XVII a. okiečių diccioná io das
línguas li uãs. Vilnius: Mokslas. na bu as s i g i as 2011: P ahaVilnius: e ei o jėzui ų lie u ių
kul ū os aidai. Academia Li uânica Mokslų V uble skių biblio eka. 2007 / 2008. Vilnius, 5270. eichel
Wa l e 2004: jose Valen ín zlobický p imei o p o esso českého jazyka a li e a u y: ži o ,
působení a zásluhy na pozadí os ícens í. Vídenský podíl na počá cích českého ná odného
ob ození. J. V. Zlobický (17431810) a současnicí: ži o , dílo, ko espondence.
P aga: academia, 2442.
schleiche augus 1853: o jazyku li e skom, z láš ě ohledem na slo anský. Jo nal
Českého Museum 27. P aga, 320334.
schleiche augus 2008: a. schleiche io ca as de Li uânia P. Ša aříkui. Legado Li uanis Augus o
Schleiche io 1. Vilnius: Ins i u o das Lí u ias, 670739. Ša ařík Pa el jose 1837: Slo anské
s a oži nos i w P aze: iskem Jana Spu ného. Vykypělo á aťána 2012: Maximilian schimek:
beme kungen zu seine Mi a bei an jose zlobickýs P ojek eine gesam slawischen sp achleh e
und zu beide ze wü nis. Miscellanea Vindobonensia Bohemica. In E inne ung an den 200. Todes ag
on Jose Valen in Zlobický. Wien: holzhausen, 3761 (bohemosla ica abscondi a 1.) Voi Pe 2014:
No as in o mações sob e a i idade F anciska Скорины в Праге (1517 he coming o he manusc ip
ge man Li huanian dic iona y in Vienna was mos p obably decided by he scien i ic in e es s o j.
15 (adi ado pa a imp ensa)19)
341s aipsniai a icles
ank aš inis yd ichui Wilhelmui hakui
p iski iamas okiečių–lie u ių kalbų žodynas Čekijoje
Manusc ip ge man–Li huanian dic iona y
c edi ed o ied ich-Wilhelm haack
in he czech epublic /
suMMa y
While analysing he his o y o he P ague manusc ip o he ge man Li huanian dic iona y a e y
special aus o-hunga ian con ex can be clea ly obse ed. he dic iona y was wi nessed in Vienna
in 1777 and in 1875 he dic iona y was undoub edly e e ed by Leopold gei le . howe e , he owne
o he dic iona y jose Valen in zlobický and Leopold gei le will emain he only ones who
ouched his lexicog aphical sou ce. há uma subs ancial azão pa a p esumi que an es de gei le ,
in he i s hal and he middle o he 19 h cen u y, he lexical ma e ial o he eas p ussia was
analyzed by he philologis he coming o he manusc ip dic iona y in clemen inum, i.e. in impe ial
oman ic an išek Čelako ský who was compiling he dic iona y o bal ic – sla ic lexical
gene ali ies in he pe iod o 1825 – 1852.
and oyal Public and uni e si y Lib a y o P ague will mos p obably be ela ed o one mo e
pe sonal e e ing o he same sou ces, bu app oached he issues o he bal s-sla s di e en ly
i y o bal is ics and sla is ics o he i s hal o he 19 h cen u y Pa el joze Ša á ik. he was
han an išek čelako ský. his app oaches owa ds he e hnogenesis and glo ogenesis o he
bal ssla s acco ded wi h he a i udes o his p edecesso jose dob o ský. he jesui j.
dob o ský, as a close suppo e and a colleague o j. V. zlobický, should be p esumed as a pe son
media o wi h he help o who he ge man Li huanian dic iona y appea ed in P ague.
V. zlobický, he unde aking o he compa a i e g amma o all sla ic languages o be p ecise. he
czechs a e inclined on ea ing he Li huanian language as a sepa a e, i.e. non-sla ic language om
he ime o Ma ouš benešo ský (1587). j. V. zlobický could compa e i o he so bian language.
howe e , in his case, he bal ic-sla ic issue was impo an o he esea che in he se en h
decade o he 18 h cen u y, and his hen a ailable manusc ip sou ce was con enien in sea ching
o an app op ia e explana ion and easoning o a gumen s o lexical cha ac e . all he abo e
men ioned indi iduals ook on he esea ch di ec ion o Ma ouš benešo ský ing he issues o
bal ic-sla ic language ela ions.
i.e. hey consis en ly wo ked wi h p in ed and manusc ip dic iona ies while ho oughly analys-
Į eik a 2014 m. dezemb o 5 d.
iLja LeMeŠkin
P ahos Ka olio uni e si e as
Jana Palacha 2, 116 38
P aha 1, República Checa
[email p o ec ed]