scieee Science in your language
[en] (orig) [lt] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Housenames of Fauna (Bird Names) Semantics in Vidzeme: Materials of Historical (Souls) Revisions in Vidzeme Guberniya 1826

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Housenames of Fauna (Bird Names) Semantics in Vidzeme: Materials of Historical (Souls) Revisions in Vidzeme Guberniya 1826

Author: Ilga Jansone
Year: 2015
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/892/983
130 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
ILGA JANSONE
La ian Language Ins i u e, Uni e si y o La ia
Campos de pesquisa: onomás ica, semân ica,
lexicologia, dialec ologia.
Nomes de amília da auna
(Nomes de a es) Semân ica
INZEME: Ma e iais
His ó ico (SOULS)
Re isões em VIDZEME
GUBERNIYA 18261 (em inglês)
Vidžemės sodybų pa adinimai, suponuo i
o ni onimų (paukščių pa adinimų): 1826 m.
Dados cadas ales dos dis i os go e namen ais2
Ano ação
Um o al de 505 nomes de casas de Vidzeme con endo um nome de pássa o e mencionados nos
ma e iais de e isão de Vidzeme Gube nya (almas) de 1826 o am analisados no a igo. A maio ia dos
o ni holexemes usados nos nomes de casas de Vidzeme são amplamen e conhecidos e usados
apela i os na língua le ã mode na, po exemplo, balodis, bezdelīga, dzenis, kaija, s azds, ā na,
anags, žaga a, cī ulis, z i bulis, ālodze, laks īgala. O núme o o al de lexemas le ões nos nomes
de casas de Vidzeme é de 43 unidades e eles se e e em a a es sel agens, enquan o ês lexemes
le ões se e e em a a es domés icas, e ambém o lexeme ge al pu ns e o lexeme com um al o g au
de gene alização gailis jun amen e com os compos os pu ( a)gailis, mež(a)gailis, eze gailis,
udz(u)gailis e sil(a)gailis. Os nomes de a es usados apenas em ce os subdiale os, como pelēda,
s ads e s ods, žīgu s e žēgu s, a amen e o am usados. O a igo oi esc i o no âmbi o do
p ojec o "Es udos da língua le ona no con ex o do século XXI" do p og ama de in es igação
inanciado pelo Es ado "Le onica - His ó ia, línguas, cul u a e alo es da Le ónia". 2 S aipsnio
engimas inansuo as La ijos Respublikos Nacionalinės mokslinių y imų p og amos Le onica
La ijos is o ija, kalba, kul ū a, e ybės p ojek o La ių kalbos y imai obse ou-se que alguns
dos lexemas de subdiale os mode nos e am mais amplamen e conhecidos e usados no início do
a XXI. con eks e lėšomis.
S aipsniai / A icles 131
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
século XIX, po exemplo, nomes de casas com nomes de pássa os pelēda e s azds. Os emp és imos
de línguas elacionadas e de con a o o am usados na nomeação de nomes de casas de Vidzeme
mui o a amen e, apenas emp és imos possí eis do li uano (an is 'duck'), alemão (En e 'duck'),
es oniano (kajakas 'gull' , subdial. Kikas (possi elmen e, Li […]s kik) 'coelho', kukk 'coelho', luik 'cisne',
e línguas ussas (утка 'duck', курица 'hen') o am es abelecidas.
Os apela i os de nomes de a es u ilizados na nomeação de nomes de casas no le ão
language a e mos ly o he de i ed e ymology linked wi h ei he onoma opoeic e bs and/
o designa ions o sounds emi ed by bi ds; mos o hose wo ds ha e a common o igin in
La ian and Li huanian languages.
KEYWORDS: His o ical (Souls) Re isions, Vidzeme, Housenames, Bi d Names.
ANOTACIJA (em inglês)
S aipsnyje analizuojami 505 sodybų pa adinimai, už iksuo i Vidžemės gube nijos 1826 m.
kadas e, suda y i iš o ni onimų. Daugelis paukščių pa adinimų, supona usių Vidžemės
sodybų į a dijimus, plačiai a ojami kaip apelia y ai ne ik bend inėje la ių kalboje,
be i jos šnek ose. Skoliniai iš y ų bal ų a kaimyninių kalbų Vidžemės sodybų
pa adinimų da ybai a ojami labai e ai.
Dauguma la ių sodybų pa adinimų, e lek uojančių apelia y inės kilmės o ni oni-
mus, y a onoma opėjinės kilmės. Daugelis šių apelia y ų, a ojamų la ių i lie u ių kal-
bose, y a os pačios kilmės.
ESMINIAI ŽODŽIAI: kadas as, Vidžemė, sodybų pa adinimai, paukščių pa adinimai
(o ni onimai) Não, não, não.
Na onomás ica his ó ica, os ma e iais de e isão his ó ica (almas) que con êm
opônimos e an oponímos são impo an es. Os ma e iais de e isão do a igo
Vidzeme ha e been p ese ed be e and collec ed mo e accu a ely, ha is why
o necem uma isão da semân ica dos nomes de casas de auna (pássa os) de
uma egião da Le ônia […] Vidzeme; Além disso, ambém o am obse adas
semelhanças em Ku zeme.
A p imei a e isão his ó ica (de almas) na Gube nia de Vidzeme oco eu em 1782, e
oi econhecida como a qua a e isão das gube nias ussas. As e isões
subsequen es oco e am a in e alos mais cu os ou mais longos: a quin a e isão […] em
ILGA JANSONE
132 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
1795, a sex a e isão […] em 1811, a sé ima e isão […] em 1816, a oi a a e isão […]
em 1834, a nona e isão […] em 1850 e a úl ima e isão […] em 1858. Nos documen os de
e isão das mansões, os esiden es das mansões p i adas e da co oa e das
es u u as domés icas associadas (semi-mansões, azendas, ba es, moinhos e
ou os), bem como das mansões pas o ais o am lis ados. Em 1816, apenas homens
ha iam sido lis ados, e é mui o p o á el que a da a não seja exa a. Desde 1816,
odas as pessoas, independen emen e do sexo e da idade, o am lis adas. A
e isão de 1826 não oi conside ada como um e en o sepa ado (é conside ada uma
epe ição da e isão de 1816); No en an o, e a de p imo dial impo ância como
hei su names we e egis e ed, namely, his o ical e ision ma e ials included
bo h housenames and ull names – i s names, las names, pa onyms ac oss
Vidzeme Gube niya o he i s ime, hus allowing o es ablish a connec ion
camponeses com en e nomes de casa e sob enomes.
Vale ia a pena esc e e uma isão ge al sob e a o og a ia nos ma e iais
o he his o ical e ision o ploughs and names because hei o hog aphy had
3 A qui os His ó icos Es a ais da Le ônia.
PICTURE 1. Exce p om he his o ical e ision ma e ials o Vidzeme Gube niya in
1826 om Aloja p i a e mansion. (LVVA3 ounda ion n . 199, desc ip ion n . 1, ile
n . 17, p. 8.)
S aipsniai A igos 133 e 133
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
been in luenced no only by cle ks’ w i ing skills bu also o en imes low skills
da língua le ã, como e idenciado po mui as o mas pa alelas e ambém pela
o og a ia de nomes sepa ados na língua alemã, po exemplo, as designações dos
obje os […] Gesinde, Ho lage, Buschwäch e , Lande, K ug, Mühle, dados desc i i os
de uma pessoa […] Wi scha , F au, e c., em alguns casos designações desc i i as
e de inido as de nomes de casas […] Al , Neu e am ge almen e esc i as em alemão Sohn.
As e isões his ó icas dos séculos XVIII e XIX em Vidzeme oco e am em 686
mansões, e á ias o am unidas du an e as e isões em 1826 e
1834.
O núme o de nomes de amílias incluídos nas lis as do his ó ico o am seis casas com o
isions o Vidzeme Gube niya in 1826 each 14,500, including independen
a ms eads e aining hei o iginal household name, o example, in 1826 he e
mesmo nome Dse wan na mansão p i ada Vecbeb u da Pa óquia de Koknese, mas na
mansão Piņķu da Pa óquia Piņķu o am mencionadas qua o casas com o nome Dsilne e
qua o com o nome Dumpe. O núme o de nomes de casas de semân ica da auna é de 1.065
unidades, o que é 7,34% do núme o o al de nomes de casas de Vidzeme, desde que cada
unidade egis ada pela e isão his ó ica de Vidzeme seja conside ada um nome de casa
sepa ado. Os dados ambém o am ob idos a pa i das mansões que não con inham um
nome de animal (mamí e os, ép eis, an íbios e ou os), mas é possí el esc e e
he egis e ed ma e ials o 1826, and so hey we e ob ained om he e isions
o 1816 and 1834.
O he men ioned 1,065 uni s, 560 o 3.86 pe cen a e mo i a ed housenames
sob e a o mação de azendas de camponeses em Vidzeme desde o século XV. É
505 o 3.48 pe cen a e mo i a ed housenames con aining a bi d name.
p o á el que os p imei os nomes de casas enham sido c iados en ão; Século XVII. O
núme o de azendas de camponeses aumen ou no século XIX como esul ado da di isão
howe e , ela i ely eliable in o ma ion is a ailable om he i s hal o he
de pa en esco que le ou a no as azendas p óp ias e ambém como esul ado da
comp a de casas de a endamen o. Assim, é ípico do ambien e cul u al que as
azendas em p imei o plano se undam bem com a paisagem na u al. A p oximidade dos
le ões com a na u eza, e le ida an o nas canções e c enças olcló icas le ãs quan o
no modus i endi le ão na época em que as casas ecebe am seus nomes. Ao escolhe
in he choice o sac ed places and abode could no bu in luence housenames.
Al hough he housename g oup o auna seman ics is no big, i does show
um nome de casa, os p op ie á ios ge almen e não p e e iam uma espécie especí ica
de a es (po exemplo, bal pie es zoss 'ganso de en e b anca', meža zoss 'ganso de lag
cinza', īsknābja zoss 'ganso de pa as osas'). um lexema que co esponde a uma
designação de uma espécie usada no le ão comum ou em um subdiale o (mui as ezes,
mas não consequen emen e, pode co esponde a um gêne o ou uma subespécie) é
p a icamen e
ILGA JANSONE
134 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII semp e usado (no exemplo acima mencionado
zoss […] […] ganso[…]), e ambém um lexema pa a uma espécie que co esponde a uma
noção gene alizada sob e um pássa o especí ico que ge almen e es á nidi icando
pe o da casa de um camponês ou os lexemas daquelas a es caçadas como caça. Em
alguns casos, os pássa os que azem sons dis in os passa am a se usados em
nomes de casas. O lexema que é uma designação conjun a gene alizada pa a á ias
cies in common La ian and / o subdialec s will be e e ed o as o ni holex-
espécies no p esen e a igo (o o ni holexema do exemplo acima mencionado é
zoss).
Embo a a classi icação de o ni holexemes ap esen e di iculdades elacionadas com a
iden i icação de espécies especí icas de a es, nomeadamen e a sua a ibuição a um gêne o
especí ico, po exemplo, as a es sā ais Swainsons h ush, s a lings and aibais s azds
g oundc ape h ush pe encem à amília u didae, mas as a es sā ais Ned us Th ush
wa ble , melā mežas s azds ock o es s s azds s azds s azds s azds s azds
s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds
s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds
s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds
s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds
s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds
s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds O a igo e e e-se à classi icação o ni ológica de aco do com a o dem. De 18 o dens de a es (La ijas daba 4, 203207) es abelecidas na Le ônia, nomes de a es de 13 o dens di e en es o am usados na designação de nomes de casas.
Uma análise di e en e oi ei a com e e ência a nomes de casa mo i ados. Os
con aining poul y names, o example, is a ʻa henʼ, cālis ʻa chickʼ, and also
housenames wi h a gene alized bi d name pu ns ʻa bi dʼ and a lexeme gailis ʻa
nomes de casas mo i ados com um o ni holexeme gailis ʻa oos e ʼ pe encem a
um g upo sepa ado po que mui os nomes compos os con êm es e lexema e léxico
can be designa ions o a ious bi d amilies in colloquial and / o hun e s’ p o-
essional.
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES
ORDEM DE PASSERIFORMOS (em inglês)
Foi dada p e e ência ao es udo de nomes de a es da o dem passe i o mes, odos
in Vidzeme housenames, which al oge he make up 147 uni s o 29 pe cen o
os nomes de casas mo i ados con endo nomes de a es. No en an o, na nomeação
de nomes de casas con endo doze designações de espécies de a es des a o dem, a
amília mais popula oi a amília pa idae ep esen ada po lexemas como zīle
ʻ om i ʼ e zīlī e ʻ i ʼ.
The li e a y name zīle is he mos widesp ead bi d name in he nomina ion
o housenames; i appea s in 32 housenames al oge he . I should be admi ed
que o lexeme zīle na língua le ã em homônimos, e é possí el

S aipsniai / A icles 135
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
que, na nomeação de nomes de casas, inha sido u ilizado um homônimo que
designa a uma bolinha […] um u o de ca alho […].
O lexeme de nome de casa zīle é usado na o ma base (Sihle4, Siehle, Siele) e nomes
compos os (Jaun Sihl5, We z Sihl, Wezs Sihle, Kaln Sihle, Kalne Sihle, Leies Sihle, Leijes
Sihle, Mesche Sihle, Siehle Alksne, Siehle Kaln Jahn, Siehle Pu eanne, Siehle Wawu ,
Siele Gus , Siele Jahn, Siele Pe e ze). O apela i o zīle oi incluído nos p imei os
dicioná ios le ões dos séculos XVII e XVIII6 (c . Sihle a, die Meie Lange 1773: 296). O
nome de nomes om i alogue em línguas esla as (c . e. g., sinice checo, sinica
is he same bo h in La ian and Li huanian (c . Li h. zlė o žlė); howe e , i is
di e en in Old P ussian (c . P us. sineco Mažiulis IV 110–111) which has an-
polonês, sinica uc aniano, sinica esla a an iga). Exis em di e en es hipó eses sob e
a e imologia do nome7. Jānis Endzelīns liga a o igem de zīle com o nome da co zils […]
[…] azul […] (ME IV 732). Es a hipó ese é apoiada po E ns F aenkel (LEW 1309) e
admi ida po Max Vasme , que indicou que inicialmen e o nome designa a uma espécie
especí ica […] zilzīlī e (Pa us cae uleus). A ligação en e o o ni holexeme com os
sons dos pássa os, a sabe , a o igem onoma opoé ica, oi mencionada no Dicioná io
de E imologia Russo de M. Vasme e no Dicioná io de E imologia Le ão de
Kons an īns Ka ulis (ESRJA III 625, LEV II 559). K. Ka ulis menciona a possí el ligação
en e o lexeme zīle e o e bo zinā ʻ o knowʼ, e suas obse ações su gem do a o
de que no olclo e le ão e li uano o zīle es á adicionalmen e ligado à adi inhação
(LEV II9). 55 A mais plausí el de odas as hipó eses sob e o lexema zīle é
onoma opoé ica.
4 Os pa ên eses indicam as o mas o og á icas es abelecidas de o ni holexemes a pa i dos
ma e iais de e isão de oda a Vidzeme Gube nya. 5 O a igo não analisa em de alhes as o mas de
pala as e compos os po que seus segundos componen es ge almen e não êm conexão com um
nome especí ico de pássa o; Es es componen es são ge almen e di e enciados
ia e housenames.
6 Fo he sake o compa ison, he i s dic iona ies Le us wi h Ph aseologia Le ica o he La ian
language w i en by Geo gius Mancelius and he La ian–Ge man Dic iona y edi ed by Jakob
Lange i endo em Vidzeme o am usados. Em alguns casos, e e i am-se a ou os dicioná ios
dos séculos XVII e XIX.
7 Pa a a explicação das e imologias, o am usados p incipalmen e dicioná ios das línguas
bál icas que indicam a e imologia (ME, LEV, LEW, Smoczyński 2007), alguns dicioná ios e imológicos
de con a os linguís icos (EES, ESRY), bem como alguns es udos ab angen es sob e as
e imologias das línguas bál icas e ou as línguas indo-eu opeias (Sabaliauskas 1990, Gamk elidze
& I ano 1984, Sehwe s 1953). Os a igos de au o es indi iduais sob e a e imologia de um léxemo
especí ico o am ocasionalmen e e e idos.
ILGA JANSONE
136 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
Only h ee housenames can be linked wi h he e minological designa ion
o he ep esen a i e species o zīlī e.
O lexema zīlī e em nomes de casas oco e apenas na o ma p incipal
(Sihlih , Sihli ).
O apela i o zīlī e já inha sido incluído nos p imei os dicioná ios do século XVII-XVIII
da língua le ã (c . ein Meißchen/Sieli e ʻnede Ph as. Le ica 1638: 279) onde apa ece
jun o com o nome sniedze-pássa o-de-ne e, mas sua designação alemã co esponde
ao nome zīlī e. Um lexeme zīlī e é o pe ence aos nomes de a es co idae
diminu i e o m o he lexeme zīle ha was o med wi h a adi ional deminu-
i e su ix -ī e.
The second mos popula bi d names appea ing in Vidzeme housenames
ep esen ados como o ni holexemes ka akuls ‘ a enʼ, ága a ‘magpieʼ, ko a is
‘jackdawʼ. O apela i o ka akuls es á ligado a 19 nomes de casas.
O lexeme k auklis apa ece em nomes de casas an o na o ma p incipal,
ally in he eminine (K aukle, K auckle), in de i a i e o ms (K aukel, K aukli ,
usuK auklin), quan o em g upos de pala as (K aukle K ug, K auckle K ug, K auklu
K ug, K isch K aukle je z Jaun K aukle genann , We z K aukle je z Jahn
K aukle genann ). O apela i o k auklis já inha sido incluído nos p imei os
dicioná ios do século XVII-XVIII da língua le ã (c . Raab/K aucklis Le us 1638: 138;
Rabe/K auklis Ph as. Le ica 1638: 279; K auklis as, eine Rabe Lange 1773: 156); é
comum an o em le ão quan o em li uano (c . Li h. k aukls ʻc owʼ e k iauLEV I 420).
kls ʻ a enʼ) and can be linked wi h sound e bs La . k aucinâ , k aukâ , kŗauk ,
Li h. k aũk i ʻk ächzen ( o caw)ʼ imi a ing bi d sounds (ME II 263, LEW 290,
Todas as on es mencionadas indicam que o k ukъ ' a en' esla o é de o igem
onoma ópica.
De apa ição menos equen e nos nomes de casas de Vidzeme é o
o ni holexeme žaga a ʻmagpieʼ (13 unidades no o al).
O lexema žaga a apa ece em nomes de casas an o na o ma p incipal (Saga ,
Sagga , Schaga , Schagga ), em de i ados (Schagga en) e em g upos de pala as (Kaln
Schagga , Lei Schagga ).
O apela i o žaga a já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios 17o e 18o da
língua le ã (c . Spech /Schagga a Le us 1638: 171; Ee e / imi ação sono a (LEV II
Hechʃ e /Schagga a Ph as. Le ica 1638: 279; Schagga a a, ein Heiʃ e Lange 1773:
272). J. Endzelīns conside s he wo d žaga a o be a bo owing om Li huanian
žaga a ME IV 786; K. Ka ulis admi s he o igin o his wo d as a c ea ion om
575).
Apenas um nome de casa con ém um o ni holexeme ko ā nis
The lexeme ko ā nis appea s only as an app op ia e o m o he co espond-
ʻjackdawʼ. (Kowah n) (apelação)
S aipsniai / A icles 137
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
O apela i o ko ā nis já ha ia sido incluído nas p imei as línguas bál icas,
cen u y dic iona ies o he La ian language (c . Kohwah s as, eine Dohle Lange
1773: 155). The oo o he wo d co esponds o he designa ion o a wo d ā na
o he co acii o mes o de o he co acidae amily, and in some language g oups
esla as e ocha as (sé imo e oi a o séculos), é uma no a o mação oné ica
com o som inicial *- da p o o- aiz *k[h]o -n-, po exemplo, Li h. Vá na, P ússia.
wa ne8 (Гамкрелидзе, Иванов 1984(2): 540). K. Ka ulis indica que um ko ā nis
apela i o é um compos o (LEV II 489), mas J. Endzelīns só se e e e a o mas
análogas em ou as línguas, po exemplo, Li le Russ. ká o on ʻSaa sk äheʼ,
kâ an eslo eno ʻKolk abeʼ (ME II 350).
A e cei a amília mais popula de pássa os usada na nomeação de nomes de
casas é a dos s u nidae da o dem passe i o mes ep esen ada em
o ni olexemes como s azds e s ads / s ods. Um appella i e s azds apa ece em
Doze nomes de casa.
The lexeme s azds appea s in housenames bo h in he p incipal o m – usu-
ally in he eminine gende (S asde), in de i a i e o ms (S asdin), and in wo d
G upos (Leel S asd, Leel S asde, Mas S asda, Mas S asde, Kalne S asde, Leijes) que são esponsá eis po :
Es asbu go).
O apela i o s azds ʻ h ush; s a lingʼ já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios
17o e 18o da língua le ã (c . D ohel/Sp een/S ada Ph as. Le ica 1638: 280; S ads as,
ein K amme s ogel Lange 1773: 328). Como indicado po Vyachesla I ano e Tamaz
Gamk elidze, o nome em á ios an igos diale os indo-eu opeus na Eu opa se o iginou da
imi ação de som, pa a exinno a ion (Гамкрелидзе, Иванов 1984 (2): 541; e ambém III
ample, P us. esde, Li h. s ãzdas, La . s azds; howe e , i a G eek στρουϑός
ʻspa owʼ can be conside ed a sound imi a ion, i means ha in old Indo-Eu-
opean dialec s o Eu ope he name o s azds would be conside ed a seman ic
1083, LEW ME
920).
Menos de 9 nomes de casas ligados aos lexemas dialec ais s ads e s ods
apa ecem no les e de Vidzeme e ambém em La gale ( e ME III 1080). o ma,
Dialec ical lexemes s ads and s ods in housenames appea in he p incipal
ge almen e no eminino (S adde, S odde), em o mas de i adas (S adding) e em
g upos de pala as (Issand S adde, Leies S odde). Os s ads apela i os se
o igina am como esul ado das mudanças de som dos s azds
(ME III 1080). A Comissão conclui que a Comissão não cump iu as ob igações que lhe incumbem po o ça do a igo 107.o, n.o 1, do T a ado.
8 A ã na le ã pode se adicionada às o mas li uana e p ussiana, e es e ac o não oi
men ioned in Vyachesla I ano ’s and Tamaz Gamk elidze’s s udy.
ILGA JANSONE
138 Ac a Linguis ica Li uanica LXXIII
Na nomeação de nomes de casas, apenas alguns nomes de a es da amília alaudidae
apa ecem, e o o ni holexeme co esponden e é cī ulis ʻla kʼ. O apela i o cī ulis
apa ece em 19 nomes de casas.
O lexeme cī ulis apa ece em nomes de casas an o na o ma p incipal (Zi ul,
Zih ul, Zie ul, Zie ull), quan o em g upos de pala as (Wezz Zih ul, Al Zie ul, Jaun Zih ul,
Neu Zie ul).
O apela i o cī ( )ulis já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios do século XVII e
XVIII da língua le ã (c . Le ch/Zie wuls Le us 1638: 116; ein Le che/Zih wulis Ph as.
Le ica 1638: 277; Zih ulis as, eine Le che Lange 1773: 402). Não há aco do ge al quan o
à o igem da pala a cī ulis, no en an o, a maio ia dos pesquisado es acha que se
o iginou de uma imi ação de som (ME I 291292, LEW 70, LEV I 181). O li uano c ulis, cy uls
é pensado 70, Sabaliauskas 1990: 270). Ojā s Bušs, em sua análise das pala as
o be bo owed om La ian o Cou onian languages (ME I 291–292, LEW
cu onianas e quase-cu onianas no le ão pad ão, indica que a pala a cī ulis na língua
le ã não de e se conside ada uma pala a cu oniana (Bušs 2008 [1988: 186), mas a
disseminação do o ni holexeme em li uano é mos ada no p ospec o do A las das
línguas bál icas (BVA 2009: 94 […] 95). Os nomes de pássa os da amília passe i o mes
são usados po mais de dez ezes na nomeação de nomes de casas e ep esen ados
pelo o ni holexeme pad ão z i bulis e sua a iação dialé ica žīgu s. O apela i o
z i bulis 'pa a' apa ece na nomeação de ês nomes de casas. O lexema z i bulis em
nomes de casas apa ece na o ma p incipal (Swi bul) e em g upos de pala as (Kallne
Swi bul, Leijes Swi bul). O apela i o z i bulis já ha ia sido incluído nos p imei os
dicioná ios da língua le ã dos séculos XVII e XVIII (c . Spe ling/Swi buls Le us 1638:
171; ein Spe ling/Swi bulis Ph as. Le ica 1638: 280; Swi bulis as, de men em sido
amplamen e es udado. E. F aenkel liga-o com o esla o da an iga ig eja abii
'z i bulisʼ, checo abec, polonês w óbel, e c. (LEW 1328), J. Endzelīns as pala as
do som inicial z-, ou seja, ž- (ME IV 777), enquan o Wojciech a alia *a b- Sm*i b-
Spe ling Lange 1773: 339). The e ymology o z i bulis is no clea . I is ela ed o
Li huanian ž ì blis (ME IV 776–777, LEW 1328); howe e , i s u he de elop-
(Smoczyński 2007: 796).
indica es he possible con amina ion be ween he wo ds o he oo i b- and
Smoczyński es o es he common oo appea ing in he Bal ic and Sla ic lan-
Uma e são mais popula é o žīgu s dialec al (a ī žēgu s) que apa ece em
11 housenames.
Os lexemas dialec ais žīgu s e žēgu s apa ecem nos nomes de casas an o na o ma
p incipal (Schigu , Schiggu , Sihgu ) quan o em g upos de pala as (Kalne Schägu ,
Kalne Schiggu , Kalne Leies Schägu , Leijes Schiggu , Leies Leies Schägu , Kaup Schehgu ,
S aipsniai A igos 145 e 145
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
Topo o indica que, com base na designação Ay egenis (pico manchado meno ) em
p ussiano, genis (em p ussiano) pode se conside ado Nomen ac . do bál ico
*genʻsis ʼ (ba ida, ba ida) (Топоров EH 205206). O apela i o dzilna apa ece na
nomeação de oi o nomes de casas. O lexema dzilna apa ece nos nomes de casas
an o na o ma p incipal (Dsilne), em o mas de i adas (Dsilnan) quan o em g upos
de pala as (Jaun Dsilne, We z Dsilne, Mesche Dsilne, Tih um Dsilne).
O apela i o dzilna já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos
séculos XVII e XVIII (c . g ün Spech /Dillna Ph as. o am exp essos sob e a sua
Le ica 1638: 280; Dʃilna a, ein gelblich e Spech Lange 1773: 90); di e en opin-
e imologia. J. Endzelīns ela a La . Dzilna pa a La . dzl s ʻgelb (ama elo)ʼ (ME I
550), E. F aenkel inclui La . Dzi[…]na, dzilnis, Li h. (em inglês) gilnà na en ada gél i
ʻs echen, weh un (physisch und psychisch) (pe u a , esculpi , in ligi do ( ísica e
psíquica)) ' (LEW 145[…]146). K. Ka ulis ambém menciona sua elação com IDE
*dhelbhʻ o ca a , pa a es azia ʼ (LEV
I 253). A Comissão conside a que a Comissão não cump iu as ob igações que lhe incumbem po o ça do a igo 107.o, n.o 1, do T a ado.
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES OF
A O dem dos Columbi o mes
Os nomes de a es balodis 'pigeon' e ūbele ' u ledo e' da amília columbidae da
o dem columbi o me apa ecem na nomeação de nomes de casas. Os nomes de
casas o iginá ios de nomes de a es da o dem columbi o me cons i uem 33
unidades ou 6,5% dos obje os da semân ica a iá ia. O o ni holexeme balodis
apa ece em 19 nomes de casas; É o sex o o ni olexema mais popula . O lexema
balodis apa ece em nomes de casas an o na o ma p incipal (Balod, Ballod, Ballohd,
Ballohds, Ballosch), em o mas de i adas (Ballodan, Balloden, Ballodin) e em g upos
de pala as (Kallne Ballod, Leijes Ballod). Ob iamen e, a o ma es abelecida Ballud é
uma a ian e dialé ica do lexema da pa óquia de Alūksne.
O apela i o balodis já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos
séculos XVII e XVIII (c . aub/ballohdis Le us 1638: 181; Taube/Ballohdis Ph as. Le ica
1638: 279; ballodis as, die Taube Lange 1773: 49); é possí el elacioná-lo com o léxico
comum das línguas bál icas (c . Li h. balañdis), e a designação comum nas línguas
bál icas é a de uma co (c . La . bal s, Li h. bãlas, bál as) ( e 259 ME I […] 260, LEW 31,
Smoczyński 2007: 42). Hou e um es o ço pa a elaciona ambos os nomes nas línguas
bál icas com o bælon mājas balodis osse iano no século XX, ampliando assim o ínculo
e imológico da á ea das línguas bál icas pa a o

ILGA JANSONE
146 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
a eas o he Bal ic and Indo-I anian languages (see Гамкрелидзе, Иванов 1984
(2)I 602; Sabaliauskas 1990: 29; Ka aliūnas I 77; ME I 259[…]260). O apela i o que deno a
pombos […] dūja com uma ce a cono ação a ual apa ece na nomeação de dez
nomes de casas. O lexema dūja em nomes de casas apa ece na o ma p incipal
(Duije, Duijes) e em g upos de pala as (Mesche Duije, Kalne Duije/ Kalne Duje,
Leijes Duje). Além disso, nomes de casas com o lexema ūja ambém apa ecem.
Todos os nomes de casas são g upos de pala as (S upp Thujes, Ga Thujes,
Jaun Thujes, We z Thujes, Tuhjas Melsup) ou g upos combinados (La wan Tuhjan,
And e Ou a designação pa a um pombo […] dū e já ha ia sido incluída nos
Tuhjan) used only in Lēdmane’s p i a e mansion o Liel ā de pa ish, Bučauska’s
p i a e mansion o Ces aine pa ish, and also in Alūksne mano house.
p imei os dicioná ios da língua le ã (c . Duhwe, duhwiņa, eine zahme Taube (em
inglês)
Lange 1773: 93). O que se passa é que a
Se os nomes de casas com o lexema dūja podem de ini i amen e se elaciona com
o g upo semân ico de auna, os nomes de casas com um lexema pa alelo ūja
ap esen am di iculdades. Apenas o og a icamen e, es es nomes de casas podem
se elacionados com o g upo semân ico de lo a; No en an o, no discu so
coloquial, o nome dzī ībaskoks (em la im Thuja occiden alis) apa ece com mais
equência. E se conside a mos o nome da mansão de Tūja da pa óquia de Liepupe,
podemos conclui que o nome da mansão Tūja não é da semân ica da lo a, mas é um
nome da semân ica da auna. O nome alemão Taubenho (alemão Taube ‘pigeonʼ,
Ho ‘mansionʼ) é a azão pa a a explicação e imológica e pode es a elacionado
com o nome de um pombo dūja, onde o deslocamen o : d pode ia e sido
in luenciado pelo alemão Taube. Os au o es do […]Bal isches his o isches
O slexikon[…] ( e O slexikon II 637) indicam al e imologia. O nome alemão da
mansão de Tūja K agenho na pa óquia de Alūksne não o nece uma espos a, mas
seu nome le ão ambém es á elacionado ao nome de dūja, ou seja, de 1631 a 1791 os
p op ie á ios da mansão de Tūja e am ep esen an es da amília on Taub ( e O slexikon II 298).
E ymologically, he lexeme dūja is a bo owing om MLG dū e, and hence
La ian dū e which u ned in o dūja as a esul o he deminu i e dū iņa > dū-
jiņa (ME I 524, Sehwe s 1953: 178).
O o ni holexeme ūbele apa ece em qua o nomes de casas onde es á an o na
o ma p incipal (Ubel, Uhbels/ Uhbel/ Uhbele) quan o em g upos de pala as
(Ubel K ug, Uhbel Gesinde).
O apela i o ūbele já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos
séculos XVII e XVIII (c . Tu el aube/Ubele Ph as. Le ica 1638: 279; Uhbele a, eine
Tu el aube Lange 1773: 362). Es a é uma pala a onoma opéica o iginá ia do e bo
sono o ūbuô (ME IV 403, LEV II
448).
S aipsniai / A icles 147
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES OF
A O dem dos Falcões
Nomes de a es da o dem dos alconi o mes usados a i amen e na nomeação de
nomes de casas de Vidzeme; cons i uem um o al de 32 unidades ou 6,3% de odos os
nomes de a es em nomes de casas mo i ados. Os nomes mais popula es são da amília
accipi idae e o am u ilizados dois nomes de a es des a amília; os seguin es
o ni holexemes são anags 'hawk' e ē glis 'eagle'. O apela i o ag, Wannag, Wannags,
anags appea s in he nomina ion o 30 housenames, and oge he wi h he ap-
pella i e dzenis i sha es he second place in he use o o ni holexemes.
The lexeme anags appea s in housenames bo h in he p incipal o m (Wan-
Waagge), em o mas de i adas (Wannadsen), em compos os (Pollowannag) e em g upos
de pala as (Kalne Vannag, Leies Vannag, Leijes Wannag, Pu e Wannag, Ogelneck
Wannag).
O apela i o anags já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios de 1638,82; ein
he La ian language o he 17 h and 18 h cen u ies (c . Habich/Wannags Le us
Habich /Wannags Ph as. Le ica 1638, 277; Wannags as, de Habich Lange 1773,
377). O ex o é publicado pela e is a The New Yo k Times. A. Sabaliauskas ela a
La . Vanags jun o com Li h. Vânagas, P us. spe gla anagis pa a o es a o
léxico comum das línguas bál icas (Sabaliauskas 1990: 152). A e imologia da pala a
adicional não é su icien emen e cla a (possí eis a ian es de e imologia discu idas em LEW 1194 e LEV II 481-482;
IV ME 468). O mesmo
Only one housename con ains he lexeme ē glis, and i is only in he p inci-
pal o m o he eminine gende (E gle).
O apela i o ē glis já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã
dos séculos XVII e XVIII (c . Adle /Eh ghle Le us 1638, 18; ein Adle /Eh gliß Ph as.
Le ica 1638, 277; Eh glis as, de Adle Lange 1773, 110); man e e a an iga aiz
*he/o in de odas as línguas bál icas das quais La . […] glis, Li h. - Não, não, não.
A êlis, e êlis, P us. a elie (=a elis) o iginado (Гамкрелидзе, Иванов 1984(2): 538;
sob e o a elie p ussiano e ambém
Topo o A[…]D 101[…]102).
Apenas um nome de casa em o o ni holexeme piekūns ʻ alconʼ na o ma ap op iada
ao apela i o Peekun da amília alconidae. es elação com as igu as gó icas dedo
I is possible ha he appella i e piekūns was included in Ca l Ch is ian Ul-
mann’s La ian-Ge man dic iona y o 1872 o he i s ime (c . peekuhns, ein
g oße Flake Ullmann 1872: 194). J. Endzelīns men ions he possible La h. Piec-
(dedo) ' e a gano anged (aga a , cap u a , ap eende ) ' (ME III 262).
ILGA JANSONE
148 Ac a Linguis ica Li uanica LXXIII
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES OF
THE GALLIFORMES ORDER
Names o he galli o mes o de ha e been ac i ely used in Vidzeme
Nomes de amília; cons i uem um o al de 30 unidades ou 5,9 po cen o de odos
names in mo i a ed housenames. The mos popula o his o de we e wo des-
igna ions om he e aonidae amily ep esen ed in he housenames by such
o ni holexemes as mednis ʻwood g ouseʼ, ubenis ʻblack g ouseʼ and e e is ʻhea h-
os cocos de pássa os. O apela i o mednis apa ece na nomeação de 11 nomes de casa em
Vidzeme. O quê?
O lexeme mednis apa ece em nomes de casas na o ma p incipal, ge almen e no
eminino (Medna, Medne) e em g upos de pala as (Medne Zenne, Muisches
K ipan Mednes).
O apela i o mednis já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã
dos séculos XVII e XVIII (c . Meddens Mednis, ein Aue hahn Lange 1773: 187). La .
(em inglês) mednis (com sua o ma mais an iga medenis) de i ada de * medinis, que
co esponde a Li h. adj. medinis ʻwooden, (ME II 590, LEV I 575576).
Bo h lexemes o he e ao e ix amily appea in he housenames o
Vidzeme: he appella i e ubenis was a mo i a ing wo d in eigh housenames
mas e e is […] em se e nomes de casa.
O lexeme ubenis apa ece em nomes de casas na o ma p incipal (Rubben,
Rubbin) e g upos de pala as (G osz Rubben, Klein Rubben, Mas Rubben,
Rubben Ansch, Rubben Ma z, Tupeschan Rubben).
O apela i o ubenis já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos
séculos XVII e XVIII (c . Bi ckhun/Te e is/Rubbenis Le us 1638: 35;
Bi ckhan/Te e is/Rubbenis Ph as. (em inglês) Le ica 1638: 279; Rubquan o E. F aenkel
bens as, ein Bi khuhn Lange 1773: 253). J. Endzelīns and E. F aenkel exp essed
opposi e opinions abou La . Rubenis: J. Endzelīns hinks ha he name o
a bi d de i es om he sound e b ubinâ ʻu e ma ing-callsʼ (ME III 552),
mos ou que o e bo sono o de i ado do subs an i o ap oximação é a di eção - […] e bo
La . ubenis (LEW 744). In he explana ion o he e ymology a mo e usual ap-
sono o[…] → […]nome de pássa o[…]. O lexeme e e is apa ece nos nomes de casas an o na
o ma p incipal (Te e ), como no apela i o e e is, que já ha ia sido incluído nos
in de i a i e o m (Te e i ), and in wo d g oups (Kaln Te e , Leijes Te e ).
p imei os dicioná ios da língua le ã dos séculos XVII e XVIII (c . Bi ckhun, Te e is, Rubens,
Le us, 1638, 35; Bi ckhan, Te e is, Rubens, F as, Le ice, 1638, 279; Te e is, Lange, 1773,
348). A aiz eduplicada onoma opéica * [h]e [h](e) é equen e em nomes de pássa os em
odos os p incipais g upos dialec ais IDE, po exemplo, P us. Ta a wis ‘ êmea do g ouse
S aipsniai A igos 149 e
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
p e oʼ, Li h. Te e à ʻ e e isʼ, La . Te e is, mas a idade do nome não pe mi e
es abelece o signi icado inicial e as espécies especí icas de a es que o am designadas
pelos lexemas da aiz (Gamk elidze, I ano 1984 (2): 540; eja ambém Būga 1908: 138, IV
MEʼ169, Sabaliauskas 1990: 35, LEW) e eles são ep esen ados po o ni holexemes i be
ʻpa idge e paipala ʻquail. Os nomes de casa com o lexeme i be o am con ados como
1084–1085).
Bi d names o he phasianidae amily appea less equen ly in he nomina-
pe encen es à amília phasianidae, à qual pe ence o lauki be 'pa idge cinza, Pe dix
pe dix' e é a espécie de pe diz mais popula , enquan o o meži be 'hazel g ouse, Bonasia
bonasia' e o bal i be 'willow p a migan, Lagopus lagopus, de aco do com as úl imas
mudanças na classi icação, pe encem ao e ao e ix. O apela i o i be já ha ia sido
incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos séculos XVII e XVIII (c . Haelhun/I be
Le us 1638: 85; Rebhun/I be Le us 1638: 140; Haelhun/I be Ph as. Le ica 1638: 278; I be
amily. The appella i e i be appea s in h ee Vidzeme housenames.
a, ein Feldhuhn Lange 1773: 132). Não há aco do sob e a e imologia da pala a. A maio ia dos
e imólogos acha que La . I be, Li h, po a o . je ub[…] (com a ian es) é a pala a da
mesma aiz que em La . Rubenis ( e ME I 708 […] 709, LEW 193 […] 194); No en an o, há uma
en a i a de elaciona La . i be a um nome de co ( e
LEV I 344).
O lexeme paipala apa ece apenas em um nome de casa onde é mencionado
com um su ixo di e en e […] Paippul.
O apela i o paipala já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã
dos séculos XVII e XVIII (c . Wach el/Paipole Ph as. Le ica 1638:8; 27 Paipala a,
eine Wach el Lange 1773: 225). J. Endzelīns elaciona la e n, schwimmen ( oa ,
La . paipala o Li h. píepala, Old P ussian. penpalo and Rus. перепелъ (ME III
34), E. F aenkel ela es he u he e ymology wi h he IDE oo *pel- ʻ liegen,
lu ua , nada ) […], ambém, K. Ka ulis apoia es a explicação (LEW 586, LEV II 10).
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES OF
A Família das Co ací o mes
Bi d names o he co acii o mes amily also con ibu ed o he choice o
Nomes de casa […] um o al de 22 unidades ou 4,4% de odos os nomes de casas
da semân ica das a es. Apenas são u ilizados nomes de a es pe encen es à amília dos co aciidae
ILGA JANSONE
150 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII na nomeação de nomes de casas e
ep esen ado po um o ni holexeme ā na
Um co o.
O lexeme ā na apa ece em nomes de casas an o na o ma p incipal
na, Wah ne, Wa ne), in de i a i e o ms (Wa nen), in compounds (Wah nak ug,
Wah nepo esch), and in wo d g oups (Wah ne K ug, Wa nes K ug, Wah n K ug,
(Wah Jaun Wah ne, Wezz Wah ne).
O apela i o ā na já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã
dos séculos XVII e XVIII (c . K äe/Wah na Le us 1638, 106; eine K äe/Wah na Ph as.
Le ica 1638, 279; Wah ns as, eine K ähe Lange 1773, 371); em um g upo de línguas
(línguas bál icas, esla as, Tocha ian) é uma ino ação oné ica com um som inicial
*- da p o o- aiz *k[h]o -n-, po exemplo, Li h. Vá na, P ússia. wa ne10
(Гамкрелидзе, Иванов 1984(2): 540). A. Sabaliauskas ac escen a La . Vã na, Li h.
Va[…]nas, á na, P us. wa nis, wa ne pa a o es a o léxico comum das línguas
bál icas e esla as (Sabaliauskas 1990: 120).
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES OF
ORDEM DA ANSERIFORMA
Às ezes, a p e e ência na nomeação de nomes de casas oi dada a nomes de a es da o dem picidae
[…] um o al de 20 unidades ou 4 po cen o de odos os nomes de casas da semân ica a iá ia. Da
o dem picidae, apenas as a es da amília ana idae são ep esen adas po o ni holexemes gulbis
ʻswanʼ, gaigala ʻgoldeneye bi dʼ, pīle ʻduckʼ e seus análogos emp es ados em nomes de casas. O
lexeme gulbis apa ece nos nomes de casas an o na o ma p incipal, ge almen e no eminino Gulbe,
The appella i e gulbis appea s in en housenames.
em o mas de i adas (Gulban, Gulbi ) e em o mas combinadas (Ans Gulben, Anz Gulben, Jahn
Gulben, Ma ing Gulben). O apela i o gulbis já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da
língua le ã dos séculos XVII e XVIII (c . Schwan/Ghullbis Le us 1638, 164; ein Schwan/Ghullbis Ph as.
Le ica 1638, 279; Gulbis as, ein Schwan Lange 1773, 126). A. Sabaliauskas adiciona es e léxico ao
es a o léxico comum das línguas bál icas e esla as e, ao mesmo empo, admi e que Ch is ian
S ang elaciona isso apenas com o léxico das línguas bál icas (Sabaliauskas 1990: 117[…]118; mais
sob e a elação com as o mas das línguas esla as, eja ambém ME I 676, LEW 175). No en an o,
Ana olij Nepokupnij amplia a á ea 10 Também La . ã na pode se adicionado às o mas da língua
li uana e p ussiana, e esse a o não é mencionado no es udo de Vyachesla I ano e Tamaz
Gamk elidze.

S aipsniai / A icles 151
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
de u ilização do gulbis bál ico e do kъlpь esla o, es abelecendo
co espondências em oda a á ea em o no do Ma Bál ico (Непокупный 1966:
8187). Jun amen e com o apela i o le ão gulbis em um nome de casa, é possí el
que um lexema es oniano análogo luik ʻgulbisʼ apa eça em um nome de casa na
pa óquia de Gaujiena na o ma p incipal que e mina no inal uni icado do le ão
-e (Luike). De aco do com e imólogos es onianos, luik es á subjacen e ao e bo
sono o es oniano luikama, luika a inlandês (EES 2012: 253).
Na nomeação de um nome de casa, o lexeme pīle apa ece no dimiis elacionado ao
ni u e o m (Pili ). Ce ainly, aking in o conside a ion ha he leng h o he
owel in his housename is no indica ed, he hypo hesis ha he housename
pils apela i o não de e se abandonado; No en an o, al hipó ese é imp o á el.
O apela i o pīle já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos
séculos XVII e XVIII (c . An ogel/Piele Le us 1638, 21; En e/Piele Le us 1638, 53;
eine zahme End e/Piele Ph as. Le ica 1638, 277; En e die, a pihle Lange 1777: 207).
E iden emen e, La . Pīle é uma ino ação léxica que subs i uiu um lexema mais
an igo man ido no li uano e no an igo p ussiano. Pīle é o esul ado da
onoma opoeisis ( e ME III 232, LEV II 48). Alguns au o es pensam que es a pala a
é de o igem cu oniana, mas oi e u ada po O. Bušs (Bušs
2008 [1988]: 186).
Um casal in e essan e é um nome de casa En e na pa óquia de S aupe e An e na
pa óquia de Opekaln. O lexeme En e é um emp és imo ela i amen e ce o do alemão
En e 'duck'; endo em men e a in luência de p op ie á ios alemães e pas o es, os
emp és imos pa ecem ób ios; Mas o An e é semelhan e ao Li h. 'duck' e sua
e minação é o an i-e uni icado. Pode ia um emp és imo li uano apa ece pe o da
on ei a es oniana? O mon e do cas elo de D usku ou Ko ne a es á localizado não
mui o longe do luga , e o dicioná io […]Nomes de luga es da RSS da Le ônia[…] inclui o
an igo nome de uma azenda que J. Endzelīns compa a com o nome da aldeia D ùskiai e
a hill name D ùska-kalnis in Li huania (L I (1) 230).
T. Gamk elidze and V. I ano w i e ha a he ime when sepa a e IDE di-
alec s had al eady been es ablished, pīles (ducks) we e domes ica ed poul y,
é po isso que IDE *an[…] [h]- o nou-se uma designação pa a um pa o sel agem, e em
á ias línguas (incluindo o An igo P us. […]duck ambém Li h. án is […]duck, OHG
[…]anu , alemão En e[…]duck, usso, u […]duck, u […]duck) man e e a elação com a
p o o- aiz (Гамлидзе, 1984: 543). O análogo usso утка do lexeme pīle na nomeação de
nomes de casas é mais popula , e apa ece em qua o nomes de casas mencionados na
o ma o iginal ap op iada (U ke, U ke). Tais nomes de casas apa ece am nas
pa óquias de Salaca e Ma īšu, bem como nas pa óquias de Opekalna e Ti za. Se as
úl imas pa óquias de laca e Ma īšu pe encem ao diale o li oniano de Vidzeme e es ão
pa ishes a e loca ed nea he bo de o Russia and belong o he High La ian
ILGA JANSONE
152 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
dialec wi h a la ge numbe o bo owings om he Russian language, hen Sa-
localizadas pe o da Es ônia, pa a que as pala as esla as não encon em seu
caminho pa a a língua. É possí el que ou o lexema não es abelecido enha apa ecido
nos nomes de casas. O o ni holexeme gaigala apa ece na nomeação de dois nomes de
casa, e é apenas na o ma p incipal (Gaigal).
O apela i o gaigala já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios de imi ação
he La ian language o he 17 h and 18 h cen u ies (c . Teuche /Ghaighalis Ph as.
Le ica 1638, 278; Gaigale a, ein Fiʃchgeye Lange 1773, 114). La . gaigala, and
Li h. gagalas, P us. gegalis connec wi h sound e bs o he eduplica ed sound
*ge-/*ghe-. Tais e bos sono os e seus subs an i os de i ados são bem
conhecidos em línguas esla as, po exemplo, glagolê-pala a esla a da an iga
ig eja '', glagola i 'speak', Rus. - Não, não, não. gologoli ь ʻcha ʼ (ME I 583[…]584,
LEW 128, LEV I 278, Топоров EH 187[…]189).
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES OF
ORDEM DE GRUIFORMES (em inglês)
Às ezes, nomes de a es da o dem g ui o mes o am escolhidos pa a nomes de
casas […] um o al de 19 unidades ou Pe cen o de odos os nomes de casas da
semân ica a iá ia 3,8 Apenas os nomes da amília g uidae da o dem g ui o mes
o am usados na nomeação de nomes de casas ep esen ados pelo o ni holexeme
dzē e ʻc aneʼ. O lexema dzē e em nomes de casas apa ece an o na o ma
we, Dſe we, Dſeh we), in de i a i es (Dſe wi , Dſe wan, Dſe wen), in wo d g oups
(Kalna Dſeh we, Leies Dſeh we, Leel Dſe we, Mas Dſe we, Masſ Dſe we), and in
p incipal ( o mas Dse combined (Jaun Dse weneek Gesinde). O apela i o dzē e já
ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos séculos XVII e XVIII
(c . K anich/Deh we Le us 1638, 106; (ein) K anich/Deh we Ph as. Le ica 1638, 279,
280; Deh we a, ein K anich Lange 1773, 87); man e e a an iga aiz *kʼe in em odas
as línguas bál icas, das quais de i am La . Dz ẽ e, Li h. Gé ė, P us. ge we
(Гамкрелидзе, Иванов 1984(2): 540; e ambém LEW 137138, ME I 548, LEV a o igem
onoma opéica da pala a (ME III 444; ska . Também LEW 660, LEV II
I 249, Топоров E[…]H 223[…]227).
S aipsniai A igos 153 e 153
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES
Da O dem dos S igi o mes
Nomes de a es da amília s igidae da o dem s igi o mes e am
so used in housenames – a o al o 15 uni s o 3 pe cen o all he mo i a ed
alhousenames con endo nomes de a es e ep esen ados po o ni holexemes pūce
ʻowlʼ, pelēda ʻ awny owlʼ and apogs ʻli le owlʼ. The appella i e pūce appea s in six
housenames.
The lexeme pūce appea s in housenames in he p incipal o m only (Pu ze,
Puhze, Puh ze) (em inglês)
The appella i e pūce had al eady been included in he i s dic iona ies o he
La ian language o he 17 h and 18 h cen u ies (c . eine Eule/Uhpis/Puhza Ph as.
Le ica 1638, 280; Puhze a, eine Eule Lange 1773, 242). J. Endzelīns w i es abou
83, LVDA 1999: 100[…]101).
Um lexema dialec al pelēda apa ece em qua o nomes de casas em Ē ģeme (2),
Limbaži e Sun aži pa óquias. Na pa e léxica do "A las Dialec al do Le ão", a
pala a pelēda é popula em La gale e no les e de Vidzeme e Zemgale (LVDA 1999:
100101; 38o mapa), mas a disseminação do mencionado o ni holexeme pelēda é
mui o mais ampla, incluindo a pa e no oes e de Vidzeme. O lexema pelēda em
nomes de casas apa ece na o ma p incipal (Pellad, Pellehdu) e em g upos de
pala as (Kalna Pellehd, Leies Pellehd). O apela i o pelēda já ha ia sido incluído
nos p imei os dicioná ios da amília pe ilionidae da o dem chi op e a.
he La ian language o he 17 h and 18 h cen u ies (c . Flede mauß/ ickʃpah ni/
Pell=ahd Ph as. Le ica 1638, 280), bu i ela es o an animal name o he es-
E imologicamen e, é conside ado um compos o compos o po La . Pele, Li h,
po a o . Pel[…] e La . É, Li h. s i (ME III 196, LEW 566, LEV II 35). Além disso, E.
F aenkel esc e e que se o iginou como uma pala a abu (LEW 566).
O apela i o apogs apa ece em cinco nomes de casas. O lexema apogs apa ece em nomes
de casas na o ma p incipal (Appog, Appoga) e em g upos de pala as (K[alna] Appog,
L[ejas] Appog). 1773, 23); é comum an o nas línguas le ã como li uana (c . Li h, po
The appella i e apogs had al eady been included in he i s dic iona ies o
he La ian language o he 17 h and 18 h cen u ies (c . Eule/Appohx Le us 1638,
55; Kau z ode Eul/Apohx Le us 1638, 100; Appohgs as, eine Nach eüle Lange
a o . ( e Sabaliauskas, 1990, 148). A Comissão conside a que as línguas A e imologia
apúokas ʻeagle owl; owlʼ) and ela es o he common lexical s a um o he Bal-
não é su icien emen e cla a. A aiz da pala a co esponde aos e bos sono os La .
Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu
ILGA JANSONE
Ac a Linguis ica Li uanica LXXIII 154
(suspi o) ', lie . kau i ʻzu u en (a haloo)ʼ (ME I 133, LEW 14), mas o p oblema sob e
o signi icado do p e ixo apdiscu ido po J. Endzelīns pe manece sem solução (ME
I 133, LEV I 73). Apesa das ince ezas, a pala a apogs pode se adicionada ao
g upo de pala as de o igem onoma opéica.
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES
OF THE CICONIIFORMES ORDER
Um nome de a e da amília a deidae dumpis ʻbi e nʼ apa ece na nomeação de
nomes de casas; é mencionado no e ezes, o que ep esen a 1,8% de odos os
nomes de casas con endo nomes de pássa os.
O lexeme dumpis apa ece nos nomes de casas an o na o ma p incipal, ge almen e no
eminino (Dumpe), quan o em g upos de pala as (Dumpe Run ze). O apela i o dumpis
já inha sido incluído nos p imei os dicioná ios de mel Lange (1773, 95). J. Endzelīns,
he La ian language o he 17 h and 18 h cen u ies (c . Dumpis, ein Roh dom-
e e indo-se ao es udo de Johanns Sehwe s, a gumen a que o lexeme dumpis é um
emp és imo de no OHG a edump ʻRoh dommel (ama go)ʼ (ME I 515; ska . a ī Sehwe s
1953: 29); K. Ka ulis, e e indo-se ao alemão baixo médio a edump (a ausência da
p imei a pa e da pala a em le ão), acha que La . 'ispu ns' e e e-se a La . dumpis
' ebelião, insu eição', assim ele conclui que o pássa o az um ba ulho (LEV I 240).
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES
Da O dem dos Cuculi o mes
Um nome de a e da amília cuculidae da o dem cuculi o mes dzeguze é u ilizado na
nomeação de nomes de casas; Foi mencionado cinco ezes e cons i ui um po cen o
de odas as designações de a es em nomes de casas. O lexema dzeguze 'cuckoo' em
nomes de casas apa ece na o ma p incipal (Dsegus, Dsegus, Dseggus) e em g upos
de pala as (Kaln Dseggus, Leis Dseggus). O apela i o dzeguze já ha ia sido incluído
nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos séculos XVII e XVIII (c . Guckuck/Däggue
Le us 1638, 81; de Kuckuck/Däggue Ph as. Le ica 1638, 279; Deggue a, de Gukkuk
Lange 1773, 86). A. Sabaliauskas ela a Li h. Gegùžė e La . Dzguze, e ambém P us.
geguse pa a o es a o léxico comum das línguas bál icas e esla as (Sabaliauskas
1990: 117). Além disso, J. Endzelīns, E. F aenkel e M. Vasme indicam a co espondência
en e as o mas bál icas e esla as; No en an o, eles azem
S aipsniai A igo 161.o
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
Os emp és imos de línguas pa en es e de con a o na nomeação de nomes de
casas em Vidzeme são mui o a os. É possí el que no co pus de ly enham sido
14,500 housenames some may ha e emain unno iced; p esen ly, howe e , on-
es abelecidos emp és imos do li uano (an is ‘duckʼ), alemão (En e ‘duckʼ),
(kajakas ʻgullʼ, subdial. kikas (possibly, Li onian kik) ʻ oos e ʼ, kukk ʻ oos e ʼ, luik
es oniano ‘swanʼ) e usso (утка ‘duckʼ, курица ‘henʼ). Os apela i os da língua
le ã (dūja, dumpis) não o am conside ados emp és imos. Os apela i os que
bu i is likely ha hey en e ed La ian as bo owings om Ge man.
deno am nomes de pássa os usados na nomeação de nomes de casas são na sua
maio ia pala as de e imologia de i ada ligadas a e bos sono os e/ ou
designações pa a sons de pássa os; a maio ia deles em a mesma e imologia em
le ão e li uano.
The analysis o bi d names in mo i a ed housenames o Vidzeme may p o-
ide an insigh in o he seman ics o he men ioned lexicon in he beginning
PICTURA 3 (em inglês) Os o ni holexemes mais di undidos nos sob enomes le ões (o
diag ama oi p epa ado com base nas in o mações o necidas na ese de dou o ado de P. Balodis)
(Balodis, 2012)
0
50
100
150
200
250
300
350
400
450
Galo
Pombos
Alcacho a
Hawk
Cisne
Cegonhas-de-madei a
Pássa o, pássa o
Pico-do-ma
Ma go-p e o
Passa inho
Co o

ILGA JANSONE
162 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
o he 19 h cen u y as well as an insigh in o he c i e ia o choosing speci ic
Nomes de casa.
SOURCES
LVVA = ounda ion n . 199, desc ip ion n . 1 – His o ical (Souls) e ision ma e ials
o Vidzeme Gube niya (Vidzemes gube ņas d ēseļu e īziju ma e iāli ) o he La ian
S a e His o ical A chi es.
ABBREVIATIONS AND REFERENCES
Balodis Pauls 2008: La iešu pe son ā du e imoloģiskās seman ikas eo ē iskais modelis
un ā ealizācija. P omocijas da bs. Rīga: La ijas Uni e si ā e.
Būga Kazimie as 1908: Ais iški s udijai. Ty inėjimai lygin injo p ūsų, la jų i liė u-
jų kalbômoksljo s i yję. I-oji dalis. Pe e bu gas: Impe a o iškosjos mokslų akademi-
jos spaus u e.
Bušs Ojā s 2008 [1988]: Li e ā ās alodas ku sismi un k aziku sismi. – Bušs Ojā s.
No ģe mānismiem līdz supe la ī am. Rīga: LU La iešu alodas ins i ū s, 2008, 185.–191.
Bušs Ojā s, Siliņa-Piņķe Renā e 2012: Pu gailis – pu ns, augs ai pā p a-
ums? – Bal is ica, VIII p iedas. Vilnius: Vilniaus uni e si e as.
BVA 2009: Bal u alodu a lan s. P ospek s. Rīga / Vilnius: La ijas Uni e si ā e, La -
iešu alodas ins i ū s, Lie u ių kalbos ins i u as.
EES 2012: Ees i e ümoloogia sõna aama . Koos anud ja oime anud I is Me smägi,
Meeli Sed ik, S en-E ik Soosaa . Pea oime aja I is Me smägi. Tallinn: Ees i Keele
Sih asu us.
ĒIV – Kagaine Elga. Ē ģemes izloksnes ā dnīca. 1.–3. sēj. Rīga: Zinā ne, 1977–1983.
Ka aliūnas Simas I: Bal ų p aei is is o inuose šal iniuose I. Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as, 2004.
Lange Jacob 1773: Le iʃch-Deu ʃche Theil des olʃ ändigen Le iʃchen Lexici,
da innen nich nu säm liche S ammwö e dieʃe Sp ache ʃam ih en Abʃ ämlingen,
ʃonde n auch die ʃel ene, nu in gewißen Gegenden geb äuchliche Wö e , zum Na-
chʃchlagen, angezeig we den. Schloß Obe // Pahlen, 1773.
S aipsniai / A icles 163
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
Lange Jacob 1777: Vollʃ ändiges deu ʃchle iʃches und le iʃchdeu ʃches Lexicon,
nach den Haup dialec en in Lie = und Cu land ausge e ig on Jacob Lange. Mi au:
J. F . S e enhagen.
La ijas daba: La ijas daba. Enciklopēdija. 1. 4. sēj. Rīga: La ijas enciklopēdija,
1994–1998.
Le us 1638: LETTUS, Das iʃ Wo buch / Samp angeheg em äglichem Geb auch
de Le iʃchen Sp ache; / Allen nd jeden Außheimiʃchen / die in Chu land / Semgal-
len nd Le iʃchem Lie lande bleiben / nd ʃich edlich neh en wollen / zu Nu ze
e e ig / Du ch / Geo gi m Manceli m Semgall. de H. Sch i Licen ia um &c.
E s e Theil. Ged uck nnd e leg zu Riga / du ch Ge ha d Sch öde / Anno M. DC
XXXVIII [1638].
LEV – Kons an īns Ka ulis. La iešu e imoloģijas ā dnīca 1–2. Rīga: A o s, 1992.
LEW – F aenkel E ns . Li auisches e ymologisches Wö e buch 1–2. Heidelbe g: Ca l
Win e Uni e si ä s e lag, Gö ingen: Vandenhoeck & Rup ech , 1955–1962.
LVDA 1999: B igi a Bušmane, Beni a Laumane, Anna S a ecka. La iešu alodas dial-
ek u a lan s. Leksika. Da ba zin. ad. B. Laumane. Rīga: Zinā ne, 1999.
L I – Endzelīns Jānis. La ijas PSR ie ā di 1(2). Rīga: La ijas PSR Zinā ņu
akadēmijas izde niecība, 1961.
Mažiulis Vy au as: P ūsų kalbos e imologijos žodynas 1. A–H. Vil nius:
Mokslas, 1988; 2. I–K. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla, 1993; 3. L–P. Vilni-
us: Mokslo i enciklopedijų leidykla, 1996; 4. R–Ž. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidykla, 1997.
ME – Mülenbachs Kā lis. La iešu alodas ā dnīca. Rediģējis, papildinājis, u pinājis
J. Endzelīns. 1.–4. sēj., R., 1923.–1932.
Oken Lo enz 1837: Allgemeine Na u geʃchich e ü alle S ände, on P o eʃʃo Oken.
Sieben en Bandes e ʃ e Ab heilung. S u ga : Ho mannʼʃche Ve lags=Buchhandlung.
O slexikon: Bal isches his o isches O slexikon. II. Le land. H sg. on Hans Feldmann
und Heinz on zu Muhlen. Koln—Wien, 1990.
Ph as. Le ica 1638: Ph aseologia Le ica / Das is : Tägliche Geb auch de Le -
ischen Sp ache. Ve e ig / du ch Geo gium Mancelium Semgallum / De H. Sch i
Licen ia um &c. Ande Theil. Diesem is beyge üge das Sp uchbuch Salomonis. Zu
Riga Ged uck nnd Ve leg du ch Ge ha d Sch öde / 1638.
Sabaliauskas Algi das 1990 – Sabaliauskas Algi das. Lie u ių kalbos leksika. Vil-
nius: Mokslas, 1990.
ILGA JANSONE
164 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
Johannes Sehwe s 1953: Sp achlich-kul u his o ische Un e suchungen o nehmlich
übe den deu schen Ein luβ im Le ischen. Be lim, 1953. É um dos mais impo an es
abalhos da li e a u a alemã. Smoczyński Wojciech 2007: Słownik e ymologiczny
língua li uana. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, em 2007.
Thomsen Vilhelm 1890: Be ö inge mellem de inske og de bal iske (li auisk-le iske) Sp og.
En sp oghis o isk Unde søgelse. (In es igação His ó ica) Københa n: Bianco Lunos Kgl.
Ho -Bog ykke i. (em inglês) Ulmann Ca l Ch is ian 1872: Le isches Wö e buch.
(Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches
H. B u ze & Co.
Zeps Valdis 1962: La ian and Finnic linguis ic con e gences. Indiana Uni e si y.
Гамкрелидзе Тамаз В., Иванов Вячеслав В. 1984: Индоевропейский язык
и индоевропейцы 1–2. Тбилиси: Издательство Тбилисского университета, 1984.
Непокупный Анатолий Павлович 1966: Лингво- и зоогеографические
замечания к взаимосвязи балт. gulbis и слав. kъlpь. – Bal is ica 2(1). Vilnius: Min -
Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e ) (Le isches Wö e ) (Le isches Wö e ) (Le isches Wö e ) (Lê ) (Le isches Wö e ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê o be) (Lê o be) (Lê o be) is no known O E s e Theil. Le isch-deu sches Wö e buch on Bischo do D . Ca l Ch is ian Ulmann. Riga: Ve lag on is, 81[…]87.
Сталтмане Велта 1981: Латышская антропонимия. Фамилии. Mосква: Наука.
Топоров Владимир Николаевич: Прусский язык. Словарь. A–L. Mосква:
Наука, 1975–1990.
ESRY […] Fásme Máximo. É imológico Slo a Russo 14. Moscou:
Прогресс, 1964–1973.
Vidžemės sodybų pa adinimai, suponuo i
o ni onimų (paukščių pa adinimų): 1826 m.
Dados cadas ales dos municípios
SANTRAUKA (em inglês)
S aipsnyje ap a iami 505 Vidžemės gube nijos (1826 m. kadas o duomenimis) sodybų pa adinimai,
suda y i iš o ni onimų. mui os paukščių pa adinimų, supona usių Vidžemės sodybų į a dijimus, y a
dažni bend inės la ių kalbos apelia y ai, p z.: balodis, bezdelīga, dzenis, kaija, s azds, ā na,
anags, žaga a, cī ulis, z i bulis, ālodze, laks īgala. Iš iso Vidžemės sodybų pa adinimus
supona usių o onimų suskaičiuo a ku ių 43, dauguma laukinių paukščių į a dijimai, 3 naminių
paukščių a dai, hipe onimas pu ns, dažnas hiponimas gailis, pasi aikan is dū iniuose pu ( a)gailis,
mež(a)gailis, eze gailis, udz(u)gailis e sil(a)gailis. Kai ku ie o ni onimai a ojami e ai i ik
S aipsniai A igos 165 e 165
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
pa ienėse šnek ose, p z.: pelēda, s ads i s ods, žīgu s bei žēgu s. Nus a y a, kad kai ku ie
minė ų dialek izmų bu o ku kas plačiau a ojami XIX a. p adžioje, plg., например, sodybų
pa adinimus su o ni onimais pelēda i s azds. Skoliniai iš y ų bal ų a kaimyninių kalbų Vidžemės
sodybų pa adinimų da yboje a ojami labai e ai, plg. lie. […]Anas[…], o an is. Não, não. P. […], em
inglês. Kajakas […]La us[…], em espanhol. - Não, não, não. kikas […]Gallus[…] (galbū i ly . kik […] .
p.[…]), kukk […] . p. […], luik […]Cycnus[…], u.
O "Anas" da galinha, o "Gallina" da galinha.
Dauguma la ių sodybų pa adinimų, e lek uojančių apelia y inės kilmės o ni oni-
mus, y a onoma opėjinės kilmės. Daugelis šių apelia y ų, a ojamų la ių i lie u ių kal-
bose, y a os pačios kilmės.
Į eik a 2015 m. ugpjūčio 14 d.
ILGA JANSONE
Ins i uições de línguas le ãs
Akadēmijas laukums 1, LV-1050 Rīga, Le ónia
ilgaja[email p o ec ed]