130 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
ILGA JANSONE
La ian Language Ins i u e, Uni e si y o La ia
Campos de pesquisa: onomás ica, semân ica,
lexicologia, dialec ologia.
Nomes de amília da auna
(Nomes de a es) Semân ica
INZEME: Ma e iais
His ó ico (SOULS)
Re isões em VIDZEME
GUBERNIYA 18261 (em inglês)
Vidžemės sodybų pa adinimai, suponuo i
o ni onimų (paukščių pa adinimų): 1826 m.
Dados cadas ales dos dis i os go e namen ais2
Ano ação
Um o al de 505 nomes de casas de Vidzeme con endo um nome de pássa o e mencionados nos
ma e iais de e isão de Vidzeme Gube nya (almas) de 1826 o am analisados no a igo. A maio ia dos
o ni holexemes usados nos nomes de casas de Vidzeme são amplamen e conhecidos e usados
apela i os na língua le ã mode na, po exemplo, balodis, bezdelīga, dzenis, kaija, s azds, ā na,
anags, žaga a, cī ulis, z i bulis, ālodze, laks īgala. O núme o o al de lexemas le ões nos nomes
de casas de Vidzeme é de 43 unidades e eles se e e em a a es sel agens, enquan o ês lexemes
le ões se e e em a a es domés icas, e ambém o lexeme ge al pu ns e o lexeme com um al o g au
de gene alização gailis jun amen e com os compos os pu ( a)gailis, mež(a)gailis, eze gailis,
udz(u)gailis e sil(a)gailis. Os nomes de a es usados apenas em ce os subdiale os, como pelēda,
s ads e s ods, žīgu s e žēgu s, a amen e o am usados. O a igo oi esc i o no âmbi o do
p ojec o "Es udos da língua le ona no con ex o do século XXI" do p og ama de in es igação
inanciado pelo Es ado "Le onica - His ó ia, línguas, cul u a e alo es da Le ónia". 2 S aipsnio
engimas inansuo as La ijos Respublikos Nacionalinės mokslinių y imų p og amos Le onica
La ijos is o ija, kalba, kul ū a, e ybės p ojek o La ių kalbos y imai obse ou-se que alguns
dos lexemas de subdiale os mode nos e am mais amplamen e conhecidos e usados no início do
a XXI. con eks e lėšomis.
S aipsniai / A icles 131
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
século XIX, po exemplo, nomes de casas com nomes de pássa os pelēda e s azds. Os emp és imos
de línguas elacionadas e de con a o o am usados na nomeação de nomes de casas de Vidzeme
mui o a amen e, apenas emp és imos possí eis do li uano (an is 'duck'), alemão (En e 'duck'),
es oniano (kajakas 'gull' , subdial. Kikas (possi elmen e, Li […]s kik) 'coelho', kukk 'coelho', luik 'cisne',
e línguas ussas (утка 'duck', курица 'hen') o am es abelecidas.
Os apela i os de nomes de a es u ilizados na nomeação de nomes de casas no le ão
language a e mos ly o he de i ed e ymology linked wi h ei he onoma opoeic e bs and/
o designa ions o sounds emi ed by bi ds; mos o hose wo ds ha e a common o igin in
La ian and Li huanian languages.
KEYWORDS: His o ical (Souls) Re isions, Vidzeme, Housenames, Bi d Names.
ANOTACIJA (em inglês)
S aipsnyje analizuojami 505 sodybų pa adinimai, už iksuo i Vidžemės gube nijos 1826 m.
kadas e, suda y i iš o ni onimų. Daugelis paukščių pa adinimų, supona usių Vidžemės
sodybų į a dijimus, plačiai a ojami kaip apelia y ai ne ik bend inėje la ių kalboje,
be i jos šnek ose. Skoliniai iš y ų bal ų a kaimyninių kalbų Vidžemės sodybų
pa adinimų da ybai a ojami labai e ai.
Dauguma la ių sodybų pa adinimų, e lek uojančių apelia y inės kilmės o ni oni-
mus, y a onoma opėjinės kilmės. Daugelis šių apelia y ų, a ojamų la ių i lie u ių kal-
bose, y a os pačios kilmės.
ESMINIAI ŽODŽIAI: kadas as, Vidžemė, sodybų pa adinimai, paukščių pa adinimai
(o ni onimai) Não, não, não.
Na onomás ica his ó ica, os ma e iais de e isão his ó ica (almas) que con êm
opônimos e an oponímos são impo an es. Os ma e iais de e isão do a igo
Vidzeme ha e been p ese ed be e and collec ed mo e accu a ely, ha is why
o necem uma isão da semân ica dos nomes de casas de auna (pássa os) de
uma egião da Le ônia […] Vidzeme; Além disso, ambém o am obse adas
semelhanças em Ku zeme.
A p imei a e isão his ó ica (de almas) na Gube nia de Vidzeme oco eu em 1782, e
oi econhecida como a qua a e isão das gube nias ussas. As e isões
subsequen es oco e am a in e alos mais cu os ou mais longos: a quin a e isão […] em
ILGA JANSONE
132 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
1795, a sex a e isão […] em 1811, a sé ima e isão […] em 1816, a oi a a e isão […]
em 1834, a nona e isão […] em 1850 e a úl ima e isão […] em 1858. Nos documen os de
e isão das mansões, os esiden es das mansões p i adas e da co oa e das
es u u as domés icas associadas (semi-mansões, azendas, ba es, moinhos e
ou os), bem como das mansões pas o ais o am lis ados. Em 1816, apenas homens
ha iam sido lis ados, e é mui o p o á el que a da a não seja exa a. Desde 1816,
odas as pessoas, independen emen e do sexo e da idade, o am lis adas. A
e isão de 1826 não oi conside ada como um e en o sepa ado (é conside ada uma
epe ição da e isão de 1816); No en an o, e a de p imo dial impo ância como
hei su names we e egis e ed, namely, his o ical e ision ma e ials included
bo h housenames and ull names – i s names, las names, pa onyms ac oss
Vidzeme Gube niya o he i s ime, hus allowing o es ablish a connec ion
camponeses com en e nomes de casa e sob enomes.
Vale ia a pena esc e e uma isão ge al sob e a o og a ia nos ma e iais
o he his o ical e ision o ploughs and names because hei o hog aphy had
3 A qui os His ó icos Es a ais da Le ônia.
PICTURE 1. Exce p om he his o ical e ision ma e ials o Vidzeme Gube niya in
1826 om Aloja p i a e mansion. (LVVA3 ounda ion n . 199, desc ip ion n . 1, ile
n . 17, p. 8.)
S aipsniai A igos 133 e 133
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
been in luenced no only by cle ks’ w i ing skills bu also o en imes low skills
da língua le ã, como e idenciado po mui as o mas pa alelas e ambém pela
o og a ia de nomes sepa ados na língua alemã, po exemplo, as designações dos
obje os […] Gesinde, Ho lage, Buschwäch e , Lande, K ug, Mühle, dados desc i i os
de uma pessoa […] Wi scha , F au, e c., em alguns casos designações desc i i as
e de inido as de nomes de casas […] Al , Neu e am ge almen e esc i as em alemão Sohn.
As e isões his ó icas dos séculos XVIII e XIX em Vidzeme oco e am em 686
mansões, e á ias o am unidas du an e as e isões em 1826 e
1834.
O núme o de nomes de amílias incluídos nas lis as do his ó ico o am seis casas com o
isions o Vidzeme Gube niya in 1826 each 14,500, including independen
a ms eads e aining hei o iginal household name, o example, in 1826 he e
mesmo nome Dse wan na mansão p i ada Vecbeb u da Pa óquia de Koknese, mas na
mansão Piņķu da Pa óquia Piņķu o am mencionadas qua o casas com o nome Dsilne e
qua o com o nome Dumpe. O núme o de nomes de casas de semân ica da auna é de 1.065
unidades, o que é 7,34% do núme o o al de nomes de casas de Vidzeme, desde que cada
unidade egis ada pela e isão his ó ica de Vidzeme seja conside ada um nome de casa
sepa ado. Os dados ambém o am ob idos a pa i das mansões que não con inham um
nome de animal (mamí e os, ép eis, an íbios e ou os), mas é possí el esc e e
he egis e ed ma e ials o 1826, and so hey we e ob ained om he e isions
o 1816 and 1834.
O he men ioned 1,065 uni s, 560 o 3.86 pe cen a e mo i a ed housenames
sob e a o mação de azendas de camponeses em Vidzeme desde o século XV. É
505 o 3.48 pe cen a e mo i a ed housenames con aining a bi d name.
p o á el que os p imei os nomes de casas enham sido c iados en ão; Século XVII. O
núme o de azendas de camponeses aumen ou no século XIX como esul ado da di isão
howe e , ela i ely eliable in o ma ion is a ailable om he i s hal o he
de pa en esco que le ou a no as azendas p óp ias e ambém como esul ado da
comp a de casas de a endamen o. Assim, é ípico do ambien e cul u al que as
azendas em p imei o plano se undam bem com a paisagem na u al. A p oximidade dos
le ões com a na u eza, e le ida an o nas canções e c enças olcló icas le ãs quan o
no modus i endi le ão na época em que as casas ecebe am seus nomes. Ao escolhe
in he choice o sac ed places and abode could no bu in luence housenames.
Al hough he housename g oup o auna seman ics is no big, i does show
um nome de casa, os p op ie á ios ge almen e não p e e iam uma espécie especí ica
de a es (po exemplo, bal pie es zoss 'ganso de en e b anca', meža zoss 'ganso de lag
cinza', īsknābja zoss 'ganso de pa as osas'). um lexema que co esponde a uma
designação de uma espécie usada no le ão comum ou em um subdiale o (mui as ezes,
mas não consequen emen e, pode co esponde a um gêne o ou uma subespécie) é
p a icamen e
ILGA JANSONE
134 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII semp e usado (no exemplo acima mencionado
zoss […] […] ganso[…]), e ambém um lexema pa a uma espécie que co esponde a uma
noção gene alizada sob e um pássa o especí ico que ge almen e es á nidi icando
pe o da casa de um camponês ou os lexemas daquelas a es caçadas como caça. Em
alguns casos, os pássa os que azem sons dis in os passa am a se usados em
nomes de casas. O lexema que é uma designação conjun a gene alizada pa a á ias
cies in common La ian and / o subdialec s will be e e ed o as o ni holex-
espécies no p esen e a igo (o o ni holexema do exemplo acima mencionado é
zoss).
Embo a a classi icação de o ni holexemes ap esen e di iculdades elacionadas com a
iden i icação de espécies especí icas de a es, nomeadamen e a sua a ibuição a um gêne o
especí ico, po exemplo, as a es sā ais Swainsons h ush, s a lings and aibais s azds
g oundc ape h ush pe encem à amília u didae, mas as a es sā ais Ned us Th ush
wa ble , melā mežas s azds ock o es s s azds s azds s azds s azds s azds
s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds
s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds
s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds
s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds
s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds
s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds s azds O a igo e e e-se à classi icação o ni ológica de aco do com a o dem. De 18 o dens de a es (La ijas daba 4, 203207) es abelecidas na Le ônia, nomes de a es de 13 o dens di e en es o am usados na designação de nomes de casas.
Uma análise di e en e oi ei a com e e ência a nomes de casa mo i ados. Os
con aining poul y names, o example, is a ʻa henʼ, cālis ʻa chickʼ, and also
housenames wi h a gene alized bi d name pu ns ʻa bi dʼ and a lexeme gailis ʻa
nomes de casas mo i ados com um o ni holexeme gailis ʻa oos e ʼ pe encem a
um g upo sepa ado po que mui os nomes compos os con êm es e lexema e léxico
can be designa ions o a ious bi d amilies in colloquial and / o hun e s’ p o-
essional.
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES
ORDEM DE PASSERIFORMOS (em inglês)
Foi dada p e e ência ao es udo de nomes de a es da o dem passe i o mes, odos
in Vidzeme housenames, which al oge he make up 147 uni s o 29 pe cen o
os nomes de casas mo i ados con endo nomes de a es. No en an o, na nomeação
de nomes de casas con endo doze designações de espécies de a es des a o dem, a
amília mais popula oi a amília pa idae ep esen ada po lexemas como zīle
ʻ om i ʼ e zīlī e ʻ i ʼ.
The li e a y name zīle is he mos widesp ead bi d name in he nomina ion
o housenames; i appea s in 32 housenames al oge he . I should be admi ed
que o lexeme zīle na língua le ã em homônimos, e é possí el
S aipsniai / A icles 135
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
que, na nomeação de nomes de casas, inha sido u ilizado um homônimo que
designa a uma bolinha […] um u o de ca alho […].
O lexeme de nome de casa zīle é usado na o ma base (Sihle4, Siehle, Siele) e nomes
compos os (Jaun Sihl5, We z Sihl, Wezs Sihle, Kaln Sihle, Kalne Sihle, Leies Sihle, Leijes
Sihle, Mesche Sihle, Siehle Alksne, Siehle Kaln Jahn, Siehle Pu eanne, Siehle Wawu ,
Siele Gus , Siele Jahn, Siele Pe e ze). O apela i o zīle oi incluído nos p imei os
dicioná ios le ões dos séculos XVII e XVIII6 (c . Sihle a, die Meie Lange 1773: 296). O
nome de nomes om i alogue em línguas esla as (c . e. g., sinice checo, sinica
is he same bo h in La ian and Li huanian (c . Li h. zlė o žlė); howe e , i is
di e en in Old P ussian (c . P us. sineco Mažiulis IV 110–111) which has an-
polonês, sinica uc aniano, sinica esla a an iga). Exis em di e en es hipó eses sob e
a e imologia do nome7. Jānis Endzelīns liga a o igem de zīle com o nome da co zils […]
[…] azul […] (ME IV 732). Es a hipó ese é apoiada po E ns F aenkel (LEW 1309) e
admi ida po Max Vasme , que indicou que inicialmen e o nome designa a uma espécie
especí ica […] zilzīlī e (Pa us cae uleus). A ligação en e o o ni holexeme com os
sons dos pássa os, a sabe , a o igem onoma opoé ica, oi mencionada no Dicioná io
de E imologia Russo de M. Vasme e no Dicioná io de E imologia Le ão de
Kons an īns Ka ulis (ESRJA III 625, LEV II 559). K. Ka ulis menciona a possí el ligação
en e o lexeme zīle e o e bo zinā ʻ o knowʼ, e suas obse ações su gem do a o
de que no olclo e le ão e li uano o zīle es á adicionalmen e ligado à adi inhação
(LEV II9). 55 A mais plausí el de odas as hipó eses sob e o lexema zīle é
onoma opoé ica.
4 Os pa ên eses indicam as o mas o og á icas es abelecidas de o ni holexemes a pa i dos
ma e iais de e isão de oda a Vidzeme Gube nya. 5 O a igo não analisa em de alhes as o mas de
pala as e compos os po que seus segundos componen es ge almen e não êm conexão com um
nome especí ico de pássa o; Es es componen es são ge almen e di e enciados
ia e housenames.
6 Fo he sake o compa ison, he i s dic iona ies Le us wi h Ph aseologia Le ica o he La ian
language w i en by Geo gius Mancelius and he La ian–Ge man Dic iona y edi ed by Jakob
Lange i endo em Vidzeme o am usados. Em alguns casos, e e i am-se a ou os dicioná ios
dos séculos XVII e XIX.
7 Pa a a explicação das e imologias, o am usados p incipalmen e dicioná ios das línguas
bál icas que indicam a e imologia (ME, LEV, LEW, Smoczyński 2007), alguns dicioná ios e imológicos
de con a os linguís icos (EES, ESRY), bem como alguns es udos ab angen es sob e as
e imologias das línguas bál icas e ou as línguas indo-eu opeias (Sabaliauskas 1990, Gamk elidze
& I ano 1984, Sehwe s 1953). Os a igos de au o es indi iduais sob e a e imologia de um léxemo
especí ico o am ocasionalmen e e e idos.
ILGA JANSONE
136 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
Only h ee housenames can be linked wi h he e minological designa ion
o he ep esen a i e species o zīlī e.
O lexema zīlī e em nomes de casas oco e apenas na o ma p incipal
(Sihlih , Sihli ).
O apela i o zīlī e já inha sido incluído nos p imei os dicioná ios do século XVII-XVIII
da língua le ã (c . ein Meißchen/Sieli e ʻnede Ph as. Le ica 1638: 279) onde apa ece
jun o com o nome sniedze-pássa o-de-ne e, mas sua designação alemã co esponde
ao nome zīlī e. Um lexeme zīlī e é o pe ence aos nomes de a es co idae
diminu i e o m o he lexeme zīle ha was o med wi h a adi ional deminu-
i e su ix -ī e.
The second mos popula bi d names appea ing in Vidzeme housenames
ep esen ados como o ni holexemes ka akuls ‘ a enʼ, ága a ‘magpieʼ, ko a is
‘jackdawʼ. O apela i o ka akuls es á ligado a 19 nomes de casas.
O lexeme k auklis apa ece em nomes de casas an o na o ma p incipal,
ally in he eminine (K aukle, K auckle), in de i a i e o ms (K aukel, K aukli ,
usuK auklin), quan o em g upos de pala as (K aukle K ug, K auckle K ug, K auklu
K ug, K isch K aukle je z Jaun K aukle genann , We z K aukle je z Jahn
K aukle genann ). O apela i o k auklis já inha sido incluído nos p imei os
dicioná ios do século XVII-XVIII da língua le ã (c . Raab/K aucklis Le us 1638: 138;
Rabe/K auklis Ph as. Le ica 1638: 279; K auklis as, eine Rabe Lange 1773: 156); é
comum an o em le ão quan o em li uano (c . Li h. k aukls ʻc owʼ e k iauLEV I 420).
kls ʻ a enʼ) and can be linked wi h sound e bs La . k aucinâ , k aukâ , kŗauk ,
Li h. k aũk i ʻk ächzen ( o caw)ʼ imi a ing bi d sounds (ME II 263, LEW 290,
Todas as on es mencionadas indicam que o k ukъ ' a en' esla o é de o igem
onoma ópica.
De apa ição menos equen e nos nomes de casas de Vidzeme é o
o ni holexeme žaga a ʻmagpieʼ (13 unidades no o al).
O lexema žaga a apa ece em nomes de casas an o na o ma p incipal (Saga ,
Sagga , Schaga , Schagga ), em de i ados (Schagga en) e em g upos de pala as (Kaln
Schagga , Lei Schagga ).
O apela i o žaga a já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios 17o e 18o da
língua le ã (c . Spech /Schagga a Le us 1638: 171; Ee e / imi ação sono a (LEV II
Hechʃ e /Schagga a Ph as. Le ica 1638: 279; Schagga a a, ein Heiʃ e Lange 1773:
272). J. Endzelīns conside s he wo d žaga a o be a bo owing om Li huanian
žaga a ME IV 786; K. Ka ulis admi s he o igin o his wo d as a c ea ion om
575).
Apenas um nome de casa con ém um o ni holexeme ko ā nis
The lexeme ko ā nis appea s only as an app op ia e o m o he co espond-
ʻjackdawʼ. (Kowah n) (apelação)
S aipsniai / A icles 137
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
O apela i o ko ā nis já ha ia sido incluído nas p imei as línguas bál icas,
cen u y dic iona ies o he La ian language (c . Kohwah s as, eine Dohle Lange
1773: 155). The oo o he wo d co esponds o he designa ion o a wo d ā na
o he co acii o mes o de o he co acidae amily, and in some language g oups
esla as e ocha as (sé imo e oi a o séculos), é uma no a o mação oné ica
com o som inicial *- da p o o- aiz *k[h]o -n-, po exemplo, Li h. Vá na, P ússia.
wa ne8 (Гамкрелидзе, Иванов 1984(2): 540). K. Ka ulis indica que um ko ā nis
apela i o é um compos o (LEV II 489), mas J. Endzelīns só se e e e a o mas
análogas em ou as línguas, po exemplo, Li le Russ. ká o on ʻSaa sk äheʼ,
kâ an eslo eno ʻKolk abeʼ (ME II 350).
A e cei a amília mais popula de pássa os usada na nomeação de nomes de
casas é a dos s u nidae da o dem passe i o mes ep esen ada em
o ni olexemes como s azds e s ads / s ods. Um appella i e s azds apa ece em
Doze nomes de casa.
The lexeme s azds appea s in housenames bo h in he p incipal o m – usu-
ally in he eminine gende (S asde), in de i a i e o ms (S asdin), and in wo d
G upos (Leel S asd, Leel S asde, Mas S asda, Mas S asde, Kalne S asde, Leijes) que são esponsá eis po :
Es asbu go).
O apela i o s azds ʻ h ush; s a lingʼ já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios
17o e 18o da língua le ã (c . D ohel/Sp een/S ada Ph as. Le ica 1638: 280; S ads as,
ein K amme s ogel Lange 1773: 328). Como indicado po Vyachesla I ano e Tamaz
Gamk elidze, o nome em á ios an igos diale os indo-eu opeus na Eu opa se o iginou da
imi ação de som, pa a exinno a ion (Гамкрелидзе, Иванов 1984 (2): 541; e ambém III
ample, P us. esde, Li h. s ãzdas, La . s azds; howe e , i a G eek στρουϑός
ʻspa owʼ can be conside ed a sound imi a ion, i means ha in old Indo-Eu-
opean dialec s o Eu ope he name o s azds would be conside ed a seman ic
1083, LEW ME
920).
Menos de 9 nomes de casas ligados aos lexemas dialec ais s ads e s ods
apa ecem no les e de Vidzeme e ambém em La gale ( e ME III 1080). o ma,
Dialec ical lexemes s ads and s ods in housenames appea in he p incipal
ge almen e no eminino (S adde, S odde), em o mas de i adas (S adding) e em
g upos de pala as (Issand S adde, Leies S odde). Os s ads apela i os se
o igina am como esul ado das mudanças de som dos s azds
(ME III 1080). A Comissão conclui que a Comissão não cump iu as ob igações que lhe incumbem po o ça do a igo 107.o, n.o 1, do T a ado.
8 A ã na le ã pode se adicionada às o mas li uana e p ussiana, e es e ac o não oi
men ioned in Vyachesla I ano ’s and Tamaz Gamk elidze’s s udy.
ILGA JANSONE
138 Ac a Linguis ica Li uanica LXXIII
Na nomeação de nomes de casas, apenas alguns nomes de a es da amília alaudidae
apa ecem, e o o ni holexeme co esponden e é cī ulis ʻla kʼ. O apela i o cī ulis
apa ece em 19 nomes de casas.
O lexeme cī ulis apa ece em nomes de casas an o na o ma p incipal (Zi ul,
Zih ul, Zie ul, Zie ull), quan o em g upos de pala as (Wezz Zih ul, Al Zie ul, Jaun Zih ul,
Neu Zie ul).
O apela i o cī ( )ulis já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios do século XVII e
XVIII da língua le ã (c . Le ch/Zie wuls Le us 1638: 116; ein Le che/Zih wulis Ph as.
Le ica 1638: 277; Zih ulis as, eine Le che Lange 1773: 402). Não há aco do ge al quan o
à o igem da pala a cī ulis, no en an o, a maio ia dos pesquisado es acha que se
o iginou de uma imi ação de som (ME I 291292, LEW 70, LEV I 181). O li uano c ulis, cy uls
é pensado 70, Sabaliauskas 1990: 270). Ojā s Bušs, em sua análise das pala as
o be bo owed om La ian o Cou onian languages (ME I 291–292, LEW
cu onianas e quase-cu onianas no le ão pad ão, indica que a pala a cī ulis na língua
le ã não de e se conside ada uma pala a cu oniana (Bušs 2008 [1988: 186), mas a
disseminação do o ni holexeme em li uano é mos ada no p ospec o do A las das
línguas bál icas (BVA 2009: 94 […] 95). Os nomes de pássa os da amília passe i o mes
são usados po mais de dez ezes na nomeação de nomes de casas e ep esen ados
pelo o ni holexeme pad ão z i bulis e sua a iação dialé ica žīgu s. O apela i o
z i bulis 'pa a' apa ece na nomeação de ês nomes de casas. O lexema z i bulis em
nomes de casas apa ece na o ma p incipal (Swi bul) e em g upos de pala as (Kallne
Swi bul, Leijes Swi bul). O apela i o z i bulis já ha ia sido incluído nos p imei os
dicioná ios da língua le ã dos séculos XVII e XVIII (c . Spe ling/Swi buls Le us 1638:
171; ein Spe ling/Swi bulis Ph as. Le ica 1638: 280; Swi bulis as, de men em sido
amplamen e es udado. E. F aenkel liga-o com o esla o da an iga ig eja abii
'z i bulisʼ, checo abec, polonês w óbel, e c. (LEW 1328), J. Endzelīns as pala as
do som inicial z-, ou seja, ž- (ME IV 777), enquan o Wojciech a alia *a b- Sm*i b-
Spe ling Lange 1773: 339). The e ymology o z i bulis is no clea . I is ela ed o
Li huanian ž ì blis (ME IV 776–777, LEW 1328); howe e , i s u he de elop-
(Smoczyński 2007: 796).
indica es he possible con amina ion be ween he wo ds o he oo i b- and
Smoczyński es o es he common oo appea ing in he Bal ic and Sla ic lan-
Uma e são mais popula é o žīgu s dialec al (a ī žēgu s) que apa ece em
11 housenames.
Os lexemas dialec ais žīgu s e žēgu s apa ecem nos nomes de casas an o na o ma
p incipal (Schigu , Schiggu , Sihgu ) quan o em g upos de pala as (Kalne Schägu ,
Kalne Schiggu , Kalne Leies Schägu , Leijes Schiggu , Leies Leies Schägu , Kaup Schehgu ,
S aipsniai A igos 145 e 145
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
Topo o indica que, com base na designação Ay egenis (pico manchado meno ) em
p ussiano, genis (em p ussiano) pode se conside ado Nomen ac . do bál ico
*genʻsis ʼ (ba ida, ba ida) (Топоров EH 205206). O apela i o dzilna apa ece na
nomeação de oi o nomes de casas. O lexema dzilna apa ece nos nomes de casas
an o na o ma p incipal (Dsilne), em o mas de i adas (Dsilnan) quan o em g upos
de pala as (Jaun Dsilne, We z Dsilne, Mesche Dsilne, Tih um Dsilne).
O apela i o dzilna já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos
séculos XVII e XVIII (c . g ün Spech /Dillna Ph as. o am exp essos sob e a sua
Le ica 1638: 280; Dʃilna a, ein gelblich e Spech Lange 1773: 90); di e en opin-
e imologia. J. Endzelīns ela a La . Dzilna pa a La . dzl s ʻgelb (ama elo)ʼ (ME I
550), E. F aenkel inclui La . Dzi[…]na, dzilnis, Li h. (em inglês) gilnà na en ada gél i
ʻs echen, weh un (physisch und psychisch) (pe u a , esculpi , in ligi do ( ísica e
psíquica)) ' (LEW 145[…]146). K. Ka ulis ambém menciona sua elação com IDE
*dhelbhʻ o ca a , pa a es azia ʼ (LEV
I 253). A Comissão conside a que a Comissão não cump iu as ob igações que lhe incumbem po o ça do a igo 107.o, n.o 1, do T a ado.
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES OF
A O dem dos Columbi o mes
Os nomes de a es balodis 'pigeon' e ūbele ' u ledo e' da amília columbidae da
o dem columbi o me apa ecem na nomeação de nomes de casas. Os nomes de
casas o iginá ios de nomes de a es da o dem columbi o me cons i uem 33
unidades ou 6,5% dos obje os da semân ica a iá ia. O o ni holexeme balodis
apa ece em 19 nomes de casas; É o sex o o ni olexema mais popula . O lexema
balodis apa ece em nomes de casas an o na o ma p incipal (Balod, Ballod, Ballohd,
Ballohds, Ballosch), em o mas de i adas (Ballodan, Balloden, Ballodin) e em g upos
de pala as (Kallne Ballod, Leijes Ballod). Ob iamen e, a o ma es abelecida Ballud é
uma a ian e dialé ica do lexema da pa óquia de Alūksne.
O apela i o balodis já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos
séculos XVII e XVIII (c . aub/ballohdis Le us 1638: 181; Taube/Ballohdis Ph as. Le ica
1638: 279; ballodis as, die Taube Lange 1773: 49); é possí el elacioná-lo com o léxico
comum das línguas bál icas (c . Li h. balañdis), e a designação comum nas línguas
bál icas é a de uma co (c . La . bal s, Li h. bãlas, bál as) ( e 259 ME I […] 260, LEW 31,
Smoczyński 2007: 42). Hou e um es o ço pa a elaciona ambos os nomes nas línguas
bál icas com o bælon mājas balodis osse iano no século XX, ampliando assim o ínculo
e imológico da á ea das línguas bál icas pa a o
ILGA JANSONE
146 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
a eas o he Bal ic and Indo-I anian languages (see Гамкрелидзе, Иванов 1984
(2)I 602; Sabaliauskas 1990: 29; Ka aliūnas I 77; ME I 259[…]260). O apela i o que deno a
pombos […] dūja com uma ce a cono ação a ual apa ece na nomeação de dez
nomes de casas. O lexema dūja em nomes de casas apa ece na o ma p incipal
(Duije, Duijes) e em g upos de pala as (Mesche Duije, Kalne Duije/ Kalne Duje,
Leijes Duje). Além disso, nomes de casas com o lexema ūja ambém apa ecem.
Todos os nomes de casas são g upos de pala as (S upp Thujes, Ga Thujes,
Jaun Thujes, We z Thujes, Tuhjas Melsup) ou g upos combinados (La wan Tuhjan,
And e Ou a designação pa a um pombo […] dū e já ha ia sido incluída nos
Tuhjan) used only in Lēdmane’s p i a e mansion o Liel ā de pa ish, Bučauska’s
p i a e mansion o Ces aine pa ish, and also in Alūksne mano house.
p imei os dicioná ios da língua le ã (c . Duhwe, duhwiņa, eine zahme Taube (em
inglês)
Lange 1773: 93). O que se passa é que a
Se os nomes de casas com o lexema dūja podem de ini i amen e se elaciona com
o g upo semân ico de auna, os nomes de casas com um lexema pa alelo ūja
ap esen am di iculdades. Apenas o og a icamen e, es es nomes de casas podem
se elacionados com o g upo semân ico de lo a; No en an o, no discu so
coloquial, o nome dzī ībaskoks (em la im Thuja occiden alis) apa ece com mais
equência. E se conside a mos o nome da mansão de Tūja da pa óquia de Liepupe,
podemos conclui que o nome da mansão Tūja não é da semân ica da lo a, mas é um
nome da semân ica da auna. O nome alemão Taubenho (alemão Taube ‘pigeonʼ,
Ho ‘mansionʼ) é a azão pa a a explicação e imológica e pode es a elacionado
com o nome de um pombo dūja, onde o deslocamen o : d pode ia e sido
in luenciado pelo alemão Taube. Os au o es do […]Bal isches his o isches
O slexikon[…] ( e O slexikon II 637) indicam al e imologia. O nome alemão da
mansão de Tūja K agenho na pa óquia de Alūksne não o nece uma espos a, mas
seu nome le ão ambém es á elacionado ao nome de dūja, ou seja, de 1631 a 1791 os
p op ie á ios da mansão de Tūja e am ep esen an es da amília on Taub ( e O slexikon II 298).
E ymologically, he lexeme dūja is a bo owing om MLG dū e, and hence
La ian dū e which u ned in o dūja as a esul o he deminu i e dū iņa > dū-
jiņa (ME I 524, Sehwe s 1953: 178).
O o ni holexeme ūbele apa ece em qua o nomes de casas onde es á an o na
o ma p incipal (Ubel, Uhbels/ Uhbel/ Uhbele) quan o em g upos de pala as
(Ubel K ug, Uhbel Gesinde).
O apela i o ūbele já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos
séculos XVII e XVIII (c . Tu el aube/Ubele Ph as. Le ica 1638: 279; Uhbele a, eine
Tu el aube Lange 1773: 362). Es a é uma pala a onoma opéica o iginá ia do e bo
sono o ūbuô (ME IV 403, LEV II
448).
S aipsniai / A icles 147
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES OF
A O dem dos Falcões
Nomes de a es da o dem dos alconi o mes usados a i amen e na nomeação de
nomes de casas de Vidzeme; cons i uem um o al de 32 unidades ou 6,3% de odos os
nomes de a es em nomes de casas mo i ados. Os nomes mais popula es são da amília
accipi idae e o am u ilizados dois nomes de a es des a amília; os seguin es
o ni holexemes são anags 'hawk' e ē glis 'eagle'. O apela i o ag, Wannag, Wannags,
anags appea s in he nomina ion o 30 housenames, and oge he wi h he ap-
pella i e dzenis i sha es he second place in he use o o ni holexemes.
The lexeme anags appea s in housenames bo h in he p incipal o m (Wan-
Waagge), em o mas de i adas (Wannadsen), em compos os (Pollowannag) e em g upos
de pala as (Kalne Vannag, Leies Vannag, Leijes Wannag, Pu e Wannag, Ogelneck
Wannag).
O apela i o anags já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios de 1638,82; ein
he La ian language o he 17 h and 18 h cen u ies (c . Habich/Wannags Le us
Habich /Wannags Ph as. Le ica 1638, 277; Wannags as, de Habich Lange 1773,
377). O ex o é publicado pela e is a The New Yo k Times. A. Sabaliauskas ela a
La . Vanags jun o com Li h. Vânagas, P us. spe gla anagis pa a o es a o
léxico comum das línguas bál icas (Sabaliauskas 1990: 152). A e imologia da pala a
adicional não é su icien emen e cla a (possí eis a ian es de e imologia discu idas em LEW 1194 e LEV II 481-482;
IV ME 468). O mesmo
Only one housename con ains he lexeme ē glis, and i is only in he p inci-
pal o m o he eminine gende (E gle).
O apela i o ē glis já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã
dos séculos XVII e XVIII (c . Adle /Eh ghle Le us 1638, 18; ein Adle /Eh gliß Ph as.
Le ica 1638, 277; Eh glis as, de Adle Lange 1773, 110); man e e a an iga aiz
*he/o in de odas as línguas bál icas das quais La . […] glis, Li h. - Não, não, não.
A êlis, e êlis, P us. a elie (=a elis) o iginado (Гамкрелидзе, Иванов 1984(2): 538;
sob e o a elie p ussiano e ambém
Topo o A[…]D 101[…]102).
Apenas um nome de casa em o o ni holexeme piekūns ʻ alconʼ na o ma ap op iada
ao apela i o Peekun da amília alconidae. es elação com as igu as gó icas dedo
I is possible ha he appella i e piekūns was included in Ca l Ch is ian Ul-
mann’s La ian-Ge man dic iona y o 1872 o he i s ime (c . peekuhns, ein
g oße Flake Ullmann 1872: 194). J. Endzelīns men ions he possible La h. Piec-
(dedo) ' e a gano anged (aga a , cap u a , ap eende ) ' (ME III 262).
ILGA JANSONE
148 Ac a Linguis ica Li uanica LXXIII
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES OF
THE GALLIFORMES ORDER
Names o he galli o mes o de ha e been ac i ely used in Vidzeme
Nomes de amília; cons i uem um o al de 30 unidades ou 5,9 po cen o de odos
names in mo i a ed housenames. The mos popula o his o de we e wo des-
igna ions om he e aonidae amily ep esen ed in he housenames by such
o ni holexemes as mednis ʻwood g ouseʼ, ubenis ʻblack g ouseʼ and e e is ʻhea h-
os cocos de pássa os. O apela i o mednis apa ece na nomeação de 11 nomes de casa em
Vidzeme. O quê?
O lexeme mednis apa ece em nomes de casas na o ma p incipal, ge almen e no
eminino (Medna, Medne) e em g upos de pala as (Medne Zenne, Muisches
K ipan Mednes).
O apela i o mednis já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã
dos séculos XVII e XVIII (c . Meddens Mednis, ein Aue hahn Lange 1773: 187). La .
(em inglês) mednis (com sua o ma mais an iga medenis) de i ada de * medinis, que
co esponde a Li h. adj. medinis ʻwooden, (ME II 590, LEV I 575576).
Bo h lexemes o he e ao e ix amily appea in he housenames o
Vidzeme: he appella i e ubenis was a mo i a ing wo d in eigh housenames
mas e e is […] em se e nomes de casa.
O lexeme ubenis apa ece em nomes de casas na o ma p incipal (Rubben,
Rubbin) e g upos de pala as (G osz Rubben, Klein Rubben, Mas Rubben,
Rubben Ansch, Rubben Ma z, Tupeschan Rubben).
O apela i o ubenis já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos
séculos XVII e XVIII (c . Bi ckhun/Te e is/Rubbenis Le us 1638: 35;
Bi ckhan/Te e is/Rubbenis Ph as. (em inglês) Le ica 1638: 279; Rubquan o E. F aenkel
bens as, ein Bi khuhn Lange 1773: 253). J. Endzelīns and E. F aenkel exp essed
opposi e opinions abou La . Rubenis: J. Endzelīns hinks ha he name o
a bi d de i es om he sound e b ubinâ ʻu e ma ing-callsʼ (ME III 552),
mos ou que o e bo sono o de i ado do subs an i o ap oximação é a di eção - […] e bo
La . ubenis (LEW 744). In he explana ion o he e ymology a mo e usual ap-
sono o[…] → […]nome de pássa o[…]. O lexeme e e is apa ece nos nomes de casas an o na
o ma p incipal (Te e ), como no apela i o e e is, que já ha ia sido incluído nos
in de i a i e o m (Te e i ), and in wo d g oups (Kaln Te e , Leijes Te e ).
p imei os dicioná ios da língua le ã dos séculos XVII e XVIII (c . Bi ckhun, Te e is, Rubens,
Le us, 1638, 35; Bi ckhan, Te e is, Rubens, F as, Le ice, 1638, 279; Te e is, Lange, 1773,
348). A aiz eduplicada onoma opéica * [h]e [h](e) é equen e em nomes de pássa os em
odos os p incipais g upos dialec ais IDE, po exemplo, P us. Ta a wis ‘ êmea do g ouse
S aipsniai A igos 149 e
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
p e oʼ, Li h. Te e à ʻ e e isʼ, La . Te e is, mas a idade do nome não pe mi e
es abelece o signi icado inicial e as espécies especí icas de a es que o am designadas
pelos lexemas da aiz (Gamk elidze, I ano 1984 (2): 540; eja ambém Būga 1908: 138, IV
MEʼ169, Sabaliauskas 1990: 35, LEW) e eles são ep esen ados po o ni holexemes i be
ʻpa idge e paipala ʻquail. Os nomes de casa com o lexeme i be o am con ados como
1084–1085).
Bi d names o he phasianidae amily appea less equen ly in he nomina-
pe encen es à amília phasianidae, à qual pe ence o lauki be 'pa idge cinza, Pe dix
pe dix' e é a espécie de pe diz mais popula , enquan o o meži be 'hazel g ouse, Bonasia
bonasia' e o bal i be 'willow p a migan, Lagopus lagopus, de aco do com as úl imas
mudanças na classi icação, pe encem ao e ao e ix. O apela i o i be já ha ia sido
incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos séculos XVII e XVIII (c . Haelhun/I be
Le us 1638: 85; Rebhun/I be Le us 1638: 140; Haelhun/I be Ph as. Le ica 1638: 278; I be
amily. The appella i e i be appea s in h ee Vidzeme housenames.
a, ein Feldhuhn Lange 1773: 132). Não há aco do sob e a e imologia da pala a. A maio ia dos
e imólogos acha que La . I be, Li h, po a o . je ub[…] (com a ian es) é a pala a da
mesma aiz que em La . Rubenis ( e ME I 708 […] 709, LEW 193 […] 194); No en an o, há uma
en a i a de elaciona La . i be a um nome de co ( e
LEV I 344).
O lexeme paipala apa ece apenas em um nome de casa onde é mencionado
com um su ixo di e en e […] Paippul.
O apela i o paipala já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã
dos séculos XVII e XVIII (c . Wach el/Paipole Ph as. Le ica 1638:8; 27 Paipala a,
eine Wach el Lange 1773: 225). J. Endzelīns elaciona la e n, schwimmen ( oa ,
La . paipala o Li h. píepala, Old P ussian. penpalo and Rus. перепелъ (ME III
34), E. F aenkel ela es he u he e ymology wi h he IDE oo *pel- ʻ liegen,
lu ua , nada ) […], ambém, K. Ka ulis apoia es a explicação (LEW 586, LEV II 10).
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES OF
A Família das Co ací o mes
Bi d names o he co acii o mes amily also con ibu ed o he choice o
Nomes de casa […] um o al de 22 unidades ou 4,4% de odos os nomes de casas
da semân ica das a es. Apenas são u ilizados nomes de a es pe encen es à amília dos co aciidae
ILGA JANSONE
150 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII na nomeação de nomes de casas e
ep esen ado po um o ni holexeme ā na
Um co o.
O lexeme ā na apa ece em nomes de casas an o na o ma p incipal
na, Wah ne, Wa ne), in de i a i e o ms (Wa nen), in compounds (Wah nak ug,
Wah nepo esch), and in wo d g oups (Wah ne K ug, Wa nes K ug, Wah n K ug,
(Wah Jaun Wah ne, Wezz Wah ne).
O apela i o ā na já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã
dos séculos XVII e XVIII (c . K äe/Wah na Le us 1638, 106; eine K äe/Wah na Ph as.
Le ica 1638, 279; Wah ns as, eine K ähe Lange 1773, 371); em um g upo de línguas
(línguas bál icas, esla as, Tocha ian) é uma ino ação oné ica com um som inicial
*- da p o o- aiz *k[h]o -n-, po exemplo, Li h. Vá na, P ússia. wa ne10
(Гамкрелидзе, Иванов 1984(2): 540). A. Sabaliauskas ac escen a La . Vã na, Li h.
Va[…]nas, á na, P us. wa nis, wa ne pa a o es a o léxico comum das línguas
bál icas e esla as (Sabaliauskas 1990: 120).
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES OF
ORDEM DA ANSERIFORMA
Às ezes, a p e e ência na nomeação de nomes de casas oi dada a nomes de a es da o dem picidae
[…] um o al de 20 unidades ou 4 po cen o de odos os nomes de casas da semân ica a iá ia. Da
o dem picidae, apenas as a es da amília ana idae são ep esen adas po o ni holexemes gulbis
ʻswanʼ, gaigala ʻgoldeneye bi dʼ, pīle ʻduckʼ e seus análogos emp es ados em nomes de casas. O
lexeme gulbis apa ece nos nomes de casas an o na o ma p incipal, ge almen e no eminino Gulbe,
The appella i e gulbis appea s in en housenames.
em o mas de i adas (Gulban, Gulbi ) e em o mas combinadas (Ans Gulben, Anz Gulben, Jahn
Gulben, Ma ing Gulben). O apela i o gulbis já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da
língua le ã dos séculos XVII e XVIII (c . Schwan/Ghullbis Le us 1638, 164; ein Schwan/Ghullbis Ph as.
Le ica 1638, 279; Gulbis as, ein Schwan Lange 1773, 126). A. Sabaliauskas adiciona es e léxico ao
es a o léxico comum das línguas bál icas e esla as e, ao mesmo empo, admi e que Ch is ian
S ang elaciona isso apenas com o léxico das línguas bál icas (Sabaliauskas 1990: 117[…]118; mais
sob e a elação com as o mas das línguas esla as, eja ambém ME I 676, LEW 175). No en an o,
Ana olij Nepokupnij amplia a á ea 10 Também La . ã na pode se adicionado às o mas da língua
li uana e p ussiana, e esse a o não é mencionado no es udo de Vyachesla I ano e Tamaz
Gamk elidze.
S aipsniai / A icles 151
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
de u ilização do gulbis bál ico e do kъlpь esla o, es abelecendo
co espondências em oda a á ea em o no do Ma Bál ico (Непокупный 1966:
8187). Jun amen e com o apela i o le ão gulbis em um nome de casa, é possí el
que um lexema es oniano análogo luik ʻgulbisʼ apa eça em um nome de casa na
pa óquia de Gaujiena na o ma p incipal que e mina no inal uni icado do le ão
-e (Luike). De aco do com e imólogos es onianos, luik es á subjacen e ao e bo
sono o es oniano luikama, luika a inlandês (EES 2012: 253).
Na nomeação de um nome de casa, o lexeme pīle apa ece no dimiis elacionado ao
ni u e o m (Pili ). Ce ainly, aking in o conside a ion ha he leng h o he
owel in his housename is no indica ed, he hypo hesis ha he housename
pils apela i o não de e se abandonado; No en an o, al hipó ese é imp o á el.
O apela i o pīle já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos
séculos XVII e XVIII (c . An ogel/Piele Le us 1638, 21; En e/Piele Le us 1638, 53;
eine zahme End e/Piele Ph as. Le ica 1638, 277; En e die, a pihle Lange 1777: 207).
E iden emen e, La . Pīle é uma ino ação léxica que subs i uiu um lexema mais
an igo man ido no li uano e no an igo p ussiano. Pīle é o esul ado da
onoma opoeisis ( e ME III 232, LEV II 48). Alguns au o es pensam que es a pala a
é de o igem cu oniana, mas oi e u ada po O. Bušs (Bušs
2008 [1988]: 186).
Um casal in e essan e é um nome de casa En e na pa óquia de S aupe e An e na
pa óquia de Opekaln. O lexeme En e é um emp és imo ela i amen e ce o do alemão
En e 'duck'; endo em men e a in luência de p op ie á ios alemães e pas o es, os
emp és imos pa ecem ób ios; Mas o An e é semelhan e ao Li h. 'duck' e sua
e minação é o an i-e uni icado. Pode ia um emp és imo li uano apa ece pe o da
on ei a es oniana? O mon e do cas elo de D usku ou Ko ne a es á localizado não
mui o longe do luga , e o dicioná io […]Nomes de luga es da RSS da Le ônia[…] inclui o
an igo nome de uma azenda que J. Endzelīns compa a com o nome da aldeia D ùskiai e
a hill name D ùska-kalnis in Li huania (L I (1) 230).
T. Gamk elidze and V. I ano w i e ha a he ime when sepa a e IDE di-
alec s had al eady been es ablished, pīles (ducks) we e domes ica ed poul y,
é po isso que IDE *an[…] [h]- o nou-se uma designação pa a um pa o sel agem, e em
á ias línguas (incluindo o An igo P us. […]duck ambém Li h. án is […]duck, OHG
[…]anu , alemão En e[…]duck, usso, u […]duck, u […]duck) man e e a elação com a
p o o- aiz (Гамлидзе, 1984: 543). O análogo usso утка do lexeme pīle na nomeação de
nomes de casas é mais popula , e apa ece em qua o nomes de casas mencionados na
o ma o iginal ap op iada (U ke, U ke). Tais nomes de casas apa ece am nas
pa óquias de Salaca e Ma īšu, bem como nas pa óquias de Opekalna e Ti za. Se as
úl imas pa óquias de laca e Ma īšu pe encem ao diale o li oniano de Vidzeme e es ão
pa ishes a e loca ed nea he bo de o Russia and belong o he High La ian
ILGA JANSONE
152 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
dialec wi h a la ge numbe o bo owings om he Russian language, hen Sa-
localizadas pe o da Es ônia, pa a que as pala as esla as não encon em seu
caminho pa a a língua. É possí el que ou o lexema não es abelecido enha apa ecido
nos nomes de casas. O o ni holexeme gaigala apa ece na nomeação de dois nomes de
casa, e é apenas na o ma p incipal (Gaigal).
O apela i o gaigala já ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios de imi ação
he La ian language o he 17 h and 18 h cen u ies (c . Teuche /Ghaighalis Ph as.
Le ica 1638, 278; Gaigale a, ein Fiʃchgeye Lange 1773, 114). La . gaigala, and
Li h. gagalas, P us. gegalis connec wi h sound e bs o he eduplica ed sound
*ge-/*ghe-. Tais e bos sono os e seus subs an i os de i ados são bem
conhecidos em línguas esla as, po exemplo, glagolê-pala a esla a da an iga
ig eja '', glagola i 'speak', Rus. - Não, não, não. gologoli ь ʻcha ʼ (ME I 583[…]584,
LEW 128, LEV I 278, Топоров EH 187[…]189).
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES OF
ORDEM DE GRUIFORMES (em inglês)
Às ezes, nomes de a es da o dem g ui o mes o am escolhidos pa a nomes de
casas […] um o al de 19 unidades ou Pe cen o de odos os nomes de casas da
semân ica a iá ia 3,8 Apenas os nomes da amília g uidae da o dem g ui o mes
o am usados na nomeação de nomes de casas ep esen ados pelo o ni holexeme
dzē e ʻc aneʼ. O lexema dzē e em nomes de casas apa ece an o na o ma
we, Dſe we, Dſeh we), in de i a i es (Dſe wi , Dſe wan, Dſe wen), in wo d g oups
(Kalna Dſeh we, Leies Dſeh we, Leel Dſe we, Mas Dſe we, Masſ Dſe we), and in
p incipal ( o mas Dse combined (Jaun Dse weneek Gesinde). O apela i o dzē e já
ha ia sido incluído nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos séculos XVII e XVIII
(c . K anich/Deh we Le us 1638, 106; (ein) K anich/Deh we Ph as. Le ica 1638, 279,
280; Deh we a, ein K anich Lange 1773, 87); man e e a an iga aiz *kʼe in em odas
as línguas bál icas, das quais de i am La . Dz ẽ e, Li h. Gé ė, P us. ge we
(Гамкрелидзе, Иванов 1984(2): 540; e ambém LEW 137138, ME I 548, LEV a o igem
onoma opéica da pala a (ME III 444; ska . Também LEW 660, LEV II
I 249, Топоров E[…]H 223[…]227).
S aipsniai A igos 153 e 153
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES
Da O dem dos S igi o mes
Nomes de a es da amília s igidae da o dem s igi o mes e am
so used in housenames – a o al o 15 uni s o 3 pe cen o all he mo i a ed
alhousenames con endo nomes de a es e ep esen ados po o ni holexemes pūce
ʻowlʼ, pelēda ʻ awny owlʼ and apogs ʻli le owlʼ. The appella i e pūce appea s in six
housenames.
The lexeme pūce appea s in housenames in he p incipal o m only (Pu ze,
Puhze, Puh ze) (em inglês)
The appella i e pūce had al eady been included in he i s dic iona ies o he
La ian language o he 17 h and 18 h cen u ies (c . eine Eule/Uhpis/Puhza Ph as.
Le ica 1638, 280; Puhze a, eine Eule Lange 1773, 242). J. Endzelīns w i es abou
83, LVDA 1999: 100[…]101).
Um lexema dialec al pelēda apa ece em qua o nomes de casas em Ē ģeme (2),
Limbaži e Sun aži pa óquias. Na pa e léxica do "A las Dialec al do Le ão", a
pala a pelēda é popula em La gale e no les e de Vidzeme e Zemgale (LVDA 1999:
100101; 38o mapa), mas a disseminação do mencionado o ni holexeme pelēda é
mui o mais ampla, incluindo a pa e no oes e de Vidzeme. O lexema pelēda em
nomes de casas apa ece na o ma p incipal (Pellad, Pellehdu) e em g upos de
pala as (Kalna Pellehd, Leies Pellehd). O apela i o pelēda já ha ia sido incluído
nos p imei os dicioná ios da amília pe ilionidae da o dem chi op e a.
he La ian language o he 17 h and 18 h cen u ies (c . Flede mauß/ ickʃpah ni/
Pell=ahd Ph as. Le ica 1638, 280), bu i ela es o an animal name o he es-
E imologicamen e, é conside ado um compos o compos o po La . Pele, Li h,
po a o . Pel[…] e La . É, Li h. s i (ME III 196, LEW 566, LEV II 35). Além disso, E.
F aenkel esc e e que se o iginou como uma pala a abu (LEW 566).
O apela i o apogs apa ece em cinco nomes de casas. O lexema apogs apa ece em nomes
de casas na o ma p incipal (Appog, Appoga) e em g upos de pala as (K[alna] Appog,
L[ejas] Appog). 1773, 23); é comum an o nas línguas le ã como li uana (c . Li h, po
The appella i e apogs had al eady been included in he i s dic iona ies o
he La ian language o he 17 h and 18 h cen u ies (c . Eule/Appohx Le us 1638,
55; Kau z ode Eul/Apohx Le us 1638, 100; Appohgs as, eine Nach eüle Lange
a o . ( e Sabaliauskas, 1990, 148). A Comissão conside a que as línguas A e imologia
apúokas ʻeagle owl; owlʼ) and ela es o he common lexical s a um o he Bal-
não é su icien emen e cla a. A aiz da pala a co esponde aos e bos sono os La .
Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu , Tchu
ILGA JANSONE
Ac a Linguis ica Li uanica LXXIII 154
(suspi o) ', lie . kau i ʻzu u en (a haloo)ʼ (ME I 133, LEW 14), mas o p oblema sob e
o signi icado do p e ixo apdiscu ido po J. Endzelīns pe manece sem solução (ME
I 133, LEV I 73). Apesa das ince ezas, a pala a apogs pode se adicionada ao
g upo de pala as de o igem onoma opéica.
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES
OF THE CICONIIFORMES ORDER
Um nome de a e da amília a deidae dumpis ʻbi e nʼ apa ece na nomeação de
nomes de casas; é mencionado no e ezes, o que ep esen a 1,8% de odos os
nomes de casas con endo nomes de pássa os.
O lexeme dumpis apa ece nos nomes de casas an o na o ma p incipal, ge almen e no
eminino (Dumpe), quan o em g upos de pala as (Dumpe Run ze). O apela i o dumpis
já inha sido incluído nos p imei os dicioná ios de mel Lange (1773, 95). J. Endzelīns,
he La ian language o he 17 h and 18 h cen u ies (c . Dumpis, ein Roh dom-
e e indo-se ao es udo de Johanns Sehwe s, a gumen a que o lexeme dumpis é um
emp és imo de no OHG a edump ʻRoh dommel (ama go)ʼ (ME I 515; ska . a ī Sehwe s
1953: 29); K. Ka ulis, e e indo-se ao alemão baixo médio a edump (a ausência da
p imei a pa e da pala a em le ão), acha que La . 'ispu ns' e e e-se a La . dumpis
' ebelião, insu eição', assim ele conclui que o pássa o az um ba ulho (LEV I 240).
TOPONIMIZATION OF BIRD NAMES
Da O dem dos Cuculi o mes
Um nome de a e da amília cuculidae da o dem cuculi o mes dzeguze é u ilizado na
nomeação de nomes de casas; Foi mencionado cinco ezes e cons i ui um po cen o
de odas as designações de a es em nomes de casas. O lexema dzeguze 'cuckoo' em
nomes de casas apa ece na o ma p incipal (Dsegus, Dsegus, Dseggus) e em g upos
de pala as (Kaln Dseggus, Leis Dseggus). O apela i o dzeguze já ha ia sido incluído
nos p imei os dicioná ios da língua le ã dos séculos XVII e XVIII (c . Guckuck/Däggue
Le us 1638, 81; de Kuckuck/Däggue Ph as. Le ica 1638, 279; Deggue a, de Gukkuk
Lange 1773, 86). A. Sabaliauskas ela a Li h. Gegùžė e La . Dzguze, e ambém P us.
geguse pa a o es a o léxico comum das línguas bál icas e esla as (Sabaliauskas
1990: 117). Além disso, J. Endzelīns, E. F aenkel e M. Vasme indicam a co espondência
en e as o mas bál icas e esla as; No en an o, eles azem
S aipsniai A igo 161.o
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
Os emp és imos de línguas pa en es e de con a o na nomeação de nomes de
casas em Vidzeme são mui o a os. É possí el que no co pus de ly enham sido
14,500 housenames some may ha e emain unno iced; p esen ly, howe e , on-
es abelecidos emp és imos do li uano (an is ‘duckʼ), alemão (En e ‘duckʼ),
(kajakas ʻgullʼ, subdial. kikas (possibly, Li onian kik) ʻ oos e ʼ, kukk ʻ oos e ʼ, luik
es oniano ‘swanʼ) e usso (утка ‘duckʼ, курица ‘henʼ). Os apela i os da língua
le ã (dūja, dumpis) não o am conside ados emp és imos. Os apela i os que
bu i is likely ha hey en e ed La ian as bo owings om Ge man.
deno am nomes de pássa os usados na nomeação de nomes de casas são na sua
maio ia pala as de e imologia de i ada ligadas a e bos sono os e/ ou
designações pa a sons de pássa os; a maio ia deles em a mesma e imologia em
le ão e li uano.
The analysis o bi d names in mo i a ed housenames o Vidzeme may p o-
ide an insigh in o he seman ics o he men ioned lexicon in he beginning
PICTURA 3 (em inglês) Os o ni holexemes mais di undidos nos sob enomes le ões (o
diag ama oi p epa ado com base nas in o mações o necidas na ese de dou o ado de P. Balodis)
(Balodis, 2012)
0
50
100
150
200
250
300
350
400
450
Galo
Pombos
Alcacho a
Hawk
Cisne
Cegonhas-de-madei a
Pássa o, pássa o
Pico-do-ma
Ma go-p e o
Passa inho
Co o
ILGA JANSONE
162 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
o he 19 h cen u y as well as an insigh in o he c i e ia o choosing speci ic
Nomes de casa.
SOURCES
LVVA = ounda ion n . 199, desc ip ion n . 1 – His o ical (Souls) e ision ma e ials
o Vidzeme Gube niya (Vidzemes gube ņas d ēseļu e īziju ma e iāli ) o he La ian
S a e His o ical A chi es.
ABBREVIATIONS AND REFERENCES
Balodis Pauls 2008: La iešu pe son ā du e imoloģiskās seman ikas eo ē iskais modelis
un ā ealizācija. P omocijas da bs. Rīga: La ijas Uni e si ā e.
Būga Kazimie as 1908: Ais iški s udijai. Ty inėjimai lygin injo p ūsų, la jų i liė u-
jų kalbômoksljo s i yję. I-oji dalis. Pe e bu gas: Impe a o iškosjos mokslų akademi-
jos spaus u e.
Bušs Ojā s 2008 [1988]: Li e ā ās alodas ku sismi un k aziku sismi. – Bušs Ojā s.
No ģe mānismiem līdz supe la ī am. Rīga: LU La iešu alodas ins i ū s, 2008, 185.–191.
Bušs Ojā s, Siliņa-Piņķe Renā e 2012: Pu gailis – pu ns, augs ai pā p a-
ums? – Bal is ica, VIII p iedas. Vilnius: Vilniaus uni e si e as.
BVA 2009: Bal u alodu a lan s. P ospek s. Rīga / Vilnius: La ijas Uni e si ā e, La -
iešu alodas ins i ū s, Lie u ių kalbos ins i u as.
EES 2012: Ees i e ümoloogia sõna aama . Koos anud ja oime anud I is Me smägi,
Meeli Sed ik, S en-E ik Soosaa . Pea oime aja I is Me smägi. Tallinn: Ees i Keele
Sih asu us.
ĒIV – Kagaine Elga. Ē ģemes izloksnes ā dnīca. 1.–3. sēj. Rīga: Zinā ne, 1977–1983.
Ka aliūnas Simas I: Bal ų p aei is is o inuose šal iniuose I. Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as, 2004.
Lange Jacob 1773: Le iʃch-Deu ʃche Theil des olʃ ändigen Le iʃchen Lexici,
da innen nich nu säm liche S ammwö e dieʃe Sp ache ʃam ih en Abʃ ämlingen,
ʃonde n auch die ʃel ene, nu in gewißen Gegenden geb äuchliche Wö e , zum Na-
chʃchlagen, angezeig we den. Schloß Obe // Pahlen, 1773.
S aipsniai / A icles 163
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
Lange Jacob 1777: Vollʃ ändiges deu ʃchle iʃches und le iʃchdeu ʃches Lexicon,
nach den Haup dialec en in Lie = und Cu land ausge e ig on Jacob Lange. Mi au:
J. F . S e enhagen.
La ijas daba: La ijas daba. Enciklopēdija. 1. 4. sēj. Rīga: La ijas enciklopēdija,
1994–1998.
Le us 1638: LETTUS, Das iʃ Wo buch / Samp angeheg em äglichem Geb auch
de Le iʃchen Sp ache; / Allen nd jeden Außheimiʃchen / die in Chu land / Semgal-
len nd Le iʃchem Lie lande bleiben / nd ʃich edlich neh en wollen / zu Nu ze
e e ig / Du ch / Geo gi m Manceli m Semgall. de H. Sch i Licen ia um &c.
E s e Theil. Ged uck nnd e leg zu Riga / du ch Ge ha d Sch öde / Anno M. DC
XXXVIII [1638].
LEV – Kons an īns Ka ulis. La iešu e imoloģijas ā dnīca 1–2. Rīga: A o s, 1992.
LEW – F aenkel E ns . Li auisches e ymologisches Wö e buch 1–2. Heidelbe g: Ca l
Win e Uni e si ä s e lag, Gö ingen: Vandenhoeck & Rup ech , 1955–1962.
LVDA 1999: B igi a Bušmane, Beni a Laumane, Anna S a ecka. La iešu alodas dial-
ek u a lan s. Leksika. Da ba zin. ad. B. Laumane. Rīga: Zinā ne, 1999.
L I – Endzelīns Jānis. La ijas PSR ie ā di 1(2). Rīga: La ijas PSR Zinā ņu
akadēmijas izde niecība, 1961.
Mažiulis Vy au as: P ūsų kalbos e imologijos žodynas 1. A–H. Vil nius:
Mokslas, 1988; 2. I–K. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla, 1993; 3. L–P. Vilni-
us: Mokslo i enciklopedijų leidykla, 1996; 4. R–Ž. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidykla, 1997.
ME – Mülenbachs Kā lis. La iešu alodas ā dnīca. Rediģējis, papildinājis, u pinājis
J. Endzelīns. 1.–4. sēj., R., 1923.–1932.
Oken Lo enz 1837: Allgemeine Na u geʃchich e ü alle S ände, on P o eʃʃo Oken.
Sieben en Bandes e ʃ e Ab heilung. S u ga : Ho mannʼʃche Ve lags=Buchhandlung.
O slexikon: Bal isches his o isches O slexikon. II. Le land. H sg. on Hans Feldmann
und Heinz on zu Muhlen. Koln—Wien, 1990.
Ph as. Le ica 1638: Ph aseologia Le ica / Das is : Tägliche Geb auch de Le -
ischen Sp ache. Ve e ig / du ch Geo gium Mancelium Semgallum / De H. Sch i
Licen ia um &c. Ande Theil. Diesem is beyge üge das Sp uchbuch Salomonis. Zu
Riga Ged uck nnd Ve leg du ch Ge ha d Sch öde / 1638.
Sabaliauskas Algi das 1990 – Sabaliauskas Algi das. Lie u ių kalbos leksika. Vil-
nius: Mokslas, 1990.
ILGA JANSONE
164 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
Johannes Sehwe s 1953: Sp achlich-kul u his o ische Un e suchungen o nehmlich
übe den deu schen Ein luβ im Le ischen. Be lim, 1953. É um dos mais impo an es
abalhos da li e a u a alemã. Smoczyński Wojciech 2007: Słownik e ymologiczny
língua li uana. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, em 2007.
Thomsen Vilhelm 1890: Be ö inge mellem de inske og de bal iske (li auisk-le iske) Sp og.
En sp oghis o isk Unde søgelse. (In es igação His ó ica) Københa n: Bianco Lunos Kgl.
Ho -Bog ykke i. (em inglês) Ulmann Ca l Ch is ian 1872: Le isches Wö e buch.
(Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches
H. B u ze & Co.
Zeps Valdis 1962: La ian and Finnic linguis ic con e gences. Indiana Uni e si y.
Гамкрелидзе Тамаз В., Иванов Вячеслав В. 1984: Индоевропейский язык
и индоевропейцы 1–2. Тбилиси: Издательство Тбилисского университета, 1984.
Непокупный Анатолий Павлович 1966: Лингво- и зоогеографические
замечания к взаимосвязи балт. gulbis и слав. kъlpь. – Bal is ica 2(1). Vilnius: Min -
Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e buch) (Le isches Wö e ) (Le isches Wö e ) (Le isches Wö e ) (Le isches Wö e ) (Lê ) (Le isches Wö e ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê ) (Lê o be) (Lê o be) (Lê o be) is no known O E s e Theil. Le isch-deu sches Wö e buch on Bischo do D . Ca l Ch is ian Ulmann. Riga: Ve lag on is, 81[…]87.
Сталтмане Велта 1981: Латышская антропонимия. Фамилии. Mосква: Наука.
Топоров Владимир Николаевич: Прусский язык. Словарь. A–L. Mосква:
Наука, 1975–1990.
ESRY […] Fásme Máximo. É imológico Slo a Russo 14. Moscou:
Прогресс, 1964–1973.
Vidžemės sodybų pa adinimai, suponuo i
o ni onimų (paukščių pa adinimų): 1826 m.
Dados cadas ales dos municípios
SANTRAUKA (em inglês)
S aipsnyje ap a iami 505 Vidžemės gube nijos (1826 m. kadas o duomenimis) sodybų pa adinimai,
suda y i iš o ni onimų. mui os paukščių pa adinimų, supona usių Vidžemės sodybų į a dijimus, y a
dažni bend inės la ių kalbos apelia y ai, p z.: balodis, bezdelīga, dzenis, kaija, s azds, ā na,
anags, žaga a, cī ulis, z i bulis, ālodze, laks īgala. Iš iso Vidžemės sodybų pa adinimus
supona usių o onimų suskaičiuo a ku ių 43, dauguma laukinių paukščių į a dijimai, 3 naminių
paukščių a dai, hipe onimas pu ns, dažnas hiponimas gailis, pasi aikan is dū iniuose pu ( a)gailis,
mež(a)gailis, eze gailis, udz(u)gailis e sil(a)gailis. Kai ku ie o ni onimai a ojami e ai i ik
S aipsniai A igos 165 e 165
Housenames o Fauna (Bi d Names) Seman ics in Vidzeme: Ma-
e ials o His o ical (Souls) Re isions in Vidzeme Gube niya 1826
pa ienėse šnek ose, p z.: pelēda, s ads i s ods, žīgu s bei žēgu s. Nus a y a, kad kai ku ie
minė ų dialek izmų bu o ku kas plačiau a ojami XIX a. p adžioje, plg., например, sodybų
pa adinimus su o ni onimais pelēda i s azds. Skoliniai iš y ų bal ų a kaimyninių kalbų Vidžemės
sodybų pa adinimų da yboje a ojami labai e ai, plg. lie. […]Anas[…], o an is. Não, não. P. […], em
inglês. Kajakas […]La us[…], em espanhol. - Não, não, não. kikas […]Gallus[…] (galbū i ly . kik […] .
p.[…]), kukk […] . p. […], luik […]Cycnus[…], u.
O "Anas" da galinha, o "Gallina" da galinha.
Dauguma la ių sodybų pa adinimų, e lek uojančių apelia y inės kilmės o ni oni-
mus, y a onoma opėjinės kilmės. Daugelis šių apelia y ų, a ojamų la ių i lie u ių kal-
bose, y a os pačios kilmės.
Į eik a 2015 m. ugpjūčio 14 d.
ILGA JANSONE
Ins i uições de línguas le ãs
Akadēmijas laukums 1, LV-1050 Rīga, Le ónia
ilgaja[email p o ec ed]