264 Ac a Linguis ica Li huanica XCI
LINA RUTKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0001-6661-3115
Mokslinių y imų k yp is: e minologija.
DOI: doi.o g/10.35321/all91-11
KONTEKSTIN
SUBSTANTIVIZACIÃO
AUKŠJ MOKYKL IR
PROFINIO MOKYMO INSTAIG
INTERNETO WETAINSE
Con ex ual Subs an i isa ion on he Websi es
o Highe Educa ion and Voca ional T aining
Ins i u ions
ANOTACIA
A igonyje, com base de ma e ial empi ine cole ado a pa i de 25 ins i uições educacionais
supe io es escolas (uni e si e as, kolegijas) e p o issionais escolas si es da in e ne ,
examinam-se ques ões con ex i as de subs an i ização. Ap a us daik a a diamen e us ojamų
ou as pa es da língua peculia idades, e is asem-se comuns iei con ex i as
subs an i izações escolhidos on es em polinkia, analisuojam-se ecol i exemplos. No a am-se
em si es da in e ne aik a a džio unção a liecanços de pala as e pala as conjun os
emá icas g upos e discussada aiška. Dado que nos na šy os si es da In e ne
daik a a diamen e são usados apenas a ibu os e pa icipos, no a igo con exinė
subs an i ização é examinada com base apenas nes a pa e da linguagem e o ma eiksmažodžio.
Ao inal do a igo abo dam-se con ex i as subs an i izações em si es da In e ne de escolas
supe io es e p o issionais. ESMINIAI VOODŽIAI: būd a dis, daik a a dis, daik a a diškas
a ojimas, elipsė, economia do idioma, kon eks inė subs an y izacija, pala as junginys.
A igos A icles 265 /
Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio
mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse
ANNOTATION
The a icle add esses he ques ions o con ex ual subs an i isa ion based on empi ical
ma e ial collec ed om he websi es o 25 Li huanian educa ional ins i u ions highe educa ion
ins i u ions (uni e si ies, colleges) and oca ional schools. A e discussing he concep s o
con ex ual subs an i isa ion and wo ds used in a subs an i e posi ion, he gene al ends o
con ex ual subs an i isa ion in he selec ed sou ces a e e iewed, and he collec ed examples
a e analyzed. The hema ic g oups o wo ds used in a subs an i e posi ion a e iden i ied, and
hei exp ession is discussed. Since only adjec i es and pa iciples a e subs an i ized on he
websi es analyzed, he a icle ocuses on con ex ual subs an i isa ion economy, con ex ual
based solely on his pa o speech and e b o m. A he end o he a icle, he easons o
con ex ual subs an i isa ion in he analyzed websi es a e discussed.
KEYWORDS: adjec i e, noun, usage in a subs an i e posi ion, ellipsis, language
subs an i isa ion, wo ds colloca ion.
INTADINS NOTABES
Subs an i ização, ou daik a a dėjimas1, d ilypis eiškinys: pode se elacionado com pala as de aiba
quando sudaik a a dėjęs pala a é ei o de aco do ipo de aiba, aplicando mo ologines ou
mo onologines ope ações; ambém pode se g adual, longos p ocesso quando inicialmen e exis e
a ibu i o conjuninys de pala as, po am só ų azões muda, conc e ėja nedaik a o ninho pala a
(a ibu o) signi icado, ele subs an i ização po elipsés (Hö le 2020: 181186). Uma de subs an i ização
i galiausiai į yks a isiškas daik a a dį apib ėžiančio žodžio sudaik a a dėji-
mas. S e anas Hö le is pi mąjį a ejį adina iesiogine subs an y izacija, an ą-
es udo p oblemas elacionado com a diach oniniu pe spec i a em es e enômeno: mui as ezes
subs an i ização e analisada p ecisamen e como diach oninis p ocesso, isí el só subs an i ização
pabaiga, e ela ixada em diccioná ios sudaik a a dėjus a pala a o necendo como daik a a dį. Po
exemplo, ais pala as, como kuliamoji, do mamasis, diccioná ios ixsio a como daik a a džiai, . y.
emos subs an i ização acabagem. Assim, o p ocesso de subs an i ização não semp e é cla o, mui as
ezes não se pode dize , se sudaik a a dėjęs pala a é o iginado de ido ao oco ido p ocesso g adual,
ou ei o segundo analogiškus exemplos. 1 T abalhos de kalbininkų Li uãos usam an o subs an i izações,
quan o daik a a dėjimo e mo. Nes e a igo escolhido o e mo de subs an i ização, po ém, abo dando
sepa ados au o es de posições, usado-se e daik a a dėjimo e mo, a im man e li e al ci ação e
pe azação co ek iškumą. Também o aik a a damen o é necessá io quando se ala sob e o
p ocessiškismo do enómeno em ques ão.
LINA RUTKIENĖ
266 Ac a Linguis ica Li huanica XCI Nes e es udo à subs an i ização en a-se olha
pa a sinch oniniu aspek u: escsikel a obje i o exa cia a osenos casos, com o
obje i o a alia ago a em andamen o p ocesso de subs an i ização. Ticslui alcança
discu e-se p incipalmen e com examinada s an i ização escolhidos em on es
ema susijusi eo ija – pasigilinama į kon eks inę subs an y izaciją kaip ieną
iš subs an y izacijos a mainų. Siekian į e in i bend uosius kon eks inės sub-
polinkius, es abelecem-se daik a a diškai a ojamų ou as pa es da linguagem
pala as emá icas e analisa-se aiška. Também um dos desa ios discu i a azão da
con ex ual subs an i ização. obse ada na in e ne e não só em o os de pokalbios ou
Daik a a džio p aleidimas, daik a a diška ki ų kalbos dalių a osena ypač
em ou as es e as de consumo de con e saamó ia, mas ambém em si es de
ins i uições públicas, na mídia, em anúncios (p.g., Gais as mui osiabu yje, Ku Naujus?,
ambém eja Fig. 1). Tad si es da In e ne de ins i uições popula es, publicis ikos
po ais pesquisa a o anki espaço.
1 PAV. Daik a a diško būd a džių a ojimo (olimpinės, aukš oji) exemplos (del i.l ,
2024-08-16; ku s o i.l , 2024-06-05) Pa a Es e a igo como on e de ma é ia empi ica
escolhidas ins i uições de educação uni e si á ias (uni e si e as, kolegijų2) e escolas
p o esionais si es da In e ne . Elas a uais, iscomos, po que são impo an e de
in o mação sob e o começo de caminho p o issional, e amen a jun ando alunos,
seus pais e pedagogos. Nesses si es da In e ne ainda se usa mui o ex o, deles
espe emos de o ma esponsá el
2
As al as escolas são de dois ipos: uni e sidades e colegias. Kolegija é uma escola supe io , na qual
p edomina es udios nãouni e si e inas, desen ol endo-se aplicomieis pesquisas cien í icas e (ou)
aplicomeiis ac i idade cien í ica ou a es p o issionais. O nome do colégio não pode es a das pala as
uni e si e as e akademia (Li uanuos Republikos aukš ojo mokslo įs a as 2020).
A igos A icles 267 /
Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio
mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse
p epa ado de con eúdo, egula es da linguagem. Kalbamųjų si es da In e ne
língua se ca ac e iza s ip ia o ien ação pa a ende ea á jo em homem, u in į
de á ios necessidades, que a escola p ocu a sa is aze .
In es igado ealizado em 2024 anos asa iogegužės meses. Como a in o mação é
a iá el, nes e momen o os dados podem se di e en es. De o al, e is adas 25
si es in e ne de escolas supe io es e de ensino p o issional. Seleccionando
pesquisa pa a si es in e ne , p ocu ou-se que uni e sidades e escolas
p o issionais ossem de a iado pe il e de di e en es egiões da Li uânia.
O p incipal mé odo aplicado no a igo desc i omasse analí ico. Aplicando es e
mé odo sis ema izam-se e analisam-se cole ados dados empí icos, esumem-se os
esul ados. Nes e mé odo, isanalisa os conc e e esnius casos de pala as
daik a a diamen e us ojamų, en a-se mos a ge al con ex i as
cijos aukš ųjų i p o esinių mokyklų in e ne o s e ainėse aizdą. Su anali iniu
ap ašomuoju me odu de inama mo ologinė analizė. Ka ego inės kalbos dalių
subs an i izai suas o mas signi ica i as impo an es pa a signi icados léxicas
conc e as, com o obje i o de ealiza daik a a diamen e us ojamų pala as a esci s ão em emines g upos.
1. KONTEKSTINĖ SUBSTANTYVIZACIJA
CAIPENA VIŠ ITS SUSTANTYVIZACHONS
ATMAIN
Subs an i ização, um dos ipos de ansposição, é da ou as pa es da língua i imas de pala as
daik a a džiais. É um elho, se oičiando semân ico e g ama ical eiškinys, uma das sink e ismo
linguino o mas. Em línguas li a ias, segundo Kazimie o Gai enio e S asio Keinio, subs an i ização é
pa icula men e ca ac e ís ica de ad e bos e nume gos, ambém de pa icipan es (Gai enis, Keinys
1990: 41). Subs an i ização esul ado3 sudaik a a dėjusio da pala a a ligação com o menėdido
sink e ismo é discu ida po chêks kalbininkė Gab iela Lena o á (2017). Sink e ismo e mo, de
iloso ia e a e á eas ans e minização manei a pe ėjęs em kalbo y ą, oi começado usa Lui
Jelmsle o e kalbo y oje en endido como oposições neu alizando, unções e signi ica i os
congliegamen o. Assim, segundo G. Lena o os, os sinais de sinc e ismo são es es: 1. Sudaik a a dėjęs
pala a pe de a a ibu iné unção e ima eikš i daik ą com um ce o a ibu o um 3 Nos abalhos de
Kalbo y os o esul ado da subs an i ização in oduzi am-se ne ienodai. Na li e a u a es angei a
pode encon a -se subs an y a o e mą ( ão mono-syndic e m é ikslus e pa ankus a o i). Nos
a igos de au o es Li uãos, além do mais equen emen e usado conjunção de pala as
sudaik a a dėjęs pala a (o indicando de e minada pa e da linguagem), ainda apa ece conjuninys
pala as subs an y uo as pala a (būd a dis, daly is) (ž . Malakauskas 1987, ambém Palionis 1961).
LINA RUTKIENĖ
268 Ac a Linguis ica Li huanica XCI a pala a inclui signi icados de duas pa es da
língua; 2.Adqui e mo ológicos daik a a džio aços, algumas sudaik a a dėję
pala as elacionadas apenas com uma giminha, po ém alguns p ese a am as
mesmas giminês ca ac e ís icas, como a ibu os ou pa icipan es
(Lena o á 2017).
Na língua u ca Li uânia, subs an i ização é examinada an o abo ando
pala as de da ybos, an o mo ologia ak ualijas. Paula Aldonauskienė
subs an i ização (kalbininkė a oja daik a a dėjimo e miną) conside a
uncionais pala as da doybos eiškiniu (Paulauskienė 1994: 4346). Analizando
subs an i ização como mo ologico eiškinį a ibuem ce os g aos de
mė pap as ai g ildenama i ian konk ečių kalbos dalių subs an y izaciją, o ne
daik a a dimen o, e dade, es a po esubs an i ização em ge al.
Na g ama ica da língua Li uânia (LKG 1965) são a ibuídos dois p incipais g aus de
daik a a dzenia de a ibu os: sa a ankiški sudaik a a dėję būd a džiai
( a ojami como sa a ankiški daik a a džiai) e nesa a anki sudaik a a dėję
būd a džiai (p esso dependendo do con ex o, pode e daik a a džio unção e
signi icado e pode i com ma cas como a ibu os (LKG 1965: 532). Ainda minimi simples
adje i os, que no con ex o podem ealiza daik a a džio unção, mas
sudaik a a dėjusiais nelaiky ini. Kon eks e mui o al a de pala a ma cado ho, ele
gal oje, plg. Lais ę pasiekia ik s i p ū s [žmonės]“ (LKG 1965: 532). Tačiau
P anas Ska džius ne i kon eks iškai daik a a diškai a ojamus, „daik a a džių
possuído de e es einančius būd a džius chamina sudaik a a dėjusiais (Ska džius 1996
[1943]: 558).
Kniūkš a monog a ijoje P iesagos - P aninis būd a džiai dis ingue qua o
būd a džių daik a a dėjimo g aus (Kniūkš a 1976). S asys Keinys usa não
daik a a dėjimo g aus, mas daik a a dėjimo pakopų e miną e dis inguiu duas
daik a a dėjimo g adopas: apdaik a a dė i signi ica e daik a a džio
peculia idades, mas ainda nebū i i usiam daik a a džiu, e sudaik a a dė i
signi ica inalmen e passa pa a a daik a a džio classe. Sudaik a a dização já se
e minou o p ocesso. Além disso, S . Keinys p idu ia, Li u iški e mininai pa a
in e nacionais pa ogesni, pois pode p onos i di e en es o mesmo yksmo g adua
(Keinys 2005 [1973]: 380). No en an o con ex ual subs an i ização examina , man ina,
p e e í el amplia signi icância e minos subs an i ização, uma ez que lie u iškas
daik a a dėjimo e mo mais sie inas com p ocessiškumu, con íns inumu em
elação ao empo. Falando sob e a con ex ual subs an i ização e ec uando
sinc onizado es udo de pala as de o igem Li u iška, man ina, mais p eciso se ia
escolhe a pala a daik a a diškumas, não daik a a dėjimas, po que em mui os
casos con ex o daik a a džio posição esan ys pala as não daik a a dėjan ys, e
só daik a a diškai pa a ojami. Em ge al con ex ual omissão de aik a ó gio pode
le an a dú idas, se es e enômeno em odo pode a ibui subs an i ização.
Ramunė Vaskelai ė, analisusi į a džiuo inių daly ių su p iklausomaisiais žodžiais e inimą no minamojo pobūdžio i no mos
S aipsniai / A icles 269
Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio
mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse
sklaidos da buose, da o iš adą, kad „daik a a dinės a osenos i daik a a dėji-
mo san ykis“ nė a aiškus (Vaskelai ė 2019: 25). Tačiau, emian is P. Kniūkš os
daik a a decimen o eo ia de g aus e ou as pos e io men e ap esen ados
insjal os, no en an o nes e a igo daik a a diškas ou as pa es da língua pala as
de uso se á conside ado uma subs an i ização a mainos. P. Kniūkš a
[D]aik a a dialmen e pa a ojam[us] ok[ius] p eposágagos -inis edin[ius], que assim
de comum como a ibúdios chama okaz sudaik a a dėjusiais a ibúdios e classi ica
de e cei o g au4 daik a a dėjančių - adje i os de p eposágio com o g upo5. P.
b ėžia, kad „a ski o žodžio unkcija i eikšmė labai daug p iklauso nuo kon-
eks inės aplinkos, nuo pačios sakinio isybės“ (Ska džius 1996 [1943]: 559).
Ska džius paKad daik a a džio posição pa a o as pala as de ou as pa es da
linguagem se ia possí el conside a con ex i as subs an i ização casos,
mos a iam isso, que eles, como e pas o ieji sudaik a a dėję pala as, sen inyje
adqui a daik a a džio signi icado e execu a sin aksines daik a a džio unções. No
en an o, aik a a džio ca ego icos a ibu os eles man êm só eno con ex o. Ou as
pa es da língua pala as daik a a diamen e em ce o con ex o pa a ojamos po
causa elipsės, . i. passado daik a a džio, e suas daik a a dinė signi icado en endama do con ex o.
Con ex ual subs an i ização pa icula men e impo an e sin axe nes e caso
sin axe c ia condições pa a o p ocesso mo ológico. Elipsês są oka em ge al
elacionado com sin axe. P aleidus daik a a dį, dependomasis a ibu ino da
pala a do conjun o dėmuo assume do p incipal dėmens, eiškiamo daik a a džiu,
unções. Daik a a džio omissão, mencionė osios G. Lena o os opinião, pode se
aplicado en ão, quando daik a a džiu ma cimas daik as é bem conhecido. Aboi
i ik a a dį pensa-se, mas ele não es iado (Lena o a 2017).
4
Laipsnio skaičius nu ody as pagal P. Kniūkš os pa eikiamą eiliškumą.
5 A. Paulauskienė okius a ejus ap a ia kalbėdama apie daik a a dišką būd a džio a oseną
(Paulauskienė 1994: 39).
LINA RUTKIENĖ
270 Ac a Linguis ica Li huanica XCI
2. EMPIRINIO KONTEKSTINS
SUBSTANTYZACIOS LIETUVOS
HAIŠTHOPYKL IR PROFESINIO TOKYMO
ÜSTAIG INTERNETSEO SVETAIN
RESULTADOS TIRIMO
2.1. In o mação ge al do es udo
2024 me ų asa io–gegužės mėnesiais apsilanky ose Lie u os aukš ųjų mo-
kyklų i p o esinio mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse iš iso bu o as i
149 kon eks inės subs an y izacijos a ejai, iš šio skaičiaus – 76 nesika ojan-
ys daik a a diškai pa a o i pala as de ou as pa es da língua. Men menos
con ex ual subs an i ização di undusi supe io es escolas, amčiausiai
p o issionais escolas si es de in e ne alboje.
alamen os Li uães daik a a dė i endusios á ias pa es da língua. Como
esc e o A. Paulauskienė, os daik a a dó ios podem i s i į a džiuo inės
būd a džių e pa icipan es o mas, p eesagų -inis, -ė (málkinė), -ienė (bul iẽnė),
-ė is ( a šk is) ediniai, sudu iniai e p iešdėliniai pala as (juodadabis, bep õ is,
isų jų eikšmė i g ama inė s uk ū a inkama a lik i daik a a džio unkcijas“
(Paulauskienė 1983: 43). Ty imas pa odė, kad aukš ųjų i p o esinių mokyklų
bega is), pois em si es da in e ne daik a a diamen e são a ados apenas
a ibu os e pa icipan es, aigi pos e io men e a subs an i ização con ex ual é
conside ada com base neles. De e ia des aca -se que não semp e é possí el
sepa a se a subs an i ização é con ex ual. Po exemplo, meno de idade pode se
an o a ibu ido, quan o daik a a dis, ais, coincidindo o mai, não é
comple amen e cla o, se, po exemplo, al sen inha Nepilnamečiai (a é 16 anos)
pedido es odi em 9 classe jun amen e o necem com pai mãe ou globėju, a pala a
meno de idade se ia possí el man e usadoam daik a a diškai. Ambigüidade
e o ça e o a o de que mui as ezes sudu inais a ib gias e daik a a djias
aplicados aze os mesmos ipos de da ybos. Com base no polinkiu comum nos si es
da in e ne das ins i uições alan es passa daik a a dį pessoa, se ia possí el
pensa e sob e con ex ual subs an i ização. Con udo, ainda assim, ais casos ambiguos o am ejei ados.
Ao começa a pesquisa espe a a-se que p incipalmen e casos de con ex ual aik a a diškumo
se ão nos ex os dos a igos, po ém in es igação mos ou que esses casos em si es y au o
ja in e ne o s e ainių an aš ėse i paan aš ėse. Reikė ų pasaky i, kad in e ne-
obse ada não só con ex ual subs an i ização consumada e já comple amen e
sudaik a a dėjusių in odu i idade de adje i os e pa icipan es, po exemplo, clasis,
incapacusis, adul o, nes e caso subs an i ização já oco eu, é e mininai, ixa em
A igos A icles 271 /
Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio
mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse
e minog a ícios ecu sos (p.g., Banco de e mos da República da Li uânia). Em ou as pala as,
isso é as pas o ieji sudaik a a dėję pala as. Alguns deles en am e em nomes de ins i uições,
po exemplo. : Lie u os ku čiųjų i nep igi dinčiųjų ugdymo men as. A ou-se a enção que em
cen as, Lie u os aklųjų i silpna egių ugdymo cen as, Neįgaliųjų eikalų depa a-
2007 anos i alhame Enciklopediniame edukologijos žodyne (Jo aiša 2007) e as as um
sudaik a a dėjęs pala a (daly is), indoan is edukologijos e mo, i iamasis. Nes a dicção,
embo a e o necidos e mos, elacionados com as pessoas es ado de saúde, po exemplo.,
ku čnebylys ė, pessoas de aco do condição de saúde denominações como e mos não aplicam.
Salien a-se que as passo ijas sudaik a a dėję pala as podem so e con ex ual
desubs an i ização: exemplo., Vilniaus dizaino kolegijos (VDK) no si e da In e ne spus elėję
an aš ę Neįgaliesiems andame paan aš ę Neįgaliųjų s uden ų ėmimas. Em ge al con ex ual
subs an i ização é ca ac e ís ico da maio ia das i as escolas de si es da In e ne aožas e
co esponde ao ge al do idioma polinkį . i. isso, que nespecialiojoje alboje ge almen e em
daik a a džio ca ego ia pe eina pala as, signi icin ys pessoas e ou os i os daik us. Além
disso, como a i ma a Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje desc e endo į a džiuo inius
būd a džius, daik a a diškai ypač links ama a o i y iškosios giminės daugiskai os o mas,
eiškiančias apib ėž ą žmonių g upę (DLKG 2005: 176). Como mos a empi ica ma e ial, es a
a i mação cabe não só daik a a diamen e usados de si es da in e ne cole ados à
in oduzi žiuo inos, mas po as iões a ib ji e pa icipan es. Es as pessoas emá icas
sudaik a a dėję pala as ge almen e man êm ambas i iscas e a enções, que di e en es
o mas da mesma pala a ma cam concei os comple amen e di e en es: baigiamieji (( baigiamieji
egzaminai) baigian ieji baigian ieji), s ojamieji (( s ojamieji egzaminai) s ojan ieji (( s ojan ieji
mo e iškosios – giminės o mas, ačiau šiam y imui su ink i isi in e ne o s e-
ainėse daik a a diškai a o i žodžiai y a ik y iškosios giminės6. A k eip inas
(← pessoas). Algumas daik a a diamen e usadas pala as são apadas i as de ins i uições de
educação emplões linguís icos de si es da in e ne . Po exemplo, daik a a džio posição de um
pa icipan e bene iciá io es á eis (iesiems) no ado em quase odos os si es da in e ne . Só em
algumas uni e sidades, ma y , de ido a no miná eis azões es e es amplon é mudado alokia
o muluo e: exemplo., adėmimas. Sem dú ida, o c i é io quan i a i o incen i a a le an a a
ques ão, se es e exemplo pode se a ibuído à con ex ual subs an i i ização. De aco do
a osena polinkius se ia possí el ala sob e o es eu ão con ex o i. i. de uma ins i uição si e, e
pla ão con ex o i. i. a maio ia je a o mas de gimines masculinosas ap esen adas e o mas de
gimines eme iškosios, ej., s ojan i (čiosi) aos.
6
Tikslumo dėlei eikė ų pasaky i, kad, engian s aipsnį publikuo i, bu o ik inami kai ku ie
duomenys. Ras a, kad Vilniaus uni e si e o in e ne o s e ainėje šiuo me u [žiū ė a 2024-10-05]
LINA RUTKIENĖ
272 Ac a Linguis ica Li huanica XCI dos si es da In e ne daqui s i as. Tendo em
con a isso, ais em á ios si es de ins i uições de educação besiku jan es
daik a a diamen e usados pala as se iam mencionado amplus con ex o con ex ual
subs an i ização exemplos. Daik a a diamen e usado o a ibu o e do pa icipio
signi icado muda-se duas di eções: uma pa e, ela o na-se es eu esnė,
conc e esnė do que o habi ual a ibu o e do pa icipio. Po exemplo, mencionado
pa icipan e besicandan e ma ca não sinalį, ca ac e ís ico a mui os i os obje os
(besicandan e anda de kūdikis, besicandan e se i de shunelis e e c.), mas į a dia
um conc e o de obje o besicandan e pessoa. No en an o, em essência leksinė
signi icado não é al e ado. Po ou o lado, o signi icado cons i ui não só u e ada
a ibu o ou pa icipio signi icado, mas e con ex o, pa a o qual eles são incluídos,
oco e expansões de signi icado. Ao signi icado lexímica a unidade lingubinis adqui e
no os sinais. Daik a a dialmen e usado do a ibu o e do pa icipio signi icação inclui
e daik a a džio signi icação conjun os daik as (pessoa ou k .) e seu ação, sinais,
condiçãoé ou se áena. Assim al daik a a dialmen e usado pala a, ma cando an o
ealiją, an o ela ca ac e ís ico dis in iamo o sinalį, adqui a didelį seman inio
ca egį. Assim, subs an i ização ao mesmo empo é e seman ina condensação. Es a
seman ís ica condensação pa icula men e a ual i ula es e sub i ulações (plačiau см. 2.3 posky į).
2.2. Daik a a dialmen e us ojamų pala as eminas
g upės i aiška
Como mencionado, linguís ica de si es da In e ne de al as e p o issionais escolas
con ex ual subs an i ização mais elacionada com nomes de pessoas. Isso é
comp eensí el, pois a pessoa é o p incipal sujei o e obje o do campo da educação.
Com u is o e p incipal concep oka, à qual su gemien e c ia-se mais de alhe des a
s i a pasaulė aizdis, e ec uama olesnė concep okų di e enciacija e nominacija.
Hence, pode-se p esumi , que nos si es in e ne de uni e sidades de mais al as e de
ensino p o issional ins i uições apa ecem p incipalmen e daik a a džio posição de
pa es de ou as línguas não não ojando daik a a džio pessoa (ž . Fig. 2). Es e
daik a a dis é um dos na šy ų si es de in e ne essinių pala as. Além disso,
exemplos mos am que em odos os casos daik a a diškai são usados a iškosios
i būd a džiai, i ai gali bū i o malusis požymis, kad jie į aukia komponen ą
giminės pa icipan es pessoa.
Assim, p incipal encon ada daik a a diamen e pa a o as pala as eminė
g upo nomes de pessoas (ją cons i ui 91 po cen o. de odos daik a a džio
posição de a ojamų pala as ou pala as conjun os). Pode-se dis ingui
qua is des a emá ica g upo pog upius eles dependem não só da leksís ica
signi icação, mas ambém de pa e da linguagem e o ma peculia idades. A
dis ibuição quan i a i a dos dados ap esen a-se na 3-iame igu a.
A igos A icles 279 /
Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio
mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse
exp essa um sinal de pas o os. S ojando, beslec ando, que endo companabučio
aços, ca ac e izando pessoa, enquan o ele é dessas condições (i. i., po exemplo,
s ojando a é an o, a é en a ja). Es es a ibu os limi ados no empo, exp esschu
no p esen e o ma de empo. Ac iamaisiais pa icipan es c ia-se o co esponden e
mundialė aizdis dinamiskumas, būsenų kai a das ins i uições de educação. Pas ebė a,
não poucos websi es de ins i uições educacionais de in e ne daik a a diamen e
us ojamų pala as e pala as de combinações em de iciência semą. Po exemplo,
azinha iškan iem pašaukino numanome sauominá, que a pessoa é nesu adęs
ocaukimo, e en s ojês em ins i ução aquele pašaukimą as. F azée não inge idos da
educação p incipal podemos islumb a a p omessa, que uma pessoa ins i uição aquela
educacão adquis. Que en e compa abu io compan abu į ob e c. O des ina á io, a im de emo e es a de iciência, de e ealiza as ações indicadas11.
IŠVADOS
1. Con exs inė subs an i ização é um dos sinais da linguagem de si es da
In e ne das escolas supe io es e p o issionais da Li uânia. Daik a a džio
unção de ou as pa es da língua pala as ge almen e execu a i ulação e
paan aš es. A maio ia (91 p oc.) dessas pala as são susci adas de pala as de
língua não especializada conjun os […] daik a a diško sudė inių e minų
šalu inių dėmenų casos de uso mui o o que menos (9 p oc.). Dado que o p incipal
sujei o e obje o da á ea da educação é pessoa, nos si es da In e ne na egados
con ex ual subs an i ização mais elacionada com os nomeiamen os de pessoas.
A maio ia das pala as e pala as conjun os de daik a a džio posição oco e
não ojando daik a a džio pessoa.
2.Nos si es In e ne das uni e sidades e das escolas p o issionais, as
pala as e combinações de pala as usadas dacaik a a diamen e di i am-se
em ês g upos emá icos: nomes de pessoas (91%), nomes de o mas de
aquisição de conhecimen os e e i icação (7%) e nomes de ipos de escolas
(2%). A mais abundan e nomes de pessoas emá ica g upo cons i ui qua o
pog upias: nomes de pessoas de aco do e ec uado ( ečiau nea liekamą) ação,
nomes de pessoas de aco do a aliamąjį a ibymį, nomes de pessoas de aco do
com uma ce a po eição e nomes de pessoas de aco do com ou a ealizada ação.
3. Nos si es in e ne i ados, daik a a diamen e são usados apenas adje i os e pa icipan es
ou as pa es da linguagem ( eiksmažodžio o mams) pe i ados 11 Os si es in e ne das Aukš ųjų e
p o esionais escolas ap esen ada ma e ial neme oda populia ėjančią sp endimų žu nalis iką (plačiau
ž . Mu ay, S oud 2019): p is ačius p oblemą, indicado o modo de solução dela, su ašoma p op ia
ins ukcija (plg. s ojančioji k oniai VSRC), en ão ap esen ada pozi y i in o macija: do homem,
esol endo p oblemą, a ida o na-se melho .
LINA RUTKIENĖ
280 Ac a Linguis ica Li huanica XCI
daik a a džio unkcijas š ie imo įs aigų in e ne o s e ainėse nebūdinga.
Daly iai suda o daugiau kaip 90 p oc. isų as ų kon eks inės subs an y-
izacijos a ejų. Ty imas pa odė, kad daik a a džio pozicijoje gali bū i ne
só uma pala a, mas e de pala as combininys, o mando uma seman inio
une a. Vadinamasis necessá iois palydo ( aldomasis pala a) seman iniam
uni ô pa a o ma , dados do es udo, eque ido en ão, quando o pa icipio é
ei o do es ado de signi icação que ac ionžodžio.
4.In undine con ex i as subs an i izações p ížas imi conside í inas
p incípio da economia da linguagem. Um p incípio da economia da linguagem de
dų y a elipsė, dėl ku ios, kaip ašy a, i a si anda daik a a diškoji a ose-
na. Be jo, s a bi i publicis inio s iliaus speci ika, aip pa i daly io o mos
ealizamen o būypa ybės. Daik a a dialmen e usado pala a ou combinação
de pala as mui as ezes ajuda a ealize a unção de e ei o, ac ualiza
dinamiskidade, es adosenas kai ą impo an es educa i os ins i uições
mundialė aizdžio b uožus. ATSHJ E PROFESSIONA TOCYLO INTERNETO DO
MUNDAINA DAITAVARDIŠKAI USAVEMO VERBALHAS E VERBALHAS JUNGINI
SRAŠAS
Apusgynieji bakalau o da bą LJŽKA; apsilankiusieji es i idade LJŽKA; chegussês
VDK, chegussês KEG, chegs an ês VDK; g aduês BTMS, LSMU, g aduysis BTMC, VU,
LSMU; baigusieji escola DTVM, acabês p og ama de es udos KK, baigę s udias
LJŽKA, baigę kolegiją VK; e minan es VSRC; besin e esados po es udos VDK;
bezigydan ieji LJŽKA; ap endendo APRC, VSRC, ap endendo KlEG, VTVP; PMCs
pa icipan es; pensando sob e a p o issão do ca ce ei o LJŽKA; ecebedo es do
luga KK; melho VSRC, melho es VSRC, VAVM; p ocu an es ocação ŠJKS;
aquisição de e udição LMTA, VAVM; į egis uos udijuo i KK; c iado es VTVP;
asis PMC; išmin ingieji VKPM; įs oję 2021 m. VK; į elkamieji ŠJKS („ isi jo-
je [semina ijoje] gy enan ys klie ikai apo į ilk i į su anas“ ŠJKS); ke inan ys
ku ian ys Lie u ą VAVM; cuojan es BTMC; i LJŽKA; não assus an es LJŽKA;
laukian ieji VDK; mokan ys kalbą ISM; mokan ys isą kainą VK; mo y uo-
nãogijosos de o ma u a APRC, VKPM; não en ado VK; VU não aci iden es;
nep i ampan es ISM; inquie imões ISM; não p e endendo adqui i a o ma u a de
VAVM; não es udan ando LSMU; sem possibilidade VKPM, sem KK de e-mail;
no in ys VAVM; no in ys assen a -se com abu i o em VU, no in ys es uda KlEG,
VSRC, KEG, no in ys adqui i educa imu VSRC, no in ys üs o i LJŽKA, VVK,
no in ys ob e s ipendiją VDK, no in ys es uda o i LJŽKA, LJŽKA, no in ys
A igos A icles 281 /
Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio
mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse
keis i a obulin i k ali ikaciją VSRC, no in ys s ebė i gynimus VDK, no in ys
sužino i KK, no in ys pa icipa em im de semana ŠJKS, no in ys o na
ka ininkais LJŽKA; decidei encon a KTU, decidei lide a KTU, decidei oca KTU;
decididos a busca a especialidade VAVM; discon inuados es údios VK; que
desejam egis a -se MRU; pak es asis ISM, VDK; con ida iasis ap ende KTMC,
VTVP, con ides ieji KEG; oces ieji ho o da gue a ŠJKS; p on os os VDK;
esolyżę i ISM; au o-consag ados ŠJKS; au ônomos ŠJKS; a e ados aumų VD,
KK; a anengę, a ançusieji VDK; pe s o aos luga es inanciados VU; ap iscan es
jan ys VSRC; pik naudžiaujan ys alkoholiu VDK; planuojan ys ka je ą KTMC;
p adedan ysis PMC, VDK; p e enduojan ys į s ipendiją VDK, p e enduojan ys
LJŽKA; p o issional VSRC; ikiuo ėje es ain ieji LJŽKA; dogan es LJŽKA;
p ocu a ão a o ma u a APRC, p ocu a ão mais ISM; skęs an ysis LJŽKA;
e o ços VAVM; s andamiais VDK; s ojan ys KK, ILK, VVK, LMTA, BTMC, KTU, MRU,
ŠPMC, VDA, VKPM, VSRC, s ojan ysis KTMC, VSRC VTVP, VDK, KEG, VDK,
s ojan ieji ISM, LJŽKA, VKPM; es udija ês VKK, es udojan ieji KK, VU; con a o
celeb ado VSRC; in e essados VKPM; eunusieji LJŽKA, ŠJKS; comp eendendo o
signi icado LJŽKA; in e mediá ios PMC; endo educa imen o PMC, BTMC, DTVM,
endo quali icação KEG, VTVP, endo incapacidade VTVP, endo p oblemas VDK, KK;
p eenchidos o pedido VK; zai ec a ususieji VAVM; nacionais VU; ISM sênio .
ŠALTINIAI
APRC – Aukš ai ijos p o esinio engimo cen as. P ieiga in e ne e: h ps://www.auks-
ai ijosp c.l /.
BTMC – Bi žų echnologijų i mokymo cen as. P ieiga in e ne e: h ps://www.b mc.
l /.
DTVM – Daugų echnologijos i e slo mokykla. P ieiga in e ne e: h ps://www.d m.
l /.
h ps://www.del i.l /.
h ps://www.ku s o i.l /.
ISM – P ieiga in e ne e: h ps://www.ism.l /.
Jo aiša Leonas 2007: Enciklopedinis edukologijos žodynas, Vilnius: Gim asis žodis.
KEG – Klaipėdos E nes o Gal anausko p o esinio mokymo cen as. P ieiga in e ne e:
h ps://www.gpmc.l /.
KK – Kauno kolegija. P ieiga in e ne e: h ps://www.kaunokolegija.l /.
LINA RUTKIENĖ
282 Ac a Linguis ica Li huanica XCI
KMPMC Ka aliaus Mindaugo cen o de o mação p o issional. acessí el na in e ne :
h ps:// www.kaupa.l /.
KSU Uni e sidade Kazimie o Simona ičiaus. P iega na in e ne : h ps://ksu.l /. KTMC
Klaipėda cen o de einamen o ecnológico. acessí el na in e ne : h ps://k mc.l /.
Banco da República da Li uânia e minos. acessí el na in e ne :
h ps:// e minai. lkk.l /. LJŽKA Li uânia Jono Zemaičio gue a academia. P ieiga na in e ne : h ps://www.lka.
l /
LMTA Li uania música e ea o academia. Accesso na in e ne : h pslm:// a.l /l /. LSMU
Uni e sidade Li uana de ciências da saúde. Accesso na in e ne : h ps://lsmu.l /. MRU
Uni e sidade Mykolo Rome io. Accesso na in e ne : h ps://www.m uni.eu/. PMC
Pane ėžio cen o de einamen o. acessí el na in e ne : h ps://www.pane eziomc.l /.
ŠJKS Š en o Juozapo seminá io pa a sace do es. P ieiga na in e ne : h ps://www.semina ija.
l /
VAVM Vilniaus au omechanikos e escola de negócio. acessí el na in e ne :
h ps:// a m.l /. VDA Vilniaus dailės akademija. acessí el na in e ne :
h ps://www. da.l /. VDK Vilniaus design kollegia. Accesso na in e ne :
h ps://dizainokolegija.l /. VK Vilniaus kolegija. Accesso na in e ne : h ps://www. iko.l /.
VKK – Vilniaus koope acijos kolegija. P ieiga in e ne e: h ps://www. kk.l /.
VKPM – Vilniaus komunalinių paslaugų mokykla. P ieiga in e ne e: h ps://www.
kpm.l /.
VSRC Vilniaus cons uybininkų einamen o cen o. Accesso na in e ne :
h ps:// s c.l /. VTVP Visagino ecnologia e cen o de o mação p o issional de
negócios. Accesso na in e ne : h ps://www. pm.l /.
VU Uni e sidade de Vilniaus. Accesso na in e ne : h ps:// u.l /. VVK
Vilniaus business kolegija. Accessí el na in e ne : h ps://www.kolegija.l /.
LITERATŪRA
Amb azas Vy au as 1979: Li u ias língua pa icipan es his ó ica sin aksė, Vilnius: Mokslas.
Bedřicho á Lucie 2006: Headlines and subheadlines in newspape epo ing: based on
discou se analysis o newspape a icles in he Gua dian (Decembe 2005 Feb ua y 2006): M.
A. hesis. 6 acesso à in e ne : h ps:is.muni.cz/ h://dqszDiplomo a_p ace.pd .
A igos A icles 283 /
Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio
mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse
DLKG Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas, 4-as pa ais. ed., Vilnius:
Mokslo e enciclopedijas Ins i u o de Publicação, 2005. Gai enis Kazimie as 2014 [1966]:
Hö le S e an 2020: Subs an i iza ion o adjec i es. – Indo-Eu opean linguis ics 8,
181–204.
Po alguns e mos da i opa ologia. Kazimie as Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius:
Li u ių kalbos ins i u o leidykla, 504. Gai enis Kazimie as 2014 [1968]: Desde 2 e 3
dėmenų suda y ų sudė inių e minų ipai na a ual língua li uânica. Kazimie as
Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius: Li u ių kalbos ins i u o leidykla, 3446.
Gai enis Kazimie as, Keinys S asys 1990: Kalbo y os e minų žodynas, Vilnius:
Š iesa.
Keinys S asys 2005 [1972]: Kele as ne ykusių apybos e minų. Daba inė lie u ių
e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 386389. Keinys S asys 2005
[1973]: Pos abos sob e e mos de ciência da linguagem. Daba inė lie u ių
e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 380384. Kniūkš a P anas 1976:
P iesagos -inis būd a džiai: da yba, signi icações, g ama iniai sinonimai, Vilnius:
Mokslas.
Kudi ka Robe as 2021: P eesaginos de ja gão das línguas Li uãs būd a džiai
e subūd a dėję daly iai. Respec us Philologicus 45, 3547. acessí el na
in e ne : h pse alpykla.li uanis ika.l /objec ://LT-LDB-0001:J.04~2016~1488988742847
J.04~2016~1488988742847.pd . / 148988742847.pd . J.04~2016~1488988742847.pd .
Lena o á Gab iela 2017: Синкретизм частей речи: субстантивация имен
прилагательных [Sink e izm čas ej eči: subs an i acija imen p ilaga el’nych]. –
P zegląd usycys yczny 3(159), 114131.
Seimas da República da Li uânia 2020: Lei do ensino supe io da República da Li uânia.
Vals ybės žinios, 2000-03-31, No 27-715, No VIII-1586. Accesso à in e ne : h ps:
e-seimas.l s.l /po al/legalAc @l /TAD/TAIS.97866. LKG Lie u ių kalbos g ama ika 1:
Fone ika i mo ologija, y . ed. K. Ul ydas, Vilnius:
Min is, 1965.
Malakauskas Algi das 1987: Veikiamosios ūšies esamojo empo pa icipan es
sin aksinėje daik a a džio pozicijoje. Li u ians kalbos sanda os y inėjimai:
akademiko Juozo Balčikonio aos cen os anos de nascimen o, se . ques ões lingüo y os Li uãs, 26,
122–127.
LINA RUTKIENĖ
284 Ac a Linguis ica Li huanica XCI
Ma ke ičius Au imas 2012: Pa es de língua pa ibio p oblemos. Ac a Linguis ica
Li huanica 67, 140155.
Mingyou Xiang 2017: Towa d a Neo-economy P inciple in p agma ics. Jou nal o
P agma ics 107, 3145. Accesso in e ne : h ps:www.sciencedi ec .com/science/
a icle://abs/pii/S0378216616300728.
Ca oline Mu ay, S oud Na alie J. 2019: The keys o powe ul solu ions jou nalism.
P ieiga na in e ne :
Repo -Powe ul-Solu ions-Jou nalism.pd .
Palionis Jonas 1961: Lie u ių kalbos dalykai naujesniuosiuose E. Niemineno ling-
h psmediaengagemen .o g/wp-con en /uploads://2019/08/CME is nos abalhos. Kalbo y a 3, 248256.
Paulauskienė Aldona 1983: Li u ias linguagem mo ologias apyb aiža, Kaunas: Š iesa.
Paulauskienė Aldona 1994: Li u ians kalbos mo ologija: paskai os li uanis ams,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Pe ėnienė Ona 2011: Mokslo populia inančių eks ų kalbos ypa ybės: dak a o
dise acija, Vilnius: Lie u os edukologijos uni e si e as. Sau baye Risha Zh.,
Zhe pisbay Aliya K., Demessino a Galina Kh., Kulbaye a Baglan T., Va ee Ra il A. 2021:
The P inciples o Economy in Wo d-Fo ma ion in Func ional S yles o English. A ab
Wo ld English Jou nal (AWEJ) 12(2), 424435. O T ibunal de Jus iça da União Eu opeia
decidiu que a Comissão não em compe ência pa a in e oga o T ibunal de Jus iça da União Eu opeia. acessí el na in e ne : h ps: pape s.ss n.com/sol3/pape s.
c m?abs ac _id=3895209.
Se ai ė Laimu ė 1984: Leksiniai s a y ai dos idiomas Li uãos. Kalbo y a 35(1),
7785. Ska džius P anas 1996 [1943]: Lie u ių kalbos žodžių da yba. Rink iniai aš ai
1, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Sližienė Nijolė 1980: Subjek inimo e obje inimo papel, es abelecendo da língua
li uânica eiksmažodžio sin aksinį alen ingumą. LTSR MA abalhos 1(70), 93105.
Valeckienė Adelė 1957: Daba inės lie u ių kalbos į a džiuo inių būd a džių
a ojimas. Li e a u a e língua 2, 161328.
Vaskelai ė Ramunė 2019: Į a džiuo iniai daly ai com dependomais pala as: kodi ikuo oji
no ma e suas neaiškumai. Bend inė ala 92. acessí el na in e ne :
h psjou nals.lki.l /bend inekalba/a icle:// iew/366.
Vicen ini Alessand a 2003: The Economy P inciple in Language: No es and Obse a ions
om Ea ly Mode n English G amma s. Mo s Palab as Wo ds 3, 3757.
S aipsniai / A icles 285
Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio
mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse
Con ex ual Subs an i isa ion on he Websi es
o Highe Educa ion and Voca ional T aining
Ins i u ions
SUMARY
Based on examples collec ed om he websi es o 25 Li huanian highe educa ion and oca ional
aining ins i u ions, he a icle akes a synch onic pe spec i e o examine he ques ions o
con ex ual subs an i isa ion. A o al de 149 cases o con ex ual subs an i isa ion we e ound on
he websi es o hese educa ional ins i u ions, o which 76 we e unique wo ds meaning
used in a subs an i e posi ion. These wo ds o ph ases a e om o he pa s o speech used as
nouns in a speci ic con ex due o ellipsis, i.e., he omission o a noun, wi h hei nominal
unde s ood om he con ex .
The s udy e ealed ha con ex ual subs an i isa ion is a linguis ic ea u e o he websi es o
Li huanian highe educa ion and oca ional aining ins i u ions. Wo ds used in a subs an i e
posi ion a e mos commonly used in headings and subheadings, wi h mos o hem o med om
common language wo d combina ions; cases o subs an i ized use o seconda y componen s in
compound e ms a e much a e . Since he main subjec and objec in he ield o educa ion is
a pe son, con ex ual subs an i isa ion on he b owsed websi es is mos ly ela ed o he names
o pe sons. The majo i y o he wo ds used in a subs an i e posi ion a ise om he omission
o he noun pe son. Nos websi es o highe educa ion and oca ional aining ins i u ions,
wo ds used in a subs an i e posi ion a e used in is hema ic g oups: names o pe sons (91%),
names o school ypes (2%), and names o knowledge acquisi ion and assessmen o ms (7%). The
la ges hema ic g oup, consis ing o names o pe sons, é di idido em ou subg oups: names o
pe sons based on he ac ion pe o med (o , less commonly, no pe o med), names o pe sons
based on he assessed ea u e, names o pe sons based on a speci ic need, o he pa s o
speech ( e b o ms) do no ypically ake on he unc ion o a noun on he o con ex ual
and names o pe sons based on wha has been done o hem.
On he b owsed websi es, only adjec i es and pa iciples a e subs an i ized, whe eas
subs an i isa ion. Acco ding o he esea ch, a wo d used in a subs an i e posi ion can be no
websi es o educa ional ins i u ions. Pa iciples make up o e 90% o all iden i ied ins ances
only a single wo d bu also a combina ion o wo ds ha o ms a single seman ic uni . The da a
show ha he so-called necessa y companion (a go e ned wo d) is equi ed o o m a seman ic
uni when he pa iciple is de i ed om a e b indica ing a s a e.
The p inciple o linguis ic economy is conside ed he main eason o con ex ual
subs an i isa ion. One way his p inciple is ealized is h ough ellipsis, which, as men ioned
be o e, leads o he o ma ion o wo ds used in a subs an i e posi ion. People a e o en seen
in he images on educa ional ins i u ions’ websi es, hus, he main objec o he illus a ion
LINA RUTKIENĖ
286 Ac a Linguis ica Li huanica XCI in a way compensa es o he w i en ex pa he pe son in
he posi ion o a noun. Além disso, he speci ics o he so-called publicis ic w i ing and he
cha ac e is ics o pa icipial o ms a e also impo an ac o s. Wo ds used in a subs an i e
posi ion o en help ul il he unc ion o impac and emphasize dynamism and changes in s a es,
which a e impo an ea u es o he wo ld iew e lec ed by educa ional ins i u ions.
In oducida 2024 m. 16 de se emb o
LINA RUTKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
lina. u [email protected]