BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ANTRAŠTINI VOODŽI REIKŠMI PATIKIMAS BENDRINS LIETUVI KALBOS VOODYNE
ESMINIAI VOODŽIAI: diccioná io, bend inė kalba, no minimas, Bend inės lie u ių
kalbos žodynas, eikšmė, apib ėž is.
INTADINS NOTABES
Ins i u o de línguas Lie u ių ins i u e já há longa p epa ado Bend inės lie u ių kalbos
žodynas ( oliau BŽ), mais a de sob e isso s . Liu ke ičienė 2014b: 1519. Ac ualmen e, na
1
in e ne publicada 70 au o inių lankų, os quais cons i uem le as b, c, č, d, e, ę, ė, , h, j, o, z
começedanças an aš ines pala as ou pala as junginių dicyniniai a igos. P adė i le an a
2
pa a a in e ne e ou os ca ac e es (a, g, k, l, m, , š, , ž) ex ai. Pode su gi a pe gun a, po
que a igos dicliná ios são le an ados não de ila, não segundo abėcėlė. Assim é po que
3
p imei o são esc i as e edi ados nep iešdėliniai eiksmažodžiai, só depois p iešdėliniai, pois
se ia complicada su edagua , po exemplo, pala as de aplenk i, nulenk i, sulenk i, zalenk i
a igos, a é ainda nesu edaguado undamen o pala a lenk i a igo e pan. Menė i 70
au o inių lankų es á sem sepa ada pa e do ocódino BŽ An aš yno, cujo na in e ne há 82
au o iniai lankai. En aš ynas à in e ne oi inse ido po que que BŽ ainda não es á
e minado; ais, se os usuá ios não encon am de qual pala a no dicioná io, eles podem
4
pa ik a se ele é suki čiuo , indicada sua pa e de linguagem e ge almen e adicionado um
exemplo a osens.
An aš yne – jei jis en y a, adinasi, y a a ba u ės a si as i i žodyne. An aš yne žodis y a
P z.: i šnaša dk . No malmen e i šnaša escolhamos ki kiu, smulkesni
š i . pabéls i ksm. Pabélsk s ip iaũ, al ez quem n s изgi s.
deliciamen e p . Mgs u deliciamen e pa álgy i.
1
Accesso na in e ne h p://bkz.lki.l /.
2
Šios aidės BŽ in e ne o puslapyje žymimos mėlynai, ai eiškia, kad įkel i jau isi omis aidėmis
p asidedan es a igos ocyniniai.
3
Es as le as BŽ na página web ma cam-se e melhen as, isso signi ica que oi inse ida apenas
pa e dos a igos diccioná ios. Negodai ma cimas le as ainda oda nep adê as de subi pa a a in e ne .
4
P ieiga na in e ne h p://bkz.lki.l /an as ynas/.
DANUT LIUTKEVIČIEN. An aš inių žodžių eikšmių pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne |2
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Reikia menciona , que pala as, exis en es An aš yne, como e nou os leksikog a iniuose
šal iniuose, anda e Google paieškos sis ema. An aš ynas, como e BŽ, não exis e um p odu o
inalizado sua in o mação é cons an emen e a ualizada. Se algo muda -se em dicódia, muda-se e
An aš yne. Essas al e ações ge almen e são elacionadas com ki čia imu (al e amen o da no ma
de ki čiação), no adas ne ikslumų ou co ek ū os e os de co eção. As da as de eno ação do
Zodyno ma cam-se na p imei a página BŽ e no Naujienų sky el. O obje i o des e a igo mos a ,
como BŽ ap esen am pala as signi icados e po que essa ap esen ação di e e da ap esen ação de
signi icados em ou os dicioná ios.
1. BŽ TEXTO RAÇYMAS LEKSINMIS SEMANTINMIS GRUPMIS
BZ a e as são alguns inclui pala as, não ixsuo as em ou os diccioná ios ( e minus,
pala as in e nacionais, no os ealijas ma cinchas e já bem conhecido leksemas),
ap esen a egulinho ki chiação, codi ica alguns gene inha de linguagem no mas ní eis,
mos a sin aksinio junglum, alguns quais mo ologicos emas e k . No en an o, o p óp io
p incipal, como e mui os diccioná ios, é escla ece pala as e e ela lexicina sis ema
seman ino. Po an o, o diccioná io pa icula men e mui a a enção é dada à signi icação da
( eikšmėms). Dėl šios p iežas ies dalis žodyno eks o bu o ašoma i edaguojama ne pagal
i ulação pala a ou combinação de pala as abėcėlę, a leksinais g upos seman ís icos, sob e
isso mais e . Lazauskai ė, Liu ke ičienė 1998: 205217; Liu ke ičienė 2006: 918; Mu mulai y ė
2006: 3454; Nak inienė 2006: 1931; Nak inienė 2011: 150164; Sakalauskienė 2003: 10611; Zaikauskas,
Jasiony ė 2006: 149169. Pi minis BŽ on e oi Daba inės lie u ių kalbos žodynas ( oliau DŽ),
5
po an o ale compa a , como os mesmos pala as desc ibem-se em abeijujso diccioná ios.
Plg.: bebida o eo o dous bebida alcohólica, con endo na u al inių
DŽ
BŽ
balzãmas (2) <...> am ik as
balzãmas dk . ns. (2) <...> s ip us
balzamų, į ai ių augalų eks ak ų <...>
5
Suda in o p adinho BŽ An aš yną pala as o am colhidos da DŽ e cei a edição, mas no a igo
BŽ compa ado com sep en oio (in e ne iniu) DŽ edição.
DANUT LIUTKEVIČIEN. An aš inių žodžių eikšmių pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne |3
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
mas (2) s ip us s aigusis mas6 dk . ns. (2) o es als (4) e ugos bebida, als dk . ns. (4) nes ip us
sul imis ou ei o de aisias ou uogus sul ies e essencias, essencia água e açúca es <...> gai (4) <...>
gi (4) ácidoš okas gai usis gi dk . ns. (4) gai usis bebida, bebida, ei o ei o de cuk anend ių sulčių
al gai usis gai dk . ns. (4) <...> cu i usis
bebidas alcohólicas, ei o de cuk anend ių ei o pp . de miezes salyklo e bebida alcohólica, pp . ei o
a pa i de ba zes bebida […] ei o auginan djio in o pão, sulčių ou melasos […] apynių<...> salyklo e
apynių […] bebida (pp . de aisių) […] bebida, pp . ei o a pa i da aisias <...> djio in us aisius e k .
<...> limonadas (2) gai us bebida limonãdas dk . (1) gai usis bebida, com ci inos (o ou os aisios)
Em ambos os diccioná ios bebidas são de inidas como s aigieji (alkoholiniai) e gai ieji. No
en an o DŽ da pala a balzamas de inição nes a semos (s aigusis ou gai usis) não exis e,
sendo ela possí el só nucau a da pala a o es. DŽ a iai uia į a džiuo inė e
neį a džiuo inė o mas: s aigusis ( omas), s aigus (alus), gai usis (gai a, gi a), gai us
(limonadas). BŽ de inição ise es o ça-se segui a ó mula gė imas, ei o de, dela des iando-se
naquelas ocasiões em que se conside a que são mais impo an es ou os assun os (caso
balzamo). DŽ as bebidas de inidas mais li emen e, aplicam pelo menos á ias o mulações um
e dadei o bebidas (balzamas), (pažyminiai) bebidas (gi a), gė imas ei o de ( omas), gė imas
ei o de (alus), gė imas su (limonada). Tokie ne ienodumai ė a smulkmenos, po ém
esc e endo e edaguando pala as diclyninius a igos emá icos g upos deles mui o
simpas ei e i a . Veja-se como se desc e em pala as de um odo di e en e g upo
lexicológica seman ís ica e mos de zoologia, pe an e os quais esc e em e o nome la ino:
DŽ BŽ baladis (2) 1. al pássa o, baladis dk . (2) 1. nas cidades li emen e i endo paxs is pilkomis,
mels omis, Pala as omas, ce eja, limonada, gai a, gi a já esc e e , mas pa a o online BŽ ainda
nepa ekem, po an o su edaguo i seus dicyniniai a igos ainda pode kei is.
ka elis (Columba) <...>
6
DANUT LIUTKEVIČIEN. An aš inių žodžių eikšmių pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne |4
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
bal omis i k . plunksnomis, nedidele cabeça com ies u snapu, cu as pe nas; sin. ca elho
domés ico <...> eu opaea) <...> žąsi s, ~is m. zool. (4) g ande sel agem e domés ico a es de água
(Anse ) <...> jąsi s, jąsis dc . mo . (4) 1. g ande,
bem nadando sel agem ou domés ico a es de
água longu pescoço e la čiu snapu (pp . ik oji
kamienais kopinėjan is paukš is (Si a žąsis,
kamienais kopinėjan is paukš is (Si a
eu opaea) buk is dk . (2) chi ỹlis zool de
amanho de go glio. (2) kikilių amília paxš is,
gi ando niddus soduose, gy a o ėse (Acan his
cannabina) či ỹlis dk . (2) pequeno pássa o
Anse ) <...> buk is zool. (2) ž i blinių bū io
g umkomis e cas anhos plunksnomis, nidudu
gi ando em soduas, gy a o ėse (pp . eu azinis
či ylis, Acan his cannabina, Ca duelis
cannabina) <...>
Como ê a pa i de exemplos, e aqui BŽ de inições são homodes es. DŽ odas as qua o
de inições di e em: žąsis desc e e-se mui o simila men e como BŽ, bukučio de iniçãoção
indicado bū ys, či ylio šeima, e balandis é al (pab auk a s aipsnio au o ės) pássa o ou o
mesmo que ca elis. P ecisa dize que ca elis DŽ de ine-se de alhadamen e, plg. paukš is
pilkomis, mels omis, bal omis e k . plunksnomis, dideliu gu kliu, balandis (Columba). BŽ em ais
casos a de inição de alhada epe e-se a ambos os sinónimos. Ago a ab il é conside ado
sinônimo não qualque ca elis, mas ca elis domés ico, po an o BŽ es a in o mação oi
e is ada. Naminis ka elis é o p incipal e m, po an o e la yniškas nome na úl ima pala aine
se á adicionado a seu (e não ab il) de inição. O nome La innisco não é ão simples indica . Toda
pa adinimas i gi bus pa ikslin as. Beje, ikslų lie u išką mokslinį i lo ynišką šio paukščio
o inha dos li uanos encyclopedia (h p: VLE) esc e e assim: Nas cidades eqüen es
sulaukėjęs naminis ca elis, ou balandis (C. li ia), su ęs de oolinio ca elio (VLE IX: 515). Assim,
dominis ca elis e balandis são sinônimos, dominis ca elis p incipal e mo. No en an o, em
duas on es exis en es no Banco de Te mos da República da Li uânia (h p: www. b.eu opa.eu)
encon a-se a seguin e in o mação: uol nis ka ẽlis <...> Columba li ia <...> sinónimo naminis
ka elis <...> (PAT 2002) e uol nis ka ẽlis <...>
Columba li ia <...> (PPŽ 2009). Tendo em con a isso, segundo TB o e mo p incipal é já dominis
ca elis, e o oolinis ca elis, e que eles são sinônimos, indica apenas um desses on es.
DANUT LIUTKEVIČIEN. An aš inių žodžių eikšmių pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne |5
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Vikipedijoje ap esen ada in o mação pa ece assim: Uolinis ka elis (lo . Columba li ia) ka elinių
7
(Columbidae) amília paukš is. Isol a-se sob e 15 po ūšių. No nosso país encon a-se apenas a o ma
domes icada Columba li ia . domes ica, que cos uma se chamada de ca eliu domés ico.
In o mação mui o semelhan e a VLE, mas su ge mais um nome la inizado. Pa Sea chkojando na
in e ne com Google paeseškos sis ema, e ela-se que es e nome la yniškas ixado e em mui as
ou as on es. en ão o que é balandis? Maminis po el ou oolino po el? Columba li ia ou Columba
li ia . domes ica? É um pombelho domés ico e um pombelho de ocha o mesmo, ou não? Assim, nes e
momen o BŽ o ganizado es balandį e naminį ka elį conside a sinônimos, po ém, quando o
edaguado a igo diccioná io naminis ka elis, mais uma ez a alia á a in o mação disponí el e
sea ch no as.
Vol emos ao bukuço e či ylio. De ido à amília ou a escolha de g upo DŽ de ini yse u bū
des e dicioná io o ganizado es escolhiam uma ou ou a pala a (šeima ou bū ys) não sóip si,
ėmėsi amce ais mo i os, mas ao simples dicioná io lei o de dicioná io al desiguoduma
pa ece keis okai.
Tal ez possa su gi ques ões sob e BŽ či ylio de iniçãoção skliaus as insc i os nomes
la iniscos. Às ezes um (lie u iškas) e mo de zoologia ou bo ânica pode e dois ou mais
nomeamen os la inos (sinonimos). BZ Po an o indicam eles ambos (ou ainda mais). Men ionė ino
mais uma coisa žąsies e či ylio diccioná ios a igos em skliaus os an es la inynišką nomeamen o
indica pp . e dadei a paląsis, pp . eu nisazi či ylis. Isso signi ica que e minologico (mokslino)
nomeamen o desses paixes é aquele insc i y asis skliaus ues, a ele p i ašomas e la yniškasis.
Quando dian e do nome cien í ico p essa-se pp . (no malmen e), isso signi ica que dizendo žąsis
ge almen e emos em men e p ecisamen e aquela e dadei a žąsį (pois ela na Li uânia mais
eqüen e, melho conhecida ou e c.), mas pode se e ki okių žąsų. Po an o jąsis não Anse ,
či ylis não Acan his cannabina (como indicado DŽ). Plg. de TB: žąsys lo . Anse inae, es eu esni
e minai medžąsės, šlakuo osios an ys, iš inės žąsys; žąsys lo . Ande ini, es eu esni e minai
be niklės, gulbės, kosko obos, ik osi os žąsys. Da plg. či yliai lo . Ca duelinae, es eu esni
e mininai akiniuo ieji kikiliai, ame icaniai s ilikai, auksagal iai kikiliai, auksaspa niai s ilikai,
Bonino isos s ilikai, či yliai; či yliai lo . Ca duelis, es eu esni e mos ame ikinis alksninukas,
andinis alskninukas, an ilinis alksninukas, ba zdo asis alksninukas, eu azinis alksninukas, eu
azinis či ylis. Es a e minológica in o mação não especialis a p o a elmen e só con undi ia e,
pe haps, pa a ele se ia de odo desnecessá ia. Po an o BŽ e p ocu ou o nece não oda, mas
ao lei o pe inen e e acilmen e comp eensí el in o mação. Também são ap esen adas não só
7
zoologias, mas e Es a enciclopédia online BŽ os o ganizado es usam como uma on e suplemen a
e nela ap esen ada in o mação baseia-se apenas no caso, se a con i mam e ou as on es.
DANUT LIUTKEVIČIEN. An aš inių pala as signi icamen os pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
bo anikos e minai, plg.: bl ė da žų augalas šako u s iebu, edan is okius gumbus (pp .
algomoji bul ė, Solanum ube osum); baklažãnas šil ųjų k aš ų augalas, edan is okius
žodyne |6 aisius (pp . pap as asis baklažanas, Solanum melongena); juozãžolė k apus ais inis,
condesconis meding pusk ūmis mėlynų žiedų kekėmis (pp . ais inė juozažolė, Hyssopus o icinalis).
Pode-se e , quais as p incipais semas ambos os ocodyna passeiam a alguns
animais desc e e , plg. :
DŽ BŽ
s umb -
zeb as
an ilopė
animal
beždžio-
animal
animal
nė
animal
animal
hipopo a-
animal
animal
mas
animal
a ajo -
ca klys
ojas
animal
aca
animal
dyka ag-
danielius
a ajo -
ojas
elnias
animal
sen i is
jakas
animal
aguo is
bui olas
animal
animal
bisonas
zölėdis
animal
s i na
zölėdis
animal
gi a a
dyka ag-
is animal
as ežys
is animal
BŽ como p incipal semą op ou a pala a animal. DŽ semos, como ê, a iam bas an e e sua escolha
já c ia ques ões. apenas beždžionė ou hipopo amas são e e idos como mamí e os, embo a ais
sejam e ou os abo dados animais. Gênulo p incipal signi icação é na mini s zinduolis, po an o
danieliaus diccioná io a igo essas semos esc e e não p ecisa iam. A ajido es são não só elnias
e jakas, mas ambém (do elenco em ques ão) danielius, ca ė, bisonas, s i na, gi a a, an ilopė,
s umb as. Como aguo is de ine-se bisonas, mas ogus em e danielius, ka ė, elni as, jakas,
bui olas, s i na, an ilopė, s umb as. G olėdžiai são não só s i na e gi a a, mas e a g ande maio ia
dos animais des a lis a. Dyka agiai, além assim de inidas an ilopês e s umb o, é e ka ė, bui olas,
bisonas. Sepa adamen e po êmos, dian e de cada pala a indica
DANUT LIUTKEVIČIEN. An aš inių žodžių eikšmių pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne |7 a
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
in o mação é co e a, mas ainda assim uma ūšies ealijas p ecisa de ini -se homodai. Todos dos
aqui mencionados semų em de iniçãois não udėsi, po an o é p eciso escolhe qual uma ou duas e
8
aplica a odas pala as semelhan es.
Lexinais seman íneas g upos BŽ o am esc i os e edaguados e de algumas pa es da
língua iš ik uko, į a džio, jaus uko, dalely ės, skai a džio, a ski ų būd a džių,
eiksmažodžių e k . g upių žodyniniai s aipsniai. Plg. :
DŽ BŽ ( i s an , k in an ) <...>
uidosmingo ui imo imp essão pa a
bu dinkš iš . kebe iokš
pic dui cib, ci ba js . ožka g i o de
bu dinkš iš . a ojamas ne ikė o
som cib js ., ci ba ca ojan di a kc
<...> bu kū bu kū iš . ab il bu kū iz .,
če kš elėjimo, su a škėjimo sonsui
pamėgdžio i; sin. a kš <...>
B is ik ukas de ini em ge almen e usadas o mulações <...> ao som imêdžio i ou Ž<...> à
imp essão p aizdua . A úl ima de inição signi ica, que de ik uku ma cimas ação não só
audí el, mas ambém isí el. DŽ is ik ukes, como is o de exemplos, de inem-se
a iadamen e sinônimo (če kš ), sinônimo com adicional aiškinim (bu dinkš ) e nusacomujo
modo (bu kū).
O mesmo pode-se dize e sob e a desc ição de sensus ukų: BŽ ap esen am
de inições ó mulas, e DŽ de inições a iam:
bu kū epe ojando usado pa a oz
unsaki i bu ka imui (pp . ab il)
js . epe ojando g i aama ka ė9 kc
[…]...>
js . epe ojando diz g i ando <...>
g i ando
pamėgdžio i <...> čé kš iz . a kš
čé kš iz ., če kš u ilizado
DŽ BŽ jkš šnek. js . ukš, uis (kiaules
a an ) jkš js . dizem a an kiaulê
ožką […] ka ę […]
8
Plg., como a ody ų pala a, de inido po odas (is e dade lhe ca ac e ís icas) semimas:
s umb as animal, zinduolis, žolėdis, a ajo ojas, aguo is, dyka agis.
9
Es a de inição em ge al d ip asmiška se a pala a é chamada pe cebe emos como pažyminį,
p incipal pala a da de inição se á ka ė e en ão a de inição se á daik a a diška.
DANUT LIUTKEVIČIEN. An aš inių žodžių eikšmių pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne |8
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2. REIKŠMS IR REIKŠMS ATSPALVIO SKYRIMAS
Reikšmės BŽ ma cados po núme os, como e em ou os diccioná ios. Reikšmių onsh iai ma cimi
sinalho |. P z.: balsúo ojas, balsúo oja dk . (1) uma pessoa, que em di ei o a o a a a és de
eleições, e e endo ou e c. : Balsúo ojų są ašas. Du an e shiuõs seu go e no elei s b o kai p
nikad poucos o ú o es. • plg. elei o . | homem, que o a: Viss o úo ojus k ičiame Bal agal ės
ã ys. Paklúonėje nãkčiai p iš as Sa is sušlemščia bal agal is ži edus. | žilagal is, žilas: Bal a
daly áu i i ki uosè mūsų s e ai nės konk suose.
bal agal is, bal agal ė bd . (2) ku io bal a gal a: Bal agal is ka lis [e lis].
gal io Vydū no po e ada. Smag olha i em dainúojanças bal agal ès močiu ès.
Sinkllu | sepa ado não só a spal is da signi icação, mas e alguns ou os assun os es e sinal
adicionado an es sub ações al o. (aukš esnysis g au), aukšč. (aukščiausiasis o ma), beasm.
laipsnis), į . (į a džiuo inė o ma), neig. ( eiksmažodis su neiginiu
10
), sng . (sang ąžinė
(beasmenė a osena), p k. (pe kel inė a osena)). P z.: ėd s, ėd bd . 1. mui o sedan e; (4)
sin. ajus: <...> | al o. : Kai a šąla as, kã inas dã osi ėd èsnis. | al o. : shunikas ėd iási sh de
odos qua o. op imi s iškai p . → op imis iškas 1: <...> | al o. : Jõ dá bą p ecisêdia é in i
op imis iškiaũ. <...>.
ex emalmen e p . ao a isca , ul apassando os limi es no mais: <...> | al u a.
: Gáu i ex emaliáusiai ažiã usio lenk ỹnininko p i zą. de als, bd . (4) com odos
os po meno es: Koki de al a ãskai a! | į . :
De alsis plãão da cidade.
in e as, in e-sim sk . kln . (4) seguindo po no eniole o: <...> | į . :
T idešim sis ámžius.
hipe bolizúo i, hipe bolizúoja, hipe bolizã o ksm. (ką) delibe adamen e excessa
algo desc e endo: <...> | neig. (ko): Nehipe bolizúok ajuda s nė isso p jaũ malgai .
žiẽb i, žibia, žibė ksm. 1. (ką) deg i (š iesą), ku i (ugnį): <...> | sng . (kame):
Uma pãskui žibe si lémpos.<...>
10
Ou as pa es da língua com neiginio le an adas sepa adas a igos lexynís icos. No u u o o mesmo
de e ia aze e com nega i amaisiais, bem como sang ąžiniais eiksmažodžiais e sang ąžiniais
daik a a džiais. sob e isso mais amplamen e s . Mu mulai y ė 2012: 7191.
DANUT LIUTKEVIČIEN. An aš inių žodžių eikšmių pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne |9 dulk i,
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
dulkia, dulkė ksm. minulkiais lašais lyno i; sin. dulksno i: V são ý ą dulkė smlkus lie s. | beasm. : Laukè
dulkia, pasiimk skė į. De e dize -se que o sinal | an es encu unimas al u a., al u a., į ., sng . esc e e-se
só naqueles casos, quando delas ma cimi pala as em e neu alias o mas nelyginamąjį g au,
neį a džiuo inę, nesang ąžinę o mas. Quando des es não há, di e e e a a onamen os pa eikimen o, plg.:
sudė ingesnį: Aukščiáusiasis ei smas panaiki no in e io s ins áncijos ei smo sp endi mą. Žemiáusios
ins áncijos ei smo sp endi mai gãli b ū i queixaziam e Apýga dos, e Aukščiáusijam eismáms. <...> 8.
žẽmas, žem bd . (4) <...> 7. pp . aukš ., aukšč. einan is p ieš aukš esnį,
al u a. į . mais simples, menos e oluído, issi u uliojęs: Žemesni eji o gani zmai [gý iai]. Meno eji plan as
. <...> dušim as, dušim sk . kln . pp . į . (4) indo po cen o no en a e dez de en o: Dušim sis lanký ojas.
Dušim ji dali s. iõk is, iõkiasi, juõkėsi ksm. sng . 1. oz e exp essão acial mos a aleg mumo,
aleg iasmá e pan. : Riõk is y s ei ka. Paikai di e mai [ga siai] juõkėsi. Kõ isos esi? Riuiasi kai p e oėlę
ãdęs ( lkõ.).
Ab e iação neig. an e nega i os ad e baodzes ma cação só nos casos em que di e e do simples e
nega i o ad e bawd conjugamen o sin ác ico (e zin i o ne zin i ko /). Quando jungluma não di e e,
ab e iamen o nãoimimas, exemplo: bliáu i, bliáuna, bli ė ksm. <...> 4. (an ko) šnek. al oi, pakel u om dize ;
11
sin. šauk i, ėk i: Vi šininkas ėl bliaũs i iš adi ns ms inginiai s. Neb liáu k a manęs, p s és kal as. Põnia,
nebliáuki e kai p ske djiam, léiski e i mán pasaký i. Apa e menciona-se a ma cação da ans e el ina
a osena. Ji ma caima po do mesmo sinal | e abb e iação p k. Pzj.: jung ės dk . dgs. (2) su uok u es,
casu és: Unidos ių ãpeigos. | p k. : B ęs a des as duas pa ida ijas jun es.
jaũkas dk . (4) o edulco an e pa a animais, pássa os, peixes lio i; sin. masalas: Pabe i
jaũko. | p k. : Vagių pi kėjams. džiū i, džiūs a (džiūna, džiū a), džiū o ksm. 4. (nuo ko, pe
ko) šnek. liesė i, lys i, menkė i: Ji s djus a nuõ ūpesčių. | p k. : Kõ i są lai ką džiūs i p i
knỹgų? !
11
Pode su gi a pe gun a, po que al o., al o. e į . ma cimi em odos os casos (quando ais o mas es ão no
ex o), e neig. não. Isso é po que nos p imei os ês casos mui as ezes di e encia a ki čiação (nuo do que
indicado jun o à pala a de í ulo). E nega i o ad e bo di e en e só o ma (quele e assim isí el) e pode di e i
sin ác ico junglum, aigi, quando ele di e en e, isso e pa odoma. Mas, como já mencionado an e io men e, no
u u o planeja-se ais açõesmažodžiam o mula a igos sepa ados.
DANUT LIUTKEVIČIEN. An aš inių žodžių eikšmių pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne |16
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
blizgė i, bli zga, blizgėjo ksm. <...> 3. (kuo) šnek. aze uma boa imp essão, puikiai acha em,
apa ece em; sin. žibė i: P iš inkims pa ijijos ėl n i blizgė i ži nomais eidai s. Js nuõ aikýs ės
blizgėjo dis ingui i niais musica niais gabmais. | neig. (kuo): Š semès ą an aku sių ži nios ealmen e
nèblizga. Tji p amogų pasáulio es ela nèblizga p o .
APENIBDRINAMOSIOS NOTABOS
1. BŽ pa e do ex o oi esc i a e edaguada não de aco do abėcėlė, e leksinais seman ís icas
g upos. Isso pe mi iu sis ema iskamen e, consis en emen e de ini pa ecidos pala as ou
seus signi icados.
2. Sinkllu | BŽ mos ado e lexal is da signi icação, ans e el inė a osena e sang ąžinė
o ma – ai ienokiu a ki okiu būdu da oma i ki uose žodynuose. Tačiau BŽ ši aip
sepa ados e ais assun os, que DŽ ge almen e não mos ados nemai supe io e mais al o
g au de a ibu os e p e eiksmių, į a džiuo inė o ma, beismenė a osena, eiksmažodžiai
com p e iadiu ne-. Tu in em men e, que em mui os mencionados casos di e e a é mesmo
i ulação e po sinalho | ap esen ado da pala a o mas (ėd us, -i | ėd esni s, -ė | ėd iausias, -a;
de alhes, -i | de alusis, -ioji; hipe bolizuo i | nehipe bolizuo i), BŽ o ganizado es acho, a es es
mos a necessá io.
3. Todas de inições de signi ica i os usadas as pala as, exce o nomes pessoais, no ocodyne
são empelhidos e in e p e ados como an aš iniai. Nisso BŽ di e e do DŽ e de mui os ou os
diccioná. Se o lei o do dicioná io não conhece não só a i ulação da pala a, mas e de qual um
ou ou o de inição da pala a, e des e explicacionamen o as diodyne.
4. Ao o mula de inições BŽ especial a enção é dada à p ecisão e cla eza, es o ça-se e i a
em alguns em ou os diccioná ios oco en es d ip asmiškumų, ydingų loginio a o de inições.
5. BŽ abandonada a manei a de ap esen ação de pala as nes dinio. Seus a igos
diccioná ios com explicações de signi icados, g ama ine in o mação e ilius aciniais
a osenos exemplos êm e eiksmažodiniai e būd a diniai abs ac a, p ie eiksmiai,
deminu y ai. Acla a-se a endência ge al, que BŽ se á isolada e desc i a mui os mais
signi icados do que DŽ. 6. Algumas an e io men e não des ininais ou eng inis conside adas
pala as a no minização mudou, ago a eles são conside ados no miniais, po an o incluídos em BŽ.
DANUT LIUTKEVIČIEN. An aš inių žodžių eikšmių pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne |17
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ŠALTINIAI
BŽ An aš ynas – Bend inės lie u ių kalb os žodyno An aš ynas. P ieiga in e ne e:
h p://bkz.lki.l /an as ynas.
BŽ Bend inės lie u ių kalbos žodynas ( en ido). P iega na in e ne : h p://bkz.lki.l . DŽ
Daba inės lie u ių kalbos žodynas p incipal edi o us S asys Keinys. / 7o amendo. e
suplemen . edi ion. Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as, 2012, XXVI, 969 p.; e são
ele ônica, 2015. P iega na in e ne : h p://lkiis.lki.l . In e ne de ex os de ecu sos
na egados paeseškos sis ema Google (h ps://www.google.l ).
LITERATŪRA
Lazauskai ė V., Liu ke ičienė D. 1998: Valgių i gė imų pa adinimai „Bend inės
lie u ių kalbos žodyne“. – Lie u ių kalbo y os klausimai 40, 205–217.
Liu ke ičienė D. 2006: Bend inės lie u ių kalbos žodynas. Siekiamybė i ealybė. –
Leksikog a ija i leksikologija 1: Aiškinamųjų bend inės kalbos žodynų ak ualijos, Vilnius:
LKI, 9–18.
Liu ke ičienė D., Nak inienė G., Vosyly ė K. 2010: Veiksmažodžiai i jų abs ak ai
Bend inės lie u ių kalbos žodyne. – Leksikog a ija i leksikologija 2, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as, 235–251.
Liu ke ičienė D. 2014: Nuo odinis žodžių aiškinimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne. –
Leksikog a ija i leksikologija 4, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 219–229.
Liu ke ičienė D. GK 2014: „Bend inės lie u ių kalbos žodynas“ žengia į in e ne ą,
Gim oji kalba 9, 15–19.
Liu ke ičienė D. 2015: Bend inės kalbos no mų pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne.
– Bend inė kalba 88, 1–8.
Mikulskas R. 2006: Judėjimo eikšmės kelio p edika ai. Leksikog a inis aspek as. –
Leksikog a ija i leksikologija 1: Aiškinamųjų bend inės kalbos žodynų ak ualijos, Vilnius:
LKI, 146–147.
Mu mulai y ė D. 2006: Kai ku ių daik a a džių apib ėžimas „Bend inės lie u ių kalbos
žodyne“. – Leksikog a ija i leksikologija 1: Ai škinamųjų bend inės kal bos žodynų
ak ualijos, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 34–54.
Mu mulai y ė D. 2012: Vedinių pa eikimo sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos
žodyne. – Kalb os kul ū a 85, 71–91.
DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. An aš inių žodžių eikšmių pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne |18
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Nak inienė G. 2006: S a besnieji „Bend inės lie u ių kalbos žodyno“ seman ikos
aspek ai. – Leksikog a ija i leksikologija 1: Aiškinamųjų bend inės kalbos žodynų
ak ualijos, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 19–31.
Nak inienė G. 2011: Pa ūpinamieji eiksmažodžiai „Bend inės lie u ių kalbos
žodyne“. – Kalbos kul ū a 84, 150–164.
PAT 2002: Paukščių ana omijos e minai = Nomina ana omica a ium / L. Daugno a, R. R.
Bud ys, R. T ainienė; Lie u os e e ina ijos akademija. Ana omijos i his ologijos
ka ed a, Vilniaus uni e si e as. Zoologijos ka ed a. – [Kaunas]: Naujasis lankas:
Lie u os e e ina ijos akademija.
PPŽ 2009: Paukščių pa adinimų žodynas = Vocabula ium nominum a ium = Dic iona y o
bi d names = Vogelnamen e zeichnis = Dic ionnai e des oiseaux = Словарь назва ний
птиц : lo ynų, lie u ių, anglų, okiečių, p ancūzų i usų kalbomis / Vilniaus uni e si e o
Ekologijos ins i u as; suda ė Mečislo as Žalake ičius, I ena Žalake ičienė. – Vilnius:
Vilniaus uni e si e o Ekologijos ins i u as.
Sakalauskienė V. 2003: Leksikos y imo seman iniais laukais aidmuo leksikog a ijoje.
– Leksikog a ijos i leksikologijos p oblemos, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 106–113.
Sakalauskienė V. 2005: Veiksmažodžių abs ak ų pa eikimas daba inės lie u ių kalbos
žodynuose. – Kalbos kul ū a 78, 153–161.
TB – Lie u os Respublikos e minų bankas. P ieiga in e ne e:
h p://www.l s.l /pls/ b/ b.sea ch.
Vikipedija – lais oji enciklopedija Vikipedija. P ieiga in e ne e:
h ps://l .wikipedia.o g/wiki/Vikipedija.
VLE II – Visuo inė lie u ių enciklopedija 2, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos
ins i u as, 2002.
VLE IX – Visuo inė lie u ių enciklopedija 9, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos
ins i u as, 2006.
Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos Konsul acijų bankas. P ieiga in e ne e:
h p://konsul acijos. lkk.l /li /konsul acijos/paieska.h ml.
Į eik a 2016 12 28
Adop ado 2017 01 20
DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]
