LIETUVIU
KALBOTYROS
KLAUSIMAI,
XXVIII
(1989)
KALBU
RYSIAI
IR
SAVEIKOS
JANINA
JANAVICIENE
LEKSINIAI
GERMANIZMAL
ZEMAICIU
NAUMIESCIO
SNEKTOJE
T i inama,
kad
bend inéje
lie u iy
kalboje
ge manizmu,
palyginus
su
sla iz-
mais,
a ojama
maZdaug
is
ka us
maziau
(Sabaliauskas,
1967,
72).
PanaSiai
y a
i
daugelyje
a miy.
Ta¢iau
de aliai
i y us
Zemai iy
Naumiescio
Snek a,
galima
i -
in i,
kad
joje
Si
p opo cija
y a
maZdaug
p ieSinga.
Tokia
didele
okie iy
kalbos
in e e encija
ie iniy
gy en ojy
kalboje
lémé
pi -
miausia
daugelis
eks aling is iniy
ak o iy,
nes
jie
kalby
in e e encijai
u i
j akos
daugiau
negu
s uk i iniai
kalbos
ski umai
(Wein eich,
1953,
3).
Pag indiniai
eks aling is iniai
ak o iai,
leme
okie iy
kalbos
leksiniy
elemen u
isigaléjima
Zemai iy
Naumies io
gy en ojy
kalboje,
bu o
Snek os
geog a iné
pa-
dé is
i
jos
is o ija.
Nuo
idu amZiy
pasienio
Zemai ija
su
Ry y
P isija
i
Klaipé-
dos
k aS u
siejo
glaudiis
ekonominiai
i
p ekybiniai
ySiai.
Vie iniai
gy en ojai
p isimena,
kad
jy
seneliai
ezda e
pa duo i
Zemés
Ukio
p oduk us
j
Tilze,
Ragaine,
Rusne
i
ne
Ka aliau iy
(da
plg.
Kymmep,
1951,
229).
Nuo
XVIII—
XIX
a.
yko
lie u ininky
(i
okie iy)
mig acija
i
Zemai ija.
Kylan
i
iSsiplé ojus
kapi aliz-
mui
Lie u oje,
siy
ie o iu
maZazemiai
i
beZemiai
auké
uZda biau i
j
Ry y
P i-
sija
i
Klaipédos
k aS a.
IS
p adziu
yko
i
a i k8¢ias
p ocesas.
Sioje
Zemai iy
Snek oje
aps u
ge manizmy,
ypa
y esnés
ka os
ymoniy
bui i-
néje
kalboje.
Cia,
kalban
apie
namy
apy okos
eikmenis,
ama us,
mais o
i
paSa y
pa uosima,
gy uliy
p ieZi i a
i
pan.,
kas
penk as
Se8 as
e minas
—
okiSkas.
Be-
eik
isi
s a ybos,
anspo o,
Zemés
kio
pada gy
i
ju
daliy
pa adinimai
i gi
a neS i
keliaujan iy
okieciy
meis y,
s a iusiy
namus
Zemai ijoje.
An ai
pakei us
Ry u
P isijoje
i
Zemai ijoje
seno iskus
s ogus
su
lau iniais
nuleis ais
galais
nau-
jais
d i8lai iais
s ogais,
skliau us
im a
adin i
gé eliais
(plg.
ok.
Giebel;
Gimbu as,
1958,
156).
Visi
ie iniy
Zemaiéiy
kalboje
esan ys
ge manizmai
ski s y ini
j:
1)
senuosius
skolinius,
uZsilikusius
da
eikiausiai
nuo
k yZiuo iy
uzka ia imo
laiky,
p z.:
dik as
‘ i as’
(< ok.
dial.
dich ),
puc o i
‘ algy i,
S eis i”
(< ok.
dial.
pu zen),
skiiné
‘da ziné’
(<
ok.
dial.
schune,
skunia,
skuna),
s aldis
‘ a as’
(<
ok.
dial.
s ald),
s uba
‘kamba ys’
( ok.
dial.
s uba,
s ub,
s 6be)'
i
2)
élesnius
skolinius,
ku ie
kilmés
po%ii iu
d ejopi:
a)
a nes i
lie u ininky
i
b)
pasisa in i
iesiogiai
bend au-
jan
su
okie iais
i
su okie éjusiais
lie u ininkais.
1
Siuos
i
kai
ku iuos
ki us
os
g upés
ge manizmus
a oja
ne
ik
mums
ipima
Snek a,
be
i
ki i
pap isés
pie y
i
aka y
Zemai iai.
127
Kaip
ma y i
i
pa yzdziy,
dauguma
okiSky
leksemy
j
Zemaiciy
i
lie u ininky
kalba
a éjo
ne
iS
bend inés
okie iy
kalbos,
o
i§
a minio
jos
a ian o,
a o o
ano
me o
MaZojoje
Lie u oje,
daugiausia
Pla deu sch
i
Niede deu sch,
p z.:
kiulkis
(lie .
—
kilkis)
‘ i y
bul iy
i
mil y
kukulis’
(plg.
ok.
dial.
kilke),
pli imé
‘sly a’
(< ok.
dial.
plime,
plg.
okieciy
bend inés
kalbos
P laume),
S ¥ as
‘nejudan is,
sus inges’
(<
ok.
dial.
s iw,
plg.
bend inés
okie iy
kalbos
s ei ),
Spicbukas
‘pa-
dauza’
(<
ok.
Spi z
‘a8 us,
kandus’
+
ok.
dial.
babe
‘ aikas’),
Pak aS iniai
Zemai iai
daug
okiSky
skoliniy
bus
ga e
pe
lie u ininkus.
Jie
a -
sine’é
daug
okisky
ZodZiu
is
Ry y
P isijos
i i8
Klaipédos
k a8 o.
Sunku
daba
nus a y i,
ku iuos
ge manizmus
Zemaiciai
pasiskolino
iesiogiai
i8
okie iy,
o
ku-
iuos
pe
lie u ininkus.
Tik
iena
aiSku,
kad
lie u ininky
j akoje
daugelis
ge maniz-
my
apo
labai
populia iis
Zemaiciy
a méje.
Nemokédami
okieéiy
kalbos,
Zemai iai
pap as ai
neski ia,
ku
ju
okiskas,
o
ku
lie u i8kas
Zodis.
Tik
labai
konk e¢ius
a neS us
a
suku us
daik us
eiSkiq
skoliniai
neabejo inai
papildo,
p a u ina
Zodyna
(Wein eich,
1953,
53).
Tokie
bu o
miné i
konk e iis
zemés
Ukio
pada gy
i
namy
apy okos
daik y
oki8ki
pa adinimai,
p z.:
diSlius
‘ ezimo
g aZulas’,
s a igas
‘g andiné’,
pmas
‘ echn.
di zas’,
liddingé
‘ ezimo
dalis’,
eipas
‘ a o
apkaus as’,
be
isai
neZino
jy
lie u isky
a i ikmeny.
Apsk i ai
lie u ininkai
a sineSé
daug
Zemai iams
nezZinomy
daik y
i
ju
pa adi-
nimy.
Visas
Sias
ealijas
adino
sa ais,
dazniausiai
okiskos
kilmés
pa adinimais,
ku iuos
i
pe émé
Zemai€iai.
Ne
be
lie u ininky
pagalbos
Zemai iai
pasisa imo
daug
seman iniy
e iniu,
P z.:
gi iné
kiaiilé
‘Se nas’
(plg.
ok.
wildes
Schwein),
gi iné
dn is
‘laukiné
an is’
(plg.
ok.
wilde
En e)
i
k .
P ie
okiy
seman iniy
ge manizmy
eikia
da
p iski i
aps a y i
‘apsi i i
mezginiais’
(plg.
ok.
abse zen),
ykdji
pé nycia
(lie u ininkai
sako
pié nycia)
‘didysis
penk adienis’
( ok.
s ille
Woche).
Da
plg.
Sdmpos
Zédis
“keiksmaZodis’
(yok.
Schimp wo ),
Sampio i
(lie u ininkai
sako
Sempuo i
‘keik i,
plis i’
(i§
ok.
schimp en).
Kai
ku ie
Zodziai,
pe éje
i
ki a
kalba,
pakei ia
sa o
p asme,
daugiausia
ja
p ap-
lésdami.
Ka ais
jie
isai
ne enka
sa o
pi mykS io
u inio
(Wein eich,
1953,
48,
49).
Tokiy
okisky
leksemy
y a
i
Zemai iy
a méje.
Pa yzdZiui,
eiksmazodis
sa-
puo i
(i8
ok.
schép en)
lie u ininkams,
kaip
i
okie iams,
eiSkia
‘sem i’,
0
Ze-
mai¢iams
‘ algy i’.
Susiau éjo
i
eiksmaZodzZio
puc io i
eik’mé
‘ algy i,
S eis i’
( ok.
dial.
pu zen).
Tokia
eik’me
iSlaiké
lie u ininkai,
be
Zemai iams
sis
Zodis
eiskia
ien
‘ algy i’,
pyz.,
iskq
supucd o
‘ iska
su algé’.
Idomus
eik’més
paki imo
pa yzdys
—
Zodis
wlende is
‘a kliy
pi klys’
(i$
ok.
Holldnde
‘olandas’),
anks iau
susijes
su
a kliy
pi kimu
i
pa da imu.
Ilgainiui
jis
ne eko
sa o
pi myk& és
e noniminés
eikSmés
‘olandas’
i
daba
wlende is
Zemai-
Giui
ei8kia
‘a kliy
pi klys’.
Ki as
pa yzdys:
lie u ininky
a neS a
Zodj
kézas
‘sii is’
(iS
ok.
Kase)
Zemai iai
p i aiké
ik
lydy am
si iui
adin i.
Naminis
sii is
Zemaiciu
kalboje
i
liko
si iu.
Lie u ininkai
ké#u
adina
be
kokj
si j.
Reikia
pazymé i,
kad
daugelis
okisky
ZodZiy
uzsikonse a o
Zemai¢iy
Naumies-
Gio
Zemai iy
i
lie u ininky
kalboje.
Bu e
Ry y
P isijos
lie u ininkai
i
Klaipédos
k a8 o
okiediai
jy
nebeZino,
ypa
y
Zodziy,
ku ie
j
lie u iy
kalba
pe éjo
i§
okie iy
128
a minio
a ian o,
p z.:
ka ndlé
‘pe kasa,
g io ys’
(i8
ok.
dial.
ka ndle),
igelis
‘puomas
a kliams
p i is i’
( ok.
dial.
igel),
§ dm
‘ i as’
( ok.
dial.
§ aém)
i
k .
Zemai iy
Naumies io
a méje
okiska
leksika
suda o
okias
ySkesnes
seman i-
nes
g upes:
namy
ikio,
apy okos
i
bui ies
eikmenys:
akSeliné
‘kapojams
uoS i
masina,
(i8
ok.
Hacksel
‘kapojai’),
bliibe is
‘ adijas’
(i8
ok.
blube n
“bu bé i’),
b iliai
( a ia
b jlé)
‘akiniai’
(i8
ok.
B ille),
kédiké
‘g andinélé,
é inys’
(hib .
i8
ok.
dial.
kédey’
kuFbas
‘pin iné’
(plg.
ku bélis
‘k epSelis’
ok.
Ko b),
liddé
‘lapy
kapojimo
ma%inos
dézé’
(plg.
ok.
dial.
6d
‘dézé’),
pilcdekis
‘kailiné
giinia’
(i8
ok.
Pelz
‘kailis’,
Decke
‘uZ iesalas’),
an uo as
( dn ii s)
iéd as
‘kibi as
su
ma a imo
juos omis’
(hib .
plg.
ok.
Rand
‘k aS as’),
igelis
‘buomas
a kliams
p i iS i’
(i8
ok.
dial.
igel),
Si ipunde
‘ inklas
Sienui,
Siaudams
ne& i’
(plg.
ok.
schép en
‘sem i’,
Bund
‘ ySulys,
pundelis’),
s é kis
‘skalbiniy
s andin ojas’
( ok.
S a ke),
plg.
S e ki io i
(S e kiii i)
‘s andin i’
( ok.
s d ken),
iizé
‘maiSelis’
(i8
ok.
Dose;
plg.
abék iizé
‘hib .
maiSe-
lis
abakui’),
ané
‘ onia’
( ok.
Wanne),
Zakas
(Zaks)
‘maigas’
(plg.
ok.
Sack).
Valgiai,
gé imai:
bydelis
‘pikliuo i
mil ai’
(plg.
ok.
beu eln
‘pikli io i
mil us’,
ma y ,
i$
jo
a minio
a ian o,
plg.
Ze.
bydeliuo i
‘pikliuo i’),
mb iii é
‘meduolis,
page in as
py agas’
(plg.
ok.
P ings en
‘sekminés’,
B o
‘duona’),
gi ie cai
‘p ies-
koniai’
(i8
ok.
Gewii ze),
ka e i ai
‘ iole inés
sodo
uogos’
(plg.
ok.
Ko in he
‘smulkios
azinos’),
kli psai
‘mésos
kukuliai’
(i8
ok.
Klops),
k ¥gés
‘smulkios
sly-
os’
(i§
ok.
K iecke),
ly e u s as
‘kepeniné
deS a’
(i8
ok.
Lebe
‘kepenys’,
Wu s
‘deS a’),
ma maliddé
‘ma meladas’
(i8
ok.
Ma melade),
masina
(majna)
‘ i ykla’
(plg.
Kochmaschine
‘kaimo
i ykla’),
pli imé
‘sly a’
(i8
ok.
dial.
plime),
p ys ekis
“‘pus yciai’
(i8
ok.
F iihs iick,
plg.
Ze.
p ys ekiau i
‘pus yéiau i’),
plékiai
‘a izy
d ib-
sniai’
(i8
ok.
Flocke),
Smdn a
‘g ie iné’
(i8
ok.
dial.
smdand),
smul é
‘kiaulienos
aukai’
(plg.
ok.
Schmalz),
smeki o i
‘ agau i’
(schmecken),
sme leki io i
‘sma-
gu iau i’
(i8
ok.
dial.
smé
licken
‘laizy i
aukus’),
sliu p i
‘s éb i’
( ok.
schlii en),
Slidpy i
‘godziai
és i,
algy i’
(plg.
ok.
schliip en
‘slys i,
i8slys i’;
da
plg.
Sliipas
“daug
algan is’),
swkuliddé
‘Sokoladas’
( ok.
Schokolade),
i ki as
‘deS a’
(plg.
ok.
Wu s ),
zdmgu kis
‘séklinis
agu kas,
ma inuo as’
(plg.
ok.
Samen
‘séklos’,
Gu ke
‘agu kas’),
zdnkukas
‘sluoksniuo as
py agas’
(plg.
ok.
Sandkuchen
‘smélinis
py agas’).
D abuiZiai,
a alyné:
dncugas
‘kos iumas’
( ok.
Anzug),
élskis
‘kakla ai& is’
(iS
ok.
dial.
hdlshen;
plg.
Ze.
pasielski io i
‘pasi i8 i
kakla ai& i;
pasipuos i’),
ke-
dels
‘sijonas’
(i
ok.
dial.
kedele),
kleidé
‘suknelé’
(i8
ok.
Kleide;
plg.
hib .
klei-
diké
‘maza
suknelé’),
kuzjakas
(kuzjaks)
‘8 a kas’
(plg.
ok.
dial.
koz
jake
‘kelio-
ninis
apsiaus as’),
ge malka
‘kepu é
su
snapeliu’
(plg.
ok.
dial.
ge méle),
micé
“kepu é’
(iS
ok.
dial.
mu ze;
plg.
muciké
‘mo e iska
kepu ai é’),
si Sis
‘p ijuos é’
(i8
ok.
Schii ze),
s i mpos
‘kojinés’
(i8
ok.
S iimp e),
s eliai
‘auliniai
ba ai’
( ok.
S ie eln),
zandélés
‘ asa iniai
ba eliai’
( ok.
Sandale).
Da bo
j ankiai,
maSinos,
p ie aisai:
dkas
‘kaup ukas’
(i8
ok.
Hacke;
plg.
akd is
<akdi is
‘mazas
kaup ukas’;
da
plg.
ak io i
‘kapo i,
kaup i’
i8
ok.
hacken,
kiyps-
akis hib .
‘kaup ukas’),
d ésmaSyné
‘kuliamoji
maSina’
( ok.
d eschen
‘kul i’),
ékelis
‘ aselis’
(i$
ok.
Haickel;
plg.
ékeliuo i
‘megz i
aseliu’
( ok.
héckeln),
kd as
9.
678
129
*ka u is’
(i8
ok.
Ka en;
plg.
ka o i
‘ eZ i
ka uciu’
—
i8
ok.
ka en),
k ipé
‘ko-
pé ios’
(i8
ok.
dial.
k ippe;
plg.
k ipés
‘ ezimo
ga deliai’,
k ipiké
‘kope élés’),
k iizai
‘ aukinukai’
(iS
ok.
K ause;
plg.
apk izio i
‘apsii i
aukiniais’),
ma igalis
‘p ie aisas
d abuziu
lyginimui’
(i8
ok.
Mangel),
mangaliuo i
‘koéiuo i,
lamdy i’
( ok.
mangein),
hib .
susimangalia es
‘susilamdes’,
Slégd
‘kijis’
( ok.
Schidgel),
S apno elis
‘adymo
ada a’
(i8
ok.
dial.
s opnédel;
plg.
S ap o i
‘ady i’
i8
ok.
s op-
en),
da
plg.
S apiné
Gda a
‘adymo
ada a’,
i idas
‘ e pimo
a elis’
(plg.
ok.
Winde
‘suk u ai’).
S a ybiné
e minija,
baldai:
be ikis
||
ba ikis
‘suolas’
(i8
ok.
Bank
pl.
Banke),
dakponé
‘ée pé’
(i8
ok.
Dachp anne),
é elis
‘oblius,
d oZ u as’
(i8
ok.
dial.
héwel),
é eliuo i
‘obliuo i’
( ok.
dial.
héweln),
é eliodé
‘guis iukas’
(i$
ok.
dial.
heweléde),
gé elis
‘saspa a’
(i8
ok.
dial.
gebel),
k asé
“mink8 a
kédé,
o elis’
(plg.
ok.
K asse
‘pin as
o elis’),
kélno ius
‘ iisys’
(i8
ok.
Kelle ),
liddé
‘s aléius’
( ok.
dial.
léde
‘dé-
%€’),
mu lio as
‘sienoju
ainikas
gegnéms
uZdé i,
gegninis’
(i8
ok.
dial.
mii enla e),
s énde is
‘ o os
s ulpas’
(i8
ok.
S dnde ),
S$ e is
‘k osniakai8 is’
(i8
ok.
Schie-
be ),
si u kS ainis
‘kaminas’
( ok.
Scho ns ein),
Spygelis
‘ eid odis’
( ok.
Spiegel),
S ilé
‘kéedé
(S uhl),
S élis
‘ske sinis
balkis’
(plg.
ok.
Schwelle
‘ske sinis
slenks is)’,
émpelis
‘apa iné
namo
dalis
i ’
pama y’
(i$
ok.
T empel),
inkelis
‘kampainis,
kampas’
(i8
ok.
Winkel;
plg.
i
i ikelj
“kampu’).
Zmogaus
eikla
i
da ba
apibidinan ys
Zodziai:
byga as
||
baga as
‘ka is,
paga-
lys’
(plg.
ok.
Bagge
‘Zemkasé,
a o a
gin a ui
kas i’;
plg.
byga uo i
||
baga uo i
“mojuo i
ka imi,
pagaliu’),
bilde iuo i
‘ o og a uo i’
(i8
ok.
Bild
pl.
Bilde
‘pa eiks-
jas,
o og a ija’),
b iakio i
‘p i eik i’
( ok.
b auchen),
be S uo i
‘ in i
plausine’
(plg.
ok.
Bii s e
‘Sepe ys’),
bé s as
“plau8iné’,
liodio i
‘k au i,
pakuo i’
( ok.
laden;
plg.
liddingé
‘k o inys,
ezimo
dalis’),
ple io i
‘lygin i
(mila)’
(i8
ok.
pla en),
u-
ligo i
‘lygin i
di a
olu,
ko iuo i’
(i8
ok.
ollen
‘ is i,
i iné i’;
plg.
ais
‘apkiinus
aikas’),
Sapuo i
‘kims i’
(i8
ok.
dial.
S4pen;
plg.
Sapiné
‘Ciuzinys’),
Spo o i
“kaup i’
( ok.
spa en),
Sneide iuo i
‘siu éjau i’
(plg.
ok.
Schneide
‘siu éjas’,
plg.
Sneide ai-
is
‘siu éjélis’,
Sneide ka
‘siu éja’).
Vaikai,
mokymo
eikmenys:
5d/é
‘kamuolys’
( ok.
Ball,
plg.
boliké
‘s iedinu-
kas’),
gibiu zdukas
‘gimimo
diena’
( ok.
Gebu s ag),
klinge is
‘skambu is’
(i$
Ry -
p iisiy
ok.
Klinge ,
li .
ok.
Klingel;
plg.
klinge iuo i
‘skambin i
skambu iu’),
pe -
nole
‘plunksniné’
(i8
ok.
dial.
pe néle),
sp idikis
‘pamokymas’
(plg.
ok.
dial.
p e-
dig ),
Spyliio i
‘Zais i’
( ok.
spielen;
plg.
p aspylido i
ka q
‘p alaimé i
ka a’),
Siilé
‘mokykla’
(lie u ininky)’
( ok.
Schule),
oby is
‘iSdykau i,
siaus i’
(i8
ok.
oben).
Vazia imo
p iemonés:
béné
‘ aukinys’
(i8
ok.
Bahne,
plg.
hib .
bo ikelis
‘gele-
Zinkelio
bégiai’),
g dn a
‘“z y kelis,
kelias’
( ok.
G and
‘“zyy as’),
liddingé
‘ ezimo
dalis,
k o inys’
(i8
ok.
dial.
liéding),
lidge is
‘ eleno
guolis’
(iS
ok.
dial.
/ége ),
pypeliuo i
‘signalizuo i’
(i8
ok.
dial.
pipeln),
pypelis
‘au omasinos
signalas’
( ok.
dial.
pipel),
eipas
‘ a o
apkaus as’
( ok.
dial.
ei ),
amgas
‘ a y
ske sinis’
( ok.
dial.
unge),
a as
‘d i a is’
( ok.
Rad),
Sépis
‘lai as’
( ok.
Schi ),
Shipkos
‘ ogés’
(hib .
iS
ok.
dial.
sleppe
i
sla iskos
p iesagos
-k-;
plg.
Slypku és
‘ ogu és’),
Spd-
negelis
‘me alinis
ezimo
kais is’
( ok.
Spannegel).
130
P ekyba:
(pa)
bu guo i
‘pa duo i
k edi an’
( ok.
bo gen,
plg.
an
bu gos
‘skolon’),
pygelininkas
‘smulkus
p ekiau ojas
u guje’
(plg.
ok.
dial.
pigel
“bidelé’),
e ice-
lis
‘neSulys’
( ok.
Ranzen),
s i kis
‘gabalas’
( ok.
S ick
plg.
s ukélis
s ukely is
‘gabalélis’),
smukuliuo i
‘ e s is
p ekyba,
kon abanda’
(plg.
ok.
schmuggeln;
plg.
Smukulis
||
Snukilninkas
‘biznie ius,
spekulian as’),
wlende is
‘a kliy
p ekiau ojas’
(i$
ok.
Hollande
‘olandas’).
Laiko
eiSkimas:
jiinis
‘bi zelis’
( ok.
Juni),
mume i
‘ uoj
pa ’,
minii a
‘minu e’
( ok.
Minu e);
plg.
minii ininkas
‘minu iy
odykleé’),
s imda
||
s iinda
‘ alanda’
( ok.
S unde);
plg.
s indininkas
|
s imdininkas
‘ alandy
odyklé’;
plg.
hib .
pié -
s undé
‘pie y
pe auka’).
Vals ybé,
adminis acija:
cai unga
‘laik aS is’
( ok.
Zei ung),
kali izé
‘kaléji-
mas’
(plg.
ok.
Klause
‘a sisky élio
bis iné’),
ubéZg abé
‘ als ybiné
siena,
iba
a p
Zemés
sklypy’
(hib .
i8
ok.
G aben
‘g io ys’
i
sl.
py6eo c).
Zmogaus
iding
biisena
i
iSo e
nusakan ys
ZodZiai:
d imelis
‘s ambus
paauglys’
(plg.
ok.
dial.
d immel),
éli o i
‘ ik i’
( ok.
ehlen,
plg.
élé
‘ ikumas
( izinis)’,
u si
‘apsuk i
mo e is’
( ok.
u sch),
gili kis
‘pasisekimas,
laimé’
( ok.
Gliick,
plg-
giliukingas ‘laimingas’
i8
gliicklich,
giliukingai
‘laimingai’,
negili kis
‘nelaimé’),
li s as
‘ge a
nuo aika’
( ok.
Lus
‘nuo aika’,
plg.
lius a d i
‘linksmin is’),
Spikuo i
‘ aiden is’
( ok.
dial.
spiiken),
Spi kas
‘ aiduoklis’,
smékla
(iS
ok.
dial.
spike),
S imio i
‘p i ik i’
( ok.
s immen,
plg.
iS imiuo i
‘da
bi i
ge os
s eika os’),
S a kus
‘s ambus’
( ok.
s a k),
S ic io i
‘p akai uo i’
( ok.
schwi zen),
Saka iné
‘apga iké
mo e is’
(plg.
ok.
schache n
‘spekuliuo i,
e s is
neS a iais
da bais’),
Spicbukau i
‘k és
iSdaigas’
(plg.
ok.
dial.
Spi zbibe
‘padiikes
aikas’),
wi kulis
‘s ambus
y as’
(plg.
ok.
Onkel
‘dédé’).
Zmoniy
san ykiai:
d eliuo i
‘niek.
S ebeldziuo i
( okiskai)’
(i8
ok.
dial.
d i-
el),
dine iuo i
‘plis is,
keik is’
(plg.
ok.
donne n
‘g iaus i’,
plg.
uZdine iuo i
‘nusi-
keik i’),
e?geliuo is
‘ba is,
pyk is’
( ok.
d gel'n),
e gelis
“apmaudas,
pyk is’
( ok.
A ge ),
kama da as
||
kama é as
( ok.
Kame ad),
li osininkas
(I' isininks)
‘inamys’
(plg.
ok.
Lossman;
da
plg.
li osininkau i
“bi i
jnamiu’),
/ébé
(liebi)
‘ge as
gy eni-
mas’
( ok.
Leben
‘gy enimas’),
liu é ija
‘ izika’
( ok.
Lo e ie
‘lo e ija’),
S ydio is
*ba is,
pyk is’
( ok.
dial.
s ide,
plg.
susis ydio i
‘susipyk i,
susiba i’;
(5)
Pdals
*ka s akosis’,
(§) dmikis
‘ka S ako%is’),
ime iuo i
‘ aukS i
niekus’
(plg.
ok.
Humo
‘jumo as’).
‘
Ligos
i
ju
gydymas:
anjsai
‘anyziai’
( ok.
Anies),
Spiili io i
‘ idu iuo i’
( ok.
spiilen
‘skalau i’),
slek uo i
‘blogai
jaus is’
(plg.
ok.
schlech
‘blogas,
blogai’;
da
plg.
slek iimas
uzéjo
‘pasida é
bloga’,
mdn
Slek ai
‘man
bloga’),
S inkspi u is
“amo-
niakas’
(plg.
ok.
s inken
‘ u é i
k apa’),
e ki io i
‘ eik i,
padé i’
( ok.
we ken).
I ai iis
ki i
Zod%iai:
bybelis
‘biblija’
( ok.
Bybel),
u si
mo e is
‘apsuk i
mo e is’
( ok.
u sch),
je gau
||
jaFgau
is ik .
‘ aje’
(plg.
ok.
He
Go ),
juksai
“SiukSlés’
( ok.
Jucks),
ka ndlé
‘g io ys,
pe kasa’
(i8
ok.
dial.
ka nél),
kliipe is
‘a lygini-
mas
uz
da ba
p oduk ais’
(plg.
ok.
dial.
klupe
‘kySis’),
k épelis
‘lwo8ys’
( ok.
K iippel,
plg.
k épeliuo i
‘Slubuo i’;
da
plg.
k ipal,
k ipal
‘in e j.
S uba imui
nusa-
ky i’),
knipelis
‘pagalys’
( ok.
Kniippel),
kii é
‘kalaku é’
(i8
ok.
dial.
ku e,
plg.
ki inas
‘kalaku as’;
da
plg.
ku iks
|
ku y is
||
ku i is
hib .
‘kalaku iukas’),
ige-
-
131

lis
‘lui as,
gabalas’
(i8
ok.
Riegel,
plg.
susalo
j
igelj
‘suSalo
j
gabala,
lui a’),
S akai
‘silpnai’
(plg.
ok.
schwach
‘silpnas’),
s u kis
‘gand as’
( ok.
S o ch).
Voki8ki
ZodZiai,
pa eke
j
ie iniy
Zemai iy
Snek a,
p isi aiké
p ie jos
a i inkamy
no my.
Daba
sunku
a ski i,
ku iais
a ejais
jie
ga o
lie u ininky,
ku iais
Zemai iy
da ybinius
o man us.
Ta iau
aisku
iena,
kad
i§
lie u ininky
gau us
okiskus
¥odzius
Zemai iai
ge okai
pe di bo.
An ai
i$
lie u ininky
gau o
Siipelé
‘sem u é’
(plg.
ok.
schdp en
‘sem i’)
Zemai iai
pasida é
Si peliné
i $j
Zodj
émé
a o i
eiks-
me
‘s ambaus
eido
mo e is’,
iS
lie u ininky
spd as
‘kas u as’
( ok.
Spa en)
pasi-
da é
spa inas
‘sem u élis’.
P ie
okisky
s iuby
pa adinimy
bu o
p idé a
zemai is-
ka
p iesaga
-yné,
p z.,
pliiamynée
‘saldi
s iuba’,
miizpné
‘pieniska
s iuba’,
yzjné
‘ a -
kuo u
kleckeliy
s iuba’
i
k .
Zemai iai
pasisa ino
nemaZa
hib iduy,
.
y.
sudu iniy
ZodzZiy,
i§
lie u ininky
a ba
juos
pa ys
pasida é
(daba
ai
sunku
nus a y i).
Jy
ienas
démuo
okiskas,
ki as
lie u iskas,
p z.,
bo ikelis‘gelezinkelis’
(hib .
i$
ok.
Bahne
i
lie .
kélias),
d ankubi-
lis
‘s a iné
jo alui
laiky i’
(i$
ok.
dial.
d ank
‘jo alas’
i
lie .
kubilas),
Zi ikspi os
*pju enos’
(iS
yok.
Jucks
‘SiukSlés,
a liekos’
i
lie .
spi os),
Sie ik ipés
‘ ezZimo
Soniniai
ga deliai’
( ok.
K ippe
“kopé ios’,
da
plg.
Sie ik ipé
“ilgos
kopé ios’),
S i imp ysis
‘kojiniy
ais is’
( ok.
S ump
pl.
S iimp e).
Pasi aiko
i
Siaip
jau
labai
sulie u-
in y,
iesiog
pe di b y
ZodzZiy,
p z.,
SnipS ukas
(lie u ininkai
a ia
Snipeldukas
‘nosiné’
( ok.
Schnup uch,
ok.
dial.
sn i eldok
‘nosiné’).
Lie u ininkai
bus
pe éme
a minj
a ian a
sni eldok
da
ebegy endami
Ry y
P isijoje
bei
Klaipédos
k aS e
i
a sineSe
i
Lie u os
puse.
Kalban
apie
oki8ky
daik a a dziy
kai ybine
adap acija,
eikia
kons a uo i,
kad
ZodZiai,
ku ie
baigési
kie uoju
p iebalsiu
a
balsiu,
lie u iy
kalboje
apo
6-
kamieniais,
p z.,
ku bas
‘pin iné’
( ok.
Ko b),
bé s as
‘plausiné’
( ok.
Bii s e
‘Se-
pe ys’)
i
k .
Daik a a dZiy
ienaskai a
ne e ai
bu o
pada oma
is
okieciy
kalbos
daugis-
kai os
kamieno,
p z.,
bilde is
‘pa eikslas,
nuo auka’
( ok.
Bild
pl.
Bilde ),
kin-
de is
‘ aikas’
(i8
ok.
Kind
pl.
Kinde )
i
k .
Daugelis
daik a a dZiy
ga o
lie u iskas
deminu y ines
p iesagas:
-y is,
-elis,
-ai is
(Ze.
-a is),
-iké,
-iné,
p z.,
ku is
‘kalakudiukas’
(i8
ok.
dial.
ku e),
muciké
‘kepu ai é’
( ok.
Mii ze),
plecdi is
(plecd is)
‘plo elis,
Zemés
sklypelis’
( ok.
Pla z
‘ ie a’),
s ukélis
‘gabalas’
( ok.
S iick),
s ubiné
‘kamba iné,
a nai é’ ( ok.
dial.
s ub,
s ébe
‘kamba ys’).
Bi a
i
p ieSingy
a ejy
(jie
nedaZni),
kai
i§
lie u isky
pama iniy
ZodZiy
bu o
pada omi
ediniai
su
okiska
p iesaga,
p z.,
kiaule ija
‘kiaulys é,
ne a ka’
(plg.
ok.
Schweine ei
—
p iesaga
-e ei),
pinke ijd
“painia a,
ai
kas
supainio a’.
Da
plg.
o og a is as
‘ o og a as’
elek is as
‘elek ikas’
i
k .
Vokiski
biid a dziai,
pa eke
ji
ie os
lie u iy
kalba,
pap as ai
gauda o
lie u is-
ka
p iesaga
-ingas*,
p z.,
giliukingas
‘laimingas’
( ok.
gliicklich),
lis ingas
‘klas in-
gas’
( ok.
lis ig).
Pig.
a i inkamus
p ie eiksmius
giliukingai,
lis ingai.
Bid a dziai
1
*
Ji
p imena
okie iy
-ig-,
-(/)ich
i
u i
panaSiq
eikSme.
132
u idinas
‘ap alus’
( ok.
und),
ka i inas
‘pa enkin as’
pasida y i
pagal
lie u iy
kipinas
modelj.
"
Veiksmazodziai
bu o
daugiausiai
adap uojami,
p idedan
p iesagas
-uo i
(Ze.
-ii i,
-du i),
e iau
sla y
kilmés
-a o i,
p z.,
deki io i
‘apdeng i
ginia’
( ok.
decken),
élido i
‘ ak i’
( ok.
ehlen),
knibeliuo i
‘di biné i,
k api y is’
(plg.
ok.
knibbeln
“ i8 i’),
lius a é i
‘linksmin is’
(i8
ok.
daik a a dzio
Lus
‘ge a
nuo aika’),
p y5-
ekiau i
‘pus y iau i’
( ok.
F iihs iick
‘pus y iai’),
Slek do i
“blogai
jaus is’
(iS
ok.
schlech
‘blogas’)
i
k .
Ka ais
lie u iska
p iesaga
p idé a
p ie
okiskos,
p z.,
di -
ne iau i
‘keik i’
( ok.
donne n
‘g iaus i’),
plané do i
‘planuo i’
( ok.
planie en),
u né iio i
‘spo uo i,
mankS in is’
( ok.
u nie en).
Vokie iy
kilmés
eiksmazZodZiai
daZnai
u i
lie u iskus
p ieSdélius,
p z.,
apSam-
pio i
‘iSba i’
{S imio i
“bi i
ge os
nuo aikos,
s eika os’,
nuanio i
‘nu a gin i’
( ok.
ahnen),
pas eliuo i
‘uzZsaky i,
pa ipin i’
( ok.
s ellen),
supuc o i
‘su algy i’,
susix ydio i
‘susiba i,
susipyk i’
( ok.
dial.
s eiden),
uzdime iuo i
‘nusikeik i’,
uzklingi o i
‘uiskles i’
( ok.
Klinke
‘ elké’).
Pasi aiko
nemaza
isai
neadap uo y
okisky
Zodziy,
p z.,
imama
‘senelé’
( ok.
Oma
‘bobu é’),
papa
‘senelis’
( ok.
Opa),
papa
‘ é elis’
( ok.
Papa),
b iii
‘duona’
( ok.
B o ),
Spek
‘la8iniai’
( ok.
Speck),
mése
‘peilis’
( ok.
Messe ),
S am
‘ i a’
( ok.
dial.
S dm),
S éng
‘g ieZ as’
( ok.
s eng),
és
‘ i as’
( ok.
es )
i
k .
Jie
liko
nekai omi
nei
linksniu,
nei
skai¢iumi.
Daba iniu
me u
Siame
s aipsnyje
ap a i
ge manizmai,
no s
i
ge ai
Zinomi
y esnio
amZiaus
ie os
gy en ojams,
jau
spa iai
nyks a,
eikiami
bend inés
lie-
u iy
kalbos.
Juos
pap as ai
a oja
ik
y esnés
ka os
zmonés,
ypaé
lie u ininkai.
Jaunimas,
lankes
mokykla,
puikiai
sup an a,
kad
miné i
ZodZiai
jau
y a
ba ba iz-
mai,
odél
juos
s engiasi
pakeis i
lie u iSkais
a i ikmenimis,
no s
ne
isada
jiems
ai
sekasi.
Be
Siy
ge manizmy,
Zinoma,
neapseina
y esnio
amZiaus
Zemai iai,
kalbe-
dami
apie
p aei j,
apie
MaZosios
Lie u os
ealijas
i
ka ais
no édami
pada y i
sa o
kalba
aizdingesne.
Daug
ge manizmy
jie
a oja,
kalbédami
su
ie os
lie u-
ininkais,
ku iy
kalboje
Sie
da
gana
gajis.
LITERATURA
Kyumep/Kasmmes
II.
A.
S au eckue
TeppxTOpHH
#
STHHYECKHe
TpaHHUbl.
M.:
Wsa-8s0
AH
CCCP,
1951.
280
c.
Gimbu as
J.
Lie u iy
sodziaus
a chi ek d a
MaZojoje
Lie u oje.
New
Yo k,
1958.
156
p.
Ku cha
H.
Das
Memelandische
ABC:
Volkskundliches
Wé e buch
des
Memelindisches
Niede deu sch.
Oldenbu g:
Siebe ,
1964.
160
S.
Sabaliauskas
A.
Lie u iy
kalbos
leksikos
aida,
jos
u éjimas
a ybiniais
me ais
//
Lie u iy
kalba
a ybiniais
me ais.
V.,
1967.
P.
68—102.
Zinke i ius
Z.
Lie u iy
kalbos
is o ija.
D.
1:
Lie u iy
kalbos
kilmé.
V.:
Mokslas,
1964.
387
p.
Wein eich
U.
Languages
in
Con ac .
N.
Y.;
Philadelphia,
1953.
147
p.
133
GERMAN
LOANWORDS
IN
THE
LOCAL
DIALECT
OF
ZEMAICIU
NAUMIESTIS
Summa y
In
he
pape
he
au ho
analyses
a
linguis ically
complica ed
si ua ion
in
he
small
locali y
o
Zemai iu
Naumies is.
He e
he
local
Samogi ian
dialec
was
g ea ly
in luenced
by
he
so-called
lie u ininkai,
newcome s
om
o me
Eas e n
P ussia
and
he
Klaipéda
Dis ic .
Fu he mo e,
he
local
Samogi ian
dialec
had
also
been
in luenced
by
he
Ge man
language
o
long
cen u ies.
The
in e e ence
o
he
Ge man
language
in
he
local
dialec
implied
he
ea angemen
o
pa -
e ns
in all
domains
o
he
language,
such
as
he
phone ic
sys em,
pa ly
mo phology
and
syn ax
and
almos
all
a eas
o
he
ocabula y.
As we
know,
lexical
bo owing
occu s
when
a
ecipien
ocabula y
is
inadaqua e
in
he
cul u al
en i onmen
o
a
gi en
locali y.
The
pape
a emp s
o
disclose
he
ex en
o
in e e ence
de e mined
by
he
s uc u e
o
wo
languages
in
con ac
as
well
as
by
non-linquis ic
ac o s
in
he
socio-cul u al
con ex
o
language
con ac s.
The
in e e ence
was
mu ual.
Up
ill
now
one can
ace
many
Li huanian
wo ds
in
he
o al
speech:
o
he
Ge mans.
The
mos
conc e e
Ge man
loanwo ds,
such
as
designa ions
o
newly
in en ed
and
impo -
ed
objec s
we e
me e
addi ions
o
he
ocabula y
o
he local
Samogi ian
dialec .
Qui e
a
numbe
o
Ge manisms
ex ended
hei
con en ,
many
disca ded
hei old
meanings
and
acqui ed
new
ones.
Many
Ge man
seman emes
we e
bo owed
om
he
Ge man
dialec ,
used
in
o me
Li hua-
nia
Mino
o
he
ime.
Ge man
loanwo ds,
used
in
he
Zemai¢iy
Naumies is
local
Samogi ian
dia-
lec ,
o m
ou een
seman ic
g oups.
The
bo owed
wo ds
we e
adap ed
in
he
ecipien
dialec ,
i.
e.
he
local
Samogi ian
dialec
acco ding
o
he
phone ic
and
mo phological
pa e ns
o
he
Li huanian
language.
Among
he
hyb id
compounds
we
can
also
dis inguish
hose
in
which
he
s em
emains
Ge man
bu
ano he
componen
acqui es
he
Li huanian
wo d- o ming
elemen s:
su ixes,
p e ixes,
endings.
Some
o
he
Ge man
wo ds
did
no
obey
he
no ms
o
he
ecipien
dialec
a all.
La ely
he
loanwo ds
ha e
los
g adually
hei
signi icance
in
he
local
Samogi ian
dialec
and
a e
used
mos ly
in
he
speech
o
elde
Samogi ians
and
lie u ininkai.