scieee Science in your language
[en] (orig) [lt] [de] [fr] [it] [es] [pt]

High Quality Syntactic Annotated Corpus of Lithuanian – VILSINTEKS

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

High Quality Syntactic Annotated Corpus of Lithuanian – VILSINTEKS

Author: Daiva Šveikauskienė
Year: 2015
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/897/988
252 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
Ins i u e o Li huanian Language
Campos de pesquisa: linguís ica compu acional, bancos de
á o es, camadas de ano ação.
HIGH QUALITY SYNTACTIC
Co pus ano ado de
LITUANO […] VILSINTEKS
Aukš os kokybės sin aksiškai ano uo as
lie u ių kalbos eks ynas VILSINTEKS
Ano ação
Es e a igo ap esen a uma ano ação dupla, que é usada pa a a ano ação de al a qualidade do
co pus li uano. In o mações ab angen es sob e uma ase são dadas em uma abela e a
es u u a sin á ica de uma ase é ap esen ada em uma imagem. A expe iência de ou as línguas
é u ilizada e as ca ac e ís icas especí icas da língua li uana são omadas em con a. A
insu iciência da ep esen ação em á o e pa a a es u u a sin á ica das ases li uanas é
mos ada a a és dos exemplos ano ados es a is icamen e. O objec i o da c iação do co pus
ano ado com in o mações exaus i as ambém é cla amen e en a izado. São dados exemplos de
ases ano adas, que e le em as ca ac e ís icas especí icas da língua li uana.
PALAVAS-CHAPEL: co pus sin á ico ano ado; ep esen ação g á ica da es u u a
sin á ica; camadas de ano ações no co pus li uano; insu iciência de ep esen ação
em o ma de á o e pa a as ases li uanas; obje i o do co pus ano ado sin á ico.
ANOTACIJA (em inglês)
S aipsnyje ap a iamas d iem lygmenimis a liekamas ano a imas, naudojamas aukš os
kokybės ano uo am lie u ių kalbos eks ynui suku i. In o mações sob e a es u u a
sakinį nu odoma len elėje, o sin aksinė sakinio nub aižoma g a iškai. Naudojamasi ou os
kalbų pa i imi, a siž elgian į speci inius lie u ių kalbos b uožus. Medžio nepakankamumas
aizduojan lie u ių kalbos sakinių sin aksinę s uk ū ą pa odomas s a is iniu me odu
S aipsniai A igos 253 e 253
High Quali y Syn ac ic Anno a ed
Co pus o Li huanian – VILSINTEKS
ano uo ų sakinių pa yzdžiais. S aipsnyje aip pa aiškiai pab ėžiamas ano uo o eks yno,
ku iame bus sukaup a išsami in o macija, kū imo ikslas. Pa eikiami ano uo ų sakinių
pa yzdžiai, a spindin ys speci inius lie u ių kalbos b uožus. ESMINIAI ŽODŽIAI: sin aksiškai
ano uo as eks ynas, sakinio s uk ū os aizda imas
g a u, eks yno ano a imo lygmenys, medžio nepakankamumas
aizduojan lie u ių kalbos sakinius, eks yno kū imo ikslas.
1. INTRODUÇÃO
A p imei a ano ação de co po a oi uma pa e da ma cação de ala POST [Chu ch 1988:
136]. Tal ano ação é encon ada no Penn T eebank. Mais a de, ou as ases,
ca egando a in o mação sin á ica, o am in oduzidas. Eles o am ep esen ados
usando á ios esquemas [A well e al. 2000: 12]. Em 2012, Köhle mencionou o seguin e: […]...
não há um pad ão ge al sob e como os co po a de em se es u u ados e no ados […]
[Köhle 2012: 32]. Po an o, o co pus li uano VILSINTEKS é ano ado, endo em con a as
ca ac e ís icas especí icas da língua li uana […] uma g ande quan idade de in lexão e
uma o dem de pala as li e em uma ase. Dos dois p incipais ipos de ep esen ação
de es u u a sin á ica, que são a g amá ica da es u u a de ases e a g amá ica da
dependência, a úl ima oi escolhida pa a o li uano po que […]... a g amá ica da
dependência a aiu mais os es udan es de línguas com o dem de pala as
ela i amen e li e... […] [Kay, Gaw on e No ig 1994: 55]. A ep esen ação mais comum da
es u u a sin á ica é uma á o e [Allen 1987: 41]. O nome do co pus ano ado
sin a icamen e […] eebank […] es á elacionado a es e e mo. O nome do banco de
á o es li uano não con ém a pala a "á o e", po que a es u u a sin á ica de
algumas ases li uanas é ep esen ada po um g á ico com um ciclo, ou seja, não
cump e as condições es abelecidas pela de inição de uma á o e, uma ez que uma
á o e é um g á ico acíclico conec ado [Swamy, Thulasi aman 1984: 33]. A sigla
VILSINTEKS signi ica VILniaus SIN aksinis
TEKS ynas […] Co pus sin á ico de Vilnius.
2.Ano ação
Do Co po Li uano
Recen emen e, mui o se disse e esc e eu sob e o baixo g au de
in o ma ização da língua li uana. De aco do com os dados da META-NET
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
P oje o Ac a Linguis ica Li uanica LXXIII, 254 o li uano pe ence ao g upo das línguas
eu opeias menos in o ma izadas [Vaišnienė, Zaba skai ė 2012: 35]. O so wa e c iado
pa a ou as línguas não p oduz esul ados sa is a ó ios quando é aplicado à língua
li uana. É ho a de ala não sob e a baixa in o ma ização da língua li uana, mas sob e a
qualidade da sua in o ma ização. Assim, ale a pena olha pa a ás pa a a língua
li uana e en a c ia a sua p óp ia in o ma ização de al a qualidade da língua li uana.
Os p imei os es o ços na ano ação sin á ica do co pus li uano o am ei os em 2013. O
so wa e o he compu e iza ion o he Li huanian language so as o p oduce
co pus sin á ico ano ado VILSINTEKS oi c iado no Ins i u o da Língua Li uana em
Vilnius. Nosso obje i o é o nece o maio núme o possí el de dados sob e uma ase,
especialmen e se o em os dados necessá ios du an e o p ocesso de adução.
In o mações exaus i as são dadas no Banco de Á o es da Dependência de P aga, que
em uma ano ação de ês ní eis [Hajič 2000: 103]. Mais ní eis de ano ação em uma
imagem não pode iam FIGURA 1. Exemplo da es u u a sin á ica da ase li uana Jie gali
bū i ki okie […] Eles podem se di e en es
S aipsniai A igos 255 e 255
High Quali y Syn ac ic Anno a ed
Co pus o Li huanian – VILSINTEKS
Figu a 2. Sen ença analisada es a is icamen e Kas ne izikuoja, as nege ia šampano, be
g audžiai i ne e kia (Quem não a isca, que não bebe champanhe, mas ambém não cho a em
lág imas) [Kapočiū ė, Ni e, K upa ičius 2013: 15] FIREGU 3. A ase es a is icamen e
analisada Be š ai p o medį, ku iame sėdėjau, p aslinko didelis šešėlis (Mas aqui a a és da
á o e em que eu es a a sen ado passou uma pequena somb a) [Kapočiū ė, Ni e,
K upa ičius 2013: 15] seja alcançada, en ão decidimos di idi a ep esen ação da in o mação
em duas pa es quando lidamos com ases li uanas: uma abela, que con ém os
mo con ains. O a ibu o p edica i o depende de duas pa es da ase: do sujei o ou do
phological, syn ac ic and seman ic in o ma ion, while he syn ac ic s uc u e
should be p esen ed in a pic u e.
A g aph wi h cycles is used o Li huanian sen ences because a ee is no
able o e lec he en i e syn ac ic in o ma ion which he Li huanian sen ence
obje o e do p edicado. Es as elações são exp essas o malmen e e não pode iam se
igno adas (pa a mais po meno es, e Š eikauskienė 2005:
412).
A Figu a 1 mos a a es u u a sin á ica de uma ase- í ulo. Ele con ém um
p edica i o, que exp essou o malmen e elações com o sujei o e o p edicado, e
ambas as elações de em se ep esen adas ano ando o co pus.
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
256 Ac a Linguis ica Li uanica LXXIII
O p edica i o de e e o inal de aco do com o sujei o e, ao mesmo empo, é
adjacen e ao p edicado; ou seja, não é um a ibu o do sujei o.
As p imei as en a i as de ano ação sin á ica do co pus li uano demons a am que o
so wa e c iado pa a ou as línguas não p oduziu bons esul ados na língua li uana.
Ce ca de 1500 ases o am ano adas es a is icamen e na Uni e sidade de Tecnologia
de Kaunas [Kapočiū ė, Ni e, K upa ičius 2013: 12]. Os esul ados ap esen ados
e ela am a insu iciência das in o mações ocul as na FIGURA 4. VILSINTEKS analisou a
ase Kas ne izikuoja, as nege ia šampano, be g audžiai i ne e kia

S aipsniai A igos 257 e 257
High Quali y Syn ac ic Anno a ed
Co pus o Li huanian – VILSINTEKS
FIGURA 5. (a) Qual é a di e ença en e o núme o de pessoas e o núme o de pessoas?
VILSINTEKS ase analisada Be š ai p o medį, ku iame sėdėjau, p aslinko nedidelis šešėlis
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII es u u a de ases. As duas igu as ilus am
duas ases analisadas, ambas na segunda ase a elação de aco do não é
lacking e y impo an in o ma ion. The i s sen ence lacks he a ow be ween
he p edica e nege ia and subjec as (Figu e 2).
mos ada en e duas pala as medį e ku iame, que êm e minações conco dan es
(Figu a 3) quando os au o es no mesmo a igo esc e e am: […]um adje i o que
modi ica um subs an i o em que conco da em
Gêne o, núme o e caso.
As pala as medį e ku iame êm que conco da em gêne o e núme o, e essa
in o mação es á ausen e na es u u a da ase. É di ícil conco da que as elações
en e as pala as ku iame sėdėjau - em que eu me sen ei e p o medį a a és da
á o e são do mesmo ipo.
Es as ases, ano adas de aco do com o mé odo u ilizado no VILSINTEKS,
são ap esen adas nas Figu as 4 e 5, espec i amen e.
3. camadas de ano ação na abela
As in o mações con idas no quad o são de ês ipos:
• In o mações sob e a ase in ei a, • In o mações sob e as
pala as da ase, • In o mações não g ama icais sob e as pala as
e a ase.
3.1 In o mações sob e a Sen ença Comple a
A in o mação sob e a ase in ei a consis e em seu código, ou seja, sua posição no
co pus, seu ipo e suas ca ac e ís icas. A ca ac e ís ica da ase é a sua
ca ac e ís ica, endo em con a a sua unção no ex o, ou seja, se se a a de um
í ulo, de um au o , de um sub í ulo ou de uma ase de ex o. O ipo de ase
indica in o mações comunica i as, ou seja, se é decla a i a, impe a i a,
in e oga i e, e c., and s uc u al in o ma ion: pe sonal, impe sonal, ellip ical,
simple, composi e sen ence, e c. [Amb azas 1997: 573].
3.2 In o mações sob e as pala as da ase
Cada pala a é o necida com os dados sob e seu núme o na ase, dados
mo ológicos ( empo, caso, gêne o, e c.), lema, dados sob e sua semân ica léxica,
S aipsniai A igos 259 e
High Quali y Syn ac ic Anno a ed
Co pus o Li huanian – VILSINTEKS
unção sin á ica, elações sin á icas di e as com ou as pala as na ase e
casos p o undos.
Uma ez que a o dem das pala as na língua li uana ge almen e não em nenhuma
in o mação sin á ica, as ca ac e ís icas da semân ica léxica são mui o impo an es
pa a iden i ica sua unção sin á ica. O subs an i o no caso acusa i o com a
ca ac e ís ica de empo é um modi icado ad e bial e sem ele […] um obje o. Se dois
subs an i os no caso acusa i o apa ecem na ase, a ca ac e ís ica da semân ica
léxica é às ezes o único c i é io, que pe mi e decidi a unção sin á ica. 3.3
In o mações não g ama icais sob e as pala as e a ase
As in o mações es ilís icas sob e a pala a são dadas na abela. Ajuda a escolhe o
equi alen e ce o na ou a língua ao aduzi a pala a. O an eceden e do p onome é
necessá io. Mille, Wanne e Bu ga [2012: 5] desc e em a es u u a co e e encial, que
liga o p onome ao seu an eceden e em uma ase. O banco de á o es li uano o nece
as in o mações sob e o an eceden e do p onome se ele es i e o a da ase
ambém. É mui o impo an e pa a a adução po que o gêne o do subs an i o (ou
p onom co esponden e) pode di e i em á ios idiomas. Po exemplo, a ase li uana
Ji bu o g aži em ês aduções pa a o alemão. Se é "uma menina", a adução
co e a é Es wa schön. Se é "um ga o", a adução co e a é Sie wa schön, e se é
"um dia", a adução co e a é E wa schön. Todos os ês p onomes em li uano são
emininos po que odos os ês subs an i os são emininos, enquan o no caso da
língua alemã es e p onom em ês equi alen es di e en es, le ando em
conside ação o subs an i o que subs i ui.
A abela con ém as pala as al an es em ases elíp icas e as omi idas na
ed subjec , which is exp essed by a pe sonal p onoun. I is e y o en he case
língua li uana. Podemos adi inha a pa i do inal do e bo. A cópula do p edicado
no empo p esen e ambém é ge almen e omi ida, de modo que a abela con ém
essas pala as al an es.
Os ac ônimos são ep esen ados em pala as comple as na abela. Os
núme os são igualmen e ep esen ados na abela po núme os e os núme os
po núme os, uma ez que a exp essão léxica dos núme os em á ias línguas
pode se di e en e.
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
260 Ac a Linguis ica Li uanica LXXIII
4. Tipos de in o mação
Na es u u a sin á ica
Na es u u a sin á ica, a ase é di idida no p imei o es ágio em um g upo de
subs an i os, um g upo de e bos e o ca ac e e inal da ase. A língua li uana em
uma o dem de pala as li e e, às ezes, o ca ac e e inal da ase é o único meio pa a
de e mina o ipo de ase, ou seja, se é uma ase decla a i a ou in e oga i a, po
exemplo, Tu šiandien laimėjai p izą. Hoje ganhas e um p émio. E o p émio do eu dia? […]
Você ganhou um p êmio hoje? A Figu a 6 mos a a es u u a sin á ica da ase
in e oga i a. A adução da ase é escolhida de aco do com o ca ac e e do inal da
ase. as pala as que o expandem, e o che e do g upo de p edicados é o p edicado com
Fu he mo e, he s uc u e o he sen ence is ep esen ed using dependency
g amma . The head o he subjec g oup is he subjec and below a e depic ed
as pala as subo dinadas localizadas abaixo.
Ou os dois campos, que são mui o impo an es pa a ano a o co pus li uano, são o
ipo de elações sin á icas en e as pala as e g upos de pala as
seman icamen e i esolú eis.
FIGURA 6. (a) Qual é a di e ença en e o núme o de pessoas e o núme o de pessoas? Es u u a sin á ica da ase in e oga i a Tu šiandien laimėjai p izą? –
Ganhou um p émio hoje?
S aipsniai A igo 267.o
High Quali y Syn ac ic Anno a ed
Co pus o Li huanian – VILSINTEKS
Aukš os kokybės sin aksiškai ano uo as
lie u ių kalbos eks ynas VILSINTEKS
SANTRAUKA (em inglês)
Pas a uoju me u labai daug kalbama i ašoma apie ai, kad lie u ių kalba mažai
kompiu e izuo a. Pe kama ki oms kalboms suku a p og aminė į anga, ku i lie u ių kalbos
a eju dažniausiai neduoda pa enkinamų ezul a ų. a Jauėjo me as, kai eikia p adė i ap a i
lie u ių kalbos kompiu e iza imo kokybę, užuo kalbėjus apie menką jos kompiu e iza imą.
S aipsnyje ap ašomas aukš os kokybės sin aksiškai ano uo as lie u ių kalbos eks ynas,
ku iame pa eik a pa ikima in o macija. Ano a imas a liekamas d iem lygmenimis: iškai.
išsami in o macija apie sakinį nu odoma len elėje i sin aksinė s uk ū a nub aižoma g a-
Ano uojan didelis dėmesys ski iamas sin aksinių yšių aizda imui. Jie pa odomi di e en es
spal ų i ipų linijomis. S aipsnyje ap ašomi neskaidomi žodžių junginiai ai žodžių g upės,
ku ios ik ka u gali išplės i ki ą žodį, i ik isą g upę gali pažymė i ją išplečian is žodis. Ki ų
sakinio žodžių yšys su ienu iš neskaidomo junginio dėmenų ne u i p asmės. S uk ū oje
neskaidomi junginiai sudedami į ieną bloką pa odan idinius sin aksinius yšius. S aipsnyje
pa eikiami sin aksiškai ano uo ų sakinių pa yzdžiai. Sakinio s uk ū ai aizduo i naudojamas
g a as, nes medis, ku is sėkmingai aikomas anglų kalbos sakinių s uk ū ai, negali a spindė i
isos sin aksinės in o macijos, esančios lie u iškame sakinyje. Tai mui o ge ai ma y i
s a is iniu me odu ano uo ų sakinių pa yzdžiuose, ku ie pa eikiami šiame s aipsnyje.
Pa odomos dois sakinių s uk ū os, ku iose ūks a labai s a bios in o mações: ienoje
nepa ody as sin aksinis yšys a p eiksnio i a inio, ki oje nė a yšio a p žodžių, ku ie de
skaičiumi i gimine. Palygin s aipsnyje pa eikiami šie sakiniai, ano uo i i VILSINTEKS
naudojamu me odu. P adė o ku i eks yno ikslas sukaup i išsamią i pa ikimą in o maciją
apie lie u ių kalbos g ama iką, a liekan sakinio analizę be klaidų, . y. kai kompiu e io da bo
ezul a ai da pe žiū i žmogus. Ano as eks ynas bus iešai p ieinamas in e ne e. Kaip daba
iš VDU eks yno galima gau i pa eik o žodžio pa a ojimo pa yzdžius, aip VILSINTEKS
inklapyje bus galima gau i sin aksinių s uk ū ų, ku ios u i am ik ų požymių pa yzdžiui,
ien isinių sakinių, ku iuose eiksniu į a dis i pan., pa yzdžių. Ano uojan naudojamos Excel
len elės, nes jos leidžia aizdžiai pa eik i sakinio s uk ū ą i leng ai pe a ky i in o maciją į
XML o ma ą, ku is plačiai aikomas paieškai. Taigi ano uo ą eks yną bus galima panaudo i
s a is iniams lie u ių kalbos y imams, aip pa in o macijai apie lie u ių kalbos g ama iką
išgau i i k .
Į eik a 2013 m. ou ub o 28 d.
DAIVA ŠVEIKAUSKIENĖ
Ins i u os de língua li uana
Pe o Vileišio g. 5-216, LT-10308 Vilnius, Li uânia
dai a. m @gmail.com