S aipsniai / A icles 175
JANINA ŠVAMBARYTĖ-VALUŽIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Las di ecciones de in es igaciones académicas: análisis de las
uen es esc i as, lexicog a ía y lexicología de a menes,
socioling is ica, geoling is ica.
SAVITAS KALBINIS
REIŠKINYS ŠIAULIŠKI PLOTE
(REMIANTIS LKA PUNKTO
NR. 73 MEDŽIAGA)
Peculia Linguis ic Phenomenon in he A ea o
Šiauliškiai (Acco ding o Da a o Poin No. 73 o
he A las o he Li huanian Language)
ANOTACIÓN el
A ículosnyje po p ime a ez a la comunidad cien í ica se p esen a em a ís icas dalely ės
-agei y sus a ian es -agė, -agi consumo con eiksmažodžiais y o as pa es de la lengua. Es e
localusis lenguaje eiškinys de ec ado en 2013 du an e la expedición de campo aka ų aukš aičių
šiauliškių ( umpinama VAŠ) Lie u os kalbos a laso pun o No. 73 (Da gaičiai)). Se indican posibles
causas de la o mación y consumo de al enómeno lingüino. Ace ca de algunas šnek os á ašuas
obse adas VAŠ pa icula idades lingübinés y a mių in e ac eikos ap aiškos, mencionadas en
los abajos de lie u ių dialek ologų ya XX a. 67-ame década. P iedų ma e ial apildo el ex o del
a ículo.
ESMINIAI NOODŽIAI: aka os aukš aičiai šiauliškiai, a mių są eikos p ocesas,
em a inė dalely ė, za da oji kalbinė bend uomenė, idiolek as.
ANNOTATION
The a icle is he i s - ime p esen a ion o he use o empha ic pa icle -agei and i s
a ian s -agė, -agi in combina ion wi h e bs and o he pa s o speech o he scien i ic
communi y. This local linguis ic phenomenon was disco e ed in he cou se o ieldwo k
ca ied ou in 2013 in Poin No. 73 o he A las o he Li huanian Language (he eina e ALL),
JANINA ŠVAMBARYTĖ-VALUŽIENĖ
176 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV which ma ks he Wes e n Aukš ai ian subdialec o
Šiauliškiai (he eina e VAŠ) (Da gaičiai). I speci ies he likely easons behind he o ma ion
and use o such a linguis ic phenomenon. Ce ain linguis ic peculia i ies o VAŠ and he
mani es a ions o c oss-dialec al in e ac ion obse ed in he eco ds o he subdialec and
men ioned in he wo ks o Li huanian dialec ologis s as a back as he 1950s1960s a e
discussed. The ma e ial o KEYWORDS: Wes e n Aukš ai ian subdialec o Šiauliškiai,
he supplemen s is a aluable con ibu ion o he ex o he a icle.
p ocesses o c oss-dialec al in e ac ion, empha ic pa icle, sel -con ained linguis ic
communi y, idiolec .
ĮVADAS
20112014 m. Lie u ių kalbos ins i u o ( umpinama LKI) y Lie u os jek o código N .
aukš ųjų mokyklų ykdy as p ojek as Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u-
oje: punk ų inklo op imizacija i in e ak y ioji a minės in o macijos sklaida (P o-
VP3.1-ŠMM-07-K-01-028) cons i uyó posibilidad después de más de se en a y
ochen a años de comp oba odos los pun os del a las del idioma Li uanio
( umpinama LKA) la si uación lingübiná (medžiaga pa a es a publicación ecogida
19501971 m). Uno de el au o del a ículo i adas aka os al š aičių šiauliškių
pun os LKA No. 73 e a único ipo de ėžinio cal inio Dá gaičių kaimas, esc i iniuose
uen es mencionado po p ime a ez 1620 m. Li uania mayo de kunigaikš ys ės
( umpinama LDK) iemposis Dá gaičiai pe enėia Šuli economía, y desde 1791 m. ia
Šulių alsčiui. Desde m. Da gaičiai ue on sub aldús G uzdži alsčiaus Pik užių
seniūnijai, ma allí, sie e kilóme os al no es e de G uzdžių, ue un d a as, más
a de ins i uído kolchozas 1897. Desde 1919 m. Da gaičiai pe enecía Šiaulių
apsk i ies Sa ekių seniūnijai (Sa ekiai como cen o seniūnijos exis ió desde 1919
has a 1945 m. Sa eikiai desde Da gaičių nu olę 2,3 km, y desde Pik uižių 3,3 km).
Según el 1923 m. le an amien o da os Da gaichiues había 43 búkiai y i ía 211
habi an es. Desde 1950 m. Da gaičiai pe enecía Šiaulių apsk i ies G uzdžių
apylinkei. 19531991 m. Las ie as del pueblo de Da gaičius pe enecía al G uzdžių
écnico de ag icul u a. 1959 m. census da os en el pueblo i ían 142 habi an es.
Más a de el núme o de habi an es dec eció: 1970 m. 121, 1979 m. 83, 1989 m. 62. en
2001 Dá gaičiuose i ían 46 habi an es, y en 2011 censo. da os 51 esiden e
(pas a aisiais años, esponden ų eigimu, en Dá gaičius kelasi al ededo es de
Šiaulių Ci y y G uzdžių habi an es). Da gaičiai, cuyas ėžinė es uc u a de
plani icación del pueblo has a šiol es man enida, anuncib i e nog a iniu pueblo.
A ículos A icles 177 /
Sa i as kalbinis eiškinys šiauliškių plo e
( emian is LKA punk o N . 73 medžiaga)
No malmen e en el pueblo e nog á ico Da gaičių, dis an e de Šiaulių 25
kilóme os, hay poilsia ie ė Pelėdynė, o ganizá onse excu siones, adicionales
gių degus a imas, aikščiojimas su kojūkais bei pasi ažinėjimas asa os slidė-
mis. Už enk o Mūšos in ako Kū os enkinyje o ganizuojama ž ejyba, aži-
al pueblo alnėjama caballiu kinky u ca uaje, isi ado el obje o p o egido po el
es ado Kulnio ąžuolas y celeb adas adicionales es i as Ju ginės (el p ime in
de semana después del 23 de ab il) y T adicinė senųjų ama ų es i ė (el p ime
in de semana de agos o, el domingo).
TIRIAMOJI MEDIGA, TIRIMO OBJECTOS,
UVAVINIAI, TIRIAMAEJA MÉTODAI
2013 m. du an e la expedición de campo LKA pun o No. 73 en e is a 5 ancianos
de la gene ación local local Da gaičių kaimo esponden es: 3 muje es (R 2 (1923),
R 3 (1947), R 5 (1953) y 2 homb es (R 1 (1926), R 4 (1951). Al esponden e más iejo en
2013. e a po 90, y al más jo en po 60 años. Responden es R 1 y R 2 buo R 2 4-ias
o mokęsi p adžios mokyklose: R 1 Šakynos p adžios mokykloje baigė 3 klases,
G uzdžių iniciales escuelas clases. R 3, R 4 y R 5 ue baigę medio ines escuelas: R
3 y R 5 G uzdžių medio inu, y R 4 Mindaugių (Joniškio .) medio ine mokyklas. R 4
e minó es udios Joniškėlio écnico ag ícola, y R 5 G uzdžių écnico ag ícola.
Apun as in e ogadas esponden s lingüís icos g abaciones du ación más de diez
a minio eks o į ai iomis emomis. Pag indinės iš jų – p isiminimai apie bu-
usį kaimą; apie į ai ius ūkio da bus; apie is o ines pe a as: ka ą, okupacijas,
ho as ex is, suspi imo de luchas, se icios ę so ie ų ka iuomenėje, kolhozų
kū imąsi; en e mo y médicos; eligiosos he encias; cambii usí modo de ganade ía;
emig ación; desacue dos de la comunidad local; co idianos abajos de ci culación
domés ica; sob e abajos miške y pan.
Responden es el au o del a ículo, i. e. s e imąjį, acep a on a iadamen e: R 1 como
pašneko ą, con el que hay que man ene sepa ación (layo, después de alguna media
ho a, cuando la au o a del a ículo con ó su p opia y de los pad es la his o ia de ida,
a disposición ue ol idis a), como oyen e, al que hay que o gullándose (especialmen e
habla de sus hijos maes os), o como explic o, na an, hay que ansmi i su
expe iencia de ida, a eces pene ando y emocionalmen e (al compa a pasados y
p esen es ealidades de ida). Con R 2 comunica muy na u almen e, no sin iendo
ninguna sepa ación, po eso R 1 a menudo in e umpía R 2, como humildando y
nope mi iendo R 2 con a . Responden e R 3 bas an e la gos hablado. Al p incipio
con es inė a sólo a p egun as, pe o (beques po ho a) leis asi en na u alesos
na ajimien o, saikomą a ículo au o ės. Con R 4 y R 5 habi éis muy na u almen e,
JANINA ŠVAMBARYTĖ-VALUŽIENĖ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV sin ninguna p e isión p e io, a eces cuan o
emocialmen e, su gen incluso cues iones lingüís icas, que los mismos R 4 y R 5
in en a on acla a , basándose en ejemplos de uso co idiškais del lenguaje y en
sus p opias obse aciones lingüís icas 178 178 Ma škesnio emocional del lenguaje
ono esponden ų na aciones a ículo au o ė nepas ebėjo. El obje i o del
a ículo p esen a LKA pun o No 73 sa i ą (lokalųjį) lenguaje eiškinį,
susi o ma įsi a mių kon ak ų pag indu y išsila iusįsi en ac i o a osenoje
más que 90 años.
Ta eas: a) desci a ansminos ex os, b) ealiza pi miná desci ados ex os
analbinę, c) ansminos hechos en compa ación con 19501965 m. Šiaulių y Ku šnų
apellinkėse o ganizo idas expediciones ma e ial, publicado ciencia
in es igamuosias publicaciones y dise aciones; d) iznag ina se sa i ą lokalųjį
eiškinį em a inės dalely ės -agei (-agė, -agi) casos de consumo; e) esumi los
esul ados ob enidos y da p onós icos de es e enómeno lingüino. In es imanis
obje o unikalaus has a es os días sob e i ien e ipo de ėžino cal inio
Da gaičių kaimo (G uzdžių sen., Šiaulių .) egis os de la lengua de esiden es
locales (más que diez ho as de ex o, gua dado LKI Ta mių a chy e) y locales
esponden ų pa a o os más de 280 o mų con dalelyčių samplaika -agei y sus
a ian es -agė, -agi.
S aipsnyje emiamasi a minių į ašų eks ų analizės, kalbinių eiškinių ly-
ginamuoju, skaičia imo me odais i kalbinėmis p ognozėmis.
VAR AUKŠTAIČI ŠIAULIŠKY (VAŠ) Y
ŠIAURS ZEMAIČI TELŠIŠKY (ŠŽT) BEIET
ZEMAIČI VARNIŠKY (PŽV) TARMINI
YPATYBI ATSPINDŽIAI LKA
PUNTTE NR. 73
Da gaičiai pe enecen VAŠ pa a mei, que kalbininkų conside ada la pe einamąją
a me en e aka os y eas e n dialec os (Zinke ičius 1994: 39; Lk ch 2004: 60; Vaš
2007: 25). Da gaičių lingüís ico pun o p edomina las dis in i as peculia idades
šiauliškių: a) man ene d iga sía an, am, en, em (b agi, samd·da a, pag ándu., con
angli.ms (con anglimis), gy én ojei, pe o piηlik o (penkiolik o); b) nosinėmis ą, ę
ma cimi sona as ambién manikomi (aku.ka. (akoliuką), ma. e. (mažu ę), ple.ka.
(pleciuką), aba. ( e bą), pe o no siemp e consecuen emen e (nes eiksmajo dio
eikiamosios ūšies bū ojo ka inio iempo pa icipa i os o mases nosinis ę
i s a en, plg.: a ·ji. (a ėję), nusipiki. (nusipi kę), nu ·ži. (nu ežę), k·si. (kasę)); c)
consecucliablemen e man enido dep uec os de galūnės ki is (pa mšks (pe
miškùs), màmàs (mamõs) (Zinke ičius 1994: 3639; Lk ch 2004: 6061; Vaš 2007: 2528).
A ículos 179 A icle /
Sa i as kalbinis eiškinys šiauliškių plo e
( emian is LKA punk o N . 73 medžiaga)
Vocales a y e de la palab a šaknyse es án u ilizados pa a p amaiši, ej.: pušes
(epušes) (R 2), šmenis (ašmenys) (R 2), sualèk à (su elek a) (R 3). Responden ų R 1, R
2 y R 3 ( ečiau R 5) disku se obse ado su umpin es palab as o mas gežies (R 1),
gelžus (R 2) èže ku àkma nud a (akmenys) (R 1) uso. I in yškus Da gaičių ex os en
p iebalsių k, l, n, , ž minkš inimas, ej.: u is (R 1, R 2), ki ( ankas) (R 1, R 5), daio (R 2),
se.ke (R 3), se.kai (R 5), aki.kai (R 5), ekai (R 1, R 2, R 3), . čè daũg (R 1), ma. is (R 5). Se ha
obse ado a los su eños VAŠ más ca ac e ís ico caso de p iebalsio
endue amien o an e d ibalsį ei, plg.: g a (R 2). Responden es R 1 y R 2 p iebalsių
sandū ose o de palab a, comenzando al balsiu, iniciación į e pda o p iebalsius j, ,
plg.: nu je (R 1), nebjemi (R 2), j.magei (ma) (R 1). Los mismos encues ados pa o aban
di e en es p ecesagos a dyno: un caso pasakyda o aukš ai iškas o mas con
p ecesaga -yčia (me gau ines pa a des), o o caso žemai iškas o mas con -a is
(ma e iškos y y iškos pa a des), plg. : Bajelýčia (Bajely ė) (R 1), Lukýčia (Luky ė o
Lukai ė) (R 2), pe o Bajła (Bajely ė) (R 1), con ese Bal amčiu (Bal amai is) (R 2).
Ta miniuose Da gaičių į ašuos hay ski ingo kamieno (lyginan con bk) a i.
dažodžių, p z.: á dy ojis ( a dy ojas) (R 1), siu jis (siu ėjas) (R 2), ppe is, ppe-
(popie ius) (R 2), pope es (R 3), mėgjis (mėgėjas) (R 3), gýdy ojus (R 5), móky ojus
(R 2), leg u (leng us) (R 2). Algunas de las o mas de a dajodžių mues an que el
plu al aleg niada según o o kamien pa adigma, plg.: alčiaus (R 2), snai (R 2), pe ai (R
2, R 3). mezcla de ienos, ca ac e ís ica no sólo VAŠ, sino ambién ie asaiños
(ŠŽT y PŽV), obse ada en o mas pa adigminas de accionesmažodžių, plg.: gliam,
glia (galim(e), gali (e)) (R 3), léide (leido) (R 1), sdžiam, sdž (sėdim(e), sėd(i)) (R 2, R 5),
sudkiam (sudki) Kami (R 2), u žiam ( u im) (R 3), nebe iam (nebe u im) (R 2),
u i (e)) (R 1), s iam ( u im(e)) (R 3). Responden ų (VAŠ) pa a o a una o a
o ma a ema inė, ambién se u iliza ŠŽT y PŽV plo e, plg.: acigé sme, a esme (R 2),
lksme (R 3), piksme (R 3), palk (dejada) (R 2), skaũs (skauda) (R 2).
En los ex os ci ados obse ada di e en es (nuo bk) a dažodžių giminės o mų
(b žis (bi žė) (R 2), beck a g; ck a (azuc es) (R 3), saldanes (duod) (azuqueños) (R 2))
y d mè (R 1, R 2)).
Šlekia imo casos laiky inos palab as de mdze (medžio) (R 2), mskas, misklis (miškas,
miškelis) (R 2), àka (sakau) (R 1, R 2), sins (šienas) (R 1), spi le (špi olė) (R 2), pá s ie e
(pe š ie ė) (R o mas 1). Usadas y a ias o mas del accionmawo d olimosios
asimiliación, plg.: pašiž (R 3), pašižje (R 1), pašišé k (R 2), nešušišneksi (R 2).
Da gaičių lingüís ico pun o se ha egis ado p iebalsių d(ž) y g, d y sus i u i o
uso, mezcla, ej.: *dils (pa a dė Gylys) (R 1), ũmegei (nudžiū ę medžiai) (R 1),
d iŋglėm ( ėminkel) [išklos kiemą] (R 3).

JANINA ŠVAMBARYTĖ-VALUŽIENĖ
180 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
Minė ina, kad esponden ai dažniau a ojo dū inius, suda y us be jungia-
mojo balsio, p opiosingus VAŠ al pla o no es e, ej.: lmpeei (R 2), lnplu.kz (R 2), medžki s (R
1), ppe makei (R 2), šienpj is (R 2), špamedžei (R 2), (an ) iensu. (R 2) (plg. Jšp 2001: 5051).
Ta miniuose ex os se e leja di e sa imageniginga leksika, ej.: adda a bàdg ibei didèsn
usikabn anpèæus si a.g ễbli /. pa( ) uginas (R 1), donos susaulg ažeis (saulėg ąžomis)
[nusipe ki] (R 2), ·psnuki. zaddje (deguonies apa a as) (R 2), pá š ie a. [da ė] (x geno
nuo auka) (R 2), gi. eiks (sodyba) (R 1), (iš) p.skes (pliauskos) (R 2), inis ( e pimo a elis)
(R 2), susižaizd a (susida ė žaizda) (R 3). Sin aksína es uc u a del ex o in e minio
e leja VAŠ ca ac e ís ico d ejybinio kilmininko o mas de consumo (gmin. gmines (R 3));
posesi um aišką (Màmàs z b ôlei b. a (R 1)); p ielinksnio pa con ns. a dgs. kilmininko
aleg niu consumoim pa a luga o du ación de iempo nusaki i (pa sa. káima. ens a kllis
( isame kaime) (R 2), usikabn a bêle. i en pa žmônes (R 1), pa diêna al menoskèl a eda a
baga (R 1), pa p a. im. e (R 3)); p ielinksnio p o su ns. kilmininko aleg niu compuinio en ez
de p ielinksnio sob e (a(š)šnèk p o*kuni. (R 2); accesu iamien os cons ucciones
consumo (suléide s s as s igà às (R 2)). Aunque Da gaičių a miniuose į ašuose
p edomina VAŠ pa a mės peculia idades, no able y a mių in e ac eikos enominių, sus
sa i o casos de consumo. De las peculia idades one icas menė inas man enido
nesuska dėjęs p iebalsis , ej.: bakš es (baigščios) [apie s i nas] (R 2), šèpe ei (šepečiai)
(R 2) (Lk ch 2004: 198, 225, 240). F ecunosaichios u ilizadas dgs. ennagininko o mas
esque nio, localizadas ambién VAŠ, plg.: abžluum kjum (apžėlusiama nojoma) [apie gaidį]
(R 2), subúum (su bul ėmis) (R 2), jos um (juos omis) (R 2), o um ( o miukėmis) (R 2),
ká um (ka ėmis) (R kemum (keln) [apie gaidį] (R 2), me g (um ankelėmis) (R 2), me gičkum
(me gičkom) (R 2), supk um (pk olėmis) (R 2) (Lk . 1962ch: 227, Jonai y 10).
Ši uo uose Da gaičių šnek os eks uose pas ebė as eiškinys, kai sang ąža
a eces lle ada al inal de la palab a: nesk sis (R 2), nebežnijos (R 1), nebe ašaũs (R 1),
lakos [ka ę] (R 2), no-augnas (R 2), nebesodnas (R 3). Los Žemaicios (ŠŽT y PŽV)
encuen ancas a dažodžių į a džiuo inės o mas, cuyo hay y Da gaičių ex os,
plg.: aša (R 3), jiñ (R 3), con jje (R 1, R 2), ge ejei (R 2), snajei, senji (R 3), s ambejei (R
2), s p e.je. [kemiją] (s ip iąją chemiją) (R 3).
Pasakodami esponden ai y a pa a oję i pe icien y ines o mas, plg.: e
áu ž·mė. [agu kus] (R 3), sólonak (ž) ž·mė usjau nu iľka (R 5) (Gi denis 2000:
307314 /).
Apassionando Da gaičių šnek os g abaciones a mines peculia idades e ,
que VAŠ pa ibía exis a no pocas a mių in e ac eikos e leindžių.
A ículos A icles 181 /
Sa i as kalbinis eiškinys šiauliškių plo e
( emian is LKA punk o N . 73 medžiaga)
EICHERTINIAI TERMI CONTACT
REIŠINIAI: DALELYTS Y J VAIDMUO
ŠNEKTOS SISTEMAS
Los dialec ólogos del siglo XX. 67 décadas son no ėję que en sepa ados
e enaičių y VAŠ luga es al inal de la palab a se usa p iaugusi dalely ė -ai (Elena
G ina eckienė la llama pos pozicija) y ella se añade a el ab e ia i o esinamos o
bu ojo ca ino iempo e bmaodžių del 3o pe sona o ma1. G ama icas señala
que dalely ės, al se palab as de signi icado no de inida, puede apoga se a una
palab a sepa ada y ma ca ė i dėmenų signi ican i os, modalinos así como
exp esinius a spal ius (LKG II 543, 568)2. Desde el pun o de is a de g amá ica
uncional dalely ės en el lenguaje leksinį ca į ansplaza a o as palab as y
a iamen e las modi ica, en a ézija, emocialmen e descol ina (ž . Valeckienė
1998:188). Aldona Jonai y ė dise ación Šakynos a mė es mencionada que -ai más
an iguo podía ene aumen inamąją, en a ějamąja signi icado, que más a de
išblanko (Jonai y ė 1962: 431). Dialec ologė mini i dalely ę gi, con eniendo
o alecedo a en a izado a signi icancia, que i iamoje a mėje puede se
expandiada o a iksu o y o ma dalely ę ogi, o a iksu a agi/ (Jonai y ė 1962: 437438).
en las mencionadas PŽR, PŽK, VAŠ luga es dialek ólogos de los obse ado accionmažodžio del
p esen e y bu ojo ecuen e iempo nekai omas o mas con -ai (sang ąžinė -ai is) en la
li e a u a cien í ica esc i a XX a. 7-ame década de 1960 (G ina eckienė: 198; 1962: 164)3. Tan solo
zemaicios ales o mas a ibuye LKG y į a dija 1 G ina eckienės eigimu, -ai se añade a
accionesmažodžių pie ų zemaičių aseiniškių (PŽR) plo e sob e Kelmę, y Kelmės . sob e
Kušleikius, Ty u ėnėlius y Kubilius, incluso los zemaičius del no e Na ušaičius (daba
k e ingiškių (ŠŽK) plo e apie K e ingą. Tokį pa eiškinį kalbininkė pas ebėjo i VAŠ Šiaulių .
apie Pakapę, Šakyną, B idus, Valdomus (G uzdžių seniūnija), Lūpaičius (Meškuičių seniūnija),
No ušaičiai), Ki bai (ex ęs kaimas Kai ių seniūnijoje) y Žaga bai, Joniškio.
2 Apie dalely es ašoma: „Dalely ės y a labai nekonk ečios, neapib ėž os eikšmės žodžiai“ (LKG
II 543). „Pa i būdingiausia i ien žodžio eikšmingumui pab ėž i dažniausiai a ojama y a
dalely é gi. Ella puede en la ase i a un solo e bo y puede se aplegada a o a palab a (LKG II 568).
Dalely ė puede ma ca e i dėmenos signi icminos, modalinos así exp esinius a spal ius. Dalely ės
como no ellas mismas disponeía su lexiciniu g u iu, y pe pleja él a o as palab as, ellos a iamen e
modi icudiodando, en a éždando, emocialmen e ellos descol indando (lais ai ci ada) (Valeckienė
1998: 188).
3 P oponiamosji Kušleikių, Ty u ėnėlių y Kubilių pun os a minaė ma e ial p aplečia a-kamienių es-
iempo III-ojo pe sona eiksmažodžių galūnės -ai (jis enai, gáunai, nšai ~ jis ena, gáuna, nša y e c.)
consumo lími es (G ina eckienė 1960 198:). P iesaga -da ai (sang ąžinė -da aisis) p obablemen e
o ma del p esen e ecuen e iempo p e acio -da i pos pozición -ai (-aisis). Tokia sudu inė
nekai oma apesaga, como de ejemplos e , dedama
JANINA ŠVAMBARYTĖ-VALUŽIENĖ
182 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
-ai como em a ína dalely ę (LKG II 132)4. Vy au as Vi kauskas eiškinį llama cambio de sonos po la
analogía (Vi kauskas 2001: 15).5 Los egis os da gaicios indican que las o mas del 3o pe sona del
iempo ecuen e del u u o, que debe ían e mina se -(da )o, ienen -ai, ebe a ojamá has a
aho a, plg.: ada ai ‘aida o eda ai ‘gauda o (R 2), gebda ai ‘ge bda o (senus žmones) (R 1), gáda o
(R 3), (a i-)doda ai ‘(a i-)duoda o’ (R 1, R 2), džiáuda ai ‘džiauda o’ (R 2),
(pa -)eda ai ‘(pa -)eida o’ (R 1, R 3), (nebe-)galda ai ‘(nebe-)galėda o’ (R 2),
(a si-)nèžda ai ‘(a si-) conducda oneš (R 2), sda ai ‘sėdėė (R 2), u inda ai ‘si a inė (R 2), u da ai
‘ u ėda o (R 2), (R 3)), ažda ai ‘( aida o (R 2), in da a a a a a (R 5), da aižinė (R 2). Pesebimas
polinkis -ai ab ei i y ejeces i ocį a. Sob e galūnių ab einación ce canaje Šakynos šnek oje es á
esc ibiusi Aldona Jonai y ė6. Puede se que po esa azón los encues ados pa a gaban o mas con
oz -i o en en u, pa ešiu en ozį -ė, ej.: gáudai gauda ai = gauda o (R 2), laikýdai laikyda ai = laikyda o
(R 2), a edaė a eida ai a eida o (R = 5). Appa en emen e, es un posible idiolec is exp esión del
lenguaje7. a odos el habi a io ecuen e del iempo singula isci os y plu isci os pe sonas.
Indici ame plo e pos pozición -ai puede se añadida ambién a u u o ca ino iempo kamien [...]
(B idai). G e imos ie as (Kelmės .) y o as no es e de los al os aicios a mėse (pie inė Šiaulių
ajono pa e) pos posición -ai a menudo se añade a odos el iempo p esen e kamienų, ej.: (Pakapė,
Šiaulių ., N 196, y ė D. Sku kai ė) ges ai gieda, ibinai by a, neno ai neno i,iškelai pakelia, s išai
su iša, s o ai s o i, ai pà u i (G ena ec: 1962 16 1962). i Sa o išką galūnę, más conc e amen e
dicho, em a inę dalely ę -ai, ej.: bnai, d bai, jnai, enai, gs ai, g inai, lnai, piáunai, pnai, nai Klm, e ai, ai
K n (LKG II 132).
4 „Kai ku iose žemaičių ie ose pi mosios pa adigmos eiksmažodžių ečiojo asmens o mos u-
5
Juk sob e Šakýną, Skáis gi į, Žagã ę įsi es as d ibalsis ai sus i uy bu usio a sang ąžinių
eiksmažodžių di ec as nuosakos del iempo p esen e y del u u o 3-ia pe sona del iempo: dodais,
nˈšais, nˈèšˈeis, mˈèsˈeis [...]. Aquí no hay un deésnis one ico, sino un cie o cambio de sonidos po
analogía, qué semejanza ...; la gas galūnés a, e alš aičių ue on en endidas como a ellos eme gen e
suo enbalsin o díbole (-ai, -ei) (Vi kauskas 2001: 15). 6 Galūnių ab e iamien o p asidėjo sob e XVXVI a. -
Jonai y ė 160: 158. Palyginando je imas a mes, pa ece que Šakynos a mės galūnių aco amien o es
el esul ado in luencia zemaičių a mių (Jonai y ė 1960: 159). [...] galūnių ab e iamien o banga, al menos
con espec o Šakynos a mia, ėjo de aka ų į y us (Jonai y ė 1960: 159). 7 Simila es o mas
ecuen es del ad e bio del pasado con -i del a ículo au o ė gi dėda o (i ebegi di) e ų (Anice os
Rakickienės (Š amba y ės) (1929 m.) y Izolinas Ba bo os Š amba y ės (1935 m.), nacidos y zau ošos en
el an iguo Daušškių kaime (67 km. hacia el oes e de Meškuičių, Šulių .) kalboje. Tales o mas, sólo con
-ai, Ri a U nėžiū ė es oída y insc i a Lydẽkiuose 19981999 m. (Joniškio . (apie 12 km. desde Meškuičių)).
Reiškinys, many ina, pli o hacia no es e y no es e.
A ículos A icles 183 /
Sa i as kalbinis eiškinys šiauliškių plo e
( emian is LKA punk o N . 73 medžiaga)
Po cie o, G ina eckienės es no ado que šiau ės aka ų aukš aičių a mėje
sob e Šakyną y Žaga ę pos pozicija -ai puede se añadida a odas las kai omų y
nekai omų pa es del lenguaje (G ina eckienė 1962: 164). Tokie dalelyčių casos de
consumo kalbininkų conside a pa ibiu de la lengua, de ellos se menciona, pe o
ellos nol poco alo an8.
LOCALUSIS KALBINIS REIŠKINYS:
DALELYČI -AI IR -GI SAUGA
Da gaičių šnek os į ašuose, como y en odo VAŠ plo e, -a y -i kamienų eiksmažodžių
esamojo iempo e ce a pe sona se u iliza su umpėjęs (en, aoj, nš), -o kamieno iene
galūnę -a (dã a, ska, ša). Responden es pa a ojo y uno e bmawo d si g i esáneo
iempo 3-io pe sona o ma con dalely e -ai, aunque VAŠ ikė umės umposios se g o
se ga (bk), plg.: kaim.ŋka làba sukei segai (R 3). Conside a que es casual, pa iené o ma
no pe mi e o a del e bo p esen e iempo de la e ce a pe sona o mas, se u ilizan no
sólo con -ai, pe o capaz de uni se aún y pos pozicinea pa ely ę -gi9. Jonai y ė ya en 1962
es á no ada que Šakynos a mée agi siemp e queda enkli inė, su suspi inamoji
signi icado es muy suspi nėjusi, ge usi igual y sa odàba ·uos á·ndens p igé· gá·agi (Škn.)
(Jonai y ė 1962: 438). Kalbininkės obse ada que En los mismos luga es donde se dice agi, a
išku i miniu sakinio elemen u“, p z.: ·ška paju a g‿agi (Da g.), ·ks ǽ·
s·us: kèli gi ǽn‿agi (Da g.), šn·k‿agi, ka‿dá· duau b a aci ikmu· (Da g.),
eces en luga de ella la misma signi icación pasakoma y no acla iskias da ybos dalely ė
age·i, ej.: b ·kš age·i, ai ·ka s ·ms (Da g.); skus agei comoskaud·jus i ek (Škn.)
(Jonai y ė
1962: 438).
Teniendo en cuen a que hace más de cincuen a años es e enómeno i ía
G uzdžiųŠakynos apylinkėse, sob e 1520 km. adial (nuo G uzdžių has a
Šakynos es 12 km., has a la on e a con La ia 15 km).
Nea mes ina men is, que dalely ė -agei pudo o ma se como umpinys de a( ) escuchas, a( )
escuchas es. Tokiá men í pe ša li e a u a, más conc e amen e, maes osas y esc i o as
S asės Jasiūnai ės, naídas 1912 m. Joniškyje, mue as 1986 m. y en e adas Kulau u oje, kū inys
Gy enimo apysaka, en el cual VAŠ a minės leksikos 8 Au o ė pasionko LKG disposición - laikai
é mino em a ine dalely e, pe o nea me ė y Valeckienės moni ikuojamoji dalely ė. Da gaičių
šnek os g abaciones y esponden ų a o a eiksmajodžio kai ybos pa adigma leis ų pensa que
dalelyčių sąauga -agei em a inę unkciju ex iende jun o con modi ikacine.
9 Plg. negi, a gi. Amplia é sob e pos pozicines dalely es, sus súuugas é. Valeckienė 1998: 190.
JANINA ŠVAMBARYTĖ-VALUŽIENĖ
Ac a Linguis ica Li huanica 190 LXXIV
2 LENTEL. da gai de šnek os del iempo es el 3 a. agi-agodžiai su -agė i -agi -agė
-agi ( a iama sin pauzes) -agi ( a iama con pausa) gaminagė di bagi (R 3), keagi
(R 3), (pa)k ieagi (pa)ded (R 3), (pa )duod (R 3), (pa agi du (R 3), agi (R 3)), (p a) aži
agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi
(R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R),
(R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), ( 3), eagi (R 3), (p a-,), leagi [p a ažiuoja (išsi)šluoj
agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi
agi agi agi agi agi agi agi 3 (R 3), (R 3), (R 3), (R 3), (R 3), (R 3), (R 3), (R 3), (R 3), (R 3), (R
(R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R),
agi (R 3) ápidamen e] (R 3), (pa) inkagi (R 3), (pa)šnekagi (R 3), šauagi (R 3),
le-ag (p a-,) le-ag (R 3), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ),
( , ( ), ( ), ( ), ( , ( ), ( ), ( , ( ), ( ), ( , ( ), ( ), ( ), ( , ( ), ( ), ( , ( ), ( ), ( , ( ), ( ) ,
( , ( ) , ( ) , ( ) , ( , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( ,
agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi agi
3), (R 3), (R 3), (R 3), (R 3), (R 3), (R), (R 3), (R), (R 3), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R),
(R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R), (R),
(pa)šauagi (R 3), (nea si) inkagi (R 3), ( auagi (R 3), (nebe), le-,) leagi (p a-,) le-,)
( ), ( ), ( , ( ), ( ), ( , ( ), ( ), ( , ( ), ( ), ( , ( ), ( ), ( , ( ), ( , ( ), ( ), ( , ( ), ( , ) ,
( , ( ), ( ), ( , ( ), ( ) , ( ) , ( , ( ), ( , ( ), ( ), ( ) , ( ) , ( , ( ), ( , ( ), ( ) , ( ) , ( ) ,
( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , ( ) , , , , , , , , , , , ,

S aipsniai / A icles 191
Sa i as kalbinis eiškinys šiauliškių plo e
( emian is LKA punk o N . 73 medžiaga)
LITERATŪRA
A umaa Pee e 1933: Un e suchungen zu Geschich e de li auischen Pe sonalp onomi-
na. Ta u.
Gai enis Kazimie as, S asys Keinys 1990: Kalbo y os e minų žodynas. Kaunas:
Š iesa.
Gi denis Aleksas 2000: Kalbo y os da bai 2. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų lei-
dybos ins i u as.
G ina eckienė Elena 1960: Ta mių medžiagos inkimas Lie u ių kalbos a lasui. –
Lie u ių kalbo y os klausimai 3, 191–205.
G ina eckienė Elena 1962: Kai ku ios lie u ių kalbos a mių ypa ybės (iš
1961 me ų dialek ologinių ekspedicijų). – Lie u ių kalbo y os klausimai 5, 147–169.
Jasiūnai ė S asė 1986: Gy enimo apysaka. Vilnius: Vaga.
Jonai y ė Aldona 1960: Šakynos a mės žodžio galo okalizmas. – Lie u os TSR
Mokslų akademijos da bai, se ija A. 1(8), 151–162.
Jonai y ė Aldona 1962: Šakynos a mė ( ank aš is, saugomas Vilniaus uni e si e o
biblio ekoje, F 76–360).
Jonai y ė Aldona 1964: Žemai iškos mo ologinės ypa ybės Šakynos a mėje. –
Lie u ių kalbo y os klausimai. Lie u ių kalbos mo ologinė sanda a i jos aida, 165–177.
Jšp – Joniškio šnek ų p a imai i eks ai, sud. Ne ija Ba ku ė, Rasa Dumčiū ė, Auš a
Kaika y ė, Lina Kazlauskai ė, Janina Š amba y ė (a s. ed.). Šiauliai: K. J. Vasiliausko
įm., 2001.
LKG II – Lie u ių kalbos g ama ika 2, y . ed. Kazys Ul ydas. Vilnius: Min is, 1971.
Lk ch – Lie u ių kalbos a mių ch es oma ija, sud. Rima Bace ičiū ė, Aud a I anauskie-
nė, As a Leskauskai ė, Edmundas T umpa, mokslinė ed. Laima G umadienė. Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 2004.
Valeckienė Adelė 1998: Funkcinė lie u ių kalbos g ama ika. Vilnius: Mokslo i enci-
klopedijų leidybos ins i u as.
Vaš – Vaka ų aukš aičiai šiauliškiai, sud. Rū a Kazlauskai ė, Lionė Lapinskienė, Rima
Bace ičiū ė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2007.
Vi kauskas Vy au as 2001: Lie u ių kalbos a mių mo oneminiai eiškiniai. Vilnius:
Ža a.
Vulas S. M. 1977: Teo e ičeskie i me odičeskie op osy k iminalis ičeskogo issledo anija
pismennoj eči. Mosk a.
JANINA ŠVAMBARYTĖ-VALUŽIENĖ
192 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
a. XXI comienzos de Li uania: geoling is inis y socioling is inis es udio (zemėlapiai y sus
comen a ios), sud. Danguolė Mikulėnienė, Viole a Meiliūnai ė. Vilnius: B iedis, 2014. Zinke ičius
Zigmas 1994: Li u ias lengua dialek ología. Vilnius: Mokslo y enciklopedijas edi o ial.
Žalkauskai ė Gin a ė 2011: Idiolek o požymiai elek oninių laiškų leksikoje. –
Kalbo y a 63(3), 149–164.
Ионайтите А. 1962: Шакинский говор. Автореферат дисертации на соискание
académica de g ado candida de ilologicas ciencias. Vilnius.
Peculia Linguis ic Phenomenon
in he A ea o Šiauliškiai
(Acco ding o Da a o Poin No. 73 o he
A las o he Li huanian Language)
SUMARY
The au ho discusses a peculia su i ing local phenomenon o dialec al language
eco ded in he cou se o ieldwo k ca ied ou in 2013. 5 local oldes -gene a ion
esponden s om Da gaičiai Village (Šiauliai Dis ic G uzdžiai Elde ship) we e
in e iewed by he au ho in Poin No. 73 o he A las o he Li huanian Language (ALL): 3
women (R2 (1923), R3 (1947), R5 (1953)) and 2 men (R1 (1926), R (19541)). O e en hou s o
dialec al ex we e eco ded.
Da gaičiai belongs o he Wes e n Aukš ai ian subdialec o Šiauliškiai (WAŠ) which linguis s
conside a bounda y o ansi ional dialec be ween wes e n and eas e n dialec s
(Samogi ian and Aukš ai ian). The linguis ic poin o Da gaičiai is domina ed by he dis inc i e
ea u es o he Šiauliškiai subdialec : e ained nasal owels ą, ę and diph hongs an, am, en, em;
he s ess is consis en ly e ac ed om he ending. Dialec ologis Elena G ina eckienė, who
analyzed he en i ons o G uzdžiai belonging o VAŠ, and Aldona Jonai y ė, who collec ed he
ma e ial in he en i ons o Šakyna (VAŠ) a ound he 1940s1950s, paid special a en ion o he
use o pa icles wi h he hi d pe son p esen and pas i e a i e o ms. Vy au as
Vi kauskas also w o e abou i . Ha ing sc u inized he dialec al eco ds o Da gaičiai Village,
he au ho disco e ed a pause and wi hou i , e.g.: pašokagei (R 1), lenduagei (R 3), ežagei (R 1, R
he p incipal o ms o he e b and he o ms o he conjuga ion pa adigm wi h he pa i-
cle combina ion -agei and i s a ian s -agė, -agi which a e p onounced wi h he e b wi h
2), gaunagei
A ículos A icles 193 /
Sa i as kalbinis eiškinys šiauliškių plo e
( emian is LKA punk o N . 73 medžiaga)
(R 1), mėks agi (R 3), a sibos agi (R 4), gaminagė (R 1), izlėkėagei (R 1), e c. The esponden s used
o e 280 o such o ms in he ex s ( epe i i e o ms we e included as well). This local
phenomenon is associa ed wi h he in e ac ion o subdialec s. Los con ac os be ween
Samogi ian and Aukš ai ian dialec s and he p ocess o sho ening o endings could ha e gi en
ise o an idiolec , a local linguis ic phenomenon, which ha e possibly o igina ed a he end o
he 18 h cen u y o in he beginning o he 19 h cen u y. The local p es ige o mo phological
o ms uni ed he linguis ic communi y and c ea ed he sense o linguis ic secu i y. In ac ,
om a his o ical and cul u al pe spec i e, he so called s ip illage (Li h. ėžinis kaimas) could
ha e been he decisi e ac o o he linguis ic phenomenon o su i e. A non-di ision in o
isola ed a ms eads and a sel -con ained commu e bal o ms including -agei, -agė, -agi o o e
ni y also main ained a closed linguis ic sys em. The esponden s who ha e been using he
nine y yea s sepa a e be ween he linguis ic codes: hey omi he a o emen ioned o ms
when speaking o s ange s; hey a e na u ally included in he language as he speake s ge
in o he con e sa ion and c oss he psychological amilia un amilia bounda y.
Į eik a 2015 m. oc ub e 10 d.
JANINA ŠVAMBARYTĖ-VALUŽIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
janinas amba y e@zeb a.l