Bilingual minds: Emotional experience, expression and representation

gogoa
241
ISSN 1577-9424 – eISSN 2444-3573
Gogoa, 2024, 24, 241-247
h ps://doi.o g/10.1387/gogoa.26092
bilingual minds
Emo ional expe ience, exp ession and ep esen a ion
an e a Pa l e n k o (a g.)
Cle edon, UK: Mul ilingual Ma e s LTD, 2006, x i + 324 o .*
O ain su a e, elebiduna iza ea ekin lo u a dauden gai e a a azoez a i u
di enike ke ekhi ua lonagusihauekizandi uz eaz e gai(ikusHaku a
1994):elebi asunae aadimena,biga enhizkun za enesku apena,e aele-
bi asuna en ikuspun u psikolinguis ikoa e a ikuspun u soziolinguis ikoa.
Elebi asuna en e a adimena en a eko ha emana i dagokionez, galde a e a
kezkazeneaelebi asunakal ega iadenadimena enga apena en za .Biga-
en hizkun za en jabe egi ea dela e a, galde a nagusiak bi zi en: zein den
ho ama-hizkun za en ola e a zein ak o ek daka en ba zuek a akas a iza-
ea e a bes e ba zuek ez. Azkenik, aipa u bi ikuspun uei dagokienez, elebi a-
suna nola kon zep ualiza u nahi zen zen kon ua, enomeno psikolinguis iko
gisaala enomenosoziolinguis ikogisa.Lehenengokasuan,elebidunakbi
hizkun ze an zuen gai asun e la iboaz galde zen zen; biga enean, aldiz, gi-
zabanako elebiduna zein hizkun za-komuni a ekoa zen.
Bilingual minds (Bu u elebidunak)duizenahemenau kez e anoanlibu uak
e a,bis andenez,elebidunakdi umin zagai.Libu uaosa zendu enlanek,o -
dea, o ain xe aipa u di udan ho ien aldean oso bes elakoa den a lo ba jo a zen
du e.“Lanek”esandu ,plu alean,ike zaileasko enlanakbil zenbai i ulibu-
uak.Denadela,ike zaileake aike lanakaskobadi ae e,ba egi endu edenek
gauza ba ean, elebi asuna i bu uz az e zen du en a lo edo sailean hain zuzen.
Zeindena loho inolabai adie azi adagoizenbu uan.Minds hi zak a e a ele-
biduna en bu uan, edo gogoan, ja a az en digu e a elebiduna en bu uan, ele-
biduna iza eaga ik, elebaka a enean ge a zen ez den ze bai ge a zen o e den
pen sa az en digu. E a azpi i ulua kon uan ha zen badugu, emo ional expe ience,
exp ession and ep esen a ion, aise a e a dezakegu ze in e esa zen zaien au o eei:
ea elebiduna engan emozioak sen i zeko, adie az eko e a bu uan i udika zeko
modua alda u egi en den hizkun za ba e ik bes e a iga o zean.
* [Libu u-k i ikahonenlehenagokobe sioahemena gi a a uzen,2006an:GogoaVI(2):199-205.]
Li b u u -k i i k A k
242 Gogoa 24 (2024), 241-247
E a, i uluaz a i u naizenez, beha bada me eziko du esa ea, ez ho i bai-
zik honako hau ja zeko asmoa zu ela lehenbizian: Language and emo ions
o bilingual speake s (Hiz un elebidunen hizkun za e a emozioak).Baina,lanak
jaso ahala, ge o e a ga biago ikusi zuela dio a gi a a zaileak izenbu u ho-
ek ez zuela ongi adie az en ike ke ek e an zun nahi zu en galde a. Hau,
izan e e, hizkun za hau a zean e a e abil zean emozioek du en esku-ha -
zea i baino gehiago bes e a azo honi bai zegokion: ea ba o e dagoen lo u-
a ik elebiduna iza ea en e a elebidunak be e bu uaz duen espe ien zia en
a ean. Hi z gu xi an esa eko, elebidunak, elebiduna den alde ik, zenba
“ni”o edi u?
Libu uhonekelebidunei—e aeleaniz unei1— bu uzko ike kun za bide
be ie a ik abia az en duelako us ea du libu ua en a gi a a zaile den Ane a
Pa lenkok.Ikusdezagunze ga ikdioenho i.Hi zau eanesa enduenez,
joandenmendean,1950ekoe a1960kohama kade an,eginzi enlibu uho-
ne an egi en di enen an zeko galde ak, baina o duan ez zen o aindik so ua
galde a ho iek ain za ha zeko beha zen gi oa, edo zei geis a, be ak da abi-
lenhi zazesa eko.Bes alde, ak o ea ek iboakkon uanha zenzi eneane e,
galde a gisa hone akoa zen: zein di a biga en hizkun za ba ikas ean e a e a-
bil zeane aginadu en ak o eak?O ain,o dea,zabaldueginda,e aezgu xi,
elebi asuna en e a emozioen a eko lo u a i bu uz egi en di en galde en e e-
mua.Ba zue anelebidunenemozio-espe ien ziengaineanegi endagalde a,
bes e ba zue an ea nola adie az en di en emozioak es uingu u elebidune an,
e a bes e ba zue an ea nola i udika zen di en elebiduna en bu uan emozio-
hi z e a -kon zep uak e a o oi zapen au obiog a ikoak.
E asailbe iba jo a zenhasibadi a,ze lo unahidu e?A.Pa lenkok
lau helbu u aipa zen di u, be ak dioenez Bilingual mindsen pa e ha u du e-
ne ako ba zuek elka ekin lan eginez inka u di uz enak. Helbu u ba da eza-
gu zea nola di en i udika zen e a p ozesa zen elebidunen bu uko lexikoe-
an gisa hone ako hi z e a kon zep uak: emozioak adie az en di uz enak e a
emozio enba piz endu enak.Bes ehelbu uba daikus eaeaemozio-kon-
zep uaki zulga iakdi enhizkun zaba e ikbes eba e a.Ike zailehauen
bes e asmo ba da e akus ea elebi asunak elebaka asunak ez bezalako auke-
ak eskain zen di uela no abide be iak a gi zeko hizkun zen e a emozioen
a eko ha emanen az e ke an. Azkenik, sen imen ku sua eman nahi dio e
ike ke a linguis iko e a psikolinguis ikoa i, hiz unen bizipen e a kezkei leku
eginez.
Elebi asuna en zelai zabalean Bilingual minds libu ua en au o eek auke-
a u du en saila en e a ho i egi eko izan di uz en a azoien be i jakin ondo-
1 Elebidunez esa en denak eleaniz unen za e e balio du; ho ega ik, bi hi zak behin e a be-
izelka ekinaipa uo dez,ezdu “elebidun”hi zabaizike abiliko,bainagogoanizaneleaniz u-
nak e e ba nean daudela.
Li b u u -k i i k A k
h ps://doi.o g/10.1387/gogoa.26092 243
en, p es gaude ho zein lan mo a eskain zen zaizkigun ikus en has eko. Ha-
maika kapi ulu di u libu uak, hamaika lan zeinek be e au o ea edo au o eak
di uela. Kapi uluek badu e, noski, elka ekin lo u a ik, ho ega ik bildu di a
libu u be ean; bes eak bes e, ike ke a a lo be ean a i di a e a ba da oz helbu-
ue an, go ago aipa u di ugun ho ie an. Hala e e, lan bakoi za be e eskuko
denez, ez da beha ezko libu uan da ozen o denan i aku zea. Ho ek, o dea,
ez du esan nahi nolanahi an ola u a daudenik; ez, noski. Aipa u be iak di-
ugun hi u galde a mo ak kon uan ha u di a kapi uluen banake a egi eko.
Ho ela, au eneko hi u kapi uluak emozio-espe ien ziaz a i di a, elebidun
ba zuek be en hizkun za e a kul u ez di uz en espe ien zia ezbe dinez, e a
espe ien zia-mundu ho ie ako ba e ik bes e a iga o zean emozioek du en
pa eaz. Hu engo hi u kapi uluek emozioen adie azpena i begi a zen dio e,
e a ez emozio-espe ien zia i. Ondo engo hi u kapi ulue an emozio-hi z e a
-kon zep ueni udikapenkogni iboaha zendakon uan.Denadela,bede a-
zi kapi ulu i dagokie hemen esan duguna e a badakigu dagoeneko hamaika
di uela libu uak. Geldi zen di en biek ez du e ze ikusi zuzeneko ik esandako
galde ekin e a, ho ega ik, azkenean ja i di a.
Ondo en, kapi uluz kapi ulu, libu uak bil zen di uen lanen au kezpena
egingo du , ba zue an labu a, bes e ba zue an luzexeagoa izango dena, kasu
bakoi zeanjo a zendengaia enin e esa ena abe a.Nolanahie e,be i
emango di u ezagu ze a lana en izenbu ua, au o ea edo au o eak e a az e gaia.
Lehenbizikokapi ulua enizenbu ua“Bilingualsel es”dae a,egilea,
Ane aPa lenkohizkun zala ia.Izenbu ua enhi zezhi zezkoi zulpena“‘Ni’
elebidunak” edo izango li za eke; baina ho ez abaidagai den a azoa kon-
uanizanik,egokiagodi udii zulpenhonek:“Elebiduna enniak”.Galde a
ba zukeginezhas endube elanaPa lenkok.Au enekoadahemenin e-
esga iena:“Elebiduneie aeleaniz unei,hizkun zadi e en e anmin za-
zendi enean,ba zue anpe sonadesbe dinakdi elai udi zeno ezaie?”.
Galde a ho i e an zun nahian, hi u da u mo a ha zen di u kon uan au o-
eak:in ospekziobidezkoak,enpi ikoake aklinikoak.In ospekziobidez-
koen a ean, idazle anslingualen2lekuko asunak,JulienG eenenaedoTz-
e anTodo o enaadibidez,e a“Bilingualismandemo ions”(Elebi asuna
e aemozioak)izenekowebgaldeke aba i,hauda,pos aelek onikozbide-
a u akogaldeke aba i1.039elebidunekemandakoe an zunaksa zendi a.
Ma e ialenpi ikoakelebidunenhi zezkojokabideakaz e zekohainba psi-
kologo e a psikolinguis ak egindako lane a ik so u akoak di a. Elebidunen
hi zezko jokabideak neu zeko hi zezko egi eko edo lan jakin ba zuk e abili
izan di a, hala nola di e en zial seman ikoak, hi z-asoziazioak, pe pausak e a
is o ioakbuka zeaeska zendu enegi ekoake aApe zepzioTes Tema ikoa
2 Ingelesez“ anslingual”esa enzaienidazleakhizkun zaba bainogehiago anedobe en
ama-hizkun za ez den hizkun za ba ean idaz en du enak di a.
Li b u u -k i i k A k
244 Gogoa 24 (2024), 241-247
(TAT).Elebidunekau enahizkun zaba eanegi endi uz eegi ekoho iek
e a,as eba zukge oago,bes ehizkun zan.Da uklinikoeidagokienez,au o-
eak psikoanalis a ba zuen oha penak aipa zen di u; ho ien a abe a, beze o
elebidunak maiz u du iago e a sen ibe ago age zen di a be en lehen hizkun-
zan ge oago esku a u akoan baino e a, ba zue an, uko egi en dio e lehen
hizkun zae abil zea i.Bada,da uho iekguz iekba e aha u aau o ea en
us ez honako hau i adoki zen du e: bizi zako lehen u ee an ikasi ako hiz-
kun zae age oagoikasi akoa(k)desbe dinakdi elasen i zendenemoziona-
li a eane aho enondo iozbali ekeelaelebidunakbe ebai an“ni”desbe -
dinak suma zea.
Biga enlana enegileaMa yBeseme esdae alana enizena“Language
andemo ionalexpe ience:The oiceo  anslingualmemoi ”(Hizkun zae a
emozio espe ien zia: o oi zapen anslingualenaho sa).Hizkun zadelae a,
idazle elebidunek, e a be eziki anslingual di elakoek, be en es u au obio-
g a ikoe an adie az en di uz en emozio-espe ien ziak az e zen di u e a haien
adie azpene an zenbai es u asun e a hizkun za ba e ik bes e a i zul zeko
ezin asunhau ema endi u.“Apassion o English:Desi eand helanguage
ma ke ”(Ingelese akog ina:desi ae ahizkun za enme ka ua)dahi uga-
enkapi ulua en i ulua.Be anAus alia a,Sydney azehazkiago,ingelesa
ikas e a joandako bos emakume japonia i bu uzko ike ke a e nog a ikoa
egi endu eIng idPille e aKimieTakahashiike zaileek.Hauekxehekiazal-
zen du e ze esan nahi duen ingelesa ikas eko i ikan ego eak, nola koka-
zen den ingelesa ikas eko desi a ho i japonia emakumeei bu uzko disku so
zabalagoa en ba nean, e a nola in e p e a zen du en ike ke ako pa e-ha -
zaileek be en ingelesa ekiko desi a, komunikabideek sexu ku su naba mena-
ekin japonia emakumeengan piz en du ena.
Hu engo hi u lanen egileen kezka ez di a elebidunen emoziozko espe-
ien ziak, baizik pe sona ho iek sen imenduak adie az eko di uz en mo-
duak.MichèleKo enek,esa eba e ako,lauga enkapi ulua enhasie an,
galde a hau egi en du: Elebidunek sen imenduak ezbe din adie az en o e di-
uz ebe enbihizkun ze an?Honakapi ulua enizena:“Feelingin wolan-
guages:Acompa a i eanalysiso abilingual’sa ec i edisplaysinF ench
andPo uguese”(Bihizkun za ansen i zea:elebidunba en an sesezkoe a
po ugesezkoa ek u-adie azpenenanalisikonpa a iboa).Au o eakF an zia a
emig a u ako gu aso po ugalda en alaba elebiduna en kasua az e zen du.
Gaz e ho ek, zein hizkun za e abil zen duen, an sesa edo po ugesa, a ek-
ua ez du be din kanpo a zen. Au o eak e akus en du xiki a ik elebidun
di enek e e hizkun za-e epe o io ezbe din sama ak izan di zake ela be-
enbihizkun ze an.Bes eda uin e esga iba daKo enekaz e u akogaz-
eak, emozioak adie az eko, nahiago duela e xe ik kanpo ikasi ako hizkun-
za e xean ikasi akoa baino. E a zein da elebidunek nahiena du en hizkun za
emoziobo i zakadie az eko?Emoziobo i zba hase eada.Zeinhizkun-
zahobes endu eelebidunek,edoeleaniz unek,emozioho ihi ze a a zeko?
Li b u u -k i i k A k
h ps://doi.o g/10.1387/gogoa.26092 245
Ho idaJean-Ma cDewaelekbosga enkapi uluanaz e zenduengaia.Izen-
bu uhauduDewaele enlanak:“Exp essingange inmul iplelanguages”
(Hase eahizkun zaasko anadie az ea).Lanho e an,1.454pa e-ha zailek
web-galdeke aba iemandakoe an zune a ik,ze aondo ioz a zendu:hiz u-
nek hase ea kanpo a zeko nahiena du en hizkun za gehiene an lehen hiz-
kun za dela e a ge oago ikasi di en hizkun zak e abil zeko dagoen joe a ge o
e a xikiagoadela.Jyo snaVaidpsikologoespe imen alae ehizkun zahau-
a zeaz a i da, baina ez hase ea en e emuan, baizik umo ea enean. Au o eak
egindako bi ike ke a enpi ikok i adoki zen du enez, zein den pa e-ha zai-
leek ba egi en du en kul u a aldea, ho en a abe a alde in e esga iak daude
hizkun ze akoba edobes eaauke a zea idagokionez.Vaidenlana enizena
da“Jokingac osslanguages:Pe spec i esonhumo ,emo ion,andbilingua-
lism”(Txan xe ana i zeahizkun ze anba ena:umo ea en,emozioa ene a
elebi asuna engainekoikuspegiak).
Hu engo hi u lanek emozioen i udikapena ha zen du e kon uan, emo-
zio-hi ze a-kon zep ueni udikapenkogni iboazehazkiago.AlexiaPana-
yio ou enkapi uluak,libu ukozazpiga enak,e uae alo sadi umin za-
gai:“T ansla ingguil :Anendea o o shamein heMedi e anean?”(Guil
i zul zen:lo sa az ekosaioaMedi e aneoan?).Elebidunae akul u abiduna
den ingu unean e mino ho iek nola e aiki zen di en az e zen du. Ame i-
ke akoingelesae aZip ekog ekoadi aau o eakes udia zendi uenhizkun-
zak e a kul u ak. Espezi ikoki, i zulpenean baliokide za ha zen di en in-
gelesezko e a g ekozko shame/n opi (lo sa)e aguil /enohi (e ua) e minoen
baliokide asunkul u alaez abaida zendu.Hu engokapi uluan,“En yand
jealousyinRussianandEnglish:Labelingandconcep ualiza iono emo ions
bymonolingualsandbilinguals”(Bekai zae ajelosko asunae usie aze a
ingelesez: emozioak nola izenda zen e a kon zep ualiza zen di uz en eleba-
ka eke aelebidunek),ingelesezkojealousy e a en y e a ho ien e usie azko
o dain za jo zen di en e nos ’ e a za is ’ hi zen i udikapene an ipin zen da
a e a.Pa e-ha zaileakhi u alde andaudebana u a:bi aldeelebaka ,e u-
sie az baka ik egi en du en e usia ak e a ingelesez baka ik egi en du en
ame ika ak, e a alde elebiduna, e usie az e a ingelesez egi en du enena.
Hi u aldeho ieni udikapenenkonpa azioaegi endaOlgaS epano aSachs
e aJohnColeypsikologoekida ziadenlanho e an.“Cogni i eapp oaches
o hes udyo emo ion-ladenandemo ionwo dsinmonolingualandbi-
lingualmemo y”(Hu bil zekogni iboakemozio-edukikoe aemozio-hi zen
ike ke a ao oimenelebaka eane aelebidunean)dabede a ziga enkapi u-
lua en i uluae aJeane eAl a ibadaho enegilea.Zeindi enemozioeilo-
uak dauden hi zen ezauga iak elebaka en o oimenean e a elebidunenean,
nolakoa den ho elako hi zak o oimenean i udika u a dauden egi u a edo
bu uko a ki ek u a, nolako e agina duen i udikapen ho ie an hi zen balen-
ziak(hi zakposi ibonahiznega ibo za jo zeak)e aa ousal edo i a za zeko
inda ak: ho a ho zein di en Al a ibak az e zen di uen gaiak. Kon u haue-

Li b u u -k i i k A k
246 Gogoa 24 (2024), 241-247
az a i di en ike ke ak be ikusi ondo en, ondo io haue a a i is en da au o-
ea:1)emozioakizenda zendi uz enhi zeksailbe eziaosa zendu eo oime-
nean,2)li ekeenadahi zho iekezego eabe dini udika u ikelebiduna en
bilexikoe an,3)emozioekinlo u adaudenhi zakhizkun zamende a zai-
lean p ozesa zen di enean mendeko hizkun zan e e abian ja zen di a a ou-
sal delakoa enosagaiak,e a4)hu bil zekogni iboekauke aema endu eho-
elako hi zak go de zen di uen bu uko a ki ek u a nolakoa den jaki eko.
Hama ga en lanak au ekoek ez bezalako ikuspegia ha zen du emozio-
edukiadu enhi zenp ozesa zea enike ke an.Izenhaudulanak,“Whenis
a i s languagemo eemo ional?Psycho isiologicale idence ombilingual
speake s”(Noizdalehenhizkun zaba emozionalagoa?Hiz unelebidunen
ogapsiko isiologikoak),e ahi uau o edi u,denakpsikologoak:Ca he ine
Ha is,JeanBe koGleasone aAys¸eAyçiçegˆi.Izenbu ua enbiga enpa ea i
begi a zea nahikoa da oha zeko zein den au o eek be en ike ke an ha zen
du en bidea: oga psiko isiologikoena. Kapi ulu hone an, au o eek be ikus-
e-lana egi en du e au ena. E a hone an egindako ike ke ak ha zen di uz e
kon uan: pa e-ha zaile elebidunei hainba es imulu au kez u be en lehen
hizkun zan e a biga enean e a haien e an zun emozionalen alde di isiolo-
gikoakneu udi uz enak.Teo iaba p oposa ze ae eausa zendi a,“ikas-
en den es uingu u emozionalen eo ia” dei zen du ena. Ho en a abe a,
hizkun zak ha zen du be e-be ea duen emozio ku sua es uingu u emozio-
nal jakin e a be ezi ba ean ikas en, edo eskua ki e abil zen, delako. Azkeneko
kapi uluane ean zekoze bai esa enzaigu.Ho enizenbu ua:“Bilingual
au obiog aphicalmemo yandemo ion:Theo yandme hods”(Elebidunen
o oimenau obiog a ikoae aemozioa:Teo iae ame odoak).Egileak:Ro-
be Sch au e aRamonDu azo-A izu.Hauena abe a,o oi zapenjakinba 
gogo a zean, elebidunak gogoan leku e a denbo a jakin ba ean kode u ako
ge ae a ba be e aiki zen du bu uan. Hau da, gogoan gi o soziokul u al e a
linguis iko jakin ba ean kode u ako o oi zapen ba daka o ain gogo a. Es-
pe ien zia en emozio ku sua e a beha bada esplizi uki gogo a zen di en ge -
ae a ha ako hi z nahiz esae a ba zuk e e kode u a daude o oimenean, lehe-
nengo hizkun zan edo biga enean nahi aez. Hala, bada, azkeneko bi lan
hauek i adoki zen du e nola di uz en hizkun za ikas en e a e abil zen de-
neko espe ien ziek elka ekin jos en hizkun zak, o oi zapenak e a emozioak.
Oso egoki ja i di a bi lan hauek libu ua en amaie an, ze en ho au eko ka-
pi ulue ako au kikun za, espe ien zia e a au ope zepzioak o oimen au obio-
g a iko e a emozionala en e a no be e espe ien zia en espa u zabalagoen
ba nean koka zen bai i a.
Libu uakbaduhi za zeae e,a gi a a zailea enesku ikda o kiguna.E e-
e en ziak alde ba e a u zi a, lau o ialde eskas di u hi za ze ho ek, baina
be anAne aPa lenkokosoongilabu zendi uelebi asuna ene aemo-
zioen es udioan gau daino egin di en galde ak, p oposa u di en eo iak,
bildu di en da u mo ak e a da u ho iei aplika u zaizkien analisiak. E a, ho i
Li b u u -k i i k A k
h ps://doi.o g/10.1387/gogoa.26092 247
egi ean,ba eze elibu uakbe akeskain zenduenaha zendukon uan.Bes-
alde, o ain a eko lanak di uen mugak e e aipa zen di u ho , eo ia en nahiz
me odologia en alde ik di uenak adibidez.
Buka zeko,libu uai aku ze agonbida zendu i aku lea,in e eshandi-
koa bai a, bai elebi asuna en a loko adi uen za e a bai, gu e kasuan ge a-
zen den bezala, hizkun za ba baino gehiago e abili beha ean au ki zen di-
enen za e e.
Pello Huizi
ILCLI(UPV/EHU)
E e e en zia
HA k u A ,K.1994.“Bilingualism”.InR.s e n b e G (a g.),Encyclopedia o human in elli-
gence.NewYo k:MacMillanPublishingCo.