Dispentsarako eskubidea: 2021eko lege eraldaketaren aurreko jurisprudentzia ibilbidea eta egungo egoera

1
G adu bikoi za EAZ e a Zuzenbidea
2021/2022 ikas u ea
DISPENTSARAKO ESKUBIDEA:
2021eko lege e aldake a en au eko
ju isp uden zia ibilbidea e a egungo
egoe a
Egilea: Nago e Rod iguez Elezga ai
Zuzenda ia: Goizede O azua Zabala
Bilbon, 2022ko o saila en 10ean
2
AURKIBIDEA
LABURDURAK ................................................................................................................. 4
1. SARRERA .................................................................................................................... 5
2. DEKLARATZEKO DISPENTSA .............................................................................. 7
2.1. Dekla a ze ik salbue si a dauden pe sonak… ........................................................ 7
2.2. Dispen sa en izae a e a helbu ua ............................................................................. 8
2.3. Lege e aldake a en au e iazko edukia ................................................................... 11
2.4. Dispen sa en e abile a gene o inda ke ia en bai an…............................................ 12
2.4.1. Gene o inda ke ia en e agina bik imengan… .............................................. 12
2.4.2. Dispen sa e abil zea en a azoiak gene o inda ke ian .................................. 13
3. DISPENTSARAKO ESKUBIDEAK SORTU DITUEN EZTABAIDAK
ETA JURISPRUDENTZIA ILDOAK ....................................................................... 19
3.1. Dispen sa en e abile a ako unea ............................................................................. 19
3.2. Adin xikikoen dispen sa ......................................................................................... 22
3.3. Dispen sa en i ismen subjek iboa ........................................................................... 24
3.4. Dispen sa en ingu uan in o ma zeko beha a ......................................................... 28
3.5. Dekla a zea e abaki a, ho i a ze a bo a zea ............................................................. 29
3.6. Auzi egi Go eneko 389/2020 epaia ........................................................................ 31
3.6.1. Au eka iak…................................................................................................ 32
3.6.2. Dispen sa en e abile a en unea e a akusazio pa ikula a ............................ 33
3.6.3. Ja e a aldake a jus i ika zeko a azioak… .................................................. 36
4. ADITUEN IRITZI ETA EKARPENAK .................................................................... 38
3
5. DISPENTSARAKO ESKUBIDEAREN INGURUKO LEGE ERALDAKETA…42
5.1. Lege e aldake a en edukia ...................................................................................... 43
5.2. Plan ea zen di en a azo be iak… ............................................................................46
5.3. E o kizuna i begi a, lege e aldake a en egoki asuna hizpide .................................. 48
6. ONDORIOAK .............................................................................................................. 50
7. BIBLIOGRAFIA ETA BESTELAKO ITURRIAK ................................................. 56
7.1. Bibliog a ia ............................................................................................................. 56
7.2. Txos enak… .............................................................................................................60
7.3. A audia .................................................................................................................... 61
7.4. Auzi egi Go eneko ako dio ez ju isdikzionalak… ................................................. 61
7.5. Ju isp uden zia ........................................................................................................ 62
4
LABURDURAK
AG
Auzi egi Go ena
AGE
Auzi egi Go ena en Epaia
BJKO
Bo e e Judiziala en Kon seilu O oko a
EK
Espainiako Kons i uzioa
KA
Kons i uzio Auzi egia
KAE
Kons i uzio Auzi egia en Epaia
LO
Lege O ganikoa
O .
O ia
PA
P obin zia Auzi egia
PAE
P obin zia Auzi egia en Epaia
PKL
P ozedu a K iminala en Legea
ZK
Zigo Kodea
Zk.
Zenbakia
5
1. SARRERA
G adu Amaie ako Lan honen oina ia P ozedu a K iminala en Legea en
(au e an zean PKL1) 416. a ikuluak so u di uen a azoak zein zuk di en az e zea da.
Xedapen honen oina ia kons i uzio-eskubide ba da, e a akusa ua ekin ha emana dauka en
lekukoak dekla a ze ik salbues en di u, be e momen uan azalduko dugun bezala.
Dispen sa ako eskubidea en ingu uan asko hi z egin da. Gai oso ez abaida ua izan da
Espainiako e emu p ozesalean e a ju isp uden ziak go a-behe a uga i izan di u ho en
ingu uan, Auzi egi Go enak (AG hemendik au e a) i i zia hainba aldiz alda u duela ik.
2021eko ekainean dispen sa en edukia alda u duen lege e aldake a egon da, e a aldake a
ho i az e zea da helbu u nagusia, hala nola, ju isp uden ziak izan duen ibilbidea e a ho ek
eka i duen ez abaida dok inala zein izan den az e zea, lege moldake a ho i eman den a e.
Ho ela lege e aldake a ho ek zein a azo i ema en dion e an zuna e a zein a azo kolokan
uz en duen ikusi ahal izango dugu, e a bai a a azo ho ien ingu uan egin beha eko ze bai
geldi zen den iden i ika zea e e.
Hala e e, nahiz e a helbu u nagusia au e ik aipa u akoa den, gau egun, gene o
inda ke ia en a azoak oso modu es uan du lo u a gai honekin, izan e e, oso a azo la iak
so u di u dispen sak gene o inda ke ia en ma koan. Ho en ondo ioz, asko ida zi da honen
ingu uan, e a nahiz e a gu e ikuspegi nagusia dispen sa en ingu ukoa izan, aipamena egingo
diogu gene o inda ke ia kasue an dispen sak so u di uen ga azkei.
Ho ela ba, ju isp uden ziak hainbes e landu duen gaia izanik, esan dezakegu
xedapena en hasie ako idazke a ez zela ba e e zeha za izan, e a ho ega ik hainba alde di
zehaz eke geldi u zi en, be anduago jo a uko di ugunak. Gaine a, xedapena en idazke a en
a gi zeko zen zu ho e an, 2020an emandako Auzi egi Go eneko Epaia i (hemendik au e a
AGE) 389/2020, 2020ko uz ailak 10ekoa, ga an zi be ezia emango diogu idazki hone an.
Bes alde, ju isp uden zia ez ezik, adi u askok PKLeko 416. a ikulua alda zeko hainba
p oposamen egin di uz e, be ie e xedapenak lo u nahi duena a gi zeko e a in e p e azioa i
1 1882ko i aila en 14ko E ege Dek e ua, P ozedu a K iminaleko Legea ona zen duena.

6
leku gu xiago laga zeko, e a ho iek e e az e zea ga an zi sua dela de i zogu, be anduago
az e uko dugun lege e aldake a ho i egokia izan den edo ez esa eko helbu ua ekin.
Lana an ola zeko, 5 a al nagusi bana u di ugu. Lehenengo dispen sa en oina iak
eza iko di a, ho e a ako izae a e a helbu ua zein di en azalduko di ela ik. Ho ez gain,
gene o inda ke ia i ga an zia emanez, be e bai an dispen sa en e abile a e a e agina zein
di en e e az e uko dugu.
Biga en a alean, PKLeko xedapen ho ek o oko ean eka i di uen a azoak
az e uko di ugu. Au e ik esan dugun bezala, legedia oso zehaz ugabea izan da zenbai
e emu an, e a ho en ondo ioz in e p e azio a azo uga i eka i di u 416. a ikuluak. A azo
ho iek konpon zeko helbu ua ekin AGk sa i an eman du be e i i zia epai ezbe dinen bidez,
u ee an zeha alda uz joan den ju isp uden zia eza iz. Ho ela ba, lan hone an denbo an
zeha egondako a azoak e a ho iei konponbidea bila zeko emandako epaiak az e uko
di ugu. Ho ien a ean dispen sa eskubidea noiz e abili dai ekeen daukagu, ezkon zak i au en
duen bi a ean edo be anduago e e bai, edo a dispen sa i bu uz in o ma zeko beha a
dagoen edo ez, edo a azkenik, e agina duen salake a bik imak ja zea dispen sa e abili ahal
iza eko o duan.
Hi uga en a alean, adi uek u ee an zeha egin di uz en p oposamenak mahai
gaine a uko di a, PKLeko 416. a ikulua zegoen moduan u zi edo alda u beha zena en
ingu uan. Gaine a, Gene o Inda ke ia en kon ako Es a u I unean egondako ez abaida e e
az e uko dugu, izan e e, be an a ikulua alda zeko edo a ken zeko p oposamen uga i egon
zi en.
Lauga en a alean, 2021. u ean 8/2021 Lege O ganikoak (au e an zean LO)
eka i ako PKLeko 416. a ikuluko e aldake a az e uko da, au ekoa ekiko aldake ak
zein zuk izan di en azalduz, e a e aldake a ho i egokia izan den edo ez az e uz, hau da,
u ee an zeha egondako a azoei i enbidea ema ea lo u den edo ez.
Azkenik, lanean az e u ako gaien ingu uko ondo ioak a e ako di ugu, e a bai a gu e
i i ziz ez abaida guz i hauen ingu uan jokabide onenak zein izan dai ezkeen aipa u.
7
2. DEKLARATZEKO DISPENTSA
2.1. DEKLARATZETIK SALBUETSITA DAUDEN PERTSONAK
Espainian bizilekua duen e a ezgai ua ez den edono dekla a ze a beha u a egongo
da, lekuko moduan, edozein dela ik galde u ako gaia, PKL en 410. a ikulua en a abe a. Ez
egi eko an, lege be eko 420. a ikulua i ja aiki, 200 e a 5.000 eu o bi a eko isuna jasoko
du. Dekla a u gabe ja ai zeko an, Jus izia i oz opo egi ea lepo a uko zaio, ZKko 463.1.
a ikulua en a abe a2.
Hala e e, dekla a ze ik salbue si a dauden hainba pe sona di ugu3. E ege,
E egina, kasuan kasuko ezkon ideak, P in ze oino dekoa e a e einuko e egeo deak.
Ho ez gain, Espainian egiaz agi ia du en diplomazia agen eak be i, e a diplomaziako
misioe ako langile adminis a iboak, eknikoak edo misio ho ien ze bi zu pean daudenak,
bai e a ho ien amiliakoak e e, baldin e a i une an eza i ako be ekizunak eu engan
ge a zen badi a.
Modu hone an, a ikulu ho ek aipa zen ez di uen pe sonek dekla a zeko beha a
izango du e, zigo p ozesua ja ai zeko helbu ua ekin, e a ge aka iak a gi zeko
helbu ua ekin.
Dekla a ze ik salbue si a dauden ho iez gain, epaileak egindako deialdi a joa e ik
salbue si a dauden baina lekuko za eman beha du en alde ba e e badago, PKLeko 412.
a ikuluak a au ua, hala nola, E ege amiliako gainon zeko kideak, Gobe nuko P esiden ea
e a gainon zeko kideak, Sena u e a Dipu a uen Kong esuko P esiden ea, Kons i uzio
Auzi egiko (hemendik au e a KA) P esiden ea, Bo e e Judiziala en Kon seilu O oko a en
(hemendik au e a BJKO) P esiden ea, Es a uko Fiskal O oko a e a Au onomia
E kidegoe ako P esiden eak, bes e hainba en a ean.
Azkenik, dekla a zeko dispen sa daukagu, hau da, egoe a zeha z ba zuk ema en
di enean, lekukoak ez dekla a zeko eskubidea dauka. Dispen sa hau PKLko 416. a ikuluan
a au zen da. Hala e e, PKLeko 418. a ikulua ekin e e ha emana dauka, ino ezin bai a
2 BARRIENTOS, Jesus Ma ia. “Decla ación de es igos en el p oceso penal”, Vlex, 1.o .
3 PKLeko 411. a ikuluan aipa zen di a.
8
dekla a ze a beha u, dekla azio ho ek babes u ako pe sona kal e u badezake. Gaine a,
PKLeko 707. a ikuluan e e, ahozko epaike a en ingu uan, e epika u egi en da dispen sa4.
2.2. DISPENTSAREN IZAERA ETA HELBURUA
Dekla a zeko dispen sa lege e aen zadun eskubide kons i uzionala da, hau da, ez da
oina izko eskubidea soila, baizik e a legeak lekukoa i ema en dion oina izko eskubidea5,
dekla a ze ik salbues en duena, be ie e az e zen a i den gaia en ingu uan ezagu za
badauka. A au hau Espainia Kons i uzioak (au e an zean EK) babes en du, be e 24.
a ikuluan, bene ako babes judiziale ako oina izko eskubidea ga a zen duena. Ho e a ako
nahi aezkoa da legeak esa ea zein kasu an ez den beha ezkoa izango dekla a zea,
senide asun edo sek e u p o esionala dela e a6: “Legeak a au uko du senide asuna enga ik
edo lanbide-sek e ua enga ik zein kasu an ez dagoen be ebeha ik, us ez deli u di en
egi a eei bu uz adie azpenak egi eko”7. Honekin esan dezakegu, bene ako babes
judiziale ako eskubidea u a uko li za ekeela dispen sa en eskubidea u a zen bada, azaldu
den bezala zuzenki ha emandu a daudelako, e a be az, KA en babesa jasoko luke a au
honek8.
Bes alde, be ezko eskubidea da, e a azkenik, guz iz bolun a ioa9. Beha ezkoa da
eskubidea e a be e ondo io ju idikoak ezagu zea e a guz iz ule zea. Gaine a, au onomia
osoz ja dun beha du lekukoak, e a aska asun osoa ekin. Hau ho ela ez bali z, edo a
auzi egiak ule zen badu meha xupean ha zen duela e abakia lekukoak o duan ez
dekla a zeko eskubidea e abil zeko e abakiak ez du balio ik izango10.
Dispen sa en inda aldia 4 a ale an bana u dai eke: ike ua en babesa, zigo
p ozesuan egia bila zea en babesa, amiliakideen a eko babesa e a egon dai ekeen in e es
4 YUGUEROS GARCÍA, An onio Jesús. “Las dispensas p ocesales en el con ex o de la iolencia de géne o
en las elaciones de pa eja o expa eja”, Apos a, Re is a de ciencias sociales. 79. zk, 2018, 145.o .
5 RODRÍGUEZ LAINZ, José Luis, “¿Se ía incons i ucional nega a la íc ima de iolencia de géne o el
eje cicio de su de echo a no decla a con a el ag eso ?”, Dia io La Ley, 9014. zk, 2017, 4.o .
6 SERRANO PEREZ, Inmaculada. “La dispensa a no decla a del a . 416 LEC im en los p ocedimien os de
iolencia de géne o”, Re is a Fo o Fundación In e nacional de Ciencias Penales, 2. zk, 2018, 3. o
7 1978ko Espainia Kons i uzioa, 24.a .
8 VILLAMARÍN LÓPEZ, Ma ía Luisa. “El de echo de los es igos pa ien es a no decla a en el p oceso
penal”. InD e , Re is a pa a el análisis del De echo, 4. zk, 2012, 15.o .
9 SERRANO MASIP, Me cedes. “La íc ima de la iolencia de géne o an e el debe de denuncia y decla a
en el p oceso penal”. Re is a Gene al de De echo P ocesal, 29. zk, 2013, 22.o .
10 AGE 459/2010, 2010eko maia zak 14. 3. Oina i Ju idikoa.
9
ga azka en babesa. Hala e e, ju isp uden ziak bes e a al ba zehaz en du, lekuko edo
bik imak ike ua ekin daukan ha emana, hain zuzen e e11. Dispen sa en oina ia isilik
ego eaz bes elako jokabidea ez eska zeko p in zipioa da, lekuko e a inpu a u akoa en a eko
elka asuna adie aziz, amilia eko ha emanak babes en di ela ik, EKko 39. a ikulua en
a abe a, e a bai a amiliako in imi a ea babes eko eskubidea e e bai, EKko 18. a ikulua en
a abe a12. Helbu ua lekukoak egia esa ea en e a amilia ekiko solida i a ea en a ean duen
ga azka konpon zea da. Hau da, amilia ha eman ba dago lekuko e a ike ua en a ean, e a
ho ek lekukoa i ga azka so a azi diezaioke egia esa ea en e a be e amiliakidea
babes ea en a ean. Ho e a ako e abil zen da dispen sa hau, ga azka posible ho i
gaindi zeko.
Hain zuzen e e, ho en ingu uan, lekukoak egia esa ea en e a p ozesa ua ekin izan
dezakeen elka asun lo u a en a eko ga azka dispen sa en bi a ez konpon zen dela
adie az en du Auzi egi Go eneko 2007ko epaiak13. Be an adie azi akoa P obin zia
Auzi egiek asko e abili du e be en epaiak ema e akoan14. Gaine a, 2009ko Mad ilgo
P obin zia Auzi egian15 emandako epaian adie az en da lekukoa en babese ako
helbu ua ekin egi en dela dispen sa hau. Alde ba e ik egia esa eko beha a bai ago,
lekukoa en pa e ik, e a bes alde amiliakideak babes eko beha a egongo li za eke, e a
be az, ho i lo zeko gezu a esan beha eko an, lekuko za al su ba eman beha ean,
dispen sa ako eskubidea ahalbide zen da. Ho ela be az, esan genezake eskubide subjek ibo
ba dela, amiliakideek Es a ua en au ean dauka ena16. Ho ela ba, e a a gi ge a zeko,
11 GARCÍA SEDANO, Tania. “La dispensa a decla a (a . 24.2 de la cons i ución) y su incidencia en casos
de iolencia de géne o”, Dia io La Ley, 139. zk, 2019, 3.o .
12 ALCALA-FLORES, Ra ael. “La dispensa del debe de decla a de la íc ima de iolencia de géne o:
in e p e ación ju isp udencial III”, Cong eso del Obse a o io con a la Violencia Domés ica y de Géne o,
Mad il, 2009, 2.o .
13 AGE 134/2007, 2007ko o sailak 22. 1. Oina i Ju idikoa: “ iene po inalidad esol e el con lic o que se le
puede plan ea al es igo en e el debe de deci la e dad y el ínculo de solida idad y amilia idad que le
une con el p ocesado. Es a colisión se esuel e con la dispensa de decla a ”
14 Gas eizeko PAE 387/2021, 2021eko ekainak 4, 2. Oina i Ju idikoa. I i zi be dinekoak di a:
Je ezko PAE 179/2020, 2020ko uz ailak 9, 1. Oina i Ju idikoa
Log oñoko PAE 167/2018, 2018ko abenduak 10, 6. Oina i Ju idikoa
Malagako PAE 176/2017, 2017ko ma xoak 22, 1. Oina i Ju idikoa
15 Mad ilgo PAE 13/2009, 2009ko ma xoak 31, 1. Oina i Ju idikoa.
16 LOZANO EIROA, Ma a. “P oblemas p ocesales que plan ea la dispensa del debe de decla a en los
deli os de iolencia de géne o”, Re is a Gene al de De echo P ocesal, 31. zk, 2013, 2.o .
16
Au eko g a ikoan ikus dezakegu u ee an zeha egon den salake en ehunekoa, u e
be ean egondako hilke en gain, hau da, hildako emakumeen zenba ek sala u zuen au e iaz
be en e aso zailea.
O ain aldiz, p ozedu a zeha z ba zue an zen a uko ga a. 12 izan zi en salake a
au kez u zu en bik imak. 5ek p ozedu a ba baino gehiago zu en i eki a, e a be az, salake a
ba baino gehiago ja i a zu en. Azkenik, aipa u beha da in o me honek 16 p ozedu a
az e u zi uela, ho ela ba, esan dezakegu 16 p ozedu a ho ie ako %75 an (12) salake a
bik imak au kez u zuela, e a bes e %25ean (4) polizia a es a u bi a ez hasia zegoela.
Gaine a, 16 ho ie a ik, 7-k salake an adie azi akoa be es en zu en, baina bes e 4-k aldiz,
dispen sa ako eskubidea e abili zu en, hau da, %33,3ak.
34
Dispen sa ho ek ondo ioak eka i ohi di u, no malean, la gespen au oa ema ea.
Hain zuzen e e, 16 p ozedu a ho ie a ik 7-k la gespena ekin amai u zu en, 3 ezin izan zi en
amai u, p ozesua en amaie a baino lehen e aso zaileak bik ima hil zuelako, e a azkenik
bes e 6 kasu an ahozko epaike a i eki zen.
35
34 Ibidem.
35 Ibidem.

17
Esan dezakegu be az, alde ba e ik ema en di en la gespen au oak asko en oina ia ez
dela dispen sa eskubidea en e abile a. Hala e e, begi-bis akoa da dispen sak bik ima
mo alengan daukan e agina. Dispen sa en bi a ez emakumea be e e aso zailea lib e
ge a zeaz e an zule za ha zen da asko an, bik ima en dekla azioak bai i a asko an dauden
oga baka ak. Jakina denez, inda ke ia mo a hau gehiene an e xean ema en da, e a be az,
zaila izan ohi da ho en ogak bildu ahal iza ea. Ho ela ba, emakumeak su i zen duen
inda ke ia handi u egi en da, giza ea en alde ik e e bai 36.
Ga an zi sua da emakumeek ze ga ik e abil zen du en dispen sa ule zea, edo
gu xienez a azoie ako ba zuk zein izan dai ezkeen pen sa zea37. Biko ea en pa e ik
inda ke ia jasan du en emakumeek, e a p ozedu a judiziala jada hasi a du enek, be en
amilia en babesa galdu a izan dezake e, be en biko ea sala zea en ondo ioz. Ba zue an
ge a zen da amilia edo a be en ingu unea e aso zailea i gehi zen zaiola, ho ek zailagoa
egi en duela ik zigo p ozedu a ekin au e a ja ai zea38.
Bes alde, asko an emakume hauek lanik ez dauka e, e a be az ho ek daka en di u
sa e a ik e e ez. Ho ela oso zaila egi en da au e a ja ai zea, be en bizi za e a be en
seme-alaben bizi za kolokan ja dai ekeelako di u sa e a al aga ik. Gaine a, ho i gu xi
bali z, sozialki nola ule zen den inda ke ia mo a hau e e oso ga an zi sua da. Asko an
p ozedu a ekin ja ai zeak eka diezaiekeen kal e psikologikoak edo sozialak, edo a
e aso zailea en pa e ik e ep esaliak, p ozedu ak eka di zakeen onu ak baino askoz e e
handiagoak di a, e a be az ez du au e a ja ai zeak me ezi.
O oko ean dispen sa ako eskubidea e abil zen du en emakumeek sen imendu
zeha z ba zuk iza en di uz e, hala nola, nahas ea, us azioa, beldu a edo a ba ne ga azka.
Sis ema judizialak asko an in o mazio asko ema en die emakume hauei denbo a gu xian,
e a hau ule zea zaila egi en zaie asko an. Ho i jada jasa en du en zau ga i asuna i lo u a,
jasa en du en babesgabezia handi u egin dai eke.
36 DE LA HERRÁN RUIZ-MATEOS, Se gio. “A uel as con la dispensa del debe de decla a de las
íc imas de iolencia de géne o a p opósi o de la sen encia del T ibunal Sup emo 389/2020, de 10 de julio”,
Re is a de De echo Penal y c iminología, 23. zk, 2020, 50.o .
37 YUGUEROS GARCÍA, An onio Jesús. “Las dispensas p ocesales en el con ex o de la iolencia de géne o
en las elaciones de pa eja o expa eja”, Apos a, Re is a de ciencias sociales. 79. zk, 2018, 150.o .
38 CALA CARRILLO, Ma ía Jesús. La enuncia a con inua en el p ocedimien o judicial en muje es íc imas
de iolencia de géne o: Un es udio en la Comunidad Au ónoma Andaluza. Ins i u o Andaluz de la Muje
Conseje ía de la P esidencia e Igualdad Jun a de Andalucía, 2011, 80.o .
18
Hau aipa u a, a gi ikus en da a azo hau konpon zea oso zaila dela. Badi a lege
aldake a eska zen du enak, gene o inda ke iako emakumeak dispen sako eskubide ik
a e a zeko eska zen du enak, e a badi a legea en ule men egokiagoa egi ea gomenda zen
du enak e e bai39. Alde ba e ik, au e ik esan den bezala, inda ke ia mo a hone an ogak
lo zeko zail asuna dela e a, dispen sa ik kanpo a u beha ko li a ekeela us e du e ba zuek.
Izan e e, bik imen babes e a segu asun ju idikoa be ma zea di a helbu ua. Gaine a,
dispen sa lasai asun amilia a babes eko pen sa u a dago, aldiz, gene o inda ke ia kasue an
lasai asun ho i apu u a dago jada, e aso zaileak be e biko ea en kon a ekin za biolen o ba
egi en duen momen u ik. Ho i ho ela izanik, bik ima-lekukoa ho e an oina i zea
dispen sa e abil zeko legea i i uzu bezala ha zen da40.
Aldiz, i i zi ho ien kon a in e es ga azka a gudia u dai eke. In e es ga azka ho i ez
da jada seni a ekoa babes eko helbu ua ekin, baizik e a e aso zailea en pa e ik
e ep esaliak jasa eko beldu a. Hau da, bik imek asko an be en e aso zaileen pa e ik
inda ke ia jasa eko beldu a iza en du e, e a hau iza en da asko an dispen sa e abil zeko
a azoia. Gaine a us e du e ez dagoela a gi lege aldake a ho ek ze bai lo uko zuenik, izan
e e, beldu a bali z ez dekla a zeko a azoia, beldu ho ek be an ja ai uko du, e a
dispen sa ako eskubidea e abili ezinik, bik ima i geldi zen zaion “i enbide” baka a
gezu a esa ea da41. Ho i ho ela bali z, jus izia i oz opo deli ua lepo a uko li zaioke, e a
ho ek bik imak su i zen duen babesgabe asuna handi uko luke. Honen au ean, hainba
au o ek, esa e ako Cas illejo Manzana es42 edo Piñei o Zabalak43 adie azi du e gakoa ez
dela ZK zeha z ba egi ea honen ingu uan, baizik e a bik imen ahaldun zea sus a u beha
dela, ho ela bik ima hauek dekla azioak ema eko auke a handiagoak izango di uz e.
39 Mag o Se e (13.o ), Villama ín López (21.o ), Fuen es So iano (145.o ) edo Gudín Rod iguez-Maga iños
(1-8 o ) lege e aldake a en alde age zen di a. Bes alde, Cas illejo Manzana es (120.o ) e a Piñei o Zabala
(114.o ), esa e ako, legea hobe o zehaz ea en e a ule zea en alde age zen di a.
40 FUENTES SORIANO, Olga. “El enjuiciamien o de la iolencia de géne o”, Ius el, Mad il, 2009, 145-
146.o .
41 LOZANO EIROA, Ma a. “P oblemas p ocesales que plan ea la dispensa del debe de decla a en los
deli os de iolencia de géne o”, Re is a Gene al de De echo P ocesal, 31. zk, 2013, 3-6 o iak.
42 CASTILLEJO MANZANARES, Raquel (di .); CATALINA BENAVENTE, Ma ía Angeles (coo d.).
“P oblemas que plan ea la ac ual aplicación de la ley in eg al”, Violencia de géne o, Jus icia Res au a i a y
Mediación, Wol e s Kluwe , Espainia, 2011, 120.o
43 ZABALA PIÑEIRO, Igo . “La íc ima de iolencia de géne o y la dispensa del a ículo 416 de LEC im”,
Re is a Ju ídica de Cas illa y León. 24. zk, 2011, 114.o .
19
Ho ela ba, a gi ge a zen da ga azka uga i eka i di uen a azoa dela hau, e a gaine a,
konpon zen oso zaila dela esan dai eke. Bik ima babes eko modu ik egokiena zein den
jaki ea ezinezkoa da, e a be az, babesgabe asun egoe ak ema ea oso a isku sua bihu zen
da kasu hone an. Ju isp uden ziak gaine a gu xi landu du hau, i i ziz be e iko e emua
delako, e a legegilea en lanean gehiegi sa zea dela ule zen du elako.
Hau ho ela, ez da dispen sak eka i duen a azo baka a, gene o inda ke iaz gain,
bes e hainba e emu an e e zail asunak egon di elako PKLeko xedapena in e p e a ze ako
o duan. Hala e e, denak ez di a maila be ean egon, o ain ikusiko dugun bezala. A azo
ba zuei konponbidea ema ea ju isp uden zia en bi a ez egin den heinean, bes e zenbai
a azo, o ain azaldu dena kasu, konpon zea zailagoa da, e a ho ega ik e e o aindik pil-
pilean ja ai zen duen gaia da dispen sa ena. Behin hau esanda, ju isp uden zia bi a ez
az e u di en ga azkak az e ze a sa uko ga a o ain.
3. DISPENTSARAKO ESKUBIDEAK SORTU DITUEN
EZTABAIDAK ETA JURISPRUDENTZIA ILDOAK
Au e ik aipa u ako lege e aldake a baino lehen, hainba e a hainba ez abaida egon
di a dispen sa honen ingu uan, a al hone an jo a uko di enak, PKLeko 416. a ikulu ho ek
(aldake a au ekoa) zeka zan a azoen ingu uan. U ee an zeha egondako aldake a
dok inal e a ju isp uden zialak ule zeko lehenengo a azoak zein di en jaki ea beha ezkoa
da, ho ela be az, a azo e a ho en ingu uko ju isp uden zia le oak az e uko di a a al
hone an.
3.1. DISPENTSAREN ERABILERAKO UNEA
Lehenengo e a behin, dispen sa en e abile ako unea i egingo diogu e e e en zia.
Azaldu dugu dagoeneko no k duen dispen sa ako eskubidea, baina eskubide ho i
e abil zeko momen ua e e kon uan izan beha da. Hau da, lekukoak ike ua ekin duen
ha emana dekla a zeko momen uan man en zea beha ezkoa da? Edo a ge ae ak
ge a u ako unean ha eman ho i iza ea ekin nahikoa da? Izan e e, ge ae en unea e a
dekla a zeko une bi a ean hainba e a hainba gauza ge a u izan ahal di a, e a au e ik
20
zegoen ha emana jada ez exis i zea dekla a zeko momen uan. Kasu ho e an,
dispen sa ako eskubidea luke lekukoak?
Aipa u ako lehenengo ez abaida honen ingu uan, hau da, dispen sa en denbo azko
momen ua en ingu uan, hainba i i zi egon di a. Dekla azioa egi eko momen uan
ha emanik ez badago, edo a biko een kasuan, dibo zia u badi a, o duan lekukoek ez du ela
dispen sa ako eskubidea adie az en du ju isp uden ziak hasie a ba ean. Hain zuzen e e,
ho en ingu uan ja dun zuen, 2007ko Auzi egi Go eneko o saila en 22ko epaiak, adie aziz,
dispen sa en oina ia lekuko e a akusa ua en a eko solida i a e ha emana bada, be en
ha eman amilia e ik e a o ia, o duan behin ha eman ho i apu u a, ez dago dispen sa
man en zeko a azoi ik. Hain zuzen e e, honakoa adie az en du: “ iene po inalidad
esol e el con lic o que se le puede plan ea al es igo en e el debe de deci la e dad y
el ínculo de solida idad y amilia idad que le une con el p ocesado. Es a colisión se
esuel e con la dispensa de decla a , que es igualmen e álida pa a el es igo en quien
concu e la condición de íc ima del deli o del que se impu a al inculpado (…) le pe mi ía
a la íc ima el de echo a no decla a una ez e i icado po la p opia decla ación de la
íc ima en el Plena io, que la conni encia con inuaba ”44.
Hala e e, au eko ju isp uden ziak ñaba du ak jasan di u Auzi egi Go ena en
alde ik. Egoe a en a abe ako e abakiak ha u beha ko di a. Hau da, egoe a bakoi za en
ezauga iak kon uan ha uko di a PKLeko 416. a ikuluko dispen sa aplika u dai ekeen edo
ez e abaki zeko45. Modu hone an, au eka iak ge a u ako momen uan akusa uak e a
lekukoak ha emanik man en zen bazu en, o duan dekla azioan ha emana man en zea edo
ez, ez da kon uan izango, baizik e a egoe a zeha za kon uan izango du Auzi egiak
dispen sa en e abile a baimen zeko edo ez. Honen ha i a adie az en du Auzi egi Go enak
2010eko epaian honakoa46: “no exis e duda ninguna, en nues o c i e io, ace ca de la
posibilidad de eje cicio po Rosa del de echo a la dispensa de decla a ya que el acusado
e a su p opio esposo, cumpliéndose po an o las p e isiones del a ículo 416.1 en elación
44 AGE 134/2007, 2007ko o sailak 22. 1. Oina i Ju idikoa.
45 LOZANO EIROA, Ma a. “P oblemas p ocesales que plan ea la dispensa del debe de decla a en los
deli os de iolencia de géne o”, Re is a Gene al de De echo P ocesal, 31. zk, 2013, 3.o .
46 AGE 459/2010, 2010eko maia zak 10. 3. Oina i Ju idikoa.
I i zi be ekoak di a: AGE 292/2009, 2009ko ma xoak 26. 3. Oina i Ju idikoa, AGE 1010/2012, 2012ko
abenduak 21, 3. Oina i Ju idikoa, AGE 5381/2014, 2014ko abenduak 2. 10. Oina i Ju idikoa. e a AGE
389/2020, 2020ko uz ailak 10. 9. Oina i Ju idikoa.
21
con el 707 de la Ley de Enjuiciamien o C iminal, hoy”. Epai ho e an be an au e ago
zehaz en dela ik gaia, honakoa esanez:
“Y, po lo que espec a al momen o en que debe da se ese ínculo o igen de la
exone ación de la obligación de decla a , se ha econocido especial ascendencia
a las ci cuns ancias del caso y al undamen o que en las mismas jus i ica la
aplicación del a ículo 416.1 de la Ley de Enjuiciamien o C iminal. Si con o me a
aquellas, la solida idad es el único undamen o, nada obs a la exigencia de
colabo ación median e la p es ación del es imonio si, al iempo de eclamá sela,
no exis e el ínculo que la jus i ica. Pe o la up u a de la a ec i idad subsiguien e al
cese de la con i encia no puede impedi que el llamado como es igo se acoja a la
exención si la decla ación comp ome e la in imidad amilia bajo la cual
ocu ie on los hechos obje o de enjuiciamien o”47.
Ho ela, ule u dezakegu, p in zipioz dispen sa emango dela dekla azioa egi eko
momen uan lekuko e a akusa ua en a ean ha emanik man en zen bada. Baina ha emanik
ez ego eko an, dekla azio ho ekin in imi a e amilia a kolokan ja zen bada, kasu ho e an
e e dispen sa ako eskubidea izango du lekukoak. A e gehiago, epaian be an ule zen da
egoki e abili a dagoela dispen sa, ekin zak ge a u ako momen uan ezkondu a zeudelako.
Honen kon a, aldiz, 2011an Es a uko Fiskal za O oko ak emandako zi kula ean
adie az en du e, e a Auzi egi Go ena en kon a, dekla a zeko momen uan jada apu u a
dauden ha emanak ez di ela dispen sa en ba uan sa zen, e a hau e abili ahal iza eko,
dekla azio momen uan lekuko-bik ima e a akusa ua en a ean ha emanak ja ai u egin
beha duela48.
Dena den, ez abaida ho ekin amai zeko helbu ua ekin, Auzi egi Go enak
adie azpen gehiago egin di u. Zeha zagoak iza eko, 2013ko Auzi egi Go eneko Ako dioan
bi gai az e zen di a49. Ako dio honen helbu ua in e p e azio ba e a u ba en bi a ez
segu asun ju idikoa ema ea da50. Ako dioan ezkon za en deusez apena en ondo en
ge a u ako ekin zen a amendua zein den e a lekukoa akusazio moduan age zen den
47 Ibidem.
48 Es a uko Fiskal za O oko a en 6/2011 Zi kula a, 12. e a 13. ondo ioak.
49 Auzi egi Go eneko biga en sala en Ju isdikzioz bes eko e abakia, 2013ko api ila en 24koa.
50 GERAS MONTILLA, Luis. “La dispensa a decla a con a los pa ien es as la sen encia del T ibunal
Sup emo 389/2020 de 10 de julio”, No icias Ju ídicas, 16108. zk, 2021, 1.o .

22
kasuak nola a a u beha di en adie az en di a. Ho ie ako lehenengoa i dagokionez
adie az en da dispen sa ik kanpo geldi zen di ela ezkon za en deusez apena en ondo en
ge a u ako ekin zei bu uzko dekla azioak. Honakoa adie az en du:
“La exención de la obligación del debe de decla a p e is a en el a 416.1 de la
Ley de Enjuiciamien o C iminal alcanza a las pe sonas que es án o han es ado
unidas po alguno de los ínculos a los qu ese e ie e el p ecep o. Se excep úan: a.
La decla ación po hechos acaecidos con pos e io idad a la disolución del
ma imonio o cese de ini i o de la si uación análoga de a ec o” 51.
Ho ela Auzi egi Go enak dispen sa ako eskubidea en hedapena handi u egi en du,
e a nahiz e a dekla azio momen uan ezkon zak ez i aun, eskua ean dauden au eka iak
ezkon zak zi auen bi a ean ge a u bazi en, o duan lekukoak dispen sa ako eskubidea
izango du52, izan e e, nahiz e a solida i a e amilia a jokoan ez egon, in imi a e amilia a
badago, e a ho i babes ea beha ezkoa da, Auzi egi Go ena en us e an. U ee an au e a
joan ahala a azo gehiago ik eman ez duen alde dia izan da hau e a ados asun zabala lo u da
honen ingu uan.
3.2. ADIN TXIKIKOEN DISPENTSA
Bes e alde ba e ik, e a ako dio honek eskain zen digun bes e gai ba az e uz, adin
xikikoen dispen sa daukagu. Emakumea en au kako inda ke ia en ma koan, dispen sa
honen babesa en ba uan sa zen di a emakumeek biko ea ekin dauzka en seme-alabak,
ho ela, e aso zailea ekin lo zen di uz en umeak dispen sa honen ba uan sa dai ezke.
Alabaina, dispen sa hone a ik kanpo geldi zen di a emakume bik ima en seme-alabak
baka ik di enak, nahiz e a o oko ean hauek e e es uingu u be dinean bizi di en, e a
inda ke ia be dina jasa en du en. Hain zuzen e e, ga azka izuga ia so dezake adin
xikikoa en za be e e aso zailea en kon a dekla a u beha iza eak, be e ai a izan gabe
baina be a ekin bizi dela kon uan ha u a, e a gaine a dispen sa ako eskubide ik izan
51 Auzi egi Go eneko biga en sala en Ju isdikzioz bes eko e abakia, 2013ko api ila en 24koa.
52 VILLAMARÍN LÓPEZ, Ma ía Luisa. “El de echo a no decla a de las íc imas de iolencia de géne o a la
luz de la doc ina ecien e del T ibunal Sup emo”, Fo o, Nue a Época, 22. Bolumena, 1. zk, 2019, 271.o .
23
gabe53. Honek babesgabezia a azo izuga ia plan ea zen digu adingabe hauen kasu
zeha zean.
Honi e an zunez, e a kon uan izanda au e ik aipa u ako 2013ko Ako dioan e e
az e zen dela, dekla a zeko dispen sa ez du e adinez nagusi di enek baka ik izango, e a
be az, heldu asun nahikoa duen adin xikikoak e e izango du eskubide ho i e abil zeko
eskubidea. Ho i adie az en du 2017an AGak emandako epai ba ek54: “que el acceso a la
dispensa de decla a que inco po a al a ículo 416.1 LEC im no es á supedi ado a la
mayo ía de edad. El meno iene de echo a se oído y a que su opinión se ome en
conside ación en unción de su edad y su madu ez”. Egia da Espainiako o denamendu
ju idikoak hainba e emu an azal zen duela adin xikoek en zunak iza eko eskubidea izango
du ela be ie e heldu asun nahikoa badu e, Kode Zibilean edo a adin xikikoen Lege
O ganikoan esa e ako, baina ez dago ba asunik adin ho i zein den edo a heldu asun
nahikoko momen u ho i zein den esa ean55.
Hala e e, dispen sa en kasuan adin xikikoak en zu ea beha ezkoa izango da, e a ez
ho i baka ik. Hain zuzen e e, Emakumea en Au kako Inda ke ia i bu uzko Es a u I unean
(Pac o De Es ado Sob e Violencia De Géne o) eskubide hau heda zeko p oposamena egi en
da, 130. Neu ian, honakoa adie aziz: “Es udia la posibilidad de es ablece la dispensa a
no decla a de los meno es no hijos del ma a ado . An e las dudas sob e la si uación de
con lic o que puede p o oca a un meno ene que decla a en con a de un ag eso con el
que con i a, no siendo su pad e y no pudiendo acoge se a la dispensa de decla a , se
p opone que el juez, dadas las ci cuns ancias del caso, ap ecie mo i adamen e la
concu encia de ci cuns ancia análoga al pa en esco que jus i ique es a dispensa
especial”56. Ho ela, a u xa emailea en seme-alabak ez di enak e e babes u a ge a uko
di a, be ie e epaileak ho e a ako beha a ikus en baldin badu epaike a ema en den
momen uan.
53 GENERO INDARKERIAREN KONTRAKO GOBERNU DELEGAZIOA. “Documen o Re undido de
Medidas del Pac o de Es ado en Ma e ia de Violencia de Géne o. Cong eso + Senado”, 2019, 130. neu ia.
54 AGE 209/2017, 2017ko ma xoak 28, 4. Oina i Ju idikoa. I i zi be ekoak di a: AGE 329/2021, 2021eko
api ilak 22, 1. Oina i Ju idikoa, AGE 225/2020, 2020ko maia zak 25, 3. Oina i Ju idikoa, AGE 663/2018,
2018ko abenduak 17, 2. Oina i Ju idikoa, AGE 205/2018 e a 2018ko api ilak 25, 4. Oina i Ju idikoa.
55 RODRÍGUEZ REBOLLEDO, Miguel. “La dispensa de decla a po azón de pa en esco: luces y
somb as”, Dia io La Ley, 1000. zk, 2022, 3.o .
56 GENERO INDARKERIAREN KONTRAKO GOBERNU DELEGAZIOA. “Documen o Re undido de
Medidas del Pac o de Es ado en Ma e ia de Violencia de Géne o. Cong eso + Senado”, 2019, 130. neu ia.
24
3.3. DISPENTSAREN IRISMEN SUBJEKTIBOA
Dispen sa en denbo azko momen ua e a adin xikikoen dekla azioa alde ba e a
u zi a, hu engo gaia az e uko dugu. Lehenengo e a behin bi kon zep u be eiz u beha
di ugu. Alde ba e ik, salake a ja zen duen pe sona, bik ima izan dai ekeena edo ez, e a
bes alde, akusazio pa ikula a. Akusazio pa ikula a iza eko ez da beha ezkoa salake a
ja zea. Hau da, bi modu daude. Lehenengo modua ke eila ja zea da, non p ozesua en
hasie a eska uko den e a p ozesu ho e an pa e ha zeko eskae a egi en bai en. Biga en
modua, jada hasi a dagoen p ozesu ba ean, idazki ba en bi a ez hone an pa e ha zeko
nahia adie az ean da za57. Ho ela ba, bi azpi-a azo au kez en zaizkigu dispen sa ako
eskubidea no k duen ez abaida zen dugunean.
Alde ba e ik, honako gogoe a egin beha ean gaude: dispen sa ako eskubidea
baliozkoa da bik imen zako? Hau da, deli ua jasan duen pe sona eskubide honen
i ismena en ba uan dago? Bik ima honek hain zuzen e e, be e dekla azioa egi en du
e aso zailea sala zeko helbu ua ekin, o duan, ze zen zu dauka honi dispen sa ako eskubidea
ema eak? Aldiz, oina izko eskubide ba en au ean gaude, be az, honek so zen duen a azoa
handia da. E a handiagoa da gene o inda ke ia kasue an, izan e e, ze zen zu dauka
dekla a zeko dispen sa ako eskubidea ken zea bik ima mo a hauei? Hain inda ke ia
ikusezina pai a zen du e, non eu ek hasi beha du en be en p ozesua salake a ba en bi a ez.
Nola esango zaie o oko ean du en eskubide ho i e abili ahal iza eko bes e ba ek ja i beha
duela salake a?
Bes alde, momen u en ba ean akusazio pa ikula a izan den bik imak, baina, jada
akusazio pa ikula a iza ea i u zi dion ho ek eskubidea e abil zeko auke a duen edo ez
esa ea e e zaila da, zalan za uga i egon bai i a. Akusazio pa ikula a izanaga ik
dispen sa ako eskubidea be i ako gal zen da? Edo behin alde ba e a u zi a akusazioa
dispen sa ako eskubidea be esku a zen da? 2013 u ean, Auzi egi Go enak be e
Ako dioa en bi a ez honakoa adie azi zuen: “La exención de la obligación de decla a
p e is a en el a ículo 416.1 LECR (LA LEY 1/1882) alcanza a las pe sonas que es án o
han es ado unidas po alguno de los ínculos a qu ese e ie e el p ecep o. Se excep úan:
57 MONTERO AROCA, Juán (di .). De echo Ju isdiccional III. P oceso Penal, Ti an Lo Blanch ,Valen zia,
2018, 87.o .
25
a)(…) b) Supues os en que el es igo es é pe sonado como ac uación en el p oceso58”.
Modu hone an, a azo be dina en au ean au ki zen ga a. “Es é” ho ek ba ne ha zen du
akusazio pa ikula moduan egon zen pe sona, baina, jada ez dagoena? Hau da, ez da
be dina momen u ho e an ego ea edo au e ik egon izana. Hain zuzen e e, li e alki ule uko
bagenu ako dio ho i, nahiz e a akusazio pa ikula moduan egon izan, momen u ho e an ez
baldin badago, o duan dispen sa ako eskubidea izango du lekuko ho ek59. Hala e e,
au e ik esan bezala zalan za uga i egon di a honen ingu uan, e a ako dio honek e e ez
duenez a gi uz en, a azo ba bilaka u da, las e az e uko duguna.
Lekukoak akusazio pa ikula moduan ja du en duen kasuen ingu uan, 2013ko
Auzi egi Go eneko Ako dioak60 dispen sa ik kanpo u zi zi uen lekukoa akusazio
pa ikula a zen kasuak. Hau da, akusazio pa ikula a lekukoa e e zen kasue an, ho ek
dispen sa ako eskubide ik ez luke izango. Honen helbu ua kon aesana saihes ea zen. Izan
e e, PKLa en 416. a ikuluan age i den dispen sa ako eskubidea e abil zen uz ea akusazioa
be a o mula zen duen pe sona i guz iz kon aesanko a da. Zeha zago esanda, akusazioa
egi en den momen uan p ozesu ba ja zen da ma xan, bo onda ez hasi dena, e a ge o
dispen sa ako eskubidea e abil zean, p ozesua be an behe a geldi u li eke, oga al aga ik
esa e ako, be az egoe a be dina en ingu uan bi au ez au eko posizio kon aja zen di a.
Auzi egi Go enak adie azi zuen i uzu za ha zen duela Jus iziako mekanismoak ma xan
ja zea e a ge o aldiz be e egi ekoa oz opa zea. Hala e e, ez da ho ge a zen 2013ko
Ako dioak esandakoa. Adie azpen honek ez di u bik ima-akusa zaileak momen u
ho e a ako baka ik kanpo a zen, baizik e a e o kizune ako e e bai. Hau da, nahiz e a
akusazioa momen u zeha z ba ean egin, e a be anduago akusazio iza ea i u zi,
dispen sa ako eskubidea galdu a egongo li za eke, e a pe sona ho ek ezingo luke eskubide
ho i e abili.
Auzi egi Go enak 2015eko epai ba ean gai honen hedapena handi u zuen61.
Dispen sak ez zuen balio lekukoak momen u en ba ean akusazio pa ikula moduan ja dun
izan bazuen, nahiz e a dispen sa e abil zeko momen uan akusazio pa ikula a ez izan,
58 Auzi egi Go eneko biga en sala en Ju isdikzioz bes eko e abakia, 2013ko api ila en 24koa.
59 HERRERO ÁLVAREZ, Se gio. “El aje eo ju isp udencial. Sob e la dispensa del debe de decla a en
p ocesos po iolencia de géne o: la Sen encia 389/2020 de 10 de julio”, Dia io La Ley, 9693. zk, 2020, 3.o .
60 Auzi egi Go eneko biga en sala en Ju isdikzioz bes eko e abakia, 2013ko api ila en 24koa.
61 AGE 449/2015, 2015eko uz ailak 14, 1. Oina i Ju idikoa e a 3. Oina i Ju idikoa.
32
3.6.1. AURREKARIAK
O iedoko P obin zia Auzi egiak emandako egoi za en bo xake aga iko epai ba en
kon a apelazio e eku soa ja i zen As u iaseko Jus izia Auzi egi Nagusia en au ean,
honek aldiz ez zuen ona u, e a P obin zia Auzi egia en Epaia be e si zuen. Honen kon a
Kasazio e eku so ba au kez u zuen akusa uak, e a ho ik da o epai hau82. Epai hone an,
ezkon ideen a eko go a-behe en ondo en, sena a e xe ik joan zen, zenbai e an buel a uz,
bien alaba ikus eko helbu ua ekin edo a be e gauza pe sonalak ha zeko helbu ua ekin.
Be anduago, dibo zio demanda au kez u ondo en, emaz eak e xe ho e a a gehiago ez
buel a zeko eska u zion, e a ho ekin ba e a sa aila alda u zuela adie azi zion. Denbo a
gu xi a, sena a e xe a buel a u zen, e a se aila alda u a zegoela ikusi ik, be ak e e se aila
be a alda u zuen, e xe ba u a sa uz, e a behin ho ik joa ean, se aila be iko gil za e xeko
buzoian u zi zion emaz ea i, ho en be i eman ziola ik. Emaz eak ho i jakinda Gua dia
Zibila en au ean ekin zak sala u zi uen83.
Emaz e-ohia, salake a eza i ondo en, p ozesuan akusazio pa ikula moduan hasi
zen, hala e e, be anduago akusazio iza ea i u zi nahi ziola adie azi zuen idazki ba en
bi a ez, nahiz e a adie azi zuen be a dei zeko an lib e egongo zela. Epaike an, magis a u-
p esiden eak ez zion dispen sa ako eskubidea e abil zen u zi. Ho en ondo ioz emakume
honek dekla a u egin zuen, e a hain zuzen e e dekla azio hau izan zen sala ua en kondena
e agin zuen oge ako ba . E abaki hau, esan bezala, As u iaseko Jus izia Auzi egi
Nagusiko zibil e a penal gelek be e si zu en, 2018ko ekaina en 5eko epaian. Kasazio
e eku soa en oina ie ako ba magis a u-p esiden ea en e abakia izan zen, hau da,
sala zailea i dispen sa ako eskubidea ez ona zea, izan e e, kasazioa en a abe a, 2018ko
u a ila en 23ko ako dioa ez zuen e espe a zen. Hala e e, kon uan izan beha dugu
lehenengo epaia eman zen momen uan, o aindik 2018ko Ako dioa ez zen exis i zen, e a
be az, be an adie az en zena aplika zea ezinezkoa zen. Ho ela, inda ean zegoen ako dioa
2013koa li za eke, e a be an adie az en zen dispen sa ik kanpo geldi zen zi ela
82 DE LA HERRÁN RUIZ-MATEOS, Se gio. “A uel as con la dispensa del debe de decla a de las
íc imas de iolencia de géne o a p opósi o de la sen encia del T ibunal Sup emo 389/2020, de 10 de julio”,
Re is a de De echo Penal y c iminología, 23. zk, 2020, 46.o .
83 GERAS MONTILLA, Luis. “La dispensa a decla a con a los pa ien es as la sen encia del T ibunal
Sup emo 389/2020 de 10 de julio”, No icias Ju ídicas, 16108. zk, 2021, 3. o .

33
momen u en ba ean akusazio pa ikula izan zi en bik imak, nahiz e a p ozesuan au e ago
akusazio pa ikula iza ea i u zi84.
Akusa uak de enda zen zuen ekin zak ge a u zi en momen uan ezkon zak o aindik
inda ean ja ai zen zuela. Ho ela ba, kasazioa a au-haus e zeha z ba ean oina i zen zuen,
EKko 24. a ikulua ez e espe a zea85. Modu hone an, Auzi egi Go enak kasu hau e abili
zuen gaia be i o az e zeko.
3.6.2. DISPENTSAREN ERABILERAREN UNEA ETA AKUSAZIO
PARTIKULARRA
Auzi egia en esane an dispen sa lekukoa en eskubide ba da, baina ez da o ba
akusa ua en inolako eskubide ekin86. Ho ela, e a 2013ko e a 2018ko ako dioak kon uan
ha u ondo en, be i o e e esa en du dispen sa en zen zua p ozesua en lekukoen za dela,
be ie e be en dekla azioak be en senide en ba a iskuan ja dezakenean. Hain zuzen e e,
sala zailea da zigo p ozesua has en duena, ez da hi uga en ba , deli ua en bik ima baizik,
e a ho ela ohiko lekukoa ekin desbe din zen du epaiak. Ohiko lekukoa en kasuan,
dispen sa ez dago ez abaida ze ik, e a guz iz ona zen zaio. Desbe din asun ho i a e
naba iagoa da gene o inda ke ia kasue an, kasu haue an dispen sak ez bai auka zen zu ik,
AGeko 449/2015 epaian87 ikus en den moduan, behin akusazio pa ikula a izanik,
dispen sa ako eskubidea alde ba e a ge a zen dela adie aziz: “po lo que su decla ación en
el Plena io u o o al alidez aunque no uese exp esamen e ins uida de un de echo del
que ella misma había enunciado al pe sona se como Acusación Pa icula ”. Ho ela ba,
epaiak a gi uz en du hasie a ik desbe din asun ho i, lekuko a un e a lekuko bik ima en
kasua. E a hain zuzen e e, be e 8. Oina i Ju idikoan honakoa dio no i zuzendu a dagoen
dispen sa azal zen duenean: “pa a el es igo que nada enga que e con la in es igación
84 DE LA HERRÁN RUIZ-MATEOS, Se gio. “A uel as con la dispensa del debe de decla a de las
íc imas de iolencia de géne o a p opósi o de la sen encia del T ibunal Sup emo 389/2020, de 10 de julio”,
Re is a de De echo Penal y c iminología, 23. zk, 2020, 56. o .
85 DE LA HERRÁN RUIZ-MATEOS, Se gio. “A uel as con la dispensa del debe de decla a de las
íc imas de iolencia de géne o a p opósi o de la sen encia del T ibunal Sup emo 389/2020, de 10 de julio”,
Re is a de De echo Penal y c iminología, 23. zk, 2020, 46.o .
86 GERAS MONTILLA, Luis. “La dispensa a decla a con a los pa ien es as la sen encia del T ibunal
Sup emo 389/2020 de 10 de julio”, No icias Ju ídicas, 16108. zk, 2021, 3.o .
87 AGE 449/2015, 2015eko uz ailak 14, 1. Oina i ju idikoa.
34
en cu so (…) la dispensa cob a odo su undamen o espec o a ese o o es igo, que no es
ic ima de los hechos88”.
Nahiz e a Auzi egi Go enak az e zen a i ga en epaian azpima a zen duen dispen sa
ez ona zeko a azoia dekla a zeko momen uan ezkondu a ez zeudela dela, amaie an
galde a ba plan ea zen du. Ea dispen sa ako eskubideak senide guz iei e agi en dien, edo a
deli ua en be a en sala zaileak e a akusazio pa ikula a e a zen du enak kanpo geldi zen
di en. Kon uan ha u beha eko momen ua dekla a zeko momen ua bada e e, 2009ko
ma xoa en 26ko89 epaiak adibidez honakoa adie az en du: “la up u a de la a ec i idad
subsiguien e al cese de la con i encia no puede impedi que el llamado como es igo se
acoja a la exención si la decla ación comp ome e la in imidad amilia bajo la que
ocu ie on los hechos”, e a ho ega ik 2013ko ako dioak ba ne ha zen zuen hau: “ an o a
los hechos que es án como los que han es ado”, e a a azoi ho ega ik ezin da dispen sa
alega u ezkon za en deusez apena en ondo en ge a u ako ekin zen ingu uan a i baga a90.
A e gehiago, 2020ko epai honek esa en du ez dela ga an zi sua dekla azioa en momen uan
lekuko e a akusa ua jada dibo zia u a ego ea, baizik e a ekin zak ge a u ako momen uan
ezkon zak o aindik inda ean ja ai zen zuela91.
Bes alde, az e zen a i ga en epaiak denbo azko momen ua az e zeaz gain, akusazio
pa ikula a i e e egi en dio e e e en zia. Auzi egi Go enak azkenean ona zen du akusazio
pa ikula a gauza u duen edono i dispen sa ako eskubidea uka zea, nahiz e a be anduago
egoe a alda u e a akusazio pa ikula a iza ea i u zi. Honen a azoia da Auzi egia en
ju isp uden zia ezin dela behin be ikoa edo aldaezina izan, egune oko e eali a ea i egoki u
beha bai zaio, e a nahiz e a 2018an bes e pos u a ba izan, o aingoan kon ako i i zia
adie az en du e, i i ziz alda zeko a azoi ga an zi suak bai aude92.
Ho ela ba, ule zen da PKLko 416. a ikuluak lekuko-senidea en zako ihesbide
ju idiko ba ema en diola, jus izia i ez lagun zeko auke a emanez, e a be az, ule zen da
oina i ho ek ezin duela deli ua en bik ima den ho i babes be ezi ik eman zen zu ho e an,
88 AGE 386/2020, 2020ko uz ailak 10, 8. Oina i Ju idikoa.
89 AGE 292/2009, 2009ko ma xoak 26, 3. Oina i Ju idikoa.
90 AGE 386/2020, 2020ko uz ailak 10, 9. Oina i Ju idikoa.
91 DE LA HERRÁN RUIZ-MATEOS, Se gio. “A uel as con la dispensa del debe de decla a de las
íc imas de iolencia de géne o a p opósi o de la sen encia del T ibunal Sup emo 389/2020, de 10 de julio”,
Re is a de De echo Penal y c iminología, 23. zk, 2020, 57.o .
92 GERAS MONTILLA, Luis. “La dispensa a decla a con a los pa ien es as la sen encia del T ibunal
Sup emo 389/2020 de 10 de julio”, No icias Ju ídicas, 16108. zk, 2021, 3.o .
35
behin salake a egin ondo en. Hau da, salake a egin e a ge o, zigo p ozesua i hasie a
ema en zaiola ik, guz iz kon ako ja e a ba en au ean gaude, dispen sa ako eskubidea
e abil zea e a salake a be a ja zea. Be az, esan dai eke ja e a hau bik ima babes eko
ja e a egokiena dela. Be ie e deli ugilea aske ez a e a zea delako helbu ua, e a ule zen
delako ho i dela bai a bik ima en helbu ua, salake a ja zean ma xan ja zen duen p ozesua
kon uan ha u a. Gaine a Auzi egi Go enak honen bi a ez gene o inda ke ian duen
eka pena azpima a u nahi du, be e us e an, emakume ba ek be e biko ea sala zea
e abaki zen badu, dispen sa ako eskubidea e abil zea ekin ba e aezina izango da. Honekin
ba da o AKE 94/201093, honakoa adie aziz:
“En cuan o a su p ác ica equie e que se in o me a los es igos de la dispensa, si
bien admi e que su p esencia espon ánea puede en aña una enuncia al de echo
de no decla a con a el p ocesado o acusado, siemp e que al enuncia esul e
concluyen emen e exp esada, lo que puede ap ecia se en los casos en los que se
a e de un hecho punible del que el es igo haya sido íc ima (…) A la is a de la
espon ánea y concluyen e ac uación p ocesal de la demandan e de ampa o, la
decisión de la Audiencia P o incial de ene po no ealizada su decla ación
es i ical al no habe le in o mado el Juez de lo Penal de la dispensa de p es a
decla ación econocida en el a . 416 LEC im esul a, desde la óp ica del de echo a
la u ela judicial e ec i a, desp opo cionada po su o malismo, al sus en a se en un
igu oso en endimien o de aquella acul ad de dispensa desconec ada de su
undamen o y inalidad, que ha menoscabado, de con o midad con la doc ina
cons i ucional expues a en el undamen o ju ídico 3, el ius u p oceda u del que es
i ula la demandan e de ampa o, lo que al p opio iempo de e mina su al a de
azonabilidad”.
Ho ela, ule zen da dispen sa be e bene ako oina ia en a abe a in e p e a u beha
dela e a ez ja e a oso o malis a bi a ez. Be az, esan genezake behin akusazio pa ikula a
izan den bik imak be e a azoa konpondu duela, lehenengo salake a ja zen e a ge o
93 KAE 94/2010, 2010eko aza oak 15. Au eka iak e a 6. Oina i Ju idikoa.
36
akusazio pa ikula moduan ja du en94. Hala ba, dispen sa ako eskubidea, eskubide
ukaga ia dela ule zen da, e a behin honi uko eginik, ez dagoela be esku a zeko a azoi ik.
3.6.3. JARRERA ALDAKETA JUSTIFIKATZEKO ARRAZOIAK
Gaine a, Auzi egiak izan duen ja e a aldake a jus i ika zeko zenbai a azoi ema en
di u. Kon uan izan beha dugu ju isp uden zia en bilakae a hau bik imen egoe a babes eko
helbu ua ekin egin dela, e a ba ez e e gene o inda ke ia en bik imena95. Lehenengoa,
dispen sa ako eskubidea ba e aezina da bik ima en egin zak sala zeko pos u a ekin, e a a e
gehiago gene o inda ke ia kasue an. Izan e e, edozein salake ak deli uzko egin zak egoz en
dizkio sala ua i, e a be az, hau behin eginda ge o dekla a zea i uko egi eak hasie ako
salake a oina i gabe uz ea da. Biga ena da, akusazio moduan ja du en duen pe sonak ez
badauka dispen sa ako eskubide ik, o duan akusazio pa ikula iza ea i uz en dionean e e
ezingo du eskubide ho i izan.
Hi uga ena da, bik imak be e e aso zailea sala zen badu ho e a ako beha ik izan
gabe, jada ez dago dekla a zeko beha a en e a ho ek izan di zakeen amilia a eko
e aginen a eko ga azka ik. Hau da, bik imak jada konpondu du ga azka ho i, e a be az ez
dauka zen zu ik dispen sa eskubidea be esku a zeak96. 11. Oina i Ju idikoan hu engoa
aipa zen da: “ya no hay espacio pa a qu ese p oduzca una colisión en e el debe de
decla a y las consecuencias de los ínculos amilia es y de solida idad que unen al
es igo con el acusado”97. Hala e e, au e ik esan den bezala, gene o inda ke ia kasue an
bik imei dispen sa ako eskubidea uka zea liska sua da, inda ke ia ikusezina pai a zen
du elako asko an, e a honek a azo gehiago eka di zakeelako, eskubide hau e abili ahal
iza eko beha ezkoa izango li za ekeelako bes e ba ek egi ea salake a. Badi udi
“mai emindu a” dagoen emakume ba ek baka ik izango duela dispen sa ako eskubidea,
idel asun ho e an oina i zen dela ik. Ha eman mo a hauek oso konplexuak izan ohi di a,
94 LÓPEZ CHACÓN, Ma ía Jesús. “Re lexiones sob e la STS 389/2020, de 10 de julio, en cuan o a la
dispensa de la obligación de decla a de la íc ima de un deli o de iolencia de géne o”, Dia io La Ley, 9729.
zk, 2020, 4.o .
95 MARÍ FARINÓS, En ique. “La STS 389/2020, de 10 de julio y el undamen o de la dispensa del de echo a
no decla a del a ículo 416 LEC im”, Dia io La Ley, 147. zk, 2020, 2.o .
96 DE LA HERRÁN RUIZ-MATEOS, Se gio. “A uel as con la dispensa del debe de decla a de las
íc imas de iolencia de géne o a p opósi o de la sen encia del T ibunal Sup emo 389/2020, de 10 de julio”,
Re is a de De echo Penal y c iminología, 23. zk, 2020, 57.o .
97 AGE 389/2020, 2020ko uz ailak 10, 11. Oina i Ju idikoa.
37
e a bes e ak o e ba zuk sa zen di a jokoan, hala nola, seme-alabak. Ho ek ga azkak eka
di zake dekla a zeko nahia en ingu uan. Hala e e, Auzi egi Go enak badaki oso a isku sua
dela be e ja e a, e a a e i eki ba uz en du dispen sa e abili ahal iza eko, beldu
gaindiezinen kasuan e abili ahal iza eko.
Lauga en a azoia da bik ima en nahiak baka ik ezin duela p ozesua en
bide aga i asuna ma ka u. Honek suposa uko luke deli u hauek alde di ba ek eska u a
baka ik jaza dai ezkeela, e a hau ona zea ezinezkoa da. Azkenik, dispen sa salbuespen
ba den heinean, in e p e azio mu iz aile ba egin beha zaio, e a oina i ju idikoa du en
kasue an baka ik.
Auzi egia en i i ziz, be e ja e ak e agin posi ibo ba dauka gene o inda ke ia en
espa uan. Ja e a ho ek bik ima en babesa be ma zen duela us e. Bik ima be e
e aso zailea en kon a dekla a ze a beha zean, e aso zaile ho ek bik ima engan e agin
di zakeen beldu edo he sapenak ez dekla a zeko helbu ua ekin kolokan ja dai ezke.
Dekla a zeko dispen sak p ozesu publikoak bik imen eskue an uz ea daka , Auzi egi
Go ena en i i ziz. Modu hone an guz iz e e usa zen du gene o inda ke ia en bik ima ba ek
alde di akusa zaile e a bik ima sinplea en a ean mugi zea.
A azoi guz i ho iek, a azo zeha z honen ingu uan, e a bik ima en babes egoki ba
gauza zeko helbu uak Auzi egia en ja e a aldake a hau suposa u du e. Ho ela akusazio
pa ikula a egika i u a, ezingo da be anduago dispen sa ako eskubidea e abili.
Hau esanda, epai honen bi a ez nahiko sendo u a zeuden bi adie azpen kolokan
ja zen di u Auzi egi Go enak, kon ako bidea ha uz. Alde ba e ik dispen sa ako
eskubideak deli ua en bik imak ba ne ha zen di uela, e a bes e alde ba e ik akusazio
pa ikula a iza ea i uko egi eak, momen u en ba ean izan bada, dispen sa e abil zeko
eskubidea be esku a zea daka ela. Ga an zi suena da epaia en helbu ue ako ba bik imei
eskubide hau ken zea dela. Izan e e, Auzi egiak e epika zen du ez daukala zen zu ik
dekla a zeko dispen sa eskain zea be e e aso zailea sala zeko dekla a zen duen bik ima i.
Ho ela a auzko ha eman zeha z ba eza zen da sala zea en e a jus izia i lagun zea en

38
a ean. Salake a egin ondo en, jus izia i lagun zeko beha a egonik, e a ho e a ako
legal asun pa ame o ba zuen ba uan egia esa ea beha ezkoa izango da98.
4. ADITUEN IRITZI ETA EKARPENAK
Au e ik aipa u den moduan lan hone an, PKLeko 416. a ikuluak ju isp uden zia
bi a ez konpon zen saia u den a azo uga i eka i di u. Hala e e, ga azka guz iak ho ela
konpon zea ez da e aza. Dispen sa en e emuan gene o inda ke iak so zen di uen
zail asunak age ikoak di a. Deli u mo a ho en bik imen dispen sa ako eskubidea izan beha
du en edo ez go a behe a handiak eka i di uen a azoa da, e a esan bezala, ju isp uden zia
bi a ez ho i konpon zea gai za da, legegilea en e emuan gehiegi sa zea li za ekeelako.
Ho ela, hainba au o ek p oposamen be iak landu di uz e honen ingu uan99, be ie e
emakume hauen segu asuna be ma zeko helbu ua ekin.
Vicen e Mag o Se e ek 416. a ikuluko e e o ma jus i ika zen du, lekuko-
bik imak dispen sa honen e abile a ik kanpo geldi zeko, be e us e an segu asun ju idikoa
ga a uko li za ekeelako e a bik imen segu asuna be ma u100.
Bes alde, Gene o Inda ke ia en e a E xeko Inda ke ia en Adi uek honakoa
adie az en du e101: “Cuando el pa ien e es la íc ima, esul a lógico en ende que no puede
aplica se el a ículo 416 LEC im, p e is o en su momen o sólo pa a p o ege al pa ien e
que in e iene como es igo no íc ima en el supues o. Sin emba go, si os en a la doble
condición, se en iende que el p ecep o no nació pa a posibili a la impunidad po el hecho
con a el denuncian e”. Ule zen du e ezin di ela lekuko a un a e a lekuko-bik ima
alde a u, e a PKLeko a ikulu hau lekuko a un a en za eza i zela, e a be az gene o
inda ke ia en bik imak kanpoan ge a u beha ko li a ekeela. Gaine a, gene o inda ke ia
98 DE LA HERRÁN RUIZ-MATEOS, Se gio. “A uel as con la dispensa del debe de decla a de las
íc imas de iolencia de géne o a p opósi o de la sen encia del T ibunal Sup emo 389/2020, de 10 de julio”,
Re is a de De echo Penal y c iminología, 23. zk, 2020, 57.o .
99 YUGUEROS GARCÍA, An onio Jesús. “Las dispensas p ocesales en el con ex o de la iolencia de géne o
en las elaciones de pa eja o expa eja”, Apos a, Re is a de ciencias sociales, 79. zk, 2018, 153.o .
100 MAGRO SERVET, Vicen e. “La imposibilidad de concede a las íc imas de iolencia de géne o la
dispensa de decla a con a su ag eso (a ículo 416 LEC im) ¿es necesa ia una e o ma legal?” Dia io La
Ley, 6333. zk, 2005, 11-13.o .
101 BOTERE JUDIZIALAREN KONTSEILU OROKORRA. “In o me del G upo de Expe os y Expe as en
Violencia de Géne o y Domés ica del Consejo Gene al del Pode Judicial ace ca de los p oblemas écnicos
de ec ados en la aplicación de la Ley O gánica 1/2004, de 28 de diciemb e, de Medidas de P o ección In eg al
con a la Violencia de Géne o y suge encias de e o ma legisla i a que los abo dan”, Mad il, 2006, 16.o .
39
kasue an, asko an egi a eak e xebizi za komun edo bik ima en e xebizi zan ge a zen di a,
zaila izanik hi uga enen pa e ha zea. Bes alde, salake a eza ze hu sa dispen sa
e abil zea i uko egi e zuzena bezala ule u dai eke. Azkenik, segu asun ju idikoa
be ma zeko helbu ua ekin, e a bik imak babes eko, lege e aldake a ba beha ezkoa dela dio
Piñei ok, ho ela dispen sa ho ek be e e abile a ba uan bik imak ez sa zeko102.
Ildo be e ik, E akundeen Fede azioak e a Emakume P og esis en e a Bana u ako e a
Dibo zia u ako Emakumeek Fede azioak103 416. a ikulua e alda zea p oposa zen du e.
Be en us e an legeak e aginko asuna galduko luke gene o inda ke ia en bik imei
dispen sa ako eskubidea au eikusiko baili zaie, izan e e, eu ek hasi du e p ozesua, e a
be az, segu asun ju idikoa kolokan ja iko li za eke. A e gehiago, kal e la iak ekidi eko
helbu ua ekin, beha ezkoa li za eke gene o inda ke ia en egoe ak PKLeko 416. a ikulu ik
kanpo a zea.
Hala e e, au eko guz ia kon uan izanda, eskubide hau uka u baino lehen bik ima
di en emakumeak en zun beha ko li a eke, eu ei zuzenean e agi en dien a azoa izanda,
e abaki deza en. Gaine a, emakume hauek inda zeko ekin zak au e a e aman beha ko
li a ekez, emakume ho iek ahaldun zeko, e a ho ela ha zen di uz en e abakiak
objek iboagoak iza eko. Dena den, ezin da jakin honek e agin posi iboa edo nega iboa
izango duenik. Helbu ua emakumeak babes ea da, baina e eali a ean ho i ge a uko
li za ekeen jaki ea ezinezkoa da, ho ega ik egin beha eko gauza ga an zi suene a ikoa
babes neu i be iak ha zea li za eke, bizi zako bes e hainba e emu an. Hain zuzen e e,
honen ingu uan a i u zi en hainba adi u Gene o Inda ke ia en kon ako Es a u I una so u
baino lehen egin zen ponen zian104. Be an e e hainba p oposamen egin zi en dekla a zeko
dispen sa eskubidea en ingu uan.
Alde ba e ik, dispen sa ako eskubidea ezaba zea en alde age zen di a zenbai
adi u105. Adie azi zu en gene o inda ke ia kasuak deli u publikoak di ela, baina
dispen sa ako eskubidea e abil zea ahalbide zean, deli u p iba u bezala ja du en du ela, e a
102 ZABALA PIÑEIRO, Igo . “La íc ima de iolencia de géne o y la dispensa del a ículo 416 de LEC im”,
Re is a Ju ídica de Cas illa y León, 24. zk, 2011, 17.o .
103 YUGUEROS GARCÍA, An onio Jesús. “Las dispensas p ocesales en el con ex o de la iolencia de géne o
en las elaciones de pa eja o expa eja”, Apos a, Re is a de ciencias sociales. 79. zk, 2018, 155.o .
104 SENATUAREN BERDINTASUN KOMISIOA. “Gene o Inda ke ia en kon ako es a egiak bu u zeko
ponen zia en ingu uko xos ena, be din asun komisioak ona ua 2017ko uz aila en 28an”, 2017.
105 Ma ía del Pila Ma ín Náje a, Susana Gisbe G i o, Sonsoles Ba olomé Ga cía de Acilu, Te esa San
Segundo Manuel e a Es ela Sánchez Bení ez.
40
ho ek la gespen au o uga i ema ea be ma zen duela. Hain zuzen e e, kon uan izan beha da
ZKak deli u publiko izae a ema en diela, baina dispen sa en e abile ak deli u p iba u bezala
ja du en lagun zen du106. Gaine a, dispen sa ona uko ez bali z, us e du e e aso zailea en
pa e ik dominazioa mu iz uko li za ekeela. Be az, la gespenak ema en ez ja ai zeko e a
dominazio ho i mu iz eko beha ezko za jo zen du e dispen sa eskubidea ken zea107. Hala
e e, eskubidea zuzenean ken zea ez da be en i enbide baka a, mugak ja zea e e auke a
ba da, salake a ja i denean dispen sa ako eskubidea ez e abil zea esa e ako, edo a bik ima
e a lekukoen a ean ezbe din asun zeha za egi ea108. Azken i enbidea e emu hone an
dispen sa gene o inda ke ia kasue an baka ik ezaba zea da. Izan e e, PKLeko 416.
a ikulua ez dago gene o inda ke ia kasue a ako pen sa u a, e a bik ima e aso zailea en
biko ea denean so zen da a azoa. Au e ik esan den bezala, deli u publikoak di a hauek, e a
be az, o izioz jaza iak izan beha ko li a ekez109.
Bes e alde ba e ik, i i zi ho ien kon a, legea alda u beha ez dela adie az en du enak
daude110. Hauen us e an, PKLeko 416. a ikulua ezaba zeak e agin kal ega ia izan dezake
bik ima engan, izan e e, dispen sa ako eskubide honek bik ima be a babes en du, e a hau
ezaba zeak babesgabezian u ziko luke. Egia da aldake a beha duela a ikuluak ona zen
du ela, esa e ako, es igan za al suaga iko meha xua ezaba zea kasu haue an111. Gaine a
inda ke ia hau su i zen du en emakumeen aldeko lagun za e a aholkuak hobe u beha di a,
ho ela emakumeek dispen sa ako eskubidea e abil zea ekidi eko e a emakumea
ahaldun zeko, askoz e e e azagoa bai a inda ke ia mo a gau gaindi zea e eku so egokiak
badi ugu112.
106 SIBONY Ruby; SERRANO OCHOA Mª Ángeles; REINA TORANZO Olga, “La p ueba y el de echo a la
dispensa del debe de decla a po la es igo- íc ima en los p ocedimien os de iolencia de géne o”, No icias
Ju ídicas, 2011, 8.o .
107 SENATUAREN BERDINTASUN KOMISIOA. “Gene o Inda ke ia en kon ako es a egiak bu u zeko
ponen zia en ingu uko xos ena, be din asun komisioak ona ua 2017ko uz aila en 28an”, 2017, 13. o .
108 Ibidem 18.o .
109 Ibidem 72, 98 e a 129.o .
110 Filomena Peláez Solís, Ma ía del Ca men Fúnez de G ego io, Lo ena Ga ido Jiménez e a Ángela
Alemany Rojo.
111 SENATUAREN BERDINTASUN KOMISIOA. “Gene o Inda ke ia en kon ako es a egiak bu u zeko
ponen zia en ingu uko xos ena, be din asun komisioak ona ua 2017ko uz aila en 28an”, 2017, 15 e a 48.o .
112 Ibidem 41, 55 e a 132.o .
41
Bi ho ie az gain, p oposamen leunago ba daukagu113, bik imak ema en duen
dekla azioa i ga an zi gu xiago ema ea. Honek la gespen uga ien a azoa mu iz u
dezakeela us e du e, izan e e, PKLko 416. a ikulua e alda u beha den edo ez esan
beha ean, epaike an az e zen di en ogen ga an zia kon uan iza ea p oposa zen du e.
Ho ela ba, bik ima en dekla azioa i ga an zia mu iz u e a gainon zeko lekukoen zein
pe i uen dekla azioa i ga an zi gehiago ema ea eska zen du e114. Honekin lo uko li za eke
emakumea dekla a ze a beha u beha ean, ingu u segu u ba so zea, e a ho ela
dekla a ze a lagun zea115.
Azkenik, au ez e a u ako oga i egi en zaio e e e en zia. Hainba adi uk116,
gene o inda ke ia en bik ima i dekla a zeko eskubidea eman beha zaion edo ez ez abaida u
beha ean, bik imak egi en duen dekla azioan ja zen du e ga an zia. Izan e e, zaila da
a ikulua alda u edo man endu beha den esa ea, zaila delako bik ima en eskubideen e a
e aso zailea en eskubideen a ean o eka man en zea. Bik imen babesgabe asuna e a ema en
di en la gespenak mu iz eko modu hobe ena bik ima en lehenengo dekla azioa g aba zea
dela us e du e. Ho ela be anduago dekla azio ho i e abiliko li za eke, e a honek a ze a
bo a zea mu iz uko luke. Gaine a bik imak ez luke be i o zeha z meha z ge a u akoa
kon a u beha ko, ho ek psikologikoki izan dezakeen onu a ekin117. Gene o inda ke ia
su i zen du en emakumeak zau ga i asun egoe a ba ean daude. Auzi egi Go enak asko an
esan du bik imak ezingo duela dispen sa e abili akusazio pa ikula a egika i zen badu, e a
ikusi da asko an akusazio pa ikula a egika i zea ekidi en dela dispen sa e abili ahal
iza eko. Dekla a u beha iza e ho ek beldu a ema en die, ahozko epaike an ez bai auka e
lagun za ik, e a be az, hau konpon zeko auke a ba au ez e a u ako oga e abil zea da118.
Honen bi a ez ikus dai eke ez dagoela ba e e a gi zein den bide ik egokiena bik ima hauen
babesa be ma zeko. A gi dagoena da, o oko ean, nahiz e a aldake a ezbe dinak p oposa u,
113 Glo ia Vázquez Po as, Amalia Fe nández Doyague, Vi ginia Ál a ez Salinas e a Ana He nandez
Rod íguez.
114 SENATUAREN BERDINTASUN KOMISIOA. “Gene o Inda ke ia en kon ako es a egiak bu u zeko
ponen zia en ingu uko xos ena, be din asun komisioak ona ua 2017ko uz aila en 28an”, 2017, 24 e a 40.o
115 Ibidem, 78 e a 106.o .
116 Ma ia Ángeles Ca mona Ve ga a, Me cè Cla amun Bielsa, Flo de To es Po as, Joaquín Delgado
Ma ín, Ana Ma ía Pé ez del Campo No iega, Vicen e Mag o Se e e a Ma a del Pozo Pé ez.
117 SENATUAREN BERDINTASUN KOMISIOA. “Gene o Inda ke ia en kon ako es a egiak bu u zeko
ponen zia en ingu uko xos ena, be din asun komisioak ona ua 2017ko uz aila en 28an”, 2017, 11, 20, 26 e a
101.o .
118 Ibidem, 91 e a 94.o .
48
5.3. ETORKIZUNARI BEGIRA, LEGE ERALDAKETAREN
EGOKITASUNA HIZPIDE
Azaldu ako lege e aldake a, u ee an zeha dok ina e a ju isp uden zian egon den
i i zi aldake a en ondo io zuzena da, esan den bezala, baina ho ek dispen sak eka i di uen
a azo guz iak konpondu di u?
Alde ba e ik, e a a azo gehien eka i duen gaia akusazio pa ikula a ena izan da.
Lege e aldake a au e ik ju isp uden zia en bidea oso nahasia izan da. Gaine a, ni e us e an,
legegileak zehaz u beha eko adie azpene an gehiegi sa zen zen. Dena den, egia da, nahiz
e a legegilea en lana izan, behin honek zehaz u gabe u zi a akusazio pa ikula a egika i zen
denean ze ge a zen den dispen sa ekin, ju isp uden zia ho sa zea beha ezkoa zen. Lege
aldake ak o ain a gi u zi du akusazio pa ikula a edozein momen u an egika i u izanak
dispen sa ako eskubidea baz e zen duela.
Dispen sa en helbu ua senideko asun sen imendua babes ea da, ho e a ako
lekukoa i esna be ezi hau emanez. Aldiz, lekukoa bik ima denean senideko asun ho i ez
da nahikoa. Familia a eko solida i a ea baz e u egin da e aso zailea e a bik ima amilia
be dina en pa e di enean, e a ha e zeha zago, biko e di enean. Ho ela, sis ema judiziala en
helbu ua be i bik ima babes ea izan beha da, posizio objek ibo ba e ik. Bik ima akusazio
pa ikula a denean, be e helbu ua e aso zailea “zigo zea” da, e a be e bu ua babes ea, e a
nahiz e a be anduago akusazio pa ikula a iza ea i u zi, ba ne helbu ua be i izango da
be dina. Alabaina, posizio ho i man en zea p ozedu a osoan zeha zaila izan dai eke
emakumea en za , au e ik aipa u di ugun hainba a azoienga ik, hau da, bik imak duen
egoe a pe sonalaga ik, ikuspegi subjek ibo ba en alde ik. Bik ima en babesa ezin da
ikuspegi subjek ibo ba en mende egon, ho e a ako bai ago jus izia.
Egia da oso gai zaila dela, e a bik ima en babesa ezin dela ho e an baka ik
oina i u. Ezinezkoa da zeha z meha z jaki ea ja e a ba ek edo bes e ba ek nolako e aginak
izango di uen bik imengan e eali a ean, baina babesa be ma zea izan beha da helbu ua
be i, e a babes ho i be en e aso zaileak u un iza e ik has en da, ho e a ako egokiagoa
dela ik, gu e us e apalean, dispen sa ako eskubidea e abili ezin iza ea.
Bes e alde ba e ik, dekla a zea ona u a, a ze a bo a ezin asuna daukagu,
au ekoa ekin nahiko lo u ik dagoena. Bik ima ba en za amiliakide ba sala zea e a ho en
kon a dekla azioak egi ea kon u handiz pen sa u beha eko ekin za ba da. Behin e abaki

49
ho i ha u a, helbu ua be i, hone an e e, be en bu ua babes ea izango da. Dekla a u baino
lehen, egoki in o ma ua izan bada bik ima, e a jakinda be anduago ezingo dela a ze a bo a,
e a dekla a zeko beha a izango duela, e a hala e e au e a ja ai zea e abaki zen badu, ge o
ezin da a ze a bo a. Deli u mo a haue an asko an ego en den oga baka a bik ima en
lekuko za da. Behin p ozedu a hasi a e a bik imak dekla a uko duela ona u a, a ze a
bo a zea p ozedu a asko an mami gabe uz ea da. Honekin ez du esan nahi p ozedu a
babes u beha denik, bik ima baizik. Baina ga an zi sua da esa ea, bik ima babes eko be i
saia u beha ga ela e aso zailea kondena zen, e a ho i lo zeko modu ik egokiena oga
gehienak lo zea da, kondenazko epai ba esku a zeko, e a ho e a ako bik ima en
dekla azioa beha ezkoa da.
Sala zeko e abakia ha zea zaila da, e a behin ha u a, ge o a ze a bo a zea,
dekla a u egingo dela adie azi ondo en, hainba a azoienga ik izan badai eke e e,
o oko ean beldu a izango da. Bai e aso zailea i beldu a, zein bizi za guz iz alda zeko
beldu a, bai ekonomikoki zein amilia alde ik. Ho i ezin dai eke e aso zailea lib e
ge a zeko a azoi ba izan. Dekla a zeko e abakia behin ha u a, beha ezkoa da ni e us ez
ho ekin au e a ja ai zea p ozesu osoa amai u a e. Ho ela ba, legean sa zen den
e aldake a egokia dela us e du , nahiz e a alde ba e ik p ozedu a babes u, bik ima gehiago
babes en delako.
Hala e e lege e aldake a zabalagoa beha dela us e du nik, e a begi ada be ezia ja i
gene o inda ke ia kasuei. Dekla a zeko e abakia ha u a a ze a bo a ezin den modu be ean,
behin salake a eginda e e dekla a zeko beha a egon beha ko li za ekeela us e du nik.
Behin salake a ja i a helbu u oso a gi ba dago, e aso zailea kondena zea. Ez dauka
zen zu ik, e abaki ho i ha u a ge o dispen sa ako eskubidea e abil zeak, guz iz kon ako
ja e ak di elako, e a segu asuna be ma u beha ean, zaildu egi en du elako. Zen zu
ho e an, legegilea zeha zagoa izan beha ko li za eke, e a ga azka ho i Auzi egien
in e p e aziopean ez u zi.
Ho ela ba, esan dai eke o oko ean lege e aldake a egokia izan dela, ni e us e an.
Dena den, deli u guz iak ez di a be dinak, e a be az guz iek ez du e a amendu be a me ezi,
edo a babes be a me ezi. Gene o inda ke ia pai a zea oso gai ina da, e a ondo ioz
a amendu be eiz ua beha duela ule zen du nik. Deli u guz iak be dinak ez di en bezala,
bik ima guz iak e e ez di a be dinak, e a ez a lekuko guz iak e e. Modu hone an, guz iak
zaku be dinean sa zea oke egi ea dela us e du . Egia da LOak sa u di uen aldake ak
50
egokiak izan di ela, baina adingabeen babese ako LO ba e ik da oz, e a ez gene o
inda ke ia en babese ako Lege O ganiko ba e ik. Honekin esan nahi dudana da deli u mo a
honek babes be ezia beha duela, e a bai a be en bik imek e e, egun dauden a azo guz iak
au eikus en di ela ik, e a ho iei soluzio ba ema en zaiela ik. Be az, nahiz e a PKLeko 416.
a ikulu ho ek eka zen zi uen a azo asko lege e aldake a honen bi a ez konpon zea saia u
den, ikusi beha ko dugu ea bene an konponke a e aginko a izan den e a a azoak amai zen
di en zen zu ho e an. Amai zeko, ga an zi handiz beha zuen aldake a gene o
inda ke ia en ingu ukoa zen, e a e emu ho e an inolako be i asunik ez dago, be az,
o aindik e e go a-behe ak izango di uelakoan gaude, bik imak e a egokian babes en ez
di uelako.
6. ONDORIOAK
Behin dekla a zeko dispen sa en ingu uko gaiak o oko ean azaldu a, e a zenbai
kasu an gene o inda ke ia en ma koan ze ge a zen den azaldu a, zenbai ondo io eka zea
beha ezkoa da. I i zi ba eman beha ko bali z, ha idu a dela esango genuke. A ikulu
baka ba en ingu uan egon den ju isp uden zia e a dok ina hain izan di a zabalak,
ezinezkoa di udiela o aindik xedapen honek a azoak eka zea. Hainbes e u e an egondako
ez abaidak o aindik ez du lo u a ikuluak daka zan a azo guz iak konpon zea, nahiz e a
azken aldake a ekin saiake a sakona egin den. Izan e e, ikusi dugun bezala,
ju isp uden ziak go abehe a asko izan di u dispen sa ho i in e p e a ze ako o duan. Hala
e e, hau ondo ule zeko, ondo io zeha zei helduko diegu.
LEHENA: Dispen sa ako eskubidea oina izko eskubidea da
Dispen sa oina izko eskubidea dela a gi ikusi dugu lan hone an, legeak ema en bai io
o ma ho i. Be e un sa EK en 24. a ikuluan dagoen heinean, nahi aezkoa izango da be i
legeak esa ea zein kasu an izango den beha ezkoa dekla a zea. Hala e e, kon uan izan
beha da eskubide hau baliaga ia iza eko ezagu za osoz e a bo onda e osoz ja du ea
nahi aezkoa dela. Bes alde, be e oina ia amilia a eko ba asuna man en zea da, e a bai a
in imi a e e a solida i a ea e e bai. Ho ela lekukoak izan dezakeen ba ne ga azka i
konponbide ba ema en zaio, be e amilia kideen kon a dekla a ze a beha u gabe. Hala e e
51
honek asko an a azoak eka di zake, p ozesua lehenago amai u bai ai eke, dispen sa en
e abile ak eka di zakeen oga al ak di ela e a.
BIGARRENA: Uga iak izan di a PKLeko 416. a ikuluak u ee an eka i di uen
a azoak
Legeak asko an ez di a oso zeha zak iza en, e a ho ek in e p e azio a azoak eka
di zake. Ho i da kasu hone an ge a u dena, e a ho en ha i a, dispen sa ako eskubideak
hu sune uga i u zi di u. Hu sune ho iek dispen sa zein momen u an e abil dai ekeen, adin
xikien kasuan ze ge a zen den, lekukoa bik ima den kasue an, edo a akusazio pa ikula
bezala ja dun den kasue an dispen sa ekin ze ge a zen den, dispen sa egokia iza eko
in o ma zeko beha a dagoen edo ez e a azkenik behin dekla a zea e abaki a a ze a bo a
dai ekeen edo ez di a. Hala ba, xedapen ba ek hainbes e zi iki u uz en badi u, a gi dagoena
da ho i konpon zeko bide ba au ki u beha dela, u ee an zeha ju isp uden zia en bi a ez
egin dena, e a azken u ean lege bi a ez egi en saia u dena.
HIRUGARRENA: Ju isp uden zia e e ez da ba e e a gia izan zenbai kasu an
Esan bezala ju isp uden ziak hainba aldiz alda u du i i ziz azken u ee an.
Dispen sa en e abile a unea i dagokionez, hasie a ba ean dekla azioa egi eko momen uan
lekuko e a ike ua en a eko lo u ak ja ai u beha iza ea eska zen zuen AGak, baina
azkenean ona u zuen nahikoa zela ekin zak ge a u ako unean lo u a ho i exis i zea. Adin
xikikoen dispen sa i dagokionez, hasie an emakumea enak baka ik zi en seme-alabak ez
zi en dispen sa en ba uan sa zen, baina azkenean ho iek e e ona zea lo u da,
gainon zeko adin xikikoen maila be ean ja iz. Akusazio pa ikula a behin egika i u a
dispen sa ako eskubidea e abili nahi den kasue an e e go a behe ak egon di a. Hasie an,
AGak adie azi zuen akusazio pa ikula a behin egika i u a be anduago ezingo zela
dispen sa e abili. Aldiz, u e ba zuk be anduago kon akoa adie azi zuen, 2018ko
ako dioan. Hala e e, 2020an be i o e e lehenengo ko on e a i zuli zen, e a behin akusazio
pa ikula a egika i u a, e o kizunean ezingo zela dispen sa e abili esan zuen. In o mazio
beha a i dagokionez, a gi u zi da hasie a ik dispen sa en e abile a en ingu uan
in o ma zeko beha a dagoela, e a ho ela ez iza eko an lekukoak egindako dekla azioak ez
52
di ela baliozkoak izango. Azkenik, behin dekla a u a a ze a bo a zea e abaki zen denean
ezingo di a au eko adie azpenak e abili, e a hau hasie a ik nahiko a gi u zi den gaia da.
Legea hain ez abaida sua izanik, ju isp uden zia en egi ekoa ho i a gi zea zen, hala e e,
be e i i zi aldake a uga iek zaildu egin du e legea zehaz eko p ozesua. Egia da giza ea
aldako a dela, e a be az, ju isp uden zia e e ho ekin alda dai ekeela, baina guz iz
kon akoak di en epaiak ema eak ez du le o ju isp uden zial a gi ba eza zen lagundu, edo
gu xienez, ez 2020an emandako azken epai a a e.
LAUGARRENA: Dok ina en alde ik e e i i zi kon aja iak egon di a
Ju isp uden zia ez ezik, dok inak e e hainba ikuspegi izan di u. Ba zuek a ikuluak
be e ho e an ja ai zea p oposa zen zu en. Bes e ba zuek, aldiz, zuzenean a ikulua
ezaba zea eska zen zu en, gene o inda ke ia en bik imengan izan dezakeen e agin nega iboa
dela e a. Azkenik, a ikulua en e aldake a eska zen zu enak zeuden, alde ba e ik, aipa u ako
a azoak konpon zeko, e a bes e alde ba e ik, dispen sak gene o inda ke ian izan dezakeen
e agina mu iz eko. A gi dago a ikulu oso ez abaida u ba en au ean gaudela, e a nahiz e a
helbu u o oko a lekukoa babes ea den, ino k ez daki zeha z meha z ho i lo zeko modu ik
egokiena zein den. Ho en ondo ioz i i zi ba e a uak ego ea gaian zaila da.
BOSGARRENA: Dispen sak gene o inda ke ia en ma koan e agin be ezia daukan
heinean, be an ha zen di en e abakiek zuzenean e agi en die bik ima mo a ho iei
Ju isp uden ziak e a adi uen p oposamenek adie azi du e dispen sa i uko egi ea
suposa zen duela bapa eko salake a e a akusazio pa ikula moduan ja dun izanak
p ozesuan zeha . Honek egoe a zail ba ean uz en gai u, izan e e, emakumea no malean
emozio uga i bizi ze a beha zen da, p ozesuan zeha be e dekla azioa e epika ze a
beha uz. Honez gain, gene o inda ke ia kasue an nahikoa da bik imek jasa en du en
inda ke ia, ins i uzioen alde ik e e gehiago jasan beha iza eko. Dispen sa ako eskubidea
e abili ahal iza eko bes e ba ek ja i beha baldin badu salake a, beha bada be e gain bes e
inda ke ia mo a ba gauza zen a i ga a, be e oina izko eskubideak kolokan uz en
di ugulako. Hala e e, gu e us e an, helbu ua be i bik ima babes ea izan beha da, e a be e
e aso zailea en kon a dispen sa ako eskubidea e abil zen uz ea be e in e esen kon a joa ea
da. Kondenazko epai ba lo zeko auke a ik onena, bik ima en dekla azioa kon uan ha zea
53
da, e a be az, hau babes eko helbu ua ekin, dispen sa eskubidea e abil zeak mugak izan
beha ko li uzke. Gaine a, bik imak salake a ja zea e a be anduago dispen sa e abil zea
au kakoak di en ja e ak di ela de i zogu, e a be az, ho ela ez dela bik ima babes ea
lo zen.
SEIGARRENA: 2021eko lege e aldake ak ju isp uden ziak izandako azken
in e p e azioak jaso zen di u
2020an AGak emandako epaian lan hone ako 3. ondo ioe an jaso ako azken e abaki
guz iak jaso zen di a. Ho i ikusi a, e a 416. a ikulu ho i hobe u nahian, 2021ean LO
bi a ez xedapen ho i alda u egi en da, zenbai a azo konpon zen saia uz. Akusazio
pa ikula a egika i u izanak dispen sa e abil zeko auke a zuzenean baz e zen du, o ain
azaldu dugun moduan, hala e e, ez da e agin ho i duen ekin za baka a. LOak sa u duen
aldake en a ean in o ma zeko beha a daukagu. Lekukoa egoki in o ma ua izan bada e a
dekla a zea e abaki zen badu, zuzenean dispen sa eskubidea albo a zen da. Dena den, a gi
u zi beha ko zaio dispen sa i uko egi en bazaio, be anduago ezingo dela a ze a bo a e a
e abili. Dispen sa oina izko eskubide ba ek babes en du, e a be az, ho en ingu uko
in o mazioa guz iz a gia e a zeha za izan beha ko da. Honek egokia di udi, dispen sa
albo a zea bezalako e abaki ba ha zeko in o mazio guz ia iza ea beha ezkoa bai a,
inolako babesgabezia ik ez e agi eko lekukoa i.
Honekin esan dezakegu PKLeko 416. a ikulu zaha eko idazke ak eka i ako
zenbai a azo konpon zen di uela lege e aldake a honek. A azo gehien eka i duen gaia
akusazio pa ikula a ena izan da, e a lege moldake an jaso a geldi zen da ho i. Ho ela ba
lege aldake a honek asko a gi zen du zein izan beha den xedapena en no abidea, e a zein
kasu an e abili dai ekeen e a zein kasu an ez. Dena den, bu uhaus ea ez da guz iz
konpondu, izan e e, idazke a be i honek egi eko be iak azale a zen di u, hu engo
ondo ioan az e uko di ugunak.
ZAZPIGARRENA: Lege e aldake ak konpondu gabeko a azoak daude e a bai a
hobe u beha eko e emuak e e
Lege be ian nahiz e a az e zen den behin dekla a u izanak ze ondo io di uen,
salake a ja zeak zein ondo io di uen ez da jo a u. Jakin badakigu legeak ez di ela sa i an

54
e alda zen, e a be az, aldake a en ba egi e ako o duan egondako ga azka guz iak az e zea
beha ezkoa dela us e dugu, be ie e moldake a ekin a gi asun gehiena lo zeko. Kasu
hone an ez da ho ela izan, e a ho ek be iz e e ju isp uden zia en eskue an uz en du gai
ho i, ho ek eka di zakeen zail asunekin. Gaine a, aipa u beha a dago deli u guz iak ezin
di ela be din a a u gu e us e an, denak ez bai i a e emu e a e aen za be dinekoak. Be az,
bik ima guz iak e e ez di a be dinak, e a lan hone an hainbes e aipa u di ugun gene o
inda ke iako bik imek babes be ezia beha du ela us e dugu. Ho e a ako legean be an
desbe din asuna egi ea beha ezko za jo zen genuen, baina e eali a ean ez da ho ela izan,
e a be az, ho i e e kolokan ge a zen da lege e aldake a honen ba uan.
ZORTZIGARRENA: Lege aldake a beha ezkoa zen gene o inda ke ia en ma koan
Au eko guz ia kon uan izanda, gaia en ingu uan i i zi zeha z ba iza ea nahiko zaila
dela esan dai eke. Au e ik egondako legedia eskasa zela esango genuke guk, e a
in e p e azio ako hu sune asko zi uela de i zogu. Bide ik egokiena zein den jaki ea zaila da
oso, baina gu e i i zi apala, aldake a sakon ba beha ezkoa zela da. Egia da a ikulua
ezaba zea oina izko eskubideen kon a joango li za ekeela, baina gene o inda ke ia en
kasuan ja du eko moduak zehaz ea beha ezkoa zen. Inda ke ia mo a ho i kon uan izanda,
gakoa ez da baka ik bik imak dekla a zeko dispen sa en eskubidea e abili dezakeen edo ez
zehaz ea, baizik e a ho ez gain, bik imen bene ako beha ak en zu ea, ho e a ako
bik ima i lagun za psikologiko e a p o esional zeha za be ma uz.
Hala e e a gi dago bik imak ezin di ela i i zi gabeko emakumeak bali a bezala
a a u. Egia da zau ga i asun egoe a be ezi ba ean daudela, baina ho ek ez du esan nahi
i i zi ik ez du enik edo a pen samendu k i iko ik ezin du enik izan. Beha du en baka a
lagun za psikologiko e a pe sonaliza ua bai a.
Ho ela ba, 2021ean egindako LOak beha ezkoak zi en aldake a asko sa u di u
PKLeko xedapenean, baina ez beha zi en aldake a guz iak, e a zalan za ik gabe, gene o
inda ke ia en ingu uko a gi zeak al a di a.
BEDERATZIGARRENA: Ho en guz ia en ondo ioz…
Au eko guz ia kon uan ha u a, e a gu e hasie ako helbu ua hona eka iz, esan
dezakegu lege e aldake ak lo u duela be e helbu ua hein handi ba ean. Izan e e, u ee an
55
egondako a azo ga an zi su uga i i amaie a ema en die a ikulu be ian egin beha ekoa
zehaz uz, akusazio pa ikula a en gaia kasu. Dena den, o aindik e e az e u gabeko gaiak
u zi di enez, ezin dezakegu esan lege aldake a guz iz egokia izan denik. Gaine a, esan
bezala, gene o inda ke ia bik imen ingu uan ez du aipamenik egi en, e a ho ek bik ima
mo a hauen ibilbidea zaildu egi en du. Ikus eko dago xedapen moldake a honek a azoak
konponduko di uen egindako aldake en ingu uan, baina a gi dagoena da ju isp uden ziak
o aindik e e ja dun beha ko duela az e u gabeko gaien ingu uan.
56
7. BIBLIOGRAFIA ETA BESTELAKO ITURRIAK
Bibliog a ia
AAAA. “Modi icaciones de la Ley O gánica 8-2021 de p o ección a la In ancia y
Adolescencia”. Ins i u o de Psicología Ju ídica y Fo ense, Wol e s Kluwe , I uñea,
2021. Esku aga i: h p://psimae.es/wp-con en /uploads/2021/06/Modi icacions-de-
la-Ley-O ganica-8-2021-de-p o eccion-la-in ancia-.pd [azken kon sul a: 2022-01-
22]
ALCALA-FLORES, Ra ael. “La dispensa del debe de decla a de la íc ima de iolencia
de géne o: in e p e ación ju isp udencial III”, Cong eso del Obse a o io con a la
Violencia Domés ica y de Géne o, Mad il, 2009. Esku aga i:
h ps://www.pode judicial.es/cgpj/es/Temas/Violencia-domes ica-y-de-
gene o/Ac i idad-del-Obse a o io/P emios-y-Cong esos/ elacionados/La-dispensa-
del-debe -de-decla a -de-la- ic ima-de- iolencia-de-gene o---in e p e acion-
ju isp udencial [azken kon sul a: 2022-02-06].
BARRIENTOS PACHO, Jesus Ma ía. “Decla ación de es igos en el p oceso penal”, Vlex.
h ps:// lex.es/ id/decla acion- es igos-p oceso-penal-391378126 [azken kon sul a:
2022-01-22].
BELTRÁN MONTOLIU, Ana. “Víc ima de iolencia de géne o y la dispensa del a . 416
Lec im: e olución ju isp udencial”, Re is a de De echo Penal y C iminología, 19.
zk, 2018.
DE LA HERRÁN RUIZ-MATEOS, Se gio. “A uel as con la dispensa del debe de
decla a de las íc imas de iolencia de géne o a p opósi o de la sen encia del
T ibunal Sup emo 389/2020, de 10 de julio”, Re is a de De echo Penal y
c iminología, 23. zk, 2020.
CALA CARRILLO, Ma ía Jesús (di .). La enuncia a con inua en el p ocedimien o
judicial en muje es íc imas de iolencia de géne o: Un es udio en la Comunidad
Au ónoma Andaluza, Ins i u o Andaluz de la Muje Conseje ía de la P esidencia e
Igualdad Jun a de Andalucía, 2011. Esku aga i:
57
h ps://www.jun adeandalucia.es/iam/ca alogo/doc/iam/2012/143359218.pd [azken
kon sul a: 2022-01-22].
CASTILLEJO MANZANARES, Raquel (di .); CATALINA BENAVENTE, Ma ía
Angeles (coo d.). “P oblemas que plan ea la ac ual aplicación de la ley in eg al”,
Violencia de géne o, Jus icia Res au a i a y Mediación, Wol e s Kluwe , Espainia,
2011.
FUENTES SORIANO, Olga. El enjuiciamien o de la iolencia de géne o, Ius el, Mad il,
2009.
GALLEGO MARTÍNEZ, Vic o ia. “Dispensa del a . 416 LEC im en deli os con a la
muje y espues a ju isp udencial”, Re is a Fo o Fundación In e nacional de
Ciencias Penales, 2. zk, 2018. Esku aga i:
h ps:// icp.es/wp-con en /uploads/2018/08/Gallego-Ma %C3%ADnez.-
Comunicaci%C3%B3n.pd [azken kon sul a: 2022-02-06].
GAMAZO CARRASCO, Ma ía Belén. “Análisis de las p incipales no edades en la
LECRIM in oducidas po LO 8/21 de 4 de junio”, Dia io La Ley, 9936. zk, 2021.
GARCÍA SEDANO, Tania. “La dispensa a decla a (a . 24.2 de la Cons i ución) y su
incidencia en casos de iolencia de géne o”, Dia io La Ley, 139. zk, 2019.
GERAS MONTILLA, Luis. “La dispensa a decla a con a los pa ien es as la sen encia
del T ibunal Sup emo 389/2020 de 10 de julio”, No icias Ju ídicas, 16108. zk,
2021.
GRANERO PEÑALVER, Joan. “Esquema de los cambios ju isp udenciales en la dispensa
po pa en esco has a la nue a Ley de p o ección a la in ancia y la adolescencia
en e a la iolencia”, Re is a Médico-Ju ídica. Uni e si a de Ba celona, 4. zk,
2021. Esku aga i: ju isp udenciales-en-la-dispensa-po -pa en esco-has a-la-nue a-
ley-de-p o eccion-in eg al-a-la-in ancia-y-la-adolescencia- en e-a-la- iolencia/
[azken kon sul a: 2022-01-22].
GUDÍN RODRGÍGUEZ-MAGARIÑOS, Faus ino. “El silencio p ocesal de las íc imas:
¿Caballo de T oya pa a u u os mal a os?” Ac ualidad Ju ídica A anzadi, 769. zk,
2009.