TANTAK
eISSN 0214-9753 – eISSN 2444-3581
83
Tan ak, 2021, 33(1), 83-105
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22119
ikaskun za-Ze bi zua. Hezkun za komuni a eko e agile ezbe dinen
a eko ha emanak e aiki zeko e a sendo zeko bidea
Se ice-Lea ning. The way o s eng hen ela ions be ween membe s
o he educa ional communi y
Ga azi O mazabal A izko e a*, Mai ane Basaso o Ziganda,
Andoni A giñano Mad azo
Hezkun za, Filoso ia e a An opologia Fakul a ea
Euskal He iko Unibe si a ea, Donos ia, Gipuzkoa
Labu pena: Hezkun zak egungo he i a di en hau zein gaz eak bizi za ako p es a u beha di uela
adi u a, ezinbes ekoa izango da, ho en bi a ez, bizi za e a ikaskun za en a eko lo u a be ma zea. Egin-
bide ho e an, Ikaskun za-Ze bi zua (I-Z), mundu e eala en e a eskola en a eko lo u a eza zen duen
me odologia e eduga i bilaka u da. Kasuan kasu, az e ke a hau, Po ugale eko San a Ma ia ikas e xean
koka u da. Be an, Ba xile goan 22 u eko ibilbidea duen I-Z en bai ako espe ien zia ba au ki u bai a.
Ho az, hu engoa da ike lan honen bidez esku a u nahi izan den helbu ua: I-Z en bidez San a Ma ia
ikas e xeko hezkun za komuni a eko e agileen a ean so zen di en ha emanak az e zea. Ho e a ako,
az e ke a hone an diseinu kuali a ibo ba ja ai u da e a, honen bai an, kasu az e ke a en me odoa hau a u
da. Honenbes ez, hu engo az e ke a, I-Z en gaian adi ua den ikas e xeko kide ba i egindako es anda i-
za u gabeko bi elka izke e an e a 31 dokumen u en analisian oina i u da. Esku a u ako in o mazioa en
ka ego izazio zein kodi ikazioa bu u u os ean, emai za aipaga i uga i esku a u di a: ikasleen e a i akasle
-ikasleen a eko ha emanak hobe zen di uen e a eskola zein komuni a ea en a ean lo u ak bul za zen di-
uen espe ien zia ezagu u da.
GAKO-HITZAK: ikaskun za-ze bi zua, ba xile goa, ikasle-ikasle ha emana, i akasle-ikasle ha emana,
eskola- amilia ha emana, eskola-komuni a e ha emana.
Abs Ac : Educa ion has he du y o p epa e child en and young people o li e as oday’s ci izens;
so i is essen ial o gua an ee he ela ionship be ween li e and lea ning. In his ask, Se ice Lea ning
(I-Z) has become an exempla y me hodology ha links he eal wo ld wi h he school. In his case, he
s udy has been loca ed in he school San a Ma ia o Po ugale e, as a 22-yea S-L High School expe i-
ence has been ound. Thus, he aim o his s udy is o analyse he ela ionships es ablished h ough S-L
be ween he di e en agen s o he educa ional communi y in he school San a Ma ia. In o de o acqui e
as much knowledge as possible, a quali a i e design has been ollowed, using he case s udy me hod.
The e o e, he esea ch is based on wo non-s anda dized in e iews ha ha e been made o an expe
o S-L and on he analysis o 31 documen s. A e ca ego ising and coding he in o ma ion ob ained, a
numbe o no ewo hy esul s we e ob ained: i has been known an expe ience ha imp o es ela ions
be ween s uden s and eache -s uden s and os e s links be ween he school and he communi y.
KEywORdS: se ice-lea ning, highe educa ion, pee elashionship, s uden eache ela ionship, pa -
en school ela ionship, school communi y ela ionship.
* Ha emane an ja zeko / Co esponding au ho : Ga azi O mazabal A izko e a. UPV/EHU. Didak ika e a Eskola An olakun za.
Hezkun za, Filoso ia e a An opologia Fakul a ea. Tolosa Hi ibidea 70 (20018 Donos ia. Gipuzkoa). – go mazabal8@gmail.
com – h ps://o cid.o g/0000-0002-2554-9484
Nola aipa u / How o ci e: O mazabal A izko e a, Ga azi; Basaso o Ziganda, Mai ane: A giñano Mad azo, Andoni (2021). «Ikas-
kun za-Ze bi zua. Hezkun za Komuni a eko e agile ezbe dinen a eko ha emanak e aiki zeko e a sendo zeko bidea». Tan-
ak, 33(1), 83-105. (h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22119).
Jaso ze-da a: 2020/10/07; Ona ze-da a: 2020/12/18.
ISSN 0214-9753 - eISSN 2444-3581 / © 2021 UPV/EHU
Lan hau C ea i e Commons Ai o u-EzKome ziala-LanE a o i ikGabe 4.0 Nazioa ekoa
lizen zia ba en mende dago
G. O mazabal A izko e a, M. Basaso o Ziganda, A. A giñano Mad azo
84 Tan ak, 2021, 33(1), 83-105
1. Sa e a
Bidegu u ze sozial e a hezi zaile ba ean gaude. Gu e kul u ak in-
dibidualismo a isku su ba e an z eboluziona u du. No banakoa en
aska asun e a eskubideen de en san oina i zen da, azken auzi egi
gisa duen kon zien zia en apelazioan, ga apen pe sonala ekiko kez-
kan. Ho i guz ia lo pen sozial handia den a en, giza ean bizi ga en
kon zien zia a gia be esku a zen ez badugu, e a no banakoak be e
p oiek u pe sonala ga a u ahal iza eko lo u a sozialak ezinbes ekoak
di ela ule zen ez badugu, aipa u ako o o al e ikakoa izango da.
(Ba lle, 2013, 6 o .)
Esanak esan, gau egungo hezkun za en xedea zein den galde zea
beha ezkoa ikus en da; hezkun za, banakoa en konpe en zia zein cu icu-
luma en ga apena be ma zeaz ha ago doala ondo ioz a uz. A e gehiago,
hezkun zak egungo he i a di en hau e a gaz eak bizi za ako p es a zeko
a du a duela ule zen badugu, aipa u ako konpe en zia ho iek ga a zea ez
da nahikoa izango. Izan e e, ga en izaki sozialak izanda, he i a asune-
ako hezike a jaso zea e e beha ezko bihu zen da. Ho en bi a ez, giza -
eko kide ezbe dinen a eko kohesioa be ma zen dela ikusi bai a (Ba lle,
2013). Ondo ioz, komuni a eak pe sona o o en hezkun za zein hazkun za
p ozesuan duen ga an zia naba ia izanik, eskolak duen o ma zaile pape
ho i bi plan ea zea nahi aezkoa da, hau ba en hezike an ga an zi suak di-
en agen eei beha ezko espazioa eskainiz (Bolí a , 2006). Ikaskun za-Ze -
bi zua (hemendik au e a I-Z), bes eak bes e, lo u a ho iek eza zen di uen
me odologia e eduga i bihu u da.
Hainba di a I-Z en bai an au ki u dai ezkeen de inizioak; izan e e, ba-
zuek ikaskun za espe ien ziala ekin lo zen du en a en, bes e ba zuek, me-
odologia pedagogiko gisa ule zen du e (Fu co, 1996). Halabe , ja aian
ga a uko den lan hau Tapia-k (2000), Puig e al.-ek (2007) e a Mendia-k
(2000) adie azi ako ideie an oina i u da, I-Z segidan azalduko den mo-
duan ule uz.
I-Z hezkun za zein komuni a e ze bi zua p oiek u ba ean ba zen di-
uen hezkun za me odologia da. Be an, ikasleek be en ingu uan dauden
beha ak iden i ika u e a beha ho iek ase zeko e an zunak ema en di-
uz e. Ondo ioz, p ozesu ho e an esku a zen du e ikaskun za (Puig e al.,
2007). Zeha zago esanda, ikasleek p oiek u haue an ezagu zak zein kon-
pe en ziak ga a zen di uz e: alde ba e ik, eskolako edukiak hobe o es-
ku a u e a, bes e ik, eskola e a komuni a ea en a eko elka lanaz a du a
handiko eginkizunak bu u zen bai i uz e (Tapia, 2000). Ho ez gain, Puig
e al.-ek (2007) emandako azken de inizio ho e an oina i uz, Mendia-k
(2012, 73. o .) I-Z en ingu uan adie azi akoa azpima a u nahi da: «Az-
ken inean, ikaskun za i bizia ema ea da; ikaskun za bizi za a edo bizi za
ikaskun za a hu bil zea, hau da, desi a e ei ea, au kikun za en alai asuna
Ikaskun za-Ze bi zua
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22119 85
goza zea e a in e esa en, hausna ke a en zein analisia en e esis en ziak
e alda zea».
Bizi za ikaskun za a hu bil zeak ikaslea en baliabide pe sonalak hobe-
zea esan nahi du; honela, bizi zan zeha age uko zaizkion e onkei au e
egi eko gai izan dadin. Ho ez gain, ikasleak be en ga apena en p o ago-
nis a gisa koka zea, e a hau zein gaz eei be en hazkunde pe sonalean e a
giza e-e an zukizune an lagunduko dien hezkun za-komuni a ea e aiki zea
ahalbide zen du I-Zk.
Ho enbes ez, esan dai eke I-Z en bidez ikaslea be e ikaskun za p o-
zesuko p o agonis a nagusi bihu zen dela. A eago, be e ga apen pe sona-
leko ibilbide ho e an, he i a bezala di uen a du ez e e jabe zen da (Men-
dia, 2012).
2. ikaSkun Za-Ze bi Zua e a eSkoLa-koMuni a e
Ha eManak
Jus izia en e ika zo o zak ez ga ama za zuzenean Ikaskun za-Ze -
bi zua en on asuna be ma ze a. I-Z zain za en e ikan koka zen da.
Mundua e an zukizunezko ha eman-sa e za ha zen bai u, pe sonen
a eko opake a za , non denok saia u beha ga en guz ion zako ongi ik
handiena lo zen. Ho e a ako, desbe din asunei e epa a u beha zaie:
agian ba zuen za bidezkoa dena bes een za ez bai a ho ela izango.
Zain za en e ikan eze ez zaigu a o za, eze k ez gai u axolagabe uz en;
edozein bidegabeke ia- edo desbe din asun-egoe ak, zuzenean e agi en
ez badigu e e, hu a konpon zeko ekin za ba me ezi du. (Ba lle, 2020,
19. o .)
Zain za en e ikan oina i uz, ho az, Ikaskun za-Ze bi zua en bi a -
ez, komuni a e zein eskola en a eko lo u ak so zen di ela ikusi da.
P oiek u komunak pa eka uz, ba e a lan egin, i i ziak elka bana u e a
hobekun za ako ekin za planak denen a ean e aiki zen bai i a (Puig
e al., 2007).
Topake a ho ie an lo a zen di en ha emanei a e a ja iz ge o, Ikas-
kun za-Ze bi zua en bi a ez, eskola e emuko ha emanak inda zen di ela
oga u da, me odologia ho en bidez, eskola kohesioa esku a zen bai a.
Hau da, ikasleen a eko zein i akasle-ikasle a eko ha eman posi iboak
e aiki zen di a (Billing, 2000). Izan e e, I-Zko p oiek ue an ikasleek du en
pa e ha ze mo a en ondo ioz, eskola komuni a eko kide ezbe dinen o-
len ingu uko hausna ke a bul za zen da (Se ano e a Ochoa, 2019). Ho s,
«I-Zko p oiek u on ba ek i akaslea en lide go-mo a zeha z ba eska zen du,
hau da, sa i an, i akasleek e a ikasleek (…) elka ekin ikasi beha ko du e,
e a i enbide be i zaileak elka ekin so u» (Tapia, 2006, 3. o .). Ondo ioz,
i akasle e a ikasleen a eko ha eman ho izon alak so zen di a (Se ano
G. O mazabal A izko e a, M. Basaso o Ziganda, A. A giñano Mad azo
86 Tan ak, 2021, 33(1), 83-105
e a Ochoa, 2019) e a ikasleak i akaslea bes e es uingu u ba ean ezagu ze a
i is en di a (Tapia, 2006).
Ai zi ik, i akasle zein adminis azioko kide ba zuk me odologia ho-
en au ka azal zen di ela e e oga u da; ho i au e a e ama eko denbo a
gehiago beha du ela esa eaz gain, p ak ika ho iek ikaskun za adizionala i
inda a ken zen dio ela adie az en bai u e. Halabe , ezin di a uka u ikasleek
ho elako me odologie an lan egi ea ekin esku a zen di uz en onu ak (Sco
e a G aham, 2015).
Bes e ik, I-Z p oiek ue an ikasleek lo zen du en a akas a en bi a ez,
ikaslea en mo ibazioa a eago zeaz gain, ha en au oes imua ga a zen dela
e e egiaz a u da. Ba ez e e, gainon zekoekin alde a u a zail asun gehiago
izan di zake en ikasleen kasuan. A eago, ikaslea engan ema en den inda -
ze pauso ho ekin ba e a, ikasgelako klima e e hobe zen da (Ba lle, 2013;
Tapia, 2006). Ikasgelako klimak, He e a- en e a Rico- en hi ze an (2014,
9. o .), ikas e xean ema en di en elka ekin za e eduei egi en die e e e en-
zia, zeha zago esanda, «une zein es uingu u zeha ze an, eskolako pa aide
ezbe dinen a ean so zen di en in e akzioen p ozesua da. Elka ekin za
ho e an, es imulu, e an zun e a i i zi ezbe dinak pa eka zen di a. Be an
bil zen di en maila sozial e a egoe a psikologiko o o ona zen di a». Ildo
be e ik ja ai uz, Puig e al.-ek (2007) e e, me odologia honek eskolako
kliman duen e aginaz hi z egi en du e. I-Zko p oiek ue an pa e ha zen du-
en ikasle zein i akasleen mo ibazioa, umo ea e a lan egi eko dohaina a ea-
go u egi en dela azpima a uz. A e gehiago, so dai ezkeen k i ikei au e
eginez be ikun za ako gogoa e e piz en zaiela adie az en du e.
Eskola e emu ik aldenduz, Ikaskun za-Ze bi zua ikasleak e a komuni-
a eko kideak abe as en di uen p ozesu gisa adi u li eke (Yamauchi e al.,
2006). Izan e e, I-Z en me odologian, bu u zen di en p oiek uen bi a ez
lo zen da komuni a ea ekin ha emanak e aiki zea. Ho s, lo u a ho e an
oina i zen da I-Z en abe as asuna. Bes e ik, Ba lle-k (2013) adie azi be-
zala, komuni a ea i ze bi zu ba eskain zea en ondo ioz ikas en da I-Zn.
Au o e ho en a abe a, he i a asuneko hezkun za komuni a ean bu u zen
di en p ak iken bi a ez soilik esku a u ahal bai ai eke. Ho az, I-Z hezkun-
za zein giza eko p oiek u bezala adi u beha da (Ba lle, 2013).
Ildo be e ik, hezkun za- o makun za be ma u ez ezik, giza eko kideen
a eko kohesioa e e ziu a zen da Ikaskun za-Ze bi zuan (Ba lle, 2013).
Izan e e, ikasleek I-Zko p oiek ue an pa e ha zean, aldean lan egi eko
ebe asunak esku a zeaz gain, belaunaldi ezbe dine ako jendea ekin ha-
emanak iza en zein ak iboki esku ha zen ikas en du e (Ma ínez-Od ía,
2007). Bes e ik, I-Z hi iko adin ezbe dine ako kideen a eko komunika-
zioa hobe zen duen me odologia dela esan dai eke (Ba lle, 2011). Ondo-
ioz, me odologia ho en bidez ikasleen gai asun komunika iboa hobe zen
da (Billing, 2002).
Ho enbes ez, p ak ika ho iek bu u zean, hau , gaz e, heldu zein adine-
koen a ean egon li ezkeen opikoak gaindi u e a ha eman sendoagoak lo-
Ikaskun za-Ze bi zua
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22119 87
a zen di ela ikusi da (Ba lle, 2011). Hau da, esan dai eke Ikaskun za-Ze -
bi zuak he i a en a eko kohesio ho i inda u e a ingu ua ekiko ja e a
zein sen imendu posi iboak ga a zea ahalbide zen duela (Puig e al., 2011),
a es ian aipa u ako zain za en e ika ho i esku a uz (Ba lle, 2020). Azken i-
nean, egi asmo ho ien bidez, gaz e zein hau ek be en ingu uko e eali a ea
hobe zeko eka penak bu u zeko auke a bai u e (Ma ínez-Od ía, 2007).
I-Zko p oiek ue an esku ha zen du en amiliei dagokienez, sa i an lan
egi eko modu ho en ingu uko kezka adie azi izan ohi du e. Me odologia
ho en ingu uan zenbai au ei i zi izan bai i zake e. Ho az, beldu ho iei
au e egi eko modua komuni a ea e a eskola en a eko lo u a en ga an zia
zein den e akus ea izango li za eke. Egi eko ho e an, i akasleek a du a ga-
an zi sua du e. Bes e ik, komuni a eko kide o ok p oiek ua en nondik-no-
akoak ezagu zea ezinbes ekoa izango da. Ho ela, p oiek uko p o agonis-
enen ola ha u ahal iza eaz gain, «hezkun za-espazioa en» lekua be en
gain ha u ahal deza en (Mon es e al., 2011).
P ozesu ho ie an ge a zen di en elka e aginekin ja aikiz, eskolak au-
zoa ekiko a eak zabal zen di uenez, zenbai elka e ekin ha eman es ua-
goak so zen di a. Ho ela, eskola en ingu uan dauden elka eak ezagu-
zeko auke a be ma u ez ezik, he i a ek gaz e edo a hau ekiko di uz en
au ei i ziak apu zen di uz e (Ba lle, 2013). Ondo ioz, eskolak he ian ai-
o pen ba lo zen duela esan dai eke (Puig e al., 2007). Ho s, I-Z en bi a -
ez eskola ekin ha emana du en elka eei dagokienez, he i a ak sen sibi-
liza zeko zein ho ien esku ik lagun za gehiago jaso zeko auke a a eago zen
dela ikusi da. Izan e e, ikusga i asun gehiago lo zeaz gain, bu u zen du en
lana en ingu uko kon zien zia zabal zea lo zen du e (Puig e al., 2007).
Ho az, me odologia hone an, Bolí a -en (2006) hezkun za en ingu-
uko ideiak be e zen di ela esan dai eke. Izan e e, hezkun zak ez du eskola
ba neko jenda ekoa i zuzendu iko hezkun za soilik bil zen. Ai zi ik, es-
kolaz kanpoko pe sonak e e bil zen di u; eskola ik a daudenak e e balia-
bide hezi zaile gisa balioz a zen di a. Ho enbes ez, komuni a eak pe sona
o o en hezkun za zein hazkun za p ozesuan duen ga an zia naba ia izanik,
eskolak duen o ma zaile pape ho i zalan zan ja zen da, bide ba ez hau
ba en hezike an ga an zi suak di en agen eei e e beha ezko espazioa es-
kainiz (Bolí a , 2006).
Adie azi ako o o ain za ha u a, eskua eko az e ke a honen es uin-
gu uan koka zea en, az e ke a en alde di nagusia izan den Po ugale eko
San a Ma ia ikas e xea en kasua az e zea in e esga ia ge a u da. Be -
an, Ba xile goko ikasleen e o kizuneko ikaske ak bu u zeko baliaga iak
izango di en konpe en ziez ha ago joan nahi iza ea en ondo ioz, Ba xile -
goko e apan I-Z en me odologia bil zen duen ikasgai ba eza i da. Ho i
ikas e xea en no asun zeinu bilaka u dela ik. Izan e e, me odologia ho en
bi a ez ikaskun za bizi za a e a bizi za ikaskun za a hu bildu ez ezik, ikas-
leek bizi zan zeha opa di zake en e onkei au e egi eko baliabide pe so-
nalak e e esku a zen di uz ela ikusi da (Mendia, 2012).
G. O mazabal A izko e a, M. Basaso o Ziganda, A. A giñano Mad azo
88 Tan ak, 2021, 33(1), 83-105
3. HeLbu uak
O ain a ekoa ain za ha uz, az e ke a honen bidez hu engo helbu u
nagusia esku a u nahi izan da. Ho e a ako be az, helbu u zeha z ba zuk
e e de ini u di a:
I-Z en bidez San a Ma ia ikas e xeko hezkun za komuni a eko e agi-
leen a ean so zen di en ha emanak az e zea:
— Ikasle-i akasleen a eko ha emanak az e zea.
— Ikasleen a eko ha emanak az e zea.
— Eskola- amilia a eko ha emanak az e zea.
— Ikasle-komuni a e a eko ha emanak az e zea e a haien onu a zein
mugak iden i ika zea.
4. Me oDoa
Ike lan hau pa adigma in e p e a iboan koka zen da; ho i «hezkun za
e eali a ea en ike ke a, in e p e azio subjek iboen e a e eali a e zeha z
ba zuen p o agonis a di en pe sonen esanahien ondo ioz so zen den e ai-
kun za sozial gisa ule u bai a» (Bisque a, 2004, 74 o .). Ho enbes ez, au-
o e be a ekin ja aikiz, pa adigma hone an, ike ke a en pa e-ha zaileen
i i ziek ga an zi handia ha zen du e. Zeha zago esanda, be an, pe sonen
esanahi, pe zepzio zein in e esak ain za ha zen di a.
Ondo ioz, az e u nahi izan den kasua e o ik ule zeko, ike ke a p o-
zesu guz ian diseinu kuali a ibo ba ja ai zea beha ezko za ikusi da (Bis-
que a, 2004). Diseinu kuali a iboak pe sonen e eali a ea e a a azional
zein kuan i ika uan az e zea alde ba e a u zi e a pe sonen hi zak zein jo-
kabideak bil zen di u (Mesias, 2010). Ho iek guz iak modu desk iba zai-
lean adie az eko pa ada e e eskain zen duela ik (Quecedo e a Cas año,
2003). Bes e ik, ike ke a kuali a ibo honek ja ai uko duen me odoa i dago-
kionez, lan hone an, ezagu za zein ule men sakona bila u nahi izan denez,
kasu az e ke a en me odoa ja ai zea e abaki da. Izan e e, az e ke a hau
denbo a labu ba ean (zein luzean) e eali a e zeha z ba sakonki ezagu zea
ahalbide zen duen ike ke a mo a gisa iden i ika zen da (Ka e a, 2008).
5. eS uingu ua e a pa e Ha ZaiLeak
Bu u u den az e ke a hau Po ugale eko San a Ma ia ikas e xean koka-
zen da. San a Ma ia Hau Hezkun za ik (HH) hasi e a Ba xile go a a e,
biak ba ne, dauden hezkun za e apak bil zen di uen ikas e xe k is au zein
menesia a da (San a Ma ia Ikas e xea, 2020). Ikas e xe ho i e akunde ga-
an zi sua izan da Po ugale eko azken mendeko bizi zan; be ako ikasle
gaz eak hez eko moduaga ik giza e-aldake a en e e e en e bilaka u bai a
Ikaskun za-Ze bi zua
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22119 89
(San a Ma ia Ikas e xea, 2016). Aipa u ako alde di ho ek, ike ke a honen
un sa ekin lo u a ga bia du. Izan e e, ikas e xe ho en be eizga ia da I-Z.
San a Ma ian 1997. u ean eza i zen lehen aldiz I-Z, Menesia en kon-
g egazioak egin nahi zuen be ikun za pedagogiko ba en ondo ioz. Lehen
u e ho ie an, ikas e xeko zuzenda i zak Ikaskun za-Ze bi zua Ba xile goko
lehen mailako cu iculuma en ba nean sa zeko p oposamena egin zuen
a en, e lijioko ikasgaia en ba nean koka u zen ho i. Egungo egoe a az e -
uz ge o, I-Z Ba xile goko ikasgai ba en ba nean koka zea lo u da. Zehaz-
ea en, P oyec o de Educación Social (hemendik au e a PES) p oiek ua-
en bidez bu u zen da. Aipa u ako egi asmo ho e an, ikas u e osoko as e
guz ie an, Ba xile goko ikasleak Po ugale eko elka e zeha z ba e a joa en
di a. Ho i ho ela, as e o bu u zen da, hasie a ba ean bezala, bi alde di an
bana u a: ba e ik, ikas e xean bu u zen den saio eo ikoa; e a, bes e ik, el-
ka ee an bu u zen den a al p ak ikoa. Ho ez gain, I-Zk eskain zen di uen
auke a ani zei ja aikiz, amilia, ikasle-ohi zein i akasleak e e espe ien zia
ho ien pa e di ela ikusi da, lagun zaile gisa ikasleekin ba e a saio p ak iko
ho i bu u zeko auke a bai u e. Bes e ik, p oiek u ho ien ebaluazioan e e,
hainba di a ain za ha zen di en ikuspun uak, hala nola ikasle, lagun zaile,
elka e ako kide zein ikasgaiko i akaslea ena, hain zuzen.
Ho az, ikasgai ho e an Ba xile goko ikasleek elka asunezko p ak ikak
egi en di uz e, ondo engo helbu uak esku a zeko asmoz: be en ingu unean
dauden e eali a e sozialak ezagu zea, be en ingu uan sen sibiliza zea e a
haiekiko konp omisoa ha zea, hain zuzen (San a Ma ia Ikas e xea, 2020).
Ildo be e ik, lan hau koka u den hezkun za e apa i e epa a uz, hona-
koa bi modali a e an bana zen da: eknologia e a zien zia Ba xile goa, e a
giza e e a humani a eko Ba xile goa. Bi ikasbide ho ie ako ikasle o ok hu-
engo ikasgaiak de igo ez bu u u beha di uz e. Ikaskun za-Ze bi zu a
i zuliz, ondo engo aulan adie azi bezala, PES p oiek ua bil zen duen ikas-
gaia Ba xile goko lehen u ean de igo ez egin beha den a en, biga e-
nean hau azko bihu zen da (ikusi 1. aula):
1. aula
San a Ma ia ikas e xeko ba xile goko bi ku soe ako ikasgai o oko ak.
geuk so ua, San a Ma ia ikas e xean (2020) oina i u a
1. Ba xile goko ikasgai o oko ak 2. Ba xile goko ikasgai o oko ak
Go pu z hezkun za His o ia
Filoso ia e a he i a asuna Ma ema ika
Euska a e a li e a u a Euska a e a li e a u a
Gaz elania e a li e a u a Gaz elania e a li e a u a
A ze iko hizkun za A ze iko hizkun za
PES, e lijioa e a u o e za Tu o e za e a e lijioa
G. O mazabal A izko e a, M. Basaso o Ziganda, A. A giñano Mad azo
90 Tan ak, 2021, 33(1), 83-105
Ike lan honen p o agonis a nagusia da San a Ma ia ikas e xeko pas o-
ala en a du a duen De igo ezko Biga en Hezkun zako (DBH) lauga en
mailako alde ba en u o ea. Fo mazioz, giza e hezi zailea zein Biga en
Hezkun zako i akaslea da e a 23 u e da ama ikas e xean lanean. Bes e ik,
I-Z en ingu uan hainba o makun za jaso e a eskain zeaz gain, emakume
ho ek ikas e xeko hainba p o esionalekin ba e a Inno a aldean zenbai
a du a di u. Talde ho e an, Ikaskun za-Ze bi zuko p oiek uak koo dina-
zen zein gida zen a i zen di a.
6. in o MaZioa jaSo Zeko eknikak
Izae a kuali a iboa duen ike lana dela adie azi ondo en, au e a e ama-
eko hau a u di en p ozesuek e e izae a kuali a ibo ho i ja ai u dio ela na-
ba ia da. Izan e e, lan hau, ba e ik, es anda iza u gabeko elka izke a ba-
ean e a, bes e ik, ikas e xe ik esku a u di en 31 dokumen u en analisian
oina i u da, hala nola Ba xile goko 2019-2020 ikas u eko p og amazioak,
PES p oiek ua en ingu uko xos enak zein e ub ikak, e a ikas u e hasie-
ako hezkun za e apa bakoi zeko a gibide o oko en azalpen o iak. Hala-
be , aipa u ako esnen bi a ez, esku a u ako in o mazioa en analisia en
os ean, bes e elka izke a ba egi ea beha ezko ikusi da. Ho ela, ge a u
di en hu sune edo a zalan za ho iek osa zeko auke a be ma u da. Ike lana,
ho az, o du e a e diko es anda iza u gabeko bi elka izke a an e a doku-
men uen analisian oina i u da. Lehenengo elka izke a az e ke a en hel-
bu uak be e zeko 4 galde a i ekiz osa u da. Ho s, ho ien bidez, ikasleen,
i akasle-ikasleen, eskola-komuni a e zein amilia-eskola en a ean so zen
di en ha emanen ingu uan galde u da. Dokumen uen bi a ez, be iz, me-
odologia ho ek ikas e xeko cu iculumean duen lekua ez ezik, Ba xile -
goko e apan au e a e ama en den espe ien zia en ingu uan e e sakondu
da. Biga en elka izke a i dagokionez, au eko esnen bi a ez esku a u-
ako in o mazioa osa u zein bi ibil zeko e abili da.
Ike lan hone an es anda iza u gabeko elka izke a zein dokumen-
uen analisia bu u zea en aldeko apus ua egin da. Izan e e, elka izke a,
bi pe sonen a ean oina i zien i iko zein p ozedu a me odologiko zeha z
ba zuk bilduz ema en den komunikazioa dela ule u a, ho en bidez, ida-
ga i asun zein balioa duen in o mazioa esku a u da (Ka e a, 2008). A e
gehiago, elka izke a zailea elka izke a ua en ezauga ie a a egoki zea
lo u da, e a in o mazio subjek ibo zein biog a ikoa esku a zeko auke a
e e a eago u egin da (Del Rincón e al., 1995). Ho ez gain, kasu hone-
an bu u u di en elka izke ak elka izke a sakonak izan di a. Ho iek el-
ka izke a ua en zein elka izke a zailea en bizi za, espe ien ziak, zein
egoe a zeha zak pa eka u zein ule zea ahalbide u du en opake ak izan
bai i a; be dinen a eko elka izke ak izango bali a bezala (Taylo e a
Bogdan, 1984).
Ikaskun za-Ze bi zua
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22119 91
A al honekin amai zeko, da u esku ake a hau abe as u duen dokumen-
uen analisia en eknika i dagokionez, be iz, Woods-ek (1989) adie azi
bezala, dokumen uak in o mazioa esku a zeko i u i ga an zi suak izanda,
haien bi a ez, une zeha z ba ean modu pe sonalean esku a u ezin izan di-
en da uak esku a zeko auke a izan da. Ho az, aipa u ako azken eknika
ho i az e ke a en helbu uak be e zeko ezinbes ekoa izan da. Ike lan hone-
an e abili di en dokumen uei dagokienez, ondo en azalduko den analisia
bu u zeko ain za ha u di a, ba e ik, elka izke a uak San a Ma ia ikas e-
xeko Ba xile goko I-Z espe ien zia en ingu uan hela azi ako dokumen-
uak e a, bes e ik, esku a u ahal izan di en ikas e xeko dokumen uak zein
ikas u eko p og amazioak.
7. in o MaZioa en anaLiSia en p oZeDu a
Esku a u ako in o mazio o o az e zeko da uen analisia i ekin zaio.
Analisia en bi a ez, bes eak bes e, ahozko komunikazioan esku a zen den
in o mazioa az e zen da (T a e s, 1971; Ka e a, 2008). Ho i dela e a, ho-
en bi a ez, Eche e ía-k (2005) adie azi akoa i ja aikiz, az e ke a en
pa e di en subjek uen es u zein ahozko adie azpenen bai an dagoen esa-
nahia ezagu u ahal izan da; ho e a ako, bes ea en ikuspegian koka zea
ezinbes ekoa izan da. Ho az, esku a u ako da uak lan zeko e a induk ibo
ba ean ja dun da.
O o ha , hi u di a emai zen analisian iga o beha eko aseak (Ka e a,
2008); az e ke a hone an e e, ho iek ha u di a ain za . Lehenengo asean,
analisia en bi a ez ze az e u nahi den, e a analisi ho i zein ideia en gai-
nean bu u u den zehaz u da. Ho s, bi elka izke a zein dokumen ue a ik
esku a u ako in o mazio o o deskonposa u, e a az e u nahi dena en hau-
ake a egin da. Pauso ho en os ean, be iz, analisia en a akas a baldin za-
zen duen pausoa bu u u da: ka ego izazioa, hain zuzen (Ka e a, 2008).
Ka ego izazioa Ba din-en (1996, 90 o .) hi zei ja aikiz, az e ke ako in o -
mazioa an ola zeko bu u zen den p ozesua da. Zeha zago esanda, «be eiz-
ke a ba en bi a ez elemen uak mul zoka u zein sailka zeko bu u zen den
e agike a da. Au ez de ini u ako i izpidee an oina i uz, analogia bidezko
klasi ikazioa bu u zen duena». De inizio ho i ja ai uz ho az, ike lan ho-
ne ako ka ego iak e e, zehaz asunez e aiki zea beha ezkoa izan da.
Ho enbes ez, kasu hone an, hasie a ba ean, ike ke a en abiapun u e a
oina i izan di en helbu u e a li e a u a kon uan izanik ka ego ia ba zuk
de ini u zi en a en (Abela, 2002), sis ema ka ego iala osa zeko, bi elka-
izke en ansk ibapenean zein dokumen uen analisian esku a u ako in-
o mazioan oina i zea e abaki da. Ondo ioz, analisi ho e an age u di-
en ka ego ia be iak ain za ha uz, azkenik, sis ema ka ego ial induk iboa
osa u da. Esanak esan, ondo engoak di a az e ke a hone an hau a u di en
ka ego iak e a bakoi zak bil zen du en esanahiak (ikusi 2. aula):
G. O mazabal A izko e a, M. Basaso o Ziganda, A. A giñano Mad azo
98 Tan ak, 2021, 33(1), 83-105
8.3. ikasleen ha emane an onu ak
Ikasleen a eko ha emanei dagokienez e e, i akasleei ge a zen zaien
modu a, ikasleek e e haien ikaskideekiko bes e ikuspegi ba ga a zen du-
ela adie az en du az e ke ako elka izke a uak: «Ba, begi a, nik esango
nizuke kasu ba zue an baie z, bai. Hau da, p oiek ua agian ez doa ho e-
a a bide a u a, baina azkenean aldea egin beha du e (…). O duan, as-
e oko alde lan ba denez, bes e ikasgela ba zue ako kideekin ha ema-
ne an ja zen za a (…). Ho ek bes e modu ba ean ezagu zen lagun zen
dizu. (…) Be az, bes e es uingu u ba zue an elka opa ze zein deskub i-
ze ho i oso ga an zi sua da neska-mu ilen za , e a lagun za- es uingu u
ba ean, ba zue an so p esak izuga iak di a guz ion za » (E2/IZ. 18_3)17.
Ho ez gain, p oiek u hauen bi a ez adin ezbe dineko ikasleak ha ema-
ne an ego en di enez, senide asun modukoak bu u zen di ela dio pa e-
ha zaileak.
8.4. amilien e a eskola en ha emane an onu ak
Familiei dagokienez, haiek p oiek ue an pa e ha dezake ela aipa zen
du pa e-ha zaileak. Ba xile goan, esa e ako, haiek di a p oiek u ezbe di-
ne an pa e ha zen du en elka ee a a lagun zen die en a du adune ako ba-
zuk. Ho ez gain, elka izke an zeha hainba e an esan bezala, uga iak di a
ekimen hauen ondo ioz eskola ekin kon ak a zen du en amiliak, be en se-
me-alabak bizi zen a i di en p ozesu ho ek e agindako poz asuna pa e-
ka zeko. Ho en adibide da eskolako ama ba ek be e semeak ikasi akoa en
ingu uan i akaslea i ida zi akoa: «Begi a, be e amak kon a u zigun (e-mail
ba idaz eko keinua)» (E/IZ. 44_7). «Be e ama ha i u a zegoen, e aba
ha i u a. O duan ho i da ideia, ez a?» (E/IZ. 44_9).18
8.5. ikasleen e a komuni a ea en ha emane an onu ak
I-Z en be eizga ia den ingu unea ekiko ha emana i dagokionez, espe-
ien zia ho iek guz iek e eali a e sozial ezbe dinen ingu uko au ei i ziak
17 «Pues mi a, yo e di ía que en algunos casos sí, sí. O sea, es e dad que el p oyec o
igual no a en ocado a eso, pe o al inal ienen que hace g upo (…). En onces, al se g u-
pal semanalmen e es ás elacionándo e con compañe os de o as clases (…). Te ayuda a
conoce los de o a mane a. (…) En onces, eso es muy impo an e ambién pa a los cha a-
les que se ean, que se descub en en o os con ex os y en un con ex o de ayuda a eces las
so p esas son eno mes pa a odos» (E2/IZ. 18_3).
18 «Mi a, nos lo con aba su mad e (ges o de esc ibi un email»(E/IZ. 44_7). «Su mad e
alucinaba, su mad e alucinaba. En onces esa es la idea, ¿No?» (E/IZ. 44_9).
Ikaskun za-Ze bi zua
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22119 99
deusez a zen lagun zen du ela dio elka izke a uak. Zeha zago esanda,
ikasleek ingu uko e eali a eei bu uz di uz en au ei i ziak, e a ingu uak
gau egungo gaz eei bu uz di uz en au ei i ziak lan zeko modu ap oposa
dela dio pa e-ha zaileak: «Ha zaileei, ingu ua i, beno, nik us e du au-
ei i zi uga i ezaba zen asko lagun zen duela, gaz eei bu uz, gaz een mun-
dua i bu uz, ez a?» (E/IZ. 29_18). «(…) Ze egi eko gai di a hau ak? (…)
P ? (Besoak zabalduz) «(E/IZ. 29_20)19.
Ikasleek e eali a e sozial ezbe dinen ingu uan di uz en au ei i ziei
dagokienez, Ba xile goko ikasle ba i ge a u ako pasa e ba pa eka zen
du alde di ho i azal zeko: «Gogoan du Aspacen, ga un pa alisia du en
pe sonekin elka u a zegoen ikasle ba ek esan zuena, ez a? —Ni gu pil-
dun aulkiak ikus en hasi nin zen, ez nin zen pe sonak ikus eko gai, inoiz
ez nuen ho elako e eali a e ik izan e xean, ez nekien. Ni e ai ona-amo-
nak gaz eak di a. —Oso hunki u a esa en zuen— Nik ez nekien ze zen
gu pildun aulkian zegoen pe sona ba , Aspace a i i si nin zen a e, i i si
e a aulkia ikus eko gai baino ez nin zen, e a ni e za oz opo ba zen (…).
Ez nin zen gai…. aulkia ikus en nuen e a…» —e a p oiek ua en amaie an
esa en du— (…)» (E/IZ. 42_9). «-Ekaina buka u du pe sonak ikus en,
nik ez du gu pildun aulki ik ikus en (…) gaine a, nik… ez nekien aulki
ho i maneia zen…, —e a esa en du— e a pe sonak ikus en amai u du »
(E/IZ. 43_1)20.
Ho ez gain, ha eman ho ien bi a ez jaio zen den ikaskun za-p ozesu
ho i bizi za en isla dela dio elka izke a uak. Izan e e, nagusiekin ho elako
espe ien ziak bu u zean, haiek egi en di uz en galde ei e e e en zia egi-
nez, hu engoa dio elka izke a uak: «Nagusiengan pen sa zen a i naiz, e?
Baina ze e aku siko diegu bada guk gaz eei, ez a? (Klaskada) Alde ba e a
u zi ideia ho i. Kanpo a, noski e akus en diezuela, noski be aiek ikas en
du ela, e a noski zuek haiengandik ikas en duzuela. O duan, dilui u egi en
da, hau da, no k ikas en du no engandik? Hau da, no k e a no i i akas en
dio? (…)» (E/IZ. 30_3). «Bizi za da» (E/IZ. 30_8). «Ho i da, ikaskun za
19 «A los ecep o es, al en o no, bueno yo c eo que ayuda mucho a elimina muchos
p ejuicios, sob e el mundo de los jó enes ¿No?» (E/IZ. 29_18). «(…) ¿de qué son capaces
los niños? (…) P … (Ampliando los b azos)» (E/IZ. 29_20).
20 «yo… me acue do ambién de un alumno que en Aspace que es una asociación
con pe sonas con pa álisis ce eb al, como decía ¿No? —yo empecé iendo sillas de
uedas, no e a capaz de e a las pe sonas, nunca había enido una ealidad así en
casa, desconocía. No había is o jamás, mis abuelos son jó enes…— O sea lo decía
súpe emocionado-yo no sabía lo que e a una pe sona en silla de uedas, has a que
llegué a… Aspace (…) y no e a capaz más que de e la silla, y e a pa a mí un oz opo
(…). No e a capaz de… eía la silla y e a… —y dice al inal del p oyec o— (…)» (E/
IZ. 42_9). «—He acabado junio iendo a las pe sonas, yo no eo una silla de uedas
(…) po que además yo… no sabía maneja la… —y dice— y he acabado iendo a las
pe sonas» (E/IZ. 43_1).
G. O mazabal A izko e a, M. Basaso o Ziganda, A. A giñano Mad azo
100 Tan ak, 2021, 33(1), 83-105
guz iz na u ala, beha ezkoa, espon aneoa e a… e a… bai, beha ezkoa
da, bai…» (E/IZ. 30_9)21.
8.6. eskola e a komuni a ea en ha emane an onu ak
Ho i dela e a, eza zen di en ha eman ho ien guz ien bi a ez, ingu uak
eskola i e a alde an ziz eskain diezaiokeen po en zialaz oha zen lagun zen
die ela dio pa e-ha zaileak. Ho ela, Po ugale en San a Ma ia ikas e xea
posizio esangu a suan koka zen du. Izan e e hu engoa dio: «Hezkun za-
komuni a ea e a, ba ez e e, zuzenda i za- aldea edo ikas e xea, ni e za ho
kanpoan ja zen di uz e, nik esango nuke. Izan beha dugun ho e an ja -
zen du a e a zen oak, e a a e gehiago k is au ekimen sozialeko eskola
ba ean (…)» (E/IZ. 33_7)22.
Bes alde, p oiek u ho iekin, eskola e e ezagunagoa bihu u dela ona -
zen du; izan e e, p oiek u ho iek ezagu a az ea en ondo ioz, elka izke a-
uak dioenez, ingu uko eskola ba zuk I-Zko me odologia au e a e ama en
hasi di a. A e gehiago, zabalkun za ho e an San a Ma ia ikas e xeak be e
egi ekoa izan duela adie azi du: «Jende asko o ma u dugu. Fo makun zak
bu u zeko dei u digu e» (E/IZ. 38_18)23. Fo makun za ho iek k is au-esko-
len sa ean ez ezik, Be i zegunee an e e eman di uz e. Gaine a, Ba xile goko
espe ien zian oina i uz, p oiek u be dinean pa e ha zen du engainon zeko
ikas e xeekin opo egi en du ela esa en du elka izke a uak. A eago ikas e xe
ezbe dine ako ikasleen a eko ha emanak be ma zen di ela adie az en du.
Azkenik, hainba hilabe ez man endu izan den ha eman ho en ondo-
ioz, ikasle askok Ba xile goa amai u os ean p oiek u ho e an modu bo-
lun a ioan ja ai zen du ela adie az en du: «E a ge o lo u ak so zen di a;
izan e e, imajina u u ean 90, 99 neska-mu il ingu u ik… 20 ba gaz ek
modu bolun a ioan ja ai zen du ela» (E/IZ. 43_7). «Be az, oso p opo zio
adie azga ia da, oso adie azga ia zen zu ho e an. Hau da, 100 ikasle ik
20 e a koska» (E/IZ. 43_9)24.
21 «Es oy pensando en los mayo es ¿E? Hija, pe o que les amos a enseña noso os a
los jó enes ¿No? (Chasquido) ue a esa idea. Fue a, cla o que les enseñáis cla o que ellos
ap enden y cla o que oso os ap endéis de ellos y de ellas. En onces, o sea se diluye o sea
¿Quién ap ende de quién? O sea ¿Quién enseña a quién? (…)» (E/IZ. 30_3). «Es que es la
ida» (E/IZ. 30_8). «Eso es, es que es un ap endizaje absolu amen e na u al, necesa io, es-
pon áneo y que… y que… sí es imp escindible sí… «(E/IZ. 30_9).
22 «La comunidad educa i a y sob e odo el equipo di ec i o o el cen o educa i o,
pa a mí los ponen ahí ue a. Pone el cen o el oco en lo que es amos llamados a se y más
una escuela de inicia i a social c is iana (…)» (E/IZ. 33_7).
23 «Hemos o mado a mucha gen e. Nos han llamado pa a o ma » (E/IZ. 38_18).
24 «y luego se c ean ínculos, pues de… imagína e de un alumnado de unos 90,
99 cha ales al año hay un g upo de unos 20 an os que con inúan de o ma olun a ia»
(E/IZ. 43_7). «En onces es una p opo ción muy maja, muy maja en ese sen ido. O sea, de
100 alumnos 20 y pico» (E/IZ. 43_9).
Ikaskun za-Ze bi zua
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22119 101
8.7. eskola e a komuni a ea en ha emane an mugak
Ha emane an age zen di en zail asunei dagokienez, gaz een adinak,
e a he i a ek gaz eekiko izan di zake en ezjakin asunak e agindako mu-
gak aipa zen di u elka izke a uak. Gaz een adina i e epa a uz ge o, ha-
sie a ba ean elka een alde ik hainba oz opo egon zi ela ona zen du, la-
gun zaileen un zioak muga ho iei au e egi en lagundu zuela esanez:
«Elka e ba zuek oz opo uga i ja i zizkigu en hasie an, o ain ez hainbes e
oso ezaguna delako, baina hasie an be aiek e e oz opo asko ja zen zi uz-
en adina en gaia ekin. Badakizu, ba zue an, 18 u e be e a e, ez da posi-
ble. O duan, nolabai eko heldu asuna nahi zu en, ego en jaki e ho i, ale-
gia. Egia da aldean lagundu a doazenez, ho i guz ia e e zaindu egi en
dela (…)» (E2/IZ. 16_3)25.
Bes e ik, ingu ua en ezjakin asuna en ondo ioz egon dai ezkeen beldu-
ak aipa zean, ho iek konponbide e aza du ela adie az en du: «Ingu unea,
ezezaguna ekiko beldu a. Ezagu u bezain las e , be aiek dei zen digu e
a ee a a. Aizu, jakin dugu San a Ma ian ho elako p ak ikak egi en di u-
zuela, aizu, da o en u e ako zuekin kon a genezake? Zo aga ia da, eza-
gu zen ez dena en beldu a da, baina behin jaki en denean, jaki en denean
a azo ik gabe joa en ga a» (E/IZ. 38_14)26.
9. onDo ioak
I-Z en munduan 22 u ez lanean ja dun duen e a, egun, ho en hobe-
ze p ozesuko eginbidean ja ai zen duen Po ugale eko San a Ma ia ikas-
e xea en kasua opa u e a az e u os ean, hainba di a lan hone an esku a u
di en ondo io e a hausna ke ak.
Lehenik e a behin, aipa u ako ikas e xeko Ba xile goko I-Z espe ien-
zia ba ezagu zea lo u dela esan dai eke, PES p oiek ua, hain zuzen. PES
duela lau u e Ba xile go e apako cu iculuma en pa e da. Zeha zago adie-
azi a, p oiek u ho i bil zen duen ikasgaia Ba xile goko lehenengo u ean
de igo ezkoa da, e a biga enean, be iz, Unibe si a e a Sa zeko Eba-
luazioa dela medio, hau azko gisa eskain zen da. Ho ez gain, ikasgai ho i
25 «Hubo cen os que nos pusie on muchas pegas al p incipio, aho a ya no an o po -
que ya es muy conocido, pe o al p incipio ellos ponían muchas pegas con el ema de la
edad ambién. ya sabes que a eces has a los 18 no es posible. En onces bueno, pues
que ían cie a madu ez, cie os, sabe es a . Es e dad que como en el g upo an acom-
pañados, odo eso ambién se cuida (…)» (E2/IZ. 16_3).
26 «El en o no, pues el miedo a lo desconocido. Alguna ez que lo conocen es que ya e
digo nos llaman ellos a las pue as. Oye, es que nos hemos en e ado que, en San a Ma ía
hacéis es e ipo de p ác icas, oye, el año que iene ¿Pod íamos con a con oso os? Es
una ma a illa, es el miedo a lo que no se sabe, pe o una ez que se sepa, una ez que se
sabe amos sin p oblema» (E/IZ. 38_14).
G. O mazabal A izko e a, M. Basaso o Ziganda, A. A giñano Mad azo
102 Tan ak, 2021, 33(1), 83-105
bes e hainbes e ikaskun za lan zeko e e e abil zen dela egiaz a u da, hala
nola Ba neko asune ako Hezkun za e a e lijio-kul u a. Baina, aipa zekoa
da, ebaluazioa i begi a, ha en balioa gainon zeko ikasgaien be a dela. Ho -
az, Ba xile goa en kasuan, San a Ma ia ikas e xea asko a iko ikasgaiak
pa eka ze a i i si dela ondo ioz a dai eke. PES p oiek u a i zuliz, ho az,
li e a u an Puig e al.-ek (2007) adie azi bezala, ule u da ho i ikasleek
e eali a e sozial ezbe dinen ingu uko ezagu za, sen sibilizazioa e a kon-
p omisoa lan zeko bu u zen den p oiek ua dela.
Ike lan honen helbu u nagusia i helduz, I-Z en bidez San a Ma ia ikas-
e xeko hezkun za komuni a eko e agileen a ean so zen di en ha emanak
az e zea lo u dela esan dai eke. A e gehiago, onu a ho iek hezkun za-ko-
muni a eko kide bakoi za i ezbe din e agin diezaioke ela ikusi da.
Lehenengoz, ikasgela ba nean lo a zen di en ha emanei e epa a uz
ge o, i akasleei dagokienez, haien za e e, p oiek u hauek bu u zea a na-
saldi ba dela beha u da. P oiek uen bi a ez, ikasleen ingu uko bes e ikus-
pun u ba lo zen bai u e. Zeha zago esanda, ikasleak bes e es uingu u
ba zue an nola molda zen di en beha zean, haien ingu uko ezagu za in e-
g alagoa esku a zen du e. Aipa u ako ho ek ikasle e a i akasleen a ean lo-
a zen di en ha emanekin lo u a ga bia du. Izan e e, ikaslea p ak ika ho-
ie an gai uago sen i zen denez, i akasleak e e ho i ikus en duela ule u da.
Ondo ioz, balioz a ze bikoi z ho e an, haien a eko ha emana hobe zen
dela ikusi da. Esandakoa, ho az, Ba lle-k (2013) ikasleengan ga a zen den
au o-es imua en ideia ekin lo u dai eke. Ikasleak gai uago sen i zean, in-
da ze pauso ho ekin ba e a, ikasgelako klima e e hobe u egi en bai a.
I akasle-ikasle a ean lo a zen di en ha emanekin ja ai uz, lo u a ho-
izon alak di ela azpima a zekoa da (Se ano e a Ochoa, 2019). Izan e e,
ikaskun zak p oiek uko pa aide o o en a ean e aikiz doazenez, i akasleak
be e lide go- ol ho i alde ba e a uz en du, no abide ik gabeko ikaskun zak
bul za uz e a p o agonismo ho i p oiek uko kideen a ean bana uz.
Ikasleen a ean ga a zen di en ha emanei dagokienez, p oiek u hauen
bi a ez, bes e gele ako ikasleekiko ha emanak eza i ez ezik, bes e egoe a
ba zue an ezagu ze a hel zen di ela egiaz a u da. Ho ek guz iak e e ikas-
leen a eko lo u ak inda zen di uela ondo ioz a u da. Honenbes ez, Ikas-
kun za-Ze bi zua eskolaz ba neko zein kanpoko adin ezbe dineko kideak
ha emane an ja zeko me odologia ap oposa dela beha u da (Ba lle, 2011).
Bes alde, I-Zk bil zen duen alde di giza ia a i e epa a uz, ikasleak
giza alde ezbe dinekin ha emanak iza ea en bidez, gaz e zein hau ek
giza alde zeha zekiko, zein alde an ziz, izan di zake en au ei i ziak deu-
sez a zen di ela ikusi da. Izan e e, li e a u an adie azi bezala, I-Z en bi-
dez, hau , gaz e, heldu zein adinekoen a ean egon li ezkeen au ei i zi edo
ideia desegokiak gaindi u e a ha eman sendoagoak lo a zen di a (Ba lle,
2011). Ho i pe sona alde ezbe dinen a eko ha emanak lo a u ahal iza-
eko beha ezko pausoa izanik. Ho az, ha eman ho iek be ma zea ezin-
bes ekoa delako ondo io a i i si da. Azken inean, kon ak ua eza zean, on-
Ikaskun za-Ze bi zua
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22119 103
do en lo u ak so zea e azagoa bai a. Modu ho e an, ikasle zein elka een
a ean ondo en modu bolun a ioan man enduko di en lo u a naba menak
e aikiz. Ho az, kasu ho e an e e, Puig e al.-ek (2007) adie azi akoa be e-
zen dela esan dai eke. Izan e e, au o e ho ien abu uz, I-Z en bidez he i a-
ak sen sibiliza u ez ezik, haien esku ik lagun za gehiago jaso zeko auke a
a eago zen da.
Ho ez gain, amiliei dagokienez, honakoen pa e ha zea en bi a -
ez, eskola ekin du en ha emana hobe u dai ekeela egiaz a u da, p oiek u
hauen ingu uko eedback-ak i zul zeko eskola ekin kon ak uan ja zen bai-
i a. Ho az, Ba xile goko ikasleen amiliak haien ikaskun za p ozesu a
ge u a zeko modu egokia dela esan dai eke. Halabe , hezkun za e agile
ho iek espe ien zia ezbe dinen pa aide iza ea oso baiko a den a en, o o
ha lagun zaileen p o il be a e epika zen dela ikusi da. Ho az, amiliako
kideek izan di zake en espe ien zia zein o makun za kon uan izan gabe,
pa e-ha ze ani zagoa bila u nahi dela e e ona u da. Ho e a ako, PES
p oiek u a gu aso gehiago ge u a zeko a e i ekiak bu u zen di uz ela o-
ga u da.
Halabe , pa e-ha ze u i ho i amiliek iza en du en beldu a ekin lo u
dai eke. Ho az, kezka ho iek gaindi zeko, Mon es e al.-ek (2011) adie azi
bezala, beha ezkoa li za eke komuni a ea e a eskola en a eko lo u a en
ga an zia zein den e akus ea. Bes e ik, komuni a eko kide o ok p oiek ua
ongi ezagu u beha ko du (Mon es e al., 2011).
Azkenik, I-Zk San a Ma ia ikas e xeko Ba xile goko e apan eskola-ko-
muni a e ha emanean zenbai muga iden i ika zea lo u dela e e esan dai-
eke. Me odologia ho en aplikazioa en bi a ez Ba xile goko mailan so -
zen di en ha emane an onu a uga i iden i ika u di en a en, o aindik e e,
p ak ika ho iek ma xan ja zean zenbai oz opo opa dai ezkeela ikusi da.
Ekimen ho iek bu u zeko, heldu asun maila ba exiji zeaz gain, Ba xile -
goko gaz eekiko zenbai au ei i zi daudela egiaz a u bai a. Halabe , aipa-
u ako p oiek ue an mu gil zean muga ho iek segi uan desage zen di ela
ikusi da.
Lana ekin amai zeko, ike lan hone a ik lo a u ako hainba hausna ke a
pa eka u nahi di a. Izan e e, Ba xile goan onu a uga i au kez en di uen
me odologia ba ezagu u den a en, e onka gisa ule dai ezkeen hainba
alde di opa u di ela ona u beha da. Zehazki, me odologia hau ikasmaila
gehiago a a zabal zea I-Zk egun izan dezakeen e onka gisa ikus en da.
Izan e e, Hezkun za Sis emak be ak duen egi u a en ondo ioz, e apa ho e-
an me odologia ho en guz izko apus ua egi ea zaila dela ule u da. Azken
inean, sis emak be ak e agi en di uen p esioei au e egi eko modua, neu-
i handi ba ean, egi u a adizionala man en zea bai a. Hala e e, apu ka-
apu ka ikuspegi ho i zabal zea au e apauso handia dela esan dai eke, e a
ho e an ja dun beha dela sines en da. Ikas e xe hone an, e lijioa en bide-
ik bide a u bada e e, neu i ba ean, me odologia adizionalei au e egi ea
lo u da.
G. O mazabal A izko e a, M. Basaso o Ziganda, A. A giñano Mad azo
104 Tan ak, 2021, 33(1), 83-105
Ho az, zabalkun za ho e an, me odologia ho en ingu uko in o ma-
zioa heda zeak ga an zi handia duela sines en da. A e gehiago, Ba lle-k
(2013) aipa u bezala, I-Z be au kikun za me odologiko ba izanda, ikas-
e xe asko an jada bu u zen den p ak ika ezezaguna izan li ekeela us e da.
Ho az, ho i ezagu ze a emanez ge o, uga iak izan dai ezke me odologia
hone ako i izpideei ja aikiz au ki u zein so u li ezkeen p oiek u abe a-
sak. Egi eko ho e an, me odologia ho en ingu uko o makun zak ezin-
bes eko bilaka zen di a. Zehaz ea en, Be i zegunee ako saioak ez ezik,
unibe si a e zein bes e e emu a ik bu u zen di en opake a, hi zaldi, e a
aba ek e e egi eko uga i izango du e. O oba , me odologia ho en bai-
an bu u zen di en espe ien ziak go de zein ezagu a az en lagunduko duen
ike ke a en a loak e e.
10. e e e en Zia bibLiog a ikoak
Abela, J. A. (2002). Las écnicas de análisis de con enido: una e isión ac uali-
zada. Fundación Cen o de Es udios Andaluces.
Ba din, L. (1996, 2. edizioa). Análisis de con enido. Akal.
Ba le, R. (2011). ¿De qué hablamos cuando hablamos de Ap endizaje-Se icio?.
Rí ica, 972, 49-54. o . h p:// ose ba lle.ne /wp-con en /uploads/2012/02/de-
que-hablamos-cuando-hablamos-de-aps- e is a-c c3ad ica1.pd
Ba lle, R. (2013). El ap endizaje y se icio en España: el con agio de una e olu-
ción pedagógica necesa ia. PPC.
Ba lle, R. (2020). Ap endizaje-Se icio. Comp omiso social en acción. San illana.
Billig, S. H. (2000). The E ec s o Se ice Lea ning. Se ice Lea ning, Gene al,
42. h p://digi alcommons.unomaha.edu/slceslgen/42
Billig, S. H. (2002). Suppo o K-12 se ice lea ning p ac ice: A b ie e iew o
he esea ch. Educa ional Ho izons, 80, 184-189. o . h ps://www.js o .o g/
s able/42927126?seq=1
Bisque a, A. (2004). Me odología de la in es igación educa i a. La Mu alla.
Bolí a , A. (2006). Familia y escuela: dos mundos llamados a abaja en común.
Re is a de Educación, 339(1), 119-146. o . h p://ibdigi al.uib.es/g eens one/
collec /po al_social/index/assoc/miso1089/4_002.di /miso10894_002.pd
Del Rincón, D., A nal, J., La o e, A., e a Sans A. (1995). Técnicas de in es iga-
ción en ciencias sociales. Dykinson.
Eche e ía, G. (2005). Análisis cuali a i o po ca ego ías. Apun es docen es,
Uni e sidad Academia de Humanismo C is iano. h ps://www.academia.
edu/9444115/Apun es_Docen es_de_METODOLOGIA_DE_INVESTIGA-
CION_ANALISIS_CUALITATIVO_POR_CATEGORIAS
Fu co, A. (1996). Se ice-Lea ning: A Balanced App oach o Expe ien ial Educa-
ion. Expanding Bounda ies: Se ing and Lea ning, 2-6. h ps://digi alcom-
mons.unomaha.edu/slceslgen/128/
He e a, K., e a Rico, R. (2014). El clima escola como elemen o undamen-
al de la con i encia en la escuela. Escena ios, 12(2), 7-18. o . h ps://doi.
o g/10.15665/esc. 12i2.311
Ikaskun za-Ze bi zua
h ps://doi.o g/10.1387/ an ak.22119 105
Ka e a, I. (2008). El mé odo cuali a i o como he amien a álida en la esolución
de con lic os. UPV/EHU.
Ma ínez-Odía, A. (2007). Se ice-lea ning o ap endizaje-se icio: la ape u a de
la escuela a la comunidad local como p opues a de educación pa a la ciudada-
nía. Bo dón. Re is a de pedagogía, 59(4), 627-640. o . h ps://dialne .uni ioja.
es/se le /a iculo?codigo=2582784
Mendia, R. (2012). El ap endizaje-Se icio como una es a egia inclusi a pa a su-
pe a las ba e as al ap endizaje y a la pa icipación. Re is a de Educación In-
clusi a, 5(1), 71-82. o . h ps:// e is aeducacioninclusi a.es/index.php/REI/a -
icle/ iew/222
Mesias, O. (2010). La in es igación cuali a i a. Semina io de Tesis, Uni e sidad
Cen al de Venezuela. h ps://www.academia.edu/22351468/LA_INVESTI-
GACION_CUALITATIVA
Mon es, R., Tapia, M. R., e a Yabe , L. (2011). Manual pa a docen es y es udian-
es solida ios. h p://www.clayss.o g.a /04_publicaciones/Na u a2013.pd
Puig, J. M., Ba lle, R., Bosch, C., e a Palos, J. (2007). Ap endizaje se icio: Edu-
ca pa a la Ciudadanía. Oc aed o.
Puig, J.M., Gijón, M., Ma ín, X., e a Rubio, L. (2011). Ap endizaje-Se icio y
educación pa a la ciudadanía. Re is a de educación, 45-67. o . h p://www.
e is aeducacion.educacion.es/ e2011/ e2011_03.pd
Quecedo, R., e a Cas año, C. (2003). In oducción a la me odología de in es iga-
ción cuali a i a. Re is a de Psicodidác ica, 14, 5-40. o . h ps://www.ehu.eus/
ojs/index.php/psicodidac ica/a icle/ iew/142
San a Ma ia Ikas e xea. (2020ko maia zak 3). No ga a? h ps://san ama iaikas e-
xea.com/es/sob e-noso os/quienes-somos.h ml.
Sco , K. E., e a G aham, J. A. (2015). Se ice-Lea ning: Implica ions o
Empa hy and Communi y Engagemen in Elemen a y School Child en.
Jou nal o Expe ien ial Educa ion, 38(4), 354-372. o . h p://dx.doi.
o g/10.1177/1053825915592889
Se ano, D. e a Ochoa A. (2019). El ap endizaje-se icio como po enciado de la
educación inclusi a en la educación p ima ia. RIdAS, Re is a Ibe oame icana
de Ap endizaje Se icio, 7, 37-54. o . h ps:// e is es.ub.edu/index.php/RI-
DAS/a icle/ iew/28817
Tapia, M. N. (2000). La Solida idad como Pedagogía. Ciudad Nue a.
Tapia, M. N. (2006). Ap endizaje y se icio solida io: algunos concep os básicos.
P og ama Nacional Educación Solida ia.
Taylo , S. J., e a Bogdan, R. (1984). In oducción a los mé odos cuali a i os de in-
es igación. Paidós.
T a e s, R. (1971). In oducción a la in es igación educacional. Paidós.
Yamauchi, L. A., Billig, S. H., Meye , S., e a Ho schi e, L. (2006). S uden Ou co-
mes Associa ed wi h Se ice-Lea ning in a Cul u ally Rele an High School
P og am. Jou nal o P e en ion & In e en ion in he Communi y, 32(1-2),
149-164. o . h ps://doi.o g/10.1300/J005 32n01_10 ´
Woods, P. (1989). La escuela po den o. La e nog a ía en la in es igación educa-
i a. Paidós.
