1
Nowe dla auny Polski ga unki kusakowa ych (Coleop e a:
S aphylinidae) z Bieb zańskiego Pa ku Na odowego
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17283850
Ka ol Komosiński1 , Tomasz Jawo ski2 , Jacek Hilszczański2 ,
Ceza y Bys owski2 , Radosław Plewa2
1 Ka ed a Zoologii, Wydział Biologii i Bio echnologii, Uniwe sy e Wa mińsko-Mazu ski,
ul. Oczapowskiego 5, 10–957 Olsz yn, Polska, e-mail: [email p o ec ed],
ORCID: 0000-0003-1238-2555
2 Zakład Och ony Lasu, Ins y u Badawczy Leśnic wa, Sękocin S a y, B aci Leśnej 3, 05-090 Raszyn,
Polska, e-mail: [email p o ec ed].pl, [email p o ec ed].pl, [email p o ec ed].pl,
[email p o ec ed].pl, ORCID: 0000-0002-9663-0407 (TJ), 0000-0002-4731-0044 (JH),
0000-0003-1038-3108 (CB), 0000-0001-6227-3037 (RP)
ABSTRACT. New eco ds o o e bee les (Coleop e a: S aphylinidae) o he auna o Poland om he
Bieb za Na ional Pa k.
We p esen aunis ic eco ds o wo o e bee les newly eco ded in he Polish auna: Gab ius oxo es Joy,
1913 and Oxypoda nig ocinc a Mulsan e Rey, 1875. Specimens we e collec ed in he Bieb za Na ional
Pa k, NE Poland, using pu ple mul i unnel aps (Lindg en ap) and yellow pan aps (Moe icke aps)
deployed a se e al loca ions wi hin he s udy a ea.
KEY WORDS: Coleop e a, aunis ics, new eco ds, ap, NE Poland.
WSTĘP
Kusakowa e S aphylinidae o odzina ch ząszczy najliczniej ep ezen owana
w aunie Polski; do ychczas z e enu naszego k aju wykazano ponad 1400 ga unków
(S aniec 2004, Schülke & Sme ana 2015). W os a nim dziesięcioleciu z e enu Polski
opisano jeden ga unek S aphylinidae nowy dla wiedzy – Thiasophila szujeckii Zagaja
e S aniec, 2015 o az wykazano sze eg ga unków nowych dla auny k ajowej, między
innymi: A he a knabli Benick, 1938, A. sode mani Be nhaue , 1931, A. s andiella
B undin, 1954, A. oeslauensis Be nhaue , 1944, Aleocha a i mga dis Vog , 1954,
A. s ichai Liko ský, 1965, Ca pelimus e ichsoni (Sha p, 1871), Cilea exilis (Boheman,
1848), Euaes he us supe la us Peye imho , 1937, Gy ophaena o ien alis S and, 1938,
G. ousi D ořák, 1966, Hypomedon debilico nis (Wollas on, 1857), Pla ys e hus
degene Mulsan e Rey, 1878, Plec ophloeus henanus (Rei e , 1882), Scopaeus
debilis Hochhu h, 1851 i S enichnus s y iacus F anz, 1960 (Zagaja & S aniec 2015,
Szoł ys & Melke 2017, Jałoszyński e al. 2018, Ru a e al. 2018, Celebias e al.
2019, Chachuła e al. 2019, Buchholz e al. 2021, Komosiński e al. 2021, Sapieja
& Melke 2021, Walesiak e al. 2021, G zywocz e al. 2023, Gu owski e al. 2024).
Poszczególne ejony Polski cechują się óżnym s opniem poznania auny
S aphylinidae, p zy czym do obsza ów s osunkowo słabo zbadanych pod ym względem
należy Bieb zański Pa k Na odowy. Celem p acy jes uzupełnienie wiedzy aunis ycznej
na ema ch ząszczy wys ępujących na e enie Bieb zańskiego Pa ku Na odowego.
Ac a en omologica silesiana
Vol. 33: (online 045): 1–7 ISSN 1230-7777, ISSN 2353-1703 (online) By om, Oc obe 7, 2025
Ac a en . siles. 33 (online 045) By om, Oc obe 7, 2025
2
MATERIAŁ I METODY
Ch ząszcze odłowiono w amach badań do yczących wpływu poża u z kwie nia
2020 . na wyb ane elemen y p zy odnicze Bieb zańskiego Pa ku Na odowego. Dwa
omawiane niżej ga unki odłowiono w la ach 2021–2022 w wyb anych lokalizacjach Pa ku,
ep ezen ujących za ówno obsza y do knię e poża em, jak i powie zchnie niespalone. Do
odłowu ch ząszczy wyko zys ano 12-lejkowe pułapki Lindg ena w kolo ze iole owym
(powlekane e lonem w celu zwiększenia sku eczności odłowu) o az żół e miski,
zwane pułapkami Moe ickego. Jako subs ancję konse wującą w obu ypach pułapek
wyko zys ano glikol p opylenowy (ok. 200 ml/pułapkę). Pułapki eksponowano w e enie
od około połowy kwie nia do końca w ześnia i kon olowano co 4–6 ygodni ( e miny
odłowu poszczególnych ga unków podano w dalszej części p acy). Okazy dowodowe
znajdują się w kolekcji pie wszego au o a. Zas osowane sk ó y imion i nazwisk odnoszą
się do au o ów niniejszej p acy.
WYNIKI
W wyniku p zep owadzonych badań w Bieb zańskim Pa ku Na odowym odk y o dwa
nowe dla auny k ajowej ga unki S aphylinidae:
Gab ius oxo es Joy, 1913
Bieb zański PN, G zędy (FE23), 19 IV – 19 V 2021, 1 ♂, pułapka lejkowa iole owa,
wydma ś ódlądowa z mu awą napiaskową – powie zchnia niespalona (Ryc. 1), leg. RP, TJ,
JH e CB, de . KK;
Ryc. 1. Bieb zański PN, G zędy, wydma ś ódlądowa z mu awą napiaskową – powie zchnia niespalona
( o . T. Jawo ski).
Fig. 1. Bieb za Na ional Pa k, G zędy, sandy d y g assland on inland dune – unbu ned a ea (pho o T. Jawo ski).
Ac a en . siles. 33 (online 045) By om, Oc obe 7, 2025
3
Bieb zański PN, G zędy (FE23), 19 IV – 19 V 2021, 1 ♂, pułapka lejkowa iole owa,
d zewos an b zozowy – powie zchnia spalona (Ryc. 2), leg. RP, TJ, JH e CB, de . KK;
Ryc. 2. Bieb zański PN, G zędy, d zewos an b zozowy – powie zchnia spalona ( o . T. Jawo ski).
Fig. 2. Bieb za Na ional Pa k, G zędy, bi ch o es – bu ned a ea (pho o T. Jawo ski).
Bieb zański PN, Kopy kowo (FE23), 20 V – 16 VI 2021, 1 ♂, żół a miska, zespół
u zycy unikowej Ca ice um app opinqua ae – powie zchnia spalona (Ryc. 3), leg. RP,
TJ, JH e CB, de . KK.
Ryc. 3. Bieb zański PN, Kopy kowo, zespół u zycy unikowej Ca ice um app opinqua ae – powie zchnia
spalona ( o . T. Jawo ski).
Fig. 3. Bieb za Na ional Pa k, Kopy kowo, Ca ice um app opinqua ae sedge ma sh – bu ned a ea (pho o T. Jawo ski).
4
Ga unek ozp zes zeniony od zachodniej Eu opy po wschodnią część Rosji (Assing
& Schülke 2011). Poza Rosją do ej po y wykazywany był z Aus ii, Belgii, Cho wacji,
Czech, Danii, Es onii, Finlandii, F ancji, Wielkiej B y anii, Niemiec, G ecji, Węgie ,
Włoch, Rosji, Holandii, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Szwecji, Szwajca ii, Tu cji i Chin
(Schülke & Sme ana 2015), Ko ei Północnej (Cho 2014) o az Uk ainy (Gon a enko
2019).
Rodzaj Gab ius S ephens, 1829 jes ep ezen owany w Polsce p zez 18 ga unków,
z k ó ych większość związana jes z e enami wilgo nymi, b zegami wód i o owiskami.
Jedynie dwa ga unki, G. splendidulus (G a enho s , 1802) i G. exspec a us Sme ana,
1952, spo ykane są pod ko ą d zew i w ma wym d ewnie. Kolejne zy ga unki żyją
w ozkładających się szczą kach o ganicznych, kompoście, gnijących g zybach, najczęściej
na obsza ach leśnych – G. nig i ulus (G a enho s , 1802), G. osse icus (Kolena i, 1846)
i G. pilige Mulsan e Rey, 1876. Siedem ga unków jes ba dzo zadko obse wowanych
w Polsce, znanych z jednego lub dwóch s anowisk – G. as u oides (S and, 1946),
G. emo alis (Hochhu h, 1851), G. pilige Mulsan e Rey, 1876, G. a asinii G idelli,
1920, G. sphagnicola (Sjöbe g, 1950), G. su agani Joy, 1913 i G. i olensis (Luze,
1903).
Gab ius oxo es spo ykany jes w ozkładających się szczą kach oślinnych, zwłaszcza
nad b zegami wód. Poławiany bywa jesienią i wczesną wiosną (Szujecki 1980). Według
Assinga i Schülkego (2011) spo ykany jes akże w wilgo nych lasach, a Koch (1989)
jako siedlisko podaje e eny bagienne, o owiska, mulis e i bagnis e b zegi zek, s umieni,
s awów ś ódleśnych i jezio o az wilgo ne łąki. Ba dzo częs o p zebywa na mulis ej
ziemi, w wilgo nym mchu, opadłych liściach czy innych ozkładających się szczą kach
o ganicznych. W Uk ainie poławiany był w ko zeniach aw nad b zegiem kanału o az
w wilgo nym piasku w pobliżu zeki (Gon a enko 2019).
Ga unek w sposób pewny można oznaczyć na pods awie budowy apa a u kopulacyjnego
samca, na omias cechy zewnę zne, z uwagi na dużą zmienność, nie dają możliwości
pop awnej de e minacji (Szujecki 1980). Is nieje sze eg ba dzo podobnych zewnę znie
ga unków z odzaju Gab ius, w ym p zede wszys kim G. b e i en e (Spe k, 1835),
G. a asinii i G. aus iacus Schee pel z, 1947, choć is nieje akże możliwość pomyłki
z G. sphagnicola, G. pilige , G. appendicula us Sha p, 1910, G. ossulus (No dmann,
1837) i G. nig i ulus. Dokładne i p ecyzyjne ysunki apa a ów kopulacyjnych p zeds awione
są w p acy Assinga i Schülkego (2011).
Oxypoda nig ocinc a Mulsan e Rey, 1875
Bieb zański PN, G zędy (FE23), 19 IV – 19 V 2021, 2 exx., pułapka lejkowa iole owa,
wydma ś ódlądowa z mu awą napiaskową – powie zchnia niespalona (Ryc. 1), leg. RP, TJ,
JH e CB, de . KK;
Bieb zański PN, Las W oceński, ad W oceń (FE23): 19 IV – 19 V 2021, 2 exx., 18
V – 29 VI 2022, 1 ex., pułapka lejkowa iole owa, d zewos an olszowy – powie zchnia
spalona (Ryc. 4), leg. RP, TJ, JH e CB, de . KK.
Rodzaj Oxypoda Manne heim, 1830 ep ezen owany jes w Polsce p zez 40 ga unków.
Ac a en . siles. 33 (online 045) By om, Oc obe 7, 2025
5
Ch ząszcze e zasiedlają óżnego odzaju szczą ki o ganiczne. Spo ykane bywają w ściółce
i wie zchniej wa s wie gleby, część ga unków zasiedla podziemne gniazda błonkówek
i małych ssaków (Lohse 1974). U znacznej liczby ga unków biologia jes słabo poznana.
Oxypoda nig ocinc a wys ępuje na e enie południowej i ś odkowej Eu opy
– do ychczas wykazany zos ał z Aus ii, Belgii, Bośni i He cegowiny, Cho wacji, Czech,
F ancji, Wielkiej B y anii, Niemiec, Włoch, Rosji i Słowacji (Schülke & Sme ana 2015)
o az Li wy (Monse ičius 2020).
Biologia O. nig ocinc a jes słabo poznana. Ga unek en poławiany był nad b zegami
zek, s awów i bagien o az w dolinach zecznych. Znajdowany bywa w gnijących szczą kach
oślinnych i opadłych liściach (Koch 1989). Według Ho iona (1967) spo ykany jes
głównie w pobliżu dużych zek.
PODSUMOWANIE
Te en Bieb zańskiego Pa ku Na odowego obejmuje największy w Polsce i jeden
z większych w Eu opie zespół o owisk o az sze eg innych siedlisk mok adłowych
i bagiennych, w ym zbio owiska leśne (olsy, łęgi i b zeziny). Ko esponduje o ze
znanymi wymaganiami G. oxo es i O. nig ocinc a, k ó e związane są z b zegami wód
s ojących i płynących o az e enami podmokłymi i bagiennymi. Choć p owadzone
w os a nich la ach badania w dużym s opniu p zyczyniły się do zwiększenia wiedzy na
ema auny bezk ęgowców Bieb zańskiego Pa ku Na odowego (Plewa e al. 2021a, b,
Ryc. 4. Bieb zański PN, Las W oceński, d zewos an olszowy – powie zchnia spalona ( o . T. Jawo ski).
Fig. 4. Bieb za Na ional Pa k, W oceń o es , alde o es – bu ned a ea (pho o T. Jawo ski).
Ac a en . siles. 33 (online 045) By om, Oc obe 7, 2025
6
2022, Bo owski e al. 2024), o wykazanie dwóch nowych dla auny Polski ga unków
S aphylinidae może świadczyć o wciąż słabym s opniu poznania ej g upy na omawianym
obsza ze.
Och ona obsza owa o az p owadzone na e enie Pa ku eks ensywne olnic wo dają
nadzieję, że unika owa auna bezk ęgowców, w ym sze eg zadkich ga unków ch ząszczy
związanych z na u alnymi e enami podmokłymi, pozos anie niezag ożona.
PODZIĘKOWANIA
Au o zy składają se deczne podziękowania p acownikom Bieb zańskiego Pa ku
Na odowego za umożliwienie badań i pomoc w akcie ich ealizacji.
Badania s inansowano ze ś odków Funduszu Leśnego p zez Lasy Pańs wowe
w amach umowy n EZ.0290.1.4.2021 o az EZ.0290.1.3.2022 z Bieb zańskim Pa kiem
Na odowym.
PIŚMIENNICTWO
Assing V., Schülke M. 2011. F eude-Ha de-Lohse-Klausni ze – Die Kä e Mi eleu opas. Band 4.
S aphylinidae I. Zwei e neubea bei e e Au lage. Heidelbe g: Spek um Akademische Ve lag, 560 pp.
Bo owski J., Gazu ek T., G eń C., Plewa R., Hilszczański J., Jawo ski T., Gó z A. 2024. A oma ia
pseuda a Rei e , 1888 i A. hislopi Wollas on, 1857, dwa nowe ga unki ch ząszczy w aunie Polski
(Coleop e a, C yp ophagidae). Pa ki Na odowe i Reze wa y P zy ody 43(1): 37–41.
Buchholz L., Komosiński K., Melke A., Siko a-Ma zec P. 2021. Ch ząszcze (Coleop e a) Świę ok zyskiego
Pa ku Na odowego. Wiadomości en omologiczne 40 (Supl.): 1–274.
Bu akowski B., M oczkowski M., S e ańska J. 1980. Ch ząszcze – Coleop e a. Kusakowa e – S aphylinidae,
część 2. Ka alog Fauny Polski 23(7): 1–272.
Celebias P., Melke A., Gwiazdowicz D.J., P zewoźny M., Komosiński K., Ba aniak E., Winnicka K.,
Melosik I., Ziomek J. 2019. Species composi ion, di e si y, and he abundance o a h opods inhabi ing
bu ows o he common hams e (C ice us c ice us L.). Bulle in o En omological Resea ch 109(6):
781–793. DOI: 10.1017/S0007485319000087.
Chachuła P., Melke A., Ru a R., Szoł ys H. 2019. Bee les (Coleop e a) collec ed om polypo oid ungi in
he Pieniny Na ional Pa k. Wiadomości En omologiczne 38(1): 1–41.
Cho Y.B. 2014. A h opoda: Insec a: Coleop e a: S aphylinidae: S aphylininae. Philon hina. Insec Fauna
o Ko ea 12 (18); Flo a and Fauna o Ko ea. Na ional Ins i u e o Biological Resou ces, Minis y o
En i onmen , Incheon, 95 pp.
Gon a enko A.V. 2019. In e es ing eco ds o he o e bee les (Coleop e a: S aphylinidae) om Uk aine. The
Kha ko En omological Socie y Gaze e 27(2): 5–15.
G zywocz J., Kaszyca-Taszakowska N., Taszakowski A. 2023. Scopaeus debilis Hochhu h, 1851 – nowy
ga unek kusaka (Coleop e a: S aphylinidae) w Polsce. Ac a en omologica silesiana 31(006): 1–4 [online].
DOI: 10.5281/zenodo.8054503.
Gu owski J.M., Sućko K., Lasoń A., Bo owski J., Byk A., Gazu ek T., G eń C., Komosiński K.,
K ólik R., Kubisz D., Mazu M.A., Mok zycki T., Plewa R. 2024. Ch ząszcze (Coleop e a) Puszczy
Knyszyńskiej. Ins y u Badawczy Leśnic wa, Sękocin S a y, 741 pp.
Ho ion A. 1967. Faunis ik de mi eleu opäischen Kä e . Band XI: S aphylinidae 3. Teil Hab oce inae bis
Aleocha inae (ohne Sub ibus A he ae). Schmid , Übe lingen/Bodensee, 419 pp.
Jałoszyński P., Melke A., Wiśniewski K. 2018. Euaes he us supe la us Peye imho , 1937 (Coleop e a:
S aphylinidae), kusak nowy dla Polski. Ac a en omologica silesiana 26(010): 1–4 [online]. DOI: 10.5281/
zenodo.1208348.
Koch K. 1989. Die Kä e Mi eleu opas. Ökologie. Band 1. Goecke & E e s Ve lag, K e eld, 439 pp.
Komosiński K., Ta u -Dy kowski J., Ru a R., Miłkowski M., Buchholz L., G eń C., Lubecki K., Pacuk
B. 2021. Ma e iały do znajomości ch ząszczy (Insec a: Coleop e a) eze wa u „Mazu y” w Puszczy
Bo eckiej. P zegląd P zy odniczy 32(3): 19–43.
Ac a en . siles. 33 (online 045) By om, Oc obe 7, 2025
7
Monse ičius V. 2020. Species o S aphylinidae (Coleop e a) new o he auna o Li huania. Bulle in o he
Li huanian En omological Socie y 4(32): 9–19.
Plewa R., Jawo ski T., Hilszczański J. 2021a. Nowe s anowiska zadko spo ykanych ch ząszczy (Coleop e a)
na e enie Bieb zańskiego Pa ku Na odowego. Ac a en omologica silesiana 29(002): 1–12 [online]. DOI:
10.5281/zenodo.4518586.
Plewa R., Jawo ski T., Hilszczański J. 2021b. Melanoph halma ph agmi e icola F anz, 1967 (Coleop e a:
La idiidae) – ga unek nowy dla auny Polski. Ac a en omologica silesiana 29(015): 1–6 [online]. DOI:
10.5281/zenodo.4942694.
Plewa R., Jawo ski T., Bys owski C., Ta wacki G., Sućko K., Hilszczański J. 2022. Nowe dane o zadko
spo ykanych ch ząszczach (Coleop e a) Bieb zańskiego Pa ku Na odowego i jego o uliny. Wiadomości
En omologiczne 41(2); online 8A: 17–25.
Ru a R., Melke A., Komosiński K., Sienkiewicz P., Ru kowski T., Wiśniewski K. 2018. A he a s andiella
B undin, 1954 (Coleop e a: S aphylinidae) – a species newly eco ded in Poland. F agmen a Faunis ica
61(2): 105–111.
Sapieja M., Melke A. 2021. Ca pelimus e ichsoni (Sha p, 1871) (Coleop e a: S aphylinidae: Oxy elinae),
nowy kusak dla auny Polski. Wiadomości En omologiczne 40(3); online 8A: 1–3.
Schülke M., Sme ana A. 2015. S aphylinidae, In: Löbl A., Löbl S. (Eds..), Ca alogue o Palaea c ic
Coleop e a. New upda ed Edi ion. Volume 2. Hyd ophilidae – S aphylinoidea. Re ised and upda ed
edi ion. Leiden, B ill: 304–1134.
S aniec B. 2004. Kusakowa e S aphylinidae, In: Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I., Skibińska
E. (Eds.), Fauna Polski. Cha ak e ys yka i wykaz ga unków. Tom I – Annelida; A h opoda p o pa e;
Insec a p o pa e (Coleop e a, Hemip e a, Hymenop e a, Lepidop e a). Muzeum i Ins y u Zoologii PAN,
Wa szawa: 153–155, 162–176.
Szoł ys H., Melke A. 2017. Nowe dla auny Polski ga unki ch ząszczy z odziny kusakowa ych (Coleop e a:
S aphylinidae). Ac a en omologica silesiana 25(034): 171–173 [online]. DOI: 10.5281/zenodo.1018686.
Szujecki A. 1980. Ch ząszcze – Coleop e a. Kusakowa e – S aphylinidae, Kusaki – S aphylininae. Klucze do
oznaczania wadów Polski 19(24e): 164 pp.
Walesiak M., Komosiński K., Feldmann B., Tho n S. 2021. A he a (Dime o a) knabli G. Benick, 1938
(Coleop e a: S aphylinidae) – a new species o he Polish auna. F agmen a Faunis ica 64(2): 133–137.
Zagaja M., S aniec B. 2015. Thiasophila szujeckii sp. n. (Coleop e a, S aphylinidae, Aleocha inae) – a c yp ic
species associa ed wi h Fo mica unco um in Poland. Zoo axa 3955(3): 417–426.
Accep ed: 6 Augus 2025; published: 7 Oc obe 2025
Licensed unde a C ea i e Commons A ibu ion License h p://c ea i ecommons.o g/licenses/by/4.0/
Ac a en . siles. 33 (online 045) By om, Oc obe 7, 2025
