ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 5– o’plam 2025 y. Sahi a: 24
TUPROQLARNING SHO‘RLANGANLIK DARAJASI, SIZOT
SUVLARINING CHUQURLIGI VA ULARNING MINERALLASHGANLIK
DARAJASINI O‘SIMLIK QOPLAMIGA KO‘RA ANIQLASH
Gulis on Da la Uni e si e i
Axa o Samanda An a o’g’li
Anno a siya: Mazku adqiqo up oqla ning sho‘ lanish da ajasi, sizo su la i
chuqu ligi a ula ning mine allashganlik da ajasini bioindika o o‘simlikla asosida
baholash usulla ini o‘ ganishga bag‘ishlangan. Tup oq sho‘ lanishining o‘simlik
qoplami a kibiga a’si i a sho‘ ga chidamli hamda chidamsiz o‘simlikla ning
aqsimlanishi o‘ ganiladi. Ushbu usul melio a siya adbi la ini ejalash i ish,
sug‘o iladigan hududla da ekologik moni o ingni sama ali ashkil e ish a
hosildo likni oshi ish uchun muhim ahamiya ga ega.
Kali so‘zla : Sho‘ langanlik, Sizo su la i, Mine allashganlik, Bioindika o
o‘simlikla , Tup oq deg ada siyasi, Sug‘o ish izimla i, D enaj izimla i,
Gid omelio a siya, Ekologik moni o ing, Tup oq unumdo ligi.
KIRISH
Tup oqla ning sho‘ lanishi a sizo su la ining mine allashganligi qishloq xo‘jaligi
ekinla i hosildo ligiga be osi a a’si qiladi. Ushbu ja ayonla ni nazo a qilish a
baholash maqsadida o‘simlik qoplami bioindika o i si a ida oydalanish sama ali
usulla dan bi i hisoblanadi. Tadqiqo sho‘ langan hududla ni aniqlash, ye
deg ada siyasini kamay i ish a sug‘o iladigan ye la da unumdo likni oshi ish
masalala iga yo‘nal i ilgan.
Tup oqla ning sho‘ langanlik da ajasi a o‘simlik qoplami. Sho‘ lanish u la i:
Engil sho‘ langan (< 0,5%) – don ekinla i a sabza o la o‘sishi mumkin. O‘ acha
sho‘ langan (0,5–1%) – sho‘ ga chidamli ekinla alab e iladi. Kuchli sho‘ langan
(>1%) – aqa halo i la (sakso ul, yan oq) o‘sadi. Bioindika o o‘simlikla o qali
sho‘ lanishni baholash: Sho‘ ga chidamsiz o‘simlikla (gliko i la ) – pas
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 5– o’plam 2025 y. Sahi a: 25
sho‘ lanishni bildi adi. Sho‘ ga chidamli o‘simlikla (halo i la ) – yuqo i sho‘ lanish
belgisi.
Sizo su la ining chuqu ligi a uning a’si i. Sizo su la ining chuqu ligi a
sho' lanish da ajasi: 1 m dan kam – kuchli sho‘ lanish, ekinla o‘sishi qiyin. 1–2,5
m – o‘ acha sho‘ lanish, ay im ekinla ba dosh be a oladi. 2,5 m dan chuqu –
sho‘ lanish kam, unumdo up oqla uchun qulay.
Sizo su la ining mine allashganlik da ajasi a o‘simlikla ga a’si i.
Mine allashganlik da ajasi bo‘yicha asni : ≤1 g/l – chuchuk su , ba cha ekinla
uchun qulay. 1–3 g/l – bi oz mine allashgan, o‘ acha chidamli ekinla o‘sishi
mumkin. 3–10 g/l – sho‘ su , aqa sho‘ ga chidamli o‘simlikla . >10 g/l –
o‘simlikla uchun ya oqsiz.
Tup oqla ning sho‘ lanishi a uni kamay i ish cho ala i. Melio a i adbi la :
D enaj izimla ini ya a ish – sizo su la ining ko‘ a ilishini oldini olish. Tup oq
yu ish usulla i – e igan uzla ni pas ki qa lamla ga ushi ish. Sho‘ ga chidamli
ekinla ni ekish – up oqning deg ada siyasini kamay i ish. Tomchila ib sug‘o ish –
o iqcha su bug‘lanishini kamay i ish.
XULOSA
Tup oq sho‘ langanligi, sizo su la ining chuqu ligi a ula ning mine allashganligi
o‘simlik qoplami asosida sama ali baholanishi mumkin. Ushbu usul ezko
moni o ing, ag o exnik cho a- adbi la ni ejalash i ish a hosildo likni oshi ish
uchun muhim ahamiya kasb e adi. Tadqiqo na ijala i sug‘o iladigan ye la da
melio a siya ishla ini akomillash i ish a up oq deg ada siyasini kamay i ishga
xizma qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1. XXX, Rakhma o No qabil, and Japako No boy Bu iboe ich. "The S a us
o he S udy o he In e ac ion o he Adjus men S uc u es wi h he Wa e Flow in
he Ri e ." Web o Ag icul u e: Jou nal o Ag icul u e and Biological Sciences 2.2
(2024): 11-19.
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 5– o’plam 2025 y. Sahi a: 26
2. Beg‘Am Nabibullaye na, Xudaybe diye a, Axa o Samanda An a O‘G‘Li,
and Kud a o Xoyi jan Asa O‘G‘Li. "SHO‘RTOBLI TUPROQLARNING
MELIORATIV HOLATINI KIMYOVIY USULLAR BILAN
YAXSHILASH." Science and inno a ion 3.Special Issue 39 (2024): 240-241.
3. No kulo U., She alie X. Qishloq xo‘jalik mclio a siyasi. Da shk, T.,
2003. 240 be .
4. Hamido M., Raximboe F. Qishloq xo‘jalik melio a siyasi. Da slik, T.,
1996. 320 be .
5. To‘x ashe B., Azimboe S., Qa abae a T., Be diboe E., Nu ma o B.
Qishloq xo‘jalik melio a siyasi a ye uzish anidan amaliy a aj iba iy
mashg‘ulo la . Toshken -2012. 187 b.
6. T. Da ie. Fundamen als o hyd ology. Second edi ion. Madison A enue, New
Yo k, 2008 y.
7. И.A.Сафанов. Буровое дело. – Москва: Колос, 1987. – 207 б.
8. Yusupo G.U., Xolbae B.M. Geologiya a gid ogeologiya asosla i. – T.:
YAngi as a lodi, 2003. – 301 b.
9. Yusupo G.U., Holboe B.M. Geologiya a gid ogeologiya asosla i. 2 –
nash . – T.: Yangi as a lodi, 2005. – 380 b.
10. Zoxido S. Injene lik geologiyasi–Toshken : O‘qi uchi, 1988–280 b.
11. T. Da ie. Fundamen als o hyd ology. Second edi ion. Madison A enue, New
Yo k, 2008 y. 221 p
