ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 5– o’plam 2025 y. Sahi a: 95
RIVOJLANISHIDA NUQSONI BOIGAN O‘SM IRLARDA PSIXOLOGIK
TEKSHIRUV O‘TKAZISHNING O‘ZIGA XOS TOMONLARI
Ishoqo a Gulbaxo Uk am qizi
ATMU De ek ologiya yo’nalishi alabasi
Sa o o a Mohi a Aminqulo na
ATMU pedagogika ka ed asi do sen i
Anno a siya. Ushbu maqolada i ojlanishida nuqsoni bo‘lgan o‘smi la ni
psixologik ekshi ish ja ayonining o‘ziga xos jiha la i yo i iladi. Ushbu ekshi u la
kichik yoshdagi bolala uchun qo‘llaniladigan amoyilla ga asoslangan bo‘lsa-da,
o‘smi lik da ining mus aqillik, “MEN” konsepsiyasi kabi o‘ziga xos
xususiya la ini hisobga olish muhimdi . Shuningdek, me odikala ni anlash, aloqa
o‘ na ish a shaxsiy xususiya la ni inoba ga olish masalala i ham ahlil qilinadi.
Kali so’zla : i ojlanish nuqsoni, o‘smi , psixologik ekshi u , me odikala , shaxsiy
xususiya la , in ellek ual i ojlanish, shaxsla a o munosaba la .
Ri ojlanishida nuqsoni bo’lgan o‘smi la ni psixologik ekshi ish ula dan kichik
bolala ni ekshi ishda oydalaniladigan amoyilla ga ayanadi. Shu bilan bi ga
ekshi ish ja ayonining o‘zi, aniq ashxis me odikala ni anlash bi qa o o‘ziga xos
xususiya la ga ega. Bu ye da bola bilan aloqa o‘ na ishda o‘smi yoshining o‘ziga
xos xususiya la ini - mus aqillik, “MEN” konsepsiyasini e’ ibo ga olish juda muhim.
Ri ojlanishida nuqsoni bo’lgan o‘smi la da meyo da i ojlanayo gan bolala ga
nisba an bu xususiya la kam oq da ajada i odalangan bo’lsada, ba ibi ula ga
e’ ibo qa a ish ke ak. O’smi la da ez a ek hola ga ushish, nega i izm uch ab
u adi, ayniqsa, aloqa o’ na ish mu a aqiya siz bo’lsa, shuning uchun bu bolala ga
nisba an eh iyo ko lik bilan yondashish ke ak.
O‘smi bilan aloqa o‘ na ish uchun o‘g‘ i yo’l anlash a e’ ibo qa a ilishi lozim
bo‘lgan o‘ziga xos xususiya la ham o‘z o‘ niga ega. Se eb al alajlikning
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 5– o’plam 2025 y. Sahi a: 96
gipe kine ik ko‘ inishi bo‘lgan bemo bolala bemalol, ka ala bilan muloqa
qilishda maso ani ushlamaydila , ammo gemipa e ik ko‘ inishi bilan bemo bolala
juda passi eshi ish qobiliya i pas bolala , zai ko’ u chi a ko‘zi ojiz bolala ga
nisba an ancha aol bo'ladi.
O‘smi la ni o' ganish da omida oydalaniladigan me odikala soni ko‘payadi,
chunki mak abda a’lim olish da omida bolala ning i ojlanishi oldinga qa ab
ke gan. Masalan, mak abgacha yoshda “P edme la ni asni lash” me odikasi ikki
bosqichda o‘ kazilsa, o‘smi yoshida u o’liq uch bosqichda ba cha ka ochkala dan
oydalangan holda o' kaziladi. O‘smi ning bilim sa iyasini o' ganish uchun bolaning
kichik yoshida oydalanadigan me odikala ga (“O iqchasini olib ashla”), yangi,
kichik yoshdagila ni kuchi ye maydigan me odikala (“Oddiy o'xsha ishla ”,
“Mu akkab o‘xsha ishla ”) qo‘shiladi.
Bolaning in ellek ual a nu qiy i ojlanishi ancha mu akab hisoblangan shaxsni
a shaxsla o‘ asidagi munosaba la ni o' ganish me odla dan oydalanish mumkin
bo‘lib qoladi - so‘ o nomala , p oyek i es la .
O‘smi yoshdagila ning shaxsni a shaxsla a o munosaba la ini o' ganish - bu
juda ham muhim masala bo‘lgani uchun, bolaning nu qiy a in ellek ual
xususiya la ini e’ ibo ga olib, ekshi ish me odikala ni diqqa bilan anlash ke akligi
haqida eslab u ish ke ak. Masalan, so‘ o nomala ni o’smi ga aqdim qilish pay ida
u sa ol mazmunini o‘liq ushunishi haqida ishonch xosil qilish ke ak: aks xolda
aq besama ke adi, na ijala no o‘g’ i bo‘ladi. Tushinish da ajasini aniqlash esa ha
doim oson emas, eshi ish qobiliya ida nuqsoni bo‘lgan bola sa olning asosiy
mazmunini ushunmasa ham, ha-yo‘q ja obidan bi asini be adi.
Xulosa qilib ay adigan bo’lsak, i ojlanishida nuqsoni bo‘lgan o‘smi la ni
psixologik ekshi ishda indi idual xususiya la ni inoba ga olish, o‘g‘ i
me odikala ni anlash a aloqa o‘ na ish muhim ahamiya kasb e adi. O‘smi lik
da ining psixologik o‘ziga xosligi sababli, ekshi u ja ayonida eh iyo ko lik alab
qilinadi. Shuningdek, bolaning in ellek ual a nu qiy i ojlanish da ajasi ekshi ish
na ijala ining o‘g‘ i bo‘lishiga be osi a a’si ko‘ sa adi.
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 5– o’plam 2025 y. Sahi a: 97
Foydalanilgan adabiyo la :
1. D.A.Nu keldiye a, M.U.Hamido a “Ri ojlanishida nuqsoni bo’lgan bolala
diagnos ikasi” Toshken 2016
2. Mi zaye a, D. R. (2017). Maxsus a’lim a de ek ologiya. Sama qand:
Sama qand da la uni e si e i nash iyo i.
3. Ma g'a u o a D.O. "O'smi lik da ining psixologik xususiya la i". O iens ju nali,
2021.
4. Nishano a Z. a boshqala . "O'smi lik da i psixodiagnos ikasi a
psixoko eksiyasi". Ziyo is agan qalbla uchun! ku ubxonasi.
