INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
820
KOMPANIYANING INVESTITSION JOZIBADORLIGIGA
TA’SIR ETUVCHI MOLIYAVIY VA NOMOLIYAVIY
OMILLAR
Usmano a Yulduzxon
Toshken da la iq isodiyo uni e si e i, mus aqil adqiqo chi
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17317627
Anno a siya. Ushbu ezisda kompaniyaning in es i sion jozibado ligiga a’si e u chi
omilla moliya iy a nomoliya iy jiha la ahlil qilingan. Xususan, adqiqo da kompaniyaning
ba qa o da omadla i, en abellik ko‘ sa kichla i, ak i la ning sama ali boshqa ilishi a qa z
yukining pas ligi kabi moliya iy omilla , ko po a i boshqa u , menejmen si a i, inno a sion
salohiya , bozo imiji, huquqiy-muammoli hola la kabi nomoliya iy omilla o‘ ganilgan.
Kali so‘zla : in es i siya iy muhi , en abellik, ola illik, aoliya sha o ligi
Aksiyado lik jamiya la i uchun in es i siya iy jozibado lik sha o a sama ali ko po a i
boshqa u , kuchli bozo ko‘ sa kichla i a aksiyado la huquqla ini himoya qilu chi me’yo iy-
huquqiy hujja la ga ioya qilish o qali a’minlanadi. Ko‘pgina holla da, ond bozo i osi ala i
o qali in es i siyala ni ag‘ba lan i ish kompaniyaning jozibado ligini shakllan i ishda hal
qilu chi ol o‘ynaydi. Mamlaka da moliya iy bozo la ning i ojlanishi kompaniyala ga na aqa
kapi al oqimini, balki ashkilo ning uzoq mudda li o‘sishi a ba qa o ligini a’minlab, ula ning
in es i siya iy jozibado ligini oshi ish uchun u li yo‘lla ni paydo qiladi.
Demak, in es i siya iy jozibado lik - bu kompaniyaning moliya iy ba qa o lik,
en abellik a o‘sish salohiya ini namoyish e ish o qali in es o la ni jalb qilish qobiliya ini
angla adi. In es i siya iy jozibado likka u li omilla a’si qilib, ula ni abia i a a‘si iga qa ab
u li oi ala ga bo‘lish mumkin. Asosiy asni la ga moliya iy, iq isodiy, boshqa u , bozo ,
ins i u sional a ashqi mak oiq isodiy omilla ki adi.
Moliya iy ko‘ sa kichla kompaniyaning en abelligi, ba qa o ligi a in es o la uchun
da omad olish qobiliya ini aks e i ishi sababli uning in es i siya iy jozibado ligining asosi
hisoblanadi [1]. In es o la iskla ni a kelajakdagi da omadla ni baholash uchun en abellik,
lik idlik, moliya iy mus aqillik a aksiyala ning sama ado ligi kabi asosiy moliya iy
ko‘ sa kichla ni ahlil qiladila .
Aniqki doimiy da omadga, pas qa z da ajasiga a sha o di idend siyosa iga ega
bo‘lgan moliya iy jiha dan kuchli kompaniya uzoq mudda li o‘sish salohiya i a moliya iy
ba qa o likni o‘zida mujassam e gani uchun in es i siyala ni jalb qilish eh imoli ko‘p oq bo‘ladi.
Umuman olganda, kompaniyaning in es i siya iy jozibado ligiga a’si qilu chi moliya iy
omilla 1- asmda kel i ilgan.
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
821
1- asm. In es i siya iy jozibado likka a’si e u chi moliya iy omilla
Kompaniyaning iq isodiy muhi i uning in es i siya iy jozibado ligiga sezila li a’si
ko‘ sa adigan yana bi omil hisoblanadi. YaIMning o‘sishi, in lya siya da ajasi, oiz s a kala i a
umumiy sanoa enden siyala i kabi omilla biznesning ba qa o ligi a i ojlanish is iqbolla ini
belgilaydi (2- asm). Kuchli is e’mol alabi a qulay mak oiq isodiy sha oi la bilan ez
i ojlanayo gan sanoa dagi kompaniya oda da xa siz oq a is iqbolli sa moya hisoblanadi [2].
Aksincha, iq isodiy pasayish, yuqo i in lya siya yoki bozo ning o‘yinganligi noaniqlik a
iskla ning kuchayishi u ayli in es o la ni sa moya ki i ishdan qay a adigan asosiy sababla
hisoblanadi.
2- asm. In es i siya iy jozibado likka a’si e u chi in es i siya iy muhi omilla i
Sama ali boshqa u a ko po a i boshqa u in es i siya jozibado ligini oshi ishda hal
qilu chi ol o‘yno chi yana bi muhim omil hisoblanadi. In es o la ko‘pincha aj ibali
ye akchilik, aniq s a egik yo‘nalish a kuchli iskla ni boshqa ish siyosa iga ega kompaniyala ni
qidi adi. Sha o hisobo , axloqiy biznes amaliyo i a inno a siyala ga e’ ibo ham
in es o la ning ishonchini oshi ishga xizma qiladi. To‘g‘ i qa o qabul qilish a bozo
o‘zga ishla iga moslashish ob o‘siga ega bo‘lgan yaxshi boshqa iladigan kompaniya kapi alni
jalb qilish a uzoq mudda li mu a aqiya ni saqlab qolish eh imoli ko‘p oq bo‘ladi.
Kompaniyaning bozo dagi o‘ ni a aqoba ba dosh ekanligi uning in es o la uchun
jozibado ligiga o‘g‘ idan- o‘g‘ i a’si qilu chi yana bi muhim omil hisoblanadi [3]. Bozo
bilan bog‘liq omilla ga b end ob o‘si, bozo ulushi, mijozla ning sodiqligi a mahsulo ni
di e si ika siya qilish ki adi. O‘z sohala ida ye akchilik qiladigan, kuchli aqoba ba dosh
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
822
us unlikka ega bo‘lgan hamda mahsulo a xizma la da inno a siyala ni namoyish e u chi
kompaniyala in es o la ni ko‘p oq jalb qilishi aniq.
In es i siya iy jozibado likka a’si qilu chi yana bi muhim omil bu mamlaka da
iq isodiy o‘sish, kompaniyaning a in es o la ning huquqla ini himoya qilishga qa a ilgan
huquqiy a a ibga solu chi muhi ning ya a ilgani hisoblanadi. In es o la in es i siya
qa o la ini qabul qilishda biznes yu i ishning qulayligini, soliq siyosa ini, in es o la ni himoya
qilish no mala i a da la im iyozla ini sinchiklab o‘ ganadi. Kuchli a pux a qonunchilik
bazasi, sha o a ib-qoidala a qulay soliq siyosa iga ega mamlaka la biznesning i ojlanishi
uchun sha oi ya a adi, bu esa bunday manzilla da aoliya yu i ayo gan kompaniyala ni sa moya
uchun jozibado ob’ek ga aylanish imkoniya ini be adi (3- asm).
3- asm. In es i siya iy jozibado likka a’si e u chi ins i u sional omilla
Siyosiy ba qa o lik, alyu a ku sining o‘zga ishi a global sa do siyosa i kabi
kompaniyaning nazo a i os ida bo‘lmagan mak oiq isodiy sha oi la in es i siya qa o la iga
sezila li a’si qilu chi muhim omilla dan hisoblanadi. In es o la , ejalash i iladigan iq isodiy
siyosa ga ega siyosiy ba qa o min aqala dagi kompaniyala ga kapi al aj a ishga ko‘p oq moyil
bo‘lib, da la ning ichki a ashqi siyosa idagi ha qanday noaniqlik ula ni sa moya ki i ishdan
qay a adi.
Shuningdek, sa do kelishu la i a a’mino zanji i ba qa o ligi kabi global iq isodiy
endensiyala , xalqa o aloqala i o‘ na ilgan, o a a xizma la ni che elda ayi boshlay oladigan
kompaniya uchun in es i siya iy jozibado lik nihoya da muhim ahamiya kasb e adi (4- asm).
4- asm. In es i siya iy jozibado likka a’si e u chi ashqi siyosiy a iq isodiy omilla
Mux asa qilib ay ganda, ba qa o a in es o la uchun qulay muhi da ishlaydigan
kompaniyala ko‘p oq uzoq mudda li in es i siyala ni jalb qila oladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
823
1. 1.Вербин, Н. Е. "Анализ факторов, влияющих на инвестиционную привлекательность
ценных бумаг." Национальные экономические системы в контексте формирования
глобального экономического пространства. 2016.
2. Ka imo , N. G. (2007). Iq isodiy in eg a siyalashu sha oi ida in es i siya aoliya ini
moliyalash i ishning bozo mexanizmla ini jo iy e ish masalala i. T.: Fan a exnologiya,
240.
3. Mansu , E. (2016). In es men and ma ke s uc u e deploymen in he implemen a ion o
en e p ise alue ad ancemen : Case o Uzbekis an. Jou nal o Managemen Value and
E hics, 6(1).
