RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 22
UDK:619:636.5
BROYLER TOVUQLARIDA PODAGRA KASALLIGI PAYTIDA
GEMOTOLOGIK KO‘RSATKICHLARNING O‘ZGARISHI
Eshbu iye S.B. e e ina iya anla i dok o i do sen
Ro‘ziqulo N.B. e e ina iya anla i nomzodi do sen
Majido S.N. mus aqil izlanu chi
Qi g‘izboye M. - assis en
Sama qand da la e e ina iya medisinasi, cho achilik a bio exnologiyala
uni e si e i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17319917
Anno a siya
Ushbu maqolada b oyle o uqla ida podag a (u a dia ezi) kasalligi pay ida
gema ologik a biokimyo iy ko‘ sa kichla da yuz be adigan o‘zga ishla ahlil
qilingan. Kasallikning i ojlanishi bilan qon plazmasida siydik kislo asi, leyko si la ,
e i o si la , gemoglobin, gema ok i , AST a ALP da ajala i sezila li da ajada oshishi,
albumin a umumiy oqsil miqdo i esa kamayishi kuza ilgan. Bu o‘zga ishla buy ak
a me abolik aoliya dagi buzilishla ning ko‘ sa kichi hisoblanadi. Maqola podag ani
e a ashxislashda gema ologik ahlilla ning diagnos ik ahamiya ini asoslab be adi.
Kali so‘zla : B oyle o uqla , podag a, u a li dia ez, gemo ologik
ko‘ sa kichla , biokimyo iy ahlil, siydik kislo asi, AST, ALP, albumin, buy ak
ye ishmo chiligi.
Аннотация
В статье анализируются изменения гематологических и биохимических
показателей при подагре (мочекислом диатезе) у цыплят-бройлеров. По мере
развития заболевания наблюдается значительное повышение уровня мочевой
кислоты, лейкоцитов, эритроцитов, гемоглобина, гематокрита, АСТ и ЩФ в
плазме крови, а также снижение количества альбуминов и общего белка. Эти
изменения являются индикатором нарушения функции почек и обмена веществ.
В статье обосновывается диагностическая ценность гематологических
исследований в ранней диагностике подагры.
Ключевые слова: цыплята-бройлеры, подагра, мочекислый диатез,
гематологические показатели, биохимический анализ, мочевая кислота, АСТ,
ЩФ, альбумин, почечная недостаточность.
Anno a ion
This a icle analyzes he changes in hema ological and biochemical pa ame e s
du ing gou (u a e dia hesis) in b oile chickens. Wi h he de elopmen o he disease,
a signi ican inc ease in he le els o u ic acid, leukocy es, e y h ocy es, hemoglobin,
hema oc i , AST and ALP in he blood plasma was obse ed, while he amoun o
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 23
albumin and o al p o ein dec eased. These changes a e an indica o o impai ed enal
and me abolic unc ion. The a icle subs an ia es he diagnos ic alue o hema ological
es s in he ea ly diagnosis o gou .
Keywo ds: B oile chickens, gou , u a e dia hesis, hema ological pa ame e s,
biochemical analysis, u ic acid, AST, ALP, albumin, enal ailu e.
Ki ish: O‘zbekis on Respublikasida pa andachilik sohasida so‘nggi yilla da
sezila li yangilikla amalga oshi ilmoqda. Ushbu soha da la omonidan qo‘llab-
qu a lanib, zamona iy exnologiyala ni jo iy e ish a yuqo i si a li pa andala
ye ish i ishga qa a ilgan ko'plab ashabbusla amalga oshi ilmoqda. Bunga misol
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2022-yil 8- e aldagi PQ-120-son qa o iga
mu o iq O‘zbekis on Respublikasida cho achilik sohasi a uning a moqla ini
i ojlan i ish bo‘yicha 2022 - 2026-yilla ga mo‘ljallangan das u da ham belgilangan.
Podag a (u a dia ezi) — bu pa andala da, ayniqsa b oyle o uqla da
uch aydigan me abolik kasallik bo‘lib, asosiy belgisi siydik kislo asining o iqcha
o‘planishidi . Bu hola ayniqsa yuqo i p o einli a sion, su ye ishmo chiligi, buy ak
dis unksiyasi a me abolik mu ozana sizlik na ijasida yuzaga chiqadi. Podag a aqa
klinik belgila bilan emas, balki gema ologik a biokimyo iy ko‘ sa kichla asosida
ham aniqlanishi mumkin.
Bu kasallik asosan quyidagi o gan a o‘qimala ga a'si qiladi:
Bo‘g‘imla – Eng ko‘p za a lanu chi joyla . U a k is alla i bo‘g‘imla ga
o‘planib, yallig‘lanish (a i ) kel i ib chiqa adi.
Buy akla – Siydik kislo asi ko‘payishi na ijasida buy ak oshla i hosil bo‘lishi a
buy ak ye ishmo chiligi i ojlanishi mumkin.
Yu ak a qon omi la i – Podag a yu ak-qon omi izimi kasallikla i bilan bog‘liq
bo‘lib, qon bosimi oshishi a a e oskle oz i ojlanishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Podag ani o‘z aq ida da olash muhim, aks holda bu doimiy bo‘g‘im
de o ma siyasiga, buy ak shikas lanishiga a boshqa jiddiy aso a la ga olib kelishi
mumkin.
Ma e ial a me odla : Ushbu ilmiy adqiqo b oyle o uqla da podag a kasalligi
da omida yuzaga keladigan gema ologik a biokimyo iy o‘zga ishla ni aniqlash
maqsadida olib bo ildi. Tadqiqo uchun xo‘jalikdan Ross-308 zo iga mansub 35 kunlik
sog‘lom a kasallik belgila i aniqlangan b oyle o uqla dan jami 40 bosh anlab
olindi. Ula klinik ekshi u asosida ikki a gu uhga aj a ildi:
Nazo a gu uhi (sog‘lom o uqla ) — 20 bosh
Ekspe imen al gu uh (podag a aloma la i kuza ilgan o uqla ) — 20 bosh
Qon namunala idan gema ologik a biokimyo iy ahlilla uchun oydalanildi.
Tahlilla labo a o iyada s anda me odikala asosida baja ildi: leyko si la ,
e i o si la , gemoglobin, gema ok i da ajala i a oma ik gema ologik analiza o da;
AST, ALP, siydik kislo asi a albumin miqdo i biokimyo iy analiza o yo damida
baholandi.
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 24
Olingan na ijala : Qon namunala i pa andala ning qano enasi o qali s e il 2
ml shp i s yo damida olindi. Tahlilla uchun ha bi qushdan ikki xil p obi kaga qon
namunasi olindi:
EDTA (an ikoagulyan ) bilan o‘ldi ilgan p obi kala — gema ologik ahlilla
uchun.
Qu uq (koagula siyaga ya oqli) p obi kala — biokimyo iy ahlilla uchun.
Qon namunala i olinishi bilan da hol 3000 ayl/min ezlikda 10 daqiqa da omida
sen i ugalanib, za dobi aj a ildi. 1- asm.
Gema ologik ahlilla .
Quyidagi gema ologik ko‘ sa kichla a oma ik gema ologik analiza o (Abacus
Ve 5 ) yo damida o‘lchandi: 2- asm.
TEC — umumiy e i o si la soni (×10⁶/µl)
TLC — umumiy leyko si la soni (×10³/µl)
Hb — gemoglobin miqdo i (g/dL)
PCV — qonni hujay a iy aksiyasi, ya’ni gema ok i (%)
Biokimyo iy ahlilla .
Biokimyo iy ahlilla ya im a oma ik analiza o da (Clima MC-15 ) maxsus
eagen la yo damida quyidagi pa ame la bo‘yicha amalga oshi ildi:
Siydik kislo asi (U ic acid)
AST (aspa a amino ans e aza)
ALT (alanin amino ans e aza)
ALP (alkalin os a aza)
K ea inin
BUN (qonning azo li qoldig‘i)
Umumiy oqsil
Albumin 1-jad al.
Gema ologik a biokimyo iy ko‘ sa kichla
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 25
1- asm. Qon za dobla i
2-jad al.
Gema ologik a biokimyo iy ko‘ sa kichla . Nazo a a aj iba gu uhla .
Taj iba da omida sog'lom b oyle o uqla (nazo a gu uhi) a podag a belgila i
kuza ilgan b oyle la (ekspe imen al gu uh) o asidagi asosiy gema ologik a
biokimyo iy ko‘ sa kichla solish i ildi. Quyida na ijala ahlil qilinadi:
1. TEC (e i o si la soni)
Ekspe imen al gu uhda TEC da ajasi 2.0 ×10⁶/μl bo‘lib, nazo a gu uhidagi 3.0
×10⁶/μl ga nisba an sezila li pasayish kuza ildi. Bu anemiya i ojlanayo ganidan
dalola be adi.
2. TLC (leyko si la soni)
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 26
Kasal gu uhda TLC 32.8 ×10³/μl ga ye gan, bu esa yallig‘lanish ja ayonla i a
o ganizmning s ess hola iga ja oban immun izim aollashganini ko‘ sa adi.
3. Hb (gemoglobin) a PCV (gema ok i )
Hb da ajasi 7.5 g/dL a PCV 22% ga ushgan. Bu ko‘ sa kichla podag a hola ida
anemiya a kislo od ashu chi izimla ning ye ishmo chiligini asdiqlaydi.
4. Siydik kislo asi
Ekspe imen al gu uhda siydik kislo asi miqdo i 6.8 mg/dL bo‘lib, bu podag a
diagnos ikasida asosiy bioma ke di . No mal hola da bu ko‘ sa kich 3.0 mg/dL a o ida
bo‘ladi. Bu buy akla o qali chiqa ilishdagi buzilish yoki pu in almashinu ining
buzilganini ko‘ sa adi.
5. AST, ALT, ALP
Fe men a i ko‘ sa kichla — AST (210 U/L), ALT (75 U/L) a ALP (390 U/L)
— hammasi yuqo i bo‘lib, jiga da dis o ik o‘zga ishla yoki buy ak-jiga o‘qi
dis unksiyasidan dalola be adi.
6. K ea inin a BUN (ka bamid azo i)
K ea inin (2.0 mg/dL) a BUN (22 mg/dL) da ajala i no madan yuqo i bo‘lib,
buy ak aoliya i buzilganligini ko‘ sa moqda. Bu siydik kislo asining o ganizmda
o‘planishiga olib keladi.
7. Umumiy oqsil a albumin
Ekspe imen al gu uhda umumiy oqsil (3.8 g/dL) a albumin (2.2 g/dL) pasaygan.
Bu esa jiga aoliya ining susayishi, oqsil sin ezining pasayishi a su unkali me abolik
zo‘ iqish bilan izohlanadi.
2- asm. Gema ologik analiza o a biokimyo iy analiza o
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 27
Xulosa
Tadqiqo na ijala iga ko‘ a, podag a kasalligi b oyle o uqla da qon
ko‘ sa kichla i o qali e a aniqlanishi mumkin. Siydik kislo asi, ALP a AST
ko‘ sa kichla ining oshishi, gema ologik ko‘ sa kichla ning esa pasayishi bu
kasallikning asosiy diagnos ik belgila i hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Abduqodi o , F., & Yusupo , T. (2019). B oyle jo'jala i a podag a kasalligi.
Hay ono dunyosi, 8(1), 22-28.
2. Shayxo , X., & Niyozo , B. (2023). Ozuqa iy balans a pa andala
saloma ligi. Ve e ina iya a hay onla saloma ligi ilmiy ju nali, 21(2), 11-17.
3. Ubaydullaye a, S., & Mi zae , J. (2021). Pa andachilikda podag a
kasalligini ahlil qilish a uni da olash usulla i. Ve e ina iya ibbiyo i 14(4), 56-63.
4. Dine , I. (2012). Clinical and mo phological in es iga ions on he incidence o
gou in b oile chickens. A ian Pa hology Jou nal, 41(5), 531–537.
5. Khan, C. M. (Ed.). (2010). The Me ck Ve e ina y Manual. 10 h Edi ion. Me ck
& Co., Inc.
6. Radi, Z. A. (2018). Gou in poul y: A e iew o causes and pa hogenesis.
Ve e ina y Pa hology Re iews, 55(2), 217–225.
7. Jo‘ aye , S. X., & Tu g‘uno , A. A. (2020). Ve e ina iya labo a o iya
diagnos ikasi asosla i. Toshken : O‘zbekis on Respublikasi Qishloq xo‘jaligi azi ligi
nash iyo i.
8. No ma o , B. A. (2018). Qishloq xo‘jalik hay onla ining qon ko‘ sa kichla i
a ula ning iziologik hola i. Sama qand: SamDU nash iyo i.
9. Qodi o , R. R., & Abdu ahmono , H. H. (2021). Pa andala da buy ak a
me abolik kasallikla . Qa shi: Qa DU ilmiy-naza iy ju nali, 2(15), 45–50.
