RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 28
UDK: 639.3(575.1)
O‘ZBEKISTON SHAROITIDA BALIQCHILIK SOHASI: AHAMIYATI,
DOLZARBLIGI VA RIVOJLANISH YO‘NALISHLARI
Yuldoshe X.T. b. . .d.
Sa a o X.A. . . .d. ka a ilmiy xodim
Ve e ina iya ilmiy- adqiqo ins i u i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17320348
Anno a siya
Ushbu maqolada O’zbekis on Respublikasida baliqchilikning i ojlanishi, uning
is iqbolla i, oxi gi yilla da baliqchilik yo’nalishi i oji uchun chiqa ilgan Qa o la
haqida ik -mulohazala yu i iladi. Qola e sa, maqola ma ni S a is ika agen ligi a
Qishloq xo’jaligi azi ligining hisobo la idan oydalangan holda ayyo langan.
Kali so‘zla : baliq, baliqchilik, xo‘jalik, impo , ekspo .
Аннотация
В данной статье рассматривается развитие рыбной отрасли в Республике
Узбекистан, её перспективы, а также обсуждаются Постановления, принятые в
последние годы для продвижения рыбоводства. Кроме того, материал статьи
подготовлен с использованием отчетов Агентства статистики и Министерства
сельского хозяйства.
Ключевые слова: рыба, рыболовство, экономика, импорт, экспорт.
Anno a ion
This a icle discusses he de elopmen o he ishe y sec o in he Republic o
Uzbekis an, i s p ospec s, and he ecen go e nmen esolu ions aimed a p omo ing
aquacul u e. Addi ionally, he con en is based on epo s om he S a is ics Agency
and he Minis y o Ag icul u e.
Keywo ds: ish, ishe ies, economy, impo , expo .
Ki ish. O‘zbekis on Respublikasi ichki su zaxi ala iga boy bo‘lib, baliqchilik
sohasining i ojlanishi mamlaka oziq-o qa xa sizligini a’minlash, aholini yuqo i
si a li oqsilli mahsulo la bilan a’minlash a yangi ish o‘ inla ini ya a ishda muhim
o‘ in u adi. Bugungi kunda baliqchilik O‘zbekis onda qishloq xo‘jaligining muhim
a moqla idan bi i si a ida ez su ’a la bilan i ojlanib bo moqda. Baliqchilik
xo‘jalikla i na aqa ichki bozo alabini qondi ish, balki ekspo salohiya ini oshi ishga
ham hissa qo‘shmoqda. Bu bo ada p eziden a hukuma da ajasidagi muhim a mon
a qa o la ishlab chiqilmoqda. Jumladan, muh a am yu boshimiz omonidan
chiqa ilgan 2017-yil 1-maydagi “Baliqchilik a mogʻini boshqa ish izimini
akomillash i ish cho a- adbi la i oʻgʻ isida”gi PQ-2939-sonli, 2028-yil 3- e aldagi
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 29
“2018 yilda baliq mahsulo la i e ish i ish hajmini oshi ish boʻyicha qoʻshimcha cho a-
adbi la oʻgʻ isida”gi PQ-3505-sonli, 2018-yil 6-ap eldagi “Baliqchilik a mogʻini
jadal i ojlan i ishga doi qoʻshimcha cho a- adbi la oʻgʻ isida”gi PQ-3657-sonli,
2018-yil 6-noyab dagi “Baliqchilik sohasini yanada i ojlan i ishga doi qoʻshimcha
cho a- adbi la oʻgʻ isida”gi PQ-4005-sonli, 2023-yil 18-a gus dagi “Baliqchilik
xo‘jaligi eh iyojla i uchun su ha zala idan oydalanish a ibi akomillash i ish hamda
baliq o lash a su bo‘yi u izimi maskanla ini i ojlan i ish cho a adbi la i
o‘g‘ isida”gi PQ-281-sonli P eziden Qa o la i, 2017-yil 7-a gus dagi “Tabiiy su
ha za uchas kala ini baliq o lash xoʻjalikla iga ija aga be ish a baliqchilikni
i ojlan i ish jamgʻa masini ashkil e ish cho a- adbi la i oʻgʻ isida”gi VM-593-sonli,
2017-yil 13-sen ab dagi “Baliqchilik a mogʻini kompleks i ojlan i ish cho a-
adbi la i oʻgʻ isida“gi VM-719-sonli Vazi la mahkamasining qa o la i buning
yo qin isbo i.
Ma zuning dolza bligi. O‘zbekis on Respublikasi Qishloq xo‘jaligi
azi ligining 2023-yilgi yillik hisobo i bo‘yicha 2023-yil hisobida Respubilkamizda
Cho achilik subyek la i soni jami 18 971 aga ye kazilgan bo‘lsa, shundan 5 317 a
baliqchilik subyek la i aoliya i yoʻlga qoʻyildi.
Baliqchilik a mogʻida 2023-yilda su bilan bogʻliq muammola ga qa amasdan,
o langan baliq miqdo i oʻ gan yilgidan 7,4 oizga koʻpayib, 198,9 ming onnani
ashkil e di (1- asm).
1- asm. O langan baliq, 2018-2023 y.
O‘zbekis on Respublikasi S a is ika agen ligi ma’lumo la iga ko‘ a o langan
baliqla ni hududla bo‘yicha ahlilini kuza adigan bo‘lsak Xo azm iloya i 32 ming
onna bilan eng yuqo i o‘ inda, 5 ming onna bilan Qashqada yo iloya i eng pas ki
o‘ inni egallab u ibdi (1-jad al).
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 30
1-jad al
Respublika miqyosida 2023-yil bo‘yicha o langan baliq miqdo i,
onna
1.
Qo aqalpog‘is on Respublikasi
12 146,6
2.
Andijon
21 149,7
3.
Buxo o
5 949,9
4.
Jizzax
15 853,4
5.
Qashqada yo
5 001,1
6.
Na oiy
14 556,7
7.
Namangan
15 564,6
8.
Sama qand
18 509,4
9.
Su xonda yo
6 807,5
10.
Si da yo
9 960,2
11.
Toshken
24 828,6
12.
Fa g‘ona
13 533,5
13.
Xo azm
32 022,0
O langan baliqning asosiy 49,6 oizi e me xoʻjalikla i omonidan, 45,2 oizi
baliq xoʻjaligi aoliya ini amalga oshi u chi qishloq xo‘jaligi ashkilo la i omonidan,
5,2 oizi dehqon a omo qa xo‘jalikla i omonidan ye ish i ilgan (2- asm).
2- asm. O langan baliq, ming onna
O langan baliqla ning aholi jon boshiga 5,4 kg dan oʻgʻ i keldi (3- asm).
In ensi usulda so uq su baliqla ini ( o el, losos, osyo ) ye ish i u chi xoʻjalikla
soni 20 aga ye kazildi a yillik oʻ acha 5 ming onna baliq ye ish i ilmoqda.
Baliqchilik xoʻjalikla ini cha oq baliqla i bilan oʻliq aʼminlash uchun 286 a
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 31
xoʻjalikla dagi 7,3 ming gek a ep oduk o ha zala ida 482 million dona baliq
cha oqla i ye ish i ish yoʻlga qoʻyildi.
3- asm. Aholi jon boshiga o‘g‘ i kelgan o langan baliq miqdo i, kg
Oʻzbekis onning geog a ik joylashu i a qu gʻoqchil iqlimi u ayli baliqchilik
xoʻjalikla i baliq ye ish i ishning in ensi usulini (60 oizdan o iq) qoʻllashni a zal
koʻ adi. Bu usul keng su esu sla idan oydalanishni alab qilmaydi, u a zon boʻlib,
in es i siyala ni ez qay a ish imkonini be adi. Mamlaka da doʻngpeshana baliq,
zogʻo abaliq, oq qay oq baliq, ilon boshi, laqqa baliq kabi mahalliy baliq u la idan
ashqa i, opik u la — A ika laqqa baligʻi, ilapiya, gulmohi, shuningdek, Sibi
bak a baligʻi ye ish i iladi.
Bunday i ojlanish o‘z na ba ida aholini si a li a pa hezbop baliq go‘sh iga
bo‘lgan alabini qondi ishda muhim ol o‘ynaydi. Baliq go‘sh i o‘zining yuqo i
biologik qiyma i, o‘liq qimma li oqsil, omega-3 yog‘ kislo ala i, i aminla (A, D, B
gu uhi) a mine alla ( os o , kalsiy, selen)ga boyligi bilan aj alib u adi. Shu sababli
baliq mahsulo la i sog‘lom o qa lanishning aj almas qismi bo‘lib, yu ak-qon omi
kasallikla i, semi ish a boshqa ko‘plab kasallikla ning oldini olishda a siya e iladi.
Baliq go‘sh ining hazm bo‘lishi oson, undagi oqsilla inson o ganizmi omonidan ez
o‘zlash i iladi. Bu, ayniqsa, bolala , qa iyala a kasallikdan keyingi iklanish
da idagi bemo la uchun juda muhimdi .
O‘zbekis onda baliqchilik asosan quyidagi usulla o qali i ojlan i ilmoqda:
ho uz (p udo) baliqchiligi, in ensi baliqchilik (sun’iy oziqlan i ish a kislo od bilan
a’minlash yo‘li bilan yuqo i zichlikda baliq ye ish i ish), koope a i a klas e
asosidagi baliq ye ish i ish izimla i. So‘nggi yilla da ak akul u a a in ensi
exnologiyala dan oydalanishga alohida e’ ibo qa a ilmoqda. Jumladan, issiq su li
(gid oponika asosidagi) basseynla da, polie ilen ha zala da, qishki issiqxonala a
yopiq su aylanish izimla ida baliq ye ish i ish yo‘lga qo‘yilmoqda. Bunday izimla
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 32
baliq ye ish i ish sama ado ligini oshi ish, su dan ejab- e gab oydalanish a yil bo‘yi
si a li mahsulo olish imkonini be adi hamda baliqchilikning qo‘shilgan qiyma
zanji idagi oizla ini pasay i ish imkoniya ini be adi. Baliqchilikning qo‘shilgan
qiyma zanji i 2012-yilda 45,5 oizga o‘g‘ i kelgan bo‘lsa, 2023-yilga kelib bu
ko‘ sa gich 7,4 oizga ushdi (4- asm).
4- asm. Baliqchilikning qo‘shilgan qiyma ining yillik o‘sishi, oizda
Baliqchilik sohasining dolza bligi O‘zbekis onda su esu sla idan oqilona
oydalanish, qishloq joyla da bandlikni oshi ish a ichki bozo ni a zon, o‘yimli oqsilli
mahsulo la bilan a’minlash kabi azi ala bilan chamba chas bog‘liqdi . Da la
omonidan soha i ojiga qa a ilgan qa o das u la , subsidiyala , k edi la a ilmiy-
adqiqo ishla i olib bo ilmoqda. Xususan, baliqchilikning yangi exnologiyala ini jo iy
e ish, baliq u la ini ko‘pay i ish, ula ni kasallikla dan himoya qilish bo‘yicha ilmiy
yondashu la kengayib bo moqda.
Hozi gi kunda baliq a baliq mahsulo la i ko‘p oq xo ijiy mamlaka la dan
impo qilinmoqda a bu aqamla yildan yilga sezila li da ajada o moqda (2-jad al).
2-jada al
№
Impo qilinayo gan baliq a baliq
mahsulo la i nomi
2022 yil
(ming AQSH
doll.)
2023 yil
(ming AQSH
doll.)
1.
Muzla ilgan baliq
13 457,5
15 385,3
2.
Yangi yoki so u ilgan, i ik baliq
1 904,9
2 493,2
3.
File
2 235,4
3 040,4
4.
Baliq a qisqichbaqasimonla dan ayyo
yoki konse alangan mahsulo la
552,8
1 084,7
5.
Qisqichbaqasimonla , molyuskala a
boshqa su umu qasizla i
243,2
297,1
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 33
Baliq a baliq mahsulo la i impo qilinayo gan mamlaka la ichida Rossiya
Fede a siyasi ye akchi o‘ inni egallab kelmoqda, bu bo oda Qozog‘is onning o‘ ni
o‘ gan yilning shu da iga nisba an pasayish kuza ilmoqda (3-jad al).
3-jad al
№
Baliq a baliq mahsulo la i impo i,
da la la kesimida
2022 yil
(ming AQSH
doll.)
2023 yil
(ming AQSH
doll.)
1.
Rossiya Fede a siyasi
5984,1
5739,1
2.
No egiya
3585,4
5276,2
3.
Ve nam
3196,8
5152,0
4.
Li a
2705,1
3138,9
5.
Bela us
134,8
866,3
6.
Qozog‘is on
477,2
284,5
Kelgusida O‘zbekis on baliqchilik sohasida na aqa ichki bozo , balki xalqa o
bozo uchun ham si a li baliq a baliq mahsulo la i ishlab chiqa ishni kengay i ishga
in ilmoqda. Bu esa mamlaka ning iq isodiy ba qa o ligi a aholining sog‘lom u mush
a zini a’minlashda muhim o‘ in u adi.
Xulosa
Baliqchilik sohasi aholini si a li, oydali, pa hezbop go‘sh bilan a’minlashdagi
o‘ ni juda ka a bo‘lib, baliqla ni u li yuqumli, yuqumsiz a pa azi a kasallikla dan
as agan holda i ojlan i ish muhum ahamiya kasb e adi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i huzu idagi S a is ika agen ligi 2020-
2023 yilla ahlili hisobo i. O‘zbekis on qishloq xo‘jaligi. Toshken 2024.
2. O‘zbekis on Qishloq xo‘jaligining yillik hisobo i. E ishgan na ijala , ahlilla
a endensiyala . Toshken 2023.
3. www.lex.uz
