VOLUME-3, ISSUE-10
28
MASSOFAVIY TA’LIMGA BO’LGAN MUNOSABATNI SHAKLLANTIRUVCHI OMILLAR
A ajano a Gulshoda Ik omjon qizi
Qo’qon Uni e si e i Andijon illiali
Maso a iy a’lim Psixologiya yo’nalishi 1-ku s alabasi
ele on:+998 90 768 86 92
Xalimjono Abduqunduz Rahimjon o’gli
“Kompyu e Injini ining a aqamli exnologiyala “ka ed asi o’qi u chisi
Qo’qon uni e si e i Andijon iliali
Email:[email p o ec ed]
Anno a siya:
Ushbu maqolada maso a iy a’lim a maso a iy a’limning qo’llash usulla i ya a ish
exnologiyala i a’lim soxala ida ashklillash i ish amoyilla i kel i ilgan hamda In o ma ika
anini o’ ga ish bo’yicha uslubiy qo’llanmala , unga egishli bo’lgan xulosala a na ijala
olingan.
Kali so’zla :
Maso adan o’qi ish, maso a iy a’lim, maso a iy a’lim exnologiyasi, in e aol me odla ,
in e aol exnologiyala
KIRISH
Maso adan o‘qi ish kunduzgi a mus aqil a’lim olish, shu bilan bi qa o da o‘qi ish
ja ayonida kompyu e a elekommunika siya exnologiyala iga asoslangan eng yaxshi oda dagi
a ino a sion (yangi zamona iy) o‘qi ish uslubla idan oydalanu chi a’lim olish u idi . Ma’lum
maqsadga qa a ilgan a nazo a qilib u iladigan jadal mus aqil ish maso adan o‘qi ish a’lim
ja ayonining asosini ashkil qiladi. Bunda o‘qu chi maxsus o‘qi ish osi ala i majmuiga a
o‘qi u chi bilan ele on, aks, oddiy poch a, elek on poch a o qali bog‘lanish imkoniya la iga ega
bo‘lgan holda o‘ziga qulay bo‘lgan joyda shaxsiy eja bo‘yicha o‘qiydi.
Masso a iy a’lim
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2022-yil 28-yan a dagi PF-60-son Fa moni
bilan asdiqlangan 2022 — 2026-yilla ga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekis onning a aqqiyo
s a egiyasini “Inson qad ini ulug‘lash a aol mahalla yili”da amalga oshi ishga oid da la
das u ida belgilangan azi ala ij osini a’minlash, shuningdek, axbo o -kommunika siya
exnologiyala i imkoniya la idan sohada sama ali oydalanish maqsadida Vazi la Mahkamasi
qa o qiladi:
1. Quyidagila ni naza da u u chi Oliy a’lim ashkilo la ida maso a iy a’limni ashkil
e ish a ibi o‘g‘ isidagi nizom ilo aga mu o iq asdiqlansin:
axbo o -kommunika siya exnologiyala idan oydalanish asosida alabaning u a
joyidan qa ’i naza , unga a’lim das u la ini o‘zlash i ish uchun imkoniya aqdim e ish;
VOLUME-3, ISSUE-10
29
Maso a iy a’lim shakli jo iy e ish mumkin bo‘lmagan bakala ia a’lim yo‘nalishla i
a magis a u a mu axassislikla ini Oliy a o‘ a maxsus a’lim azi ligi omonidan belgilash;
Maso a iy a’lim bo‘yicha qabul pa ame la ini da la oliy a’lim muassasala ida Oliy
a o‘ a maxsus a’lim azi ligi hamda Iq isodiy a aqqiyo a kambag‘allikni qisqa i ish
azi ligi bilan kelishilgan holda bo‘ysunu i bo‘yicha egishli azi lik (ido a), moliya iy
mus aqillik be ilgan da la oliy a’lim muassasala ida egishli oliy a’lim muassasasining Kuza u
kengashi, noda la oliy a’lim ashkilo la ida noda la oliy a’lim ashkilo i muassisi omonidan
belgilangan a ibda asdiqlash hamda a’lim ja ayonini o‘lo -kon ak asosida amalga oshi ish;
Maso a iy a’limning u la i
Maso a iy a’lim bi necha u la ga bo‘linadi: sinx on, asinx on a a alash
a’lim. Sinx on a’lim eal aq da o‘qi u chi a o‘qu chila ning onlayn uch ashu ini o‘z ichiga
oladi. Masalan, ideokon e ensiya o qali da sla sinx on a’limdi .
Asinx on a’lim o‘qu chila ning oldindan yozib olingan ma e ialla bilan mus aqil
ishlashini angla adi. Videoda sla , elek on ki obla a es la asinx on a’limning misolla idi . Bu
o‘qu chila ga o‘z ezligida o‘qish imkonini be adi.
A alash a’lim sinx on a asinx on usulla ni bi lash i adi. Masalan, o‘qu chila ha ada
bi ma a onlayn da sda ish i ok e ib, qolgan aq da mus aqil ishlaydi. Bu usul moslashu chanlik
a izimlilikni a’minlaydi.
Ha bi u o‘z a zallikla iga ega. Sinx on a’lim o‘za o muloqo ni kuchay i sa, asinx on
a’lim aq e kinligini be adi. Ta’lim muassasasi maqsadla iga qa ab usul anlaydi.
Maso a iy a’lim exnologiyala i
Maso a iy a’lim zamona iy exnologiyala ga ayanadi. Videoda sla , onlayn
pla o mala a mobil ilo ala o‘qu ja ayonini a’minlaydi. Bu osi ala o qali o‘qish
osonlashadi.
Bulu li exnologiyala ma e ialla ni saqlash a ulashishni qulaylash i adi. Talabala
is algan aq da da s ma e ialla iga ki a oladi. Bu mus aqil o‘ ganishni qo‘llab-qu a laydi.
Sun’iy in ellek o‘qu chila ga indi idual yondashu ya a adi. Pla o mala o‘ ganish
da ajasiga mos a siyala be adi. Bu bilimni chuqu lash i ishga yo dam be adi.
Vi ual a kengay i ilgan eallik da sla ni in e ak i qiladi. Talabala ma zula ni
amaliy ko‘ ib chiqish imkoniga ega bo‘ladi. Bu usulla o‘qu ja ayonini yanada qiziqa li qiladi.
Maso a iy a’limning a zallikla i
Maso a iy a’limning asosiy a zalligi uning moslashu chanligidi . O‘qu chila o‘z
aq la ini mus aqil ejalash i ib, is algan joydan o‘qishi mumkin. Bu ishlaydigan alabala
uchun qulaydi .
Maso a iy a’lim a’lim esu sla iga keng ki ish imkonini be adi. Onlayn pla o mala da
minglab ku sla a ma e ialla ma jud. Bu o‘qu chila ga xilma-xil bilim olishga yo dam be adi.
Maso a iy a’lim xa aja la ni kamay i adi. O‘qu chila anspo yoki yo o_=O‘qu chila
sayoha a u a joy xa aja la ni ejaydi. Shu sababli, maso a iy a’lim iq isodiy jiha dan oydali.
Maso a iy a’lim global a’limni i ojlan i adi. U u li mamlaka la dan alabala ni bi
pla o mada bi lash i adi. Bu xalqa o hamko likni kuchay i adi.
Maso adan o‘qi ish izimla i
Mamlaka imiz a’lim izimida sezila li o‘zga ishla o‘y be ayo gan bugungi kunda, u li
a’lim shaklla i qa o i ayniqsa, maso adan o‘qi ish keng qo‘llanilayo ganligi ham qu onchli hol.
VOLUME-3, ISSUE-10
30
Ko‘pchilik in е nе dan aqa gina yangilikla bilan anishish, axbo o qidi ish, elеk on
poch adan oydalanish yoki gap so ish uchun oydalanishi hech bi imizga si emas. In е nе ning
imkoniya la i kundan - kunga oshib bo moqda. Bunga misol qilib: maso adan o‘qi ish, elеk on
ku ubxonala , еlеmеdi sina, еlеmе ologiya, elеk on adbi ko lik, elеk on magazinla a
boshqa sohala ni ay ishimiz mumkin. Quyida biz ushbu еxnologiyala ning qisqacha, lеkin asosiy
bo‘lgan a si la ini kеl i amiz.
Bugungi kunda a aqqiyo juda еz i ojlanmoqda a o‘zga moqda. Dеya li ha daqiqada
sayyo amizning u li bu chakla ida o‘zga ishla , yangilanishla a ku ilmagan oqеa hodisala
sodi bo‘lmoqda. Ha bi kunimiz kuchli yangilik oqimi os ida kеchmoqda. Axbo o oqimi bizni
ha joyda, uyda, ishxona a ha oki a’ ilda ham a’qib e adi. Inson axbo o a’si idan holi no mal
aoliya yu i a olmaydi. Hayo ni anglash, uni o‘ ganish axbo o la ni yig‘ish a o‘zlash i ish o qali
kеchadi. Insonning bilimlilik da ajasi ham ma’lum da ichida shaxs omonidan o‘zlash i ilgan
axbo o la ning ko‘p yoki ozligi bilan bеlgilanadi.
Shuning uchun zamona iy bilimla sa i kеng yo‘l ochish a’limo ni akomillash i ishda
yangi axbo o еxnologiyala dan unumli oydalanish bugungi kunning alabiga aylandi, desak
mubolag’a bo‘lmaydi.
Vaholanki, a'lim izimida sеzila li o‘zga ishla o‘y bе moqda. Ta’lim izimida
maso adan o‘qi ish uslubi shaklla i qo‘llanilmoqda. Maso a iy a’lim uslubi bu si qi o‘qishning
yangi shakli a mus aqil o‘qishdi . Bu insonning mus aqil ik lash, hola ni baholash, xulosa a
basho a qilish qobiliya la ini i ojlan i adi.
Maso adan u ib yoki oda dagidek sin xonala ida a’lim olish - bu ko‘plab abi u iyen la ni
qiynayo gan sa ol. Ko‘pincha o‘qu chila maso a iy a’lim olishni anlashdan qo‘ qishadi,
chunki ula ushbu a’lim usulining ijobiy a salbiy omonla iga aniqlik ki i maydila . Aga siz
shu a ibda bilim olishni xohlasangiz, maso a iy bilim olishning a zallikla i a kamchilikla ini
ushunib olishingiz lozim.
Maso a iy a’lim bi qa o muhim a zallikla ga ega:
• moslashu chanlik: o‘qu chila o‘zla iga mos aq da a qulay joyda a’lim olishla i mumkin;
• maso a: o‘qu chila maso a jiha idan cheklanmaydila a yashash joyidan qa ’i naza , o‘qish
imkoniya iga egala ;
• ejamko lik: anspo xa aja la ini kamay i ish imkoniya i bo .
Maso a iy a’limdan naza iy bilimla qo‘shimcha kuch alab qilmaydi a o‘qu mashqla i bilan
uz iy bog‘langan holda o‘zlash i iladi. Naza iy a amaliy ko‘nikmala ni shakllan i ish
ma e ialla ni mun azam o‘ ganish a dinamik asosda audio a ideo media o qali inglash a
ak o lash mashqla i o qali amalga oshi iladi.
Maso a iy a’limning quyidagi shaklla i bo :
Cha da sla i — cha exnologiyala i yo damida olib bo iladigan o‘qu mashg‘ulo la i. Cha
da sla i sinx on a ishda o‘ kaziladi, ya’ni, ba cha ish i okchila bi aq ning o‘zida suhba ga
VOLUME-3, ISSUE-10
31
ki ish imkoniga ega. Maso a iy a’limdan oydalanadigan ko‘plab a’lim muassasala ida
o‘qi u chila a alabala uchun cha la ma jud.
In e ne ga-da sla — onlayn kon e ensiyala , semina la , biznes o‘yinla , labo a o iya ishla i,
maho a da sla i a boshqa u dagi o‘qi ish u la i elekommunika siya a in e ne a mog‘ining
boshqa unksiyala i yo damidagi maso a iy da sla ni o‘z ichiga oladi.
Veb-sin la uchun maxsus eb- o umla i — ma’lum bi ma zu bo‘yicha maxsus say la da
qoldi ilgan xaba la dan oydalangan holda oydalanu chi bilan ishlash shakli. Veb- o umla
cha sessiyala idan uzoq aq da omida (ko‘p kunlik) ishlash imkoniya i ma judligi, alabala
a o‘qi u chila o‘ asidagi o‘za o a’limda asinx onlik (bi aq da bi ga ishlay olmaslik)
xa ak e i bo ligiga ko‘ a a qlanadi.
Telekon e ensiya — elek on poch adan oydalangan holda ha ola yubo ish asosida
o‘ kaziladi.
Shuningdek, maso a iy a’limning o‘qu ma e ialla i hududla dagi poch ala ga yubo iladigan
shakli ham maj ud. Bunday izimning asosida " abiiy o‘ ganish ja ayoni" deb nomlangan
o‘qi ish usuli yo adi.
Maso a iy a’limning kamchilikla i
Maso a iy a’limning ba’zi kamchilikla i ham ma jud. O‘qu chila o‘z-o‘zini a ibga
solishda qiynalishi mumkin. Mus aqil o‘qish in izom alab qiladi.
Texnik muammola a’lim ja ayoniga xalaqi be ishi mumkin. In e ne aloqasi yoki
qu ilma nosozlikla i da s si a iga a’si qiladi. Bu muammo ayniqsa qishloq joyla da keng
a qalgan.
Maso a iy a’limda ij imoiy muloqo cheklangan. Talabala o‘qi u chi a sin doshla i
bilan kam muloqo qiladi. Bu ula ning ij imoiy ko‘nikmala iga a’si qilishi mumkin.
Maso a iy a’lim si a ini baholash qiyin bo‘lishi mumkin. Onlayn es la a azi ala
adola li baholanmasligi mumkin. Bu a’lim si a iga shubha uyg‘o adi.
Chalg‘ish eh imoli yuqo i. Yuzma-yuz muloqo qilish uchun o‘qi u chila a ku ilayo gan
opshi iqla haqida doimiy a ishda esla u chi ku sdoshla yo‘q. Aga alaba maso a iy o‘qi ish
ku sini mu a aqiya li yakunlamoqchi bo‘lsa, o‘zini g’ay a li a diqqa li qilishi ke ak;
Ta moqdan ay ilish. Onlayn bilim olishning eng ka a dushmani bu in e ne
p o ayde la ining sekin ishlashi yoki aloqa uzilib qolishi. Bu aziya da alabaning a’lim olishga
bo‘lgan in ilishi so‘nishi yoki asabiylashishiga olib keladi.
• In e ne ga ki ish imkoniya i: Ko‘pgina chekka hududla da si a li in e ne
ma jud emas. Bu maso a iy a'limga qo‘shilishni qiyinlash i adi a a'lim
olish imkoniya ini cheklaydi.
• Qimma jihozla : Kompyu e , planshe yoki sma on kabi exnologik
osi ala ko‘p oilala uchun moliya iy yuk bo‘lishi mumkin. Ayniqsa, ko‘p
bolali oilala da bi a qu ilma ye a li emas.
• Texnik bilimla ning ye ishmasligi: Ba'zi alabala a o‘qi u chila
VOLUME-3, ISSUE-10
32
exnologiyala dan oydalanishda ye a li bilim a ko‘nikmaga ega emasla .
Ij imoiy muloqo ning ye ishmasligi. An'ana iy a'lim o‘qu chila ga do‘s la i
a o‘qi u chila i bilan jonli muloqo qilish imkonini be adi. Maso a iy a'lim esa bu
imkoniya ni cheklaydi. Bu quyidagila ga olib kelishi mumkin:
• Mo i a siya pasayishi: O‘qu chila o‘zla ini a'lim ja ayonidan uzoq oq his
qilishi a da sla ga qiziqish yo‘qolishi mumkin.
• Jamoa iy ishlash ko‘nikmala ining i ojlanmasligi: Talabala gu uhda
ishlash a muhokama yu i ish imkoniya la idan mah um bo‘lishadi.
• Yolg‘izlik hissi: Ayniqsa yosh bolala uchun psixologik saloma likka a'si
ko‘ sa ishi mumkin.
O‘qu ja ayonini nazo a qilish qiyinchilikla i. Maso a iy a'limda
o‘qi u chi o‘qu chila ning bilim olish ja ayonini o‘liq nazo a qila olmaydi. Bu
quyidagi muammola ga olib keladi:
• Uyda chalg‘i u chi omilla : Talabala da s pay ida oila a'zola i, ele on yoki
boshqa chalg‘i u chi omilla bilan mashg‘ul bo‘lishi mumkin.
• Adola li baholash muammosi: Onlayn es la a im ihonla da omida
alabala mus aqil ishlamasligi eh imoli yuqo i.
• Da sga jalb qilish qiyinligi: Ayniqsa yosh o‘qu chila ni da sga jalb qilish
qiyinlashadi.
• Texnik nosozlikla . Maso a iy a'lim exnik nosozlikla u ayli ko‘pincha
qiyinchilikla ni kel i ib chiqa adi. Bu quyidagila ni o‘z ichiga oladi:
• In e ne aloqasining uzilishi: Pas si a li yoki ba qa o bo‘lmagan in e ne
sababli da sla o‘x ab qolishi mumkin.
• Kompyu e yoki das u iy a'mino dagi muammola : O‘qi u chila a
alabala das u iy xa olikla , pla o mala ning no o‘g‘ i ishlashi kabi exnik
muammola ga duch kelishadi.
O‘qi u chila ning moslashishdagi qiyinchilikla i. Maso a iy a'limda
mu a aqiya li ishlash uchun o‘qi u chila yangi ko‘nikmala ni o‘zlash i ishi za u :
Ko esponden lik a'limi.
Ko esponden lik a'limi. T'yu o la (Ta'lim be u chi) a a'lim olu chila o asidagi o'za o
aoliya o'lig'icha poch a o qali yozishmala osi asida o' adi. Bu usuldan hozi gi kunda deya li
oydalanilmaydi, lekin imkoniya i cheklangan o'qu chila ni sog'lom o'qu chila bilan bi galikda
o'qishini ashkil e ish maqsadida oydalanish maqsadga mu o iq.
Keysli o'qi ish.
Bu exnologiyada o'qu -me odik ma e ialla maxsus o'plam “keys” ko' inishida a'lim
olu chiga mus aqil o' ganish uchun be iladi a unga 'yu o omonidan aq i- aq i bilan
maslaha la be ib, o'zlash i ilgan bilim, ko'nikma a malakala belgilangan jad al asosida nazo a
qilib bo iladi. Tu iga qa ab 1 oydan 6 oygacha baja adigan keysla bo'lishi mumkin.
Tele izion o'qi ish.
Ta'lim ja ayonini ashkil qilish uchun adio anslya siya a moqla i a ele ideniening
qu a la i, imkoniya la i a esu s po en sialidan oydalanish o qali maso adan o'qi ish naza da
u iladi. Ta moqli o'qi ish.
Ta moqli exnologiya
Global a moq o qali a'lim olu chila ni o'qu -me odik ma e ialla bilan a'minlash hamda
u li xil in e aol aloqala osi asida 'yu o bilan a'lim olu chining o'za o o'qu aoliya ini ashkil
VOLUME-3, ISSUE-10
33
e ish o qali amalga oshi iladi. Bu bugungi kunda is iqboli po loq a i ojlanib bo ayo gan
maso a iy o'qi ish exnologiyasi hisoblanadi.
Bi inchi na ba da, Maso ali izimla da ishlash uchun mumkin qada shaxsiy komp'yu e
yoki Nou buk a In e ne za u .
Xulosa
Maso a iy a’lim zamona iy a’lim izimining muhim qismidi . U moslashu chanlik,
qulaylik a keng imkoniya la be adi. Maso a iy a’lim a’limni hamma uchun ochiq qiladi.
Maso a iy a’limni i ojlan i ish exnologiya a in izom alab qiladi. U a’lim si a ini
oshi ishga xizma qiladi. Maso a iy a’lim kelajakda yanada muhim bo‘ladi.
Ushbu maqola maso a iy a’limning mohiya i a ahamiya ini yo i di. Endi siz uning
u la i a a’limdagi o‘ nini yaxshi oq ushunasiz. Maso a iy a’limdan oydalanib, bilim oling
a i ojlaning.
Shunga qa amay, uni e si e ma'mu iya i a ilmiy xodimla omonidan akomillash i ish
a bi oz idoyilik alab e iladi. Aga ilo ala a pla o mala o'z imkoniya la idan o'liq
oydalanilsa, da sla ning sama ado ligi sezila li da ajada oshadi.
Foydalangan Adbiyo la
1. Akhmedo , B. A., Makhkamo a, M. U., Ayda o , E. B., Rizaye , O. B.
2.(2020). T ends in he use o he pedagogical clus e o imp o e he quali y o
in o ma ion echnology lessons. Экономика и социум, 12(79). Akhmedo , B. A.,
Majido , J. M., Na imbe o a, Z. A., Ku alo , Yu. A.
3.(2020). Ac i e, in e ac i e and dis ance o ms o he clus e me hod o
lea ning in de elopmen o highe educa ion. Экономика и социум, 12(79).
Akhmedo , B. A., Eshnaza o a, M. Yu., Rus amo , U. R., Xudoybe diye ,
4.R. F. (2020). Clus e me hod o using mobile applica ions in he educa ion
p ocess. Экономика и социум, 12(79).
5.Akhmedo , B. A., Kuchka o , Sh. F., (2020). CLUSTER METHODS OF
LEARNING ENGLISH USING INFORMATION TECHNOLOGY.
SCIENTIFIC PROGRESS, 1(2), 40-43.
6.Zamona iy axbo o exnologiyala i.Zahido a M.F
7.O’zbekis on Respublikasining “ a’lim o’g’ isidagi qonuni.”
O’zbekis on a aqqiyo ining poyde o i-T.sha q.Ahmedo a.A (2020).
