9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
MAKTAB YOSHIDAGI BOLALAR IJODIY FAOLIYATLARINING
RIVOJLANISHIDA INTEGRATSION MUSIQA DARSINING AHAMIYATI
Mualli : Rizaye a Fe uza Fa xod qizi 1
A iliya siya: Xalqa o No dik uni e si e i 2-bosqich magis an i 1
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17325979
ANNOTATSIYA
Mazku maqolada mak ab yoshidagi bolala ning ijodiy aoliya la ini shakllan i ish a
i ojlan i ishda in eg a sion yondashu asosida ashkil e ilgan musiqa da sla ining oʻ ni
ochib be ilgan. Tadqiqo da musiqa anining boshqa anla bilan uygʻunlashu i o qali
bolala da es e ik did, musiqiy sa odxonlik, emo sional sezgi lik a ijodiy ik lash kabi
kompe ensiyala ni i ojlan i ish imkoniya la i ahlil qilingan. Mualli in eg a sion musiqa
da sla i na aqa musiqiy koʻnikmala ni shakllan i ish, balki oʻqu chila da madaniy me osga
hu ma , jamoa iylik, a indi idual ijodiy i oda kabi ij imoiy-psixologik xususiya la ni
i ojlan i ishda muhim osi a ekanligini asoslab be adi. Maqola aj iba na ijala i, pedagogik
kuza ishla a ilgʻo xo ijiy amaliyo la ga ayangan holda yozilgan
.
Kali so‘zla : in eg a sion yondashu , musiqa da si, ijodiy aoliya , mak ab yoshidagi bolala ,
es e ik a biya, anla a o in eg a siya, musiqiy i ojlanish, emo sional in ellek .
Zamona iy a’lim ja ayonida oʻqu chila shaxsini ha omonlama i ojlan i ish,
ula ning ijodiy salohiya ini yuzaga chiqa ish eng muhim azi ala dan bi idi . Ayniqsa,
mak ab yoshidagi bolala da es e ik dunyoqa ash, musiqiy did a emo sional
sezu chanlikni i ojlan i ishda musiqa da sla i muhim ahamiya kasb e adi. Bugungi
kunda in eg a sion yondashu asosida ashkil e ilgan musiqa da sla i na aqa
oʻqu chining musiqiy i ojlanishiga, balki uning umumiy ijodiy aoliya iga ijobiy a’si
koʻ sa moqda.
Musiqa da sida oʻqu ja ayonini ashkil e ishda, a alo, oʻqi u chi hissiy
(psixologik) a mos e aga a’si oʻ kazishi ke ak. Yangi ma zuni za q bilan oʻ ishi,
,,oʻqi u chi-doʻs ”, ,,oʻqi u chi-hamko ” o mulasi o qali da sda ijodiy muhi ya a ish
eng sama ali yoʻldi . Da s yakuniga qada oʻqi u chi aqa gina oʻzi soʻzlashi,
oʻqu chila ni muloqo ga undamasligi aslo mumkin emas. Oʻqi u chi oʻzi be ayo gan
yangi ma’lumo ga oʻqu chila dan qoʻshimcha ma’lumo ham alab e ishi ke ak.
Chunki bugungi da oʻqu chila i uzluksiz in e ne a mogʻi o qali koʻplab
yangilikla dan xaba do boʻlib u adi. Hayo imizni musiqasiz asa u e olmaymiz.
Ammo beix iyo oʻz is akla imizga koʻ a ula ni anlaymiz. Masalan, bolala ni klassika
bilan anish i ish, ula da bu jan ga muhabba uygʻo ish a konse zalla ida inglash
mumkin boʻlgan musiqa ekanligini ushun i ish mumkin. Bunda klassik, pop, ok
jan la ining a kibiy qismini aks e i adigan asa la ni anlashimiz sama a be adi.
Ushbu uslubla yo damida bolala oʻzla ining uhiga yaqin i mla o qali mum oz
musiqa bilan anishadi.
1
1
BOSHLANG’ICH SINFLARDA MUSIQA MADANIYATI DARSLARIDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
As ano a Du dona Na oiy Da la Pedagogika Ins i u i “Musiqa a’limi” yo‘nalishi 3-ku s alabasi
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
Pedagogik aoliya ning maqsadi jamiya omonidan belgilanadi, ya’ni
pedagogik aoliya ning na ijasi jamiya man aa la i bilan bogʻliqdi . Pedagogik
aoliya a lodning ij imoiy uz iyligi (ke ma-ke ligi)ni aʼminlaydi. Pedagog oʻz aoliya i
maqsadini a unga e ishish yoʻlla ini aniq asa u qilishi hamda bu maqsadga
e ishish oʻqu chila uchun ham ahamiya li ekanligini ula ga angla a olishi za u .
Gyo e a’kidlaganidek: ,,Ishonch bilan gapi , ana shunda soz ham, inglo chila ni
mahliyo qilish ham oʻz-oʻzidan kela e adi”. Shunday qilib, pedagogik aoliya
maqsadining oʻziga xosligi oʻqi u chidan quyidagila ni alab qiladi:
- jamiya ning ij imoiy azi ala ini oʻla anglab, oʻz shaxsiga qabul qilishi. Jamiya
maqsadla ining ,,oʻsib”, uning pedagogik nuq ai naza iga aylanishi;
- muayyan ha aka a azi ala ga ijodiy yondashishi;
- oʻqu chila qiziqishla ini e’ ibo ga olish, ula ni pedagogik aoliya ning
belgilangan maqsadla iga aylan i ish.
In eg a sion yondashu ning mohiya i. In eg a sion yondashu — bu bi nech a
anla ni oʻza o bogʻliq holda, yagona maqsad sa i yoʻnal i ib, oʻqu chila da koʻp qi ali
kompe ensiyala ni shakllan i ishga xizma qilu chi pedagogik uslubdi . Musiqa
da sla ida adabiyo , as i iy san’a , a ix, geog a iya kabi anla bilan in eg a siya qilish
o qali oʻqu chila ma zula ni chuqu oq anglaydila a ula oʻz musiqiy aj ibasini
boshqa anla bilan bogʻlab, ijodiy i odalay boshlaydila .
Mak ab yoshidagi bolala ning xususiya la i. Mak ab yoshidagi bolala (7–11 yosh)
emo sional jiha dan aol, ob azli ik lash kuchli boʻlgan, eshi ish a asa u qilish
imkoniya la i yuqo i boʻlgan shaxsla hisoblanadi. Bu yoshda musiqiy ma e ialla
o qali ula ni oʻ ganishga, ob az ya a ishga a ijodiy i odalashga yoʻnal i ish ka a
sama ala be adi. Aynan in eg a sion da sla ushbu yoshdagi bolala ning
qiziqishla ini uygʻo adi, yangi gʻoyala ni mus aqil ya a ishga undaydi.
Ijodiy aoliya ni i ojlan i ishda musiqa da sining oʻ ni
Musiqa da sla i o qali oʻqu chila quyidagi yoʻnalishla da ijodiy aoliya olib
bo adila :
• Musiqiy imp o iza siya: bolala musiqa asbobla ida e kin imp o iza siya qilish
o qali oʻz ik ini i odalaydi.
• Qoʻshiq ijodi: oʻzla i she’ yozish, unga mos ohang anlash yoki ya a ish o qali
musiqiy kompozi siyala ya a adila .
• Ha aka li aoliya : aqs, i mik ha aka la o qali musiqiy ob azni jonlan i ish,
oʻziga xos sahna chiqishla ini ayyo lash.
• Fanla a o loyihala : musiqa bilan bogʻliq ilmiy-ijodiy ishla , sahna koʻ inishla i
yoki in eg a sion loyiha ishla ini amalga oshi ish.
Ilgʻo aj ibala asosida xulosala
Tadqiqo la shuni koʻ sa adiki, in eg a sion musiqa da sla i o qali oʻqu chila :
• musiqiy madaniya ga chuqu oq ki ib bo adila ;
• oʻz ik la ini e kin a es e ik i odalashni oʻ ganadila ;
• boshqa anla ga nisba an ham qiziqishi o adi;
• ijodiy ik lash, muammoni hal qilish, es e ik baholash kabi koʻnikmala ga ega
boʻladila .
Xususan, aj iba da sla i asosida aniqlanishicha, in eg a siyalashgan musiqa
da sla ida qa nashgan oʻqu chila ning 78 oizi ijodiy aoliya ga aol oq jalb boʻlgan.
Musiqaning madaniy hayo da u gan oʻ ni muhim boʻlib, musiqiy aʼlim
a biyani amalga oshi ishda uning bosh maqsad a azi ala ini oʻliq anglab
mashgʻulo la ni sama ali ashkil e ish, oʻqi u chining dolza b azi ala idandi . Musiqa
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
pedagogikasi, uslubiy a moddiy aʼmino , musiqa olklo i, iq ido i cheklangan
bolala , o islik qilish, spe si ik xususiya la , a alash da s, aol, emo sional aʼsi , uhiy
aʼsi , aʼlim- a biya kon sep siyasi, pedagogik a akku egasi, badiiy eh iyoj, badiiy
baholash, kuyning oʻzga mas a oʻzga u chan qay a ilishi, no aga qa ab kuylash.
Musiqa madaniya i oʻqu p edme i oʻqu chila ning maʼna iy, badiiy a axloqiy
madaniya ini shakllan i ishga, milliy gʻu u a a anpa a lik a biyasini amalga
oshi ishga maho a , na osa , badiiy didni oʻs i ishga, ik doi asini kengay i ishga,
mus aqillik a ashabbusko likni a biyalashga xizma qiladi. Musiqa madaniya i
oʻqu ani umumiy aʼlim mak abla ida oʻqi iladigan ba cha oʻqu anla i, jumladan
adabiyo , as i iy sanʼa , jismoniy a biya, mehna a boshqa anla bilan bogʻlanadi.
Hozi gi zamon musiqa muallimi yuksak madaniya li, oʻz kasbiga cheksiz
sadoqa , ilgʻo pedagogik a akku egasi boʻlmogʻi lozim. U oʻzining uzluksiz kasbiy
madaniy i ojlan i ish qobiliya iga ega boʻlishi sha . U musiqa, na osa , pedagogika
a psixologiya- iziologiya anla idan, xususan, musiqa oʻqi ish uslubiyo idan
kompleks a zda chuqu bilim a malakala egasi boʻlmogʻi da ko . Ayniqsa, musiqa
oʻqi u chisi ix isosida za u meʼyo da cholgʻuchilik, xonandalik, xo di ije ligi a
musiqa naza iyo chiligi si a la i mujassam boʻlmogʻi lozim. U milliy musiqa hamda
oʻzbek adabiy ilini mukammal bilmogʻi, umumbasha iy musiqa madaniya idan,
kundalik musiqiy-madaniy hayo dan oqi boʻlishi sha . Musiqa muallimi pedagogik
muloqo us asi boʻlishi, ha qanday aziya da ham pedagogik aʼsi usulla idan
unumli oydalanish qobiliya iga ega boʻlmogʻi lozim.
2
Oʻqi u chining yuksak pedagogik maho a i, bilim da ajasi shubhasiz a`lim–
a biyaning muhim omilla idan bi idi . Pedagogik maho a i yuqo i, aj ibali
o`qi u chi da sni shunchaki bayon qilib be maydi. Buni musiqa da sla i misolida
izohlaydigan bo`lsak, o`qi u chi a alo o`zining so`z maho a i, cholg`u asbobida
chalish, qo`shiq kuylash, u li ko` gazmali, exnik osi ala dan oydalanishi da sni
qiziqa li a mazmunli kechishida ka a ol o`ynaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Sh.M.Mi ziyoye . Buyuk kelajagimizni ma d a oliyjanob xalqimiz bilan qu aylik. –
T.: “Oʻzbekis on”, 2017.
2. Ishmuxamedo R.J. Inno a sion exnologiyala yo damida a’lim sama ado ligini
oshi ish yoʻlla i. T.2004.
3. .L.B.Umu zoqo a “Роль музыкального образования развитии личности” 2022.
4.
Ab alo a M, Soliye a D. Musiqa. Oʻqi u chila uchun me odik qoʻllanma. Toshken ,
Gʻ. Gʻulom nomidagi nash iyo – ma baa ijodiy uyi, 2008 – yil.
5. Qo aboye U. Oʻzbek xalq oʻyinla i. – Toshken , “San’a ” – 2001-yil.
6. Qodi o R.Boshlangʻich mak abda koʻp o ozli kuylash. – Toshken , “Gʻ. Gʻulom.”
Nomidagi adabiyo a san’a nashi yo i, 1997-yil.
7. Ak ashina O.A. Методика музыкального воспитания в школе. Москва,
Просвешение, 1983-yil.
8. Гулов, С. Н. (2018). РОЛЬ ЛИДЕРА НАЦИИ В РАЗВИТИИ ЭЛЕКТРОННЫХ
СРЕДСТВ МАССОВОЙ ИНФОРМАЦИИ. Вестник Таджикского
национального университета. Серия филологических наук, (2), 256-259.
2
UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA MUSIQA MADANIYATI DARSLARINI TASHKIL ETISHNING ASOSIY SHAKLLARI Sad i din
Niyozi ich Gulo Buxo o da la uni e si e i San’a shunoslik akul e i Musiqa a’limi ka ed asi o’qi u chisi s.n.gulo @buxdu.uz,
«SCIENTIFIC PROGRESS» Scien i ic Jou nal ISSN: 2181-1601 ///// Volume: 1, ISSUE: 5
