Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
135
O’zbekis onda xizma ko’ sa ish sohala ining aholi a a onligi a iq isodiy
o’sishdagi oli
Tu sinbaye Azizbek Nabijon o’g’li
Iq isodiyo yo’nalishi alabasi Namangan da la uni e si e i Namangan, O’zbekis on
h ps://o cid.o g/0009-0009-5300-9934
Anno a siya: Mazku maqolada O’zbekis ondagi xizma ko’ sa ish sohala ining
iq isodiy o’sishga, aholining bandligiga a ula ning a o onlikka e ishishidagi
ahamiya i ko’ ib chiqilgan. Mamlaka da xizma ko’ sa ish sohala ining i ojlanishi o’z
na ba ida aholining a o onligi a iq isodiy i ojlanishga sabab bo’ladi. Hamda
xizma la sohasini sama ali i ojlan i ishning o’ziga xos xususiya la i adqiq e ilgan.
Kali so’zla : Aholi bandligi, iq isodiy o’sish, aholi da omadla i, u izm, xizma
ko’ sa ish sohala i a aholi a o onligi.
Anno a ion: This a icle examines he impo ance o se ices in Uzbekis an in
achie ing economic g ow h, employmen o he popula ion and hei well-being. The
de elopmen o se ice sec o s in he coun y in u n causes he well-being o he
popula ion and economic de elopmen . As well as he speci ics o he e ec i e
de elopmen o he se ices sec o a e s udied.
Keywo ds: Popula ion employmen , economic g ow h, popula ion income, ou ism,
se ice indus ies and popula ion wel a e.
Аннотация: В данной статье рассматривается значение сфер услуг в
Узбекистане для экономического роста, занятости населения и их достижения
благосостояния. Развитие сферы услуг в стране, в свою очередь, способствует
благосостоянию населения и экономическому развитию. Исследованы
особенности эффективного развития сферы услуг.
Ключевые слова: занятость, экономический рост, доходы населения, туризм,
секторы услуг и благосостояние населения.
Ki ish
Hozi gi s a is ik ma’lumo la ga e’ ibo be adigan bo’lsak, O’zbekis on aholisi yiliga
o’ acha 2% dan o’sib kelmoqda. Bunday hola mamlaka da ya a ilayo gan o a a
xizma la ga nisba an is’ emolni oshishiga olib keladi. Aholining eh iyojla ini
maksimal da ajada qondi ish a hayo a o onligini oshi ishda xizma la sohasi
muhim ahamiya kasb e ishini a’kidlashmiz da ko .
Hozi gi aqoba li muhi sha oi ida xizma ko’ sa u chi ko xona yoki i mala ning
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
136
ba qa o i ojlanishi a ula ning aholi is’ emolini qondi ish maqsadida ya a ayo gan
moddiy ko’ inishdagi xizma la i ya’ni mahsulo la ini si a ini a miqdo ini doimiy bi
xil da ajada ushlab qolishlik hozi da asosiy muammola dan bi i hisoblanib kelmoqda.
Hozi gi aq da bu muammola ni hal e ishga a aholining a o onligini oshishi ish
ko’plab amaliy ishla olib bo ilmoqda.
Shuningdek, xizma ko’ sa ish ko xonla i aoliya ining sama ado ligini oshi ish,
ya a ilayo gan moddiy ne’ma la si a i, mehna ja ayonla i in ensi ligi a mehna
unumdo ligini oshi ish hamda is e’molchila ning alab a eh iyojla ini o’liq oq
qondi ish bilan bog’liq masalala hozi da bu sohada amalga oshi ilishi ke ak bo’lgan
asosiy azi ala dan bi i hisoblanmoqda.
ADABIYOTLAR SHARHI
Xizma ko’ sa ish sohala ini i ojlan i ishga oid naza iy ik la ni a sohaning ij imoiy-
iq isodiy ahamiya ini mahaliy a xo ijiy olimla : A. Ma shall, F. Ko le Kos yuko skiy
Y, Ko o a L.R, M.Po e , J. Hampelman D.M.Keyns, Abdu ahmano K, S.S
G’ulomo la ning o’z maqolala i a o’ ganishla i na ijasida chiqa ga gan xulosala ida
ko’ ishimiz mumkin.
TADQIQOT METODLARI
Maqolada ilmiy abs aksiyalash, sin ez usulla i shu bilan b igalikda qiyosiy a s a is ik
ahlilla dan oydalanilgan.
TAHLIL VA NATIJALAR
Hozi gi aq da, mamlaka imizning iq isodiyo ini i ojlan i ish uchun iq isodiyo ning
ha bi a moqla ida isloho la olib bo ilmoqda shu jumladan, xizma ko’ sa ish
sohala ini yanada kuchay i ish uchun ko’plab cho a a adbi la olib bo ilmoqda.
O’zbekis on Respublikasi P eziden i Sh . Mi ziyoye xizma ko’ sa ish sohala ining
keng qam o ligi, u na aqa iq isodiyo da balki, aholi hayo ida muhim o’ in u ish, bu
sohada yangi ish o’ inla ini kam xa aja la bilan a ez mudda da ashkil e a olish a
aholi da omadla ining eal o’sishiga e isha olishligimiz haqida a’kidlab o’ dila .
O’zbekis onda xizma la ko’ s a ish sohasini 2021-2023-yilla ga mo’ljallangan das u
asosida 2021-yilda xizma la ko’ sa ish xajmini 20%ga oshi ishga e ishildi. Shu bilan
bi galikda, 2022-yilda xizma ko’ sa ish sohala ini yaxshilagan a u li yangicha
yondashu la ni amalga oshi gan holda xizma la hajmini 1,5 ba a a ga oshi ildi a 1.5
mln yangi ish o’ inla ini ya a ish imkoniya la i paydo bo’ldi.
Xizma ko’ sa ish sohasi sohala ichida o’ziga xosligi bilan aj alib u adi. Buning
asosiy sababi shundaki, xizma ko’ sa u chi ko xonala a ashkilo la a xizma
ko’ sa u chi ishchi a xodimla aholining moddiy, ma’na iy a ij imoiy eh iyojla ini
ka a qismini qondi adi.
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
137
Xizma ko’ sa ish sohasiga aniq be ilgan a’ i ma jud bo’lmagani uchun iq isodchi
olimla omonidan u licha a’ i la be ilgan.
Ame ikalik iq isodchi olim Flipp Ko le “Xizma - bi omon boshqasiga akli qilishi
mumkin bo’lgan a asosan nomoddiy bo’lgan ha qanday adbi yoki oyda a ula
hech na saga egalik qilishga olib kelmaydi. Xizma la ni ishlab chiqa ish o a bilan
moddiy shaklga bog’liq bo’lishi yoki bo’lmaslig mumkin”, - deb a i be gan.
M. Po e a J. Happelmanning xizma ko’ sa ish sohala i hozi da ya ilgan aqilli
exnologiyala a’si i os ida “… yangi xizma la , yangi a moqla a yangi azi ala
paydo bo’ladi a bu ko’p oq insonla ga iq isodiyo da o’z o’ nini opishga yo dam
be adi “,- deb o’z qa ashla ini qayd e ishgan
1
.
Xizma ko’ sa ayo gan sanoa a ko xonala ilg’o an- exnika yu uqla i asosida
ya a ilayo gan exnologiyala a’si ida ishlab chiqa ayo gan o a a xizma la
miqdo ini yanada oshi ishga shu bilan bilan bi galikda ko xonada mehna
unumdo ligini oshi ilishiga ham e ishiladi. Buning na ijasida ko’plab yangi ish
o’ inla ini ya a ish imkoniya la i paydo bo’ladi.
Bizning ik imizcha, “Xizma bu jamiya a’zola ining, ya’ni, xizma ko’ sa u chi
xodimla a is e’molchila o’ asidagi iq isodiy munosaba ushuniladiki, bunda
bi inchi omon ikkinchi omonning ma’na iy, ij imoiy eh iyojla i hamda is e’moli
qondi ish maqsadida amalga oshi adigan mehna aoliya i asosida paydo bo’ladigan
iq isodiy munosaba di ”.
Xizma ko’ sa ish sohala i is e’molchila ning cheksiz eh iyojla ini qondi ish
maqsadida baja ilayo gan aoliya u la ining majmuasidan ibo a ekaligini ko’ ishimiz
mumkin.
1- asm.
Xizma la ning asni iy belgila i bo’yicha gu uhla i
2
1
Портер М., Хаппелманн Дж. Указ. соч. – С. 93
2
B.A. Ismailo , Xizma ko’ sa ish sohasi i ojlanishining ij imoiy-iq isodiy ahamiya i a amoyilla i.
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
138
Yuqo ida ay ib o’ ilgan xizma la ning belgila iga qo’shimcha a ishda AKT sohasini
qo’shishimiz ke ak. Hozi gi exnologik i ojlangan zamonda, axbo o -
kommunika siya exnologiyala sohasiga bo’lgan alab hozi da keskinlik bilan o’sib
bo moqda. Bu sohada ko’plab xizma la ya a ilmoqda, shunga qa amay bu sohada
ya a ilayo gan xizma la ga alab o’sib bo moqda. Hozi da millionlab yangi ish
o’ inla ini paydo bo’lishiga olib kelmoqda. 2015-yil O’zbekis onda AKT sohasida 33,4
ming kishi ishlagan bo’lsa, 2021-yilda bu ko’ sa kich 53,8mingga ye di. O’sish su ’a i
161%ni ko’ sa moqda
3
.
Xizma ko’ sa ish sohala ini i ojlanishi iq isodiyo ni i ojlanishiga shu bilan
bi galikda, jamiya da yasho chi insonla ning is e’mol qu a ini ham ijobiy o’sishiga
a’si ko’ sa adi. Bozo iq isodiyo i sha oi ida aholining a o onligini oshi ish eng
ka a azi a hisoblanadi. Aholining a o onligini oshi ish maqsadida ula ga is e’mol
xizma la i hamda ij imoiy xizma la aqdim e ilmoqda.
Ri ojlangan mamlaka la ning YaIM mahsulo ga e’ ibo be adigan bo’lsak, xizma
sohala i bu da la la ning YaIMning eng ka a ulushini ashkil qiladi. Bu ko’ sa kich
i ojlangan mamlaka la da 75 %ni i ojlanayo gan mamlaka la da esa 55% ni ashkil
e moqda. Ri ojlanayo gan mamlaka la da xizma ko’ sa ish sohasida band bo’lgan
aholi soni 45%ye di.
3
AKT sohasining i oji O‘zbekis ondagi ishsizlik da ajasiga qanday a’si ko‘ sa adi.
Ekspe ik i
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
139
2023-yilning yan a -iyun oyla i yakunla iga ko’ a, O’zbekis onning yalpi ichki
mahsulo ida xizm la ulushi 44.1% dan 47,1% ga o’sdi. Hozi da mamlaka imida
aoliya yu i ayo gan ko xonala ning 70.4%i xizma la ya a ish aoliya i bilan
shug’ullanayo gan bo’lsa, aholining 55% dan o iq oq qismi shu sohada aoliya
ko’ sa moqda.
2- asm
Xizma la sohasining asosiy ko’ sa kichla i
4
Yuqo idagi g a a xizma la hajmini yilla mobaynida o’zga ish endensiyala ini
ko’ sa ib be moqda. Xizma la hajmi 2023-yilda 2019-yilga nisba an deya li 3 ma aga
o’sgan. 2023-yilda xizma la hajmi 18.2 % ga o’sgan keyingi yilla da ham xizma la
hajmini o’sishini p ognoz qilinmoqda.
Hozi da xizma sohasini i ojlan i ish uchun hukuma imiz omonidan u li xil im iyozli
k edi la a subsiydala be ilmoqda. Shuningdek, moliya, anspo , qu ilish,
u izm,AKT xizm ala i jadallik bilan i ojlanmoqda a ula ning hajmi yil sayin o ib
bo moqda shuningdek aqoba na ijasida ha xizma ko sa u chi subyek la omonidan
xizma la si a i ham oshib bo moqda bu esa o’z na ba ida aholining a o on yashashi
uchun xizma qilmoqda.
Xulosa
Hozi gi bozo muhi i sha oi ida, ya a ilayo gan o a a xizma la ga bo’lgan alabni,
aholining eh iyojla ini o’ ganishimiz na ijasida aniqlay olamiz. Ya’ni, aholi ko’p alab
qilayo gan xizma la hamda o a la ni ishlab chiqa ishimiz a ya a ishimiz na aqa uni
ya ayo gan subyek la uchun ko’p oq oyda olishiga balki is e’molchila ning
eh iyojla ini qondi ish imkonini be adi a shu bilan bi galikda yanada ko’p oq ish
4
Manba: da yo.uz say i
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
140
o’ inla ini ya a ilishiga imkon be adi.
Kichik biznes a xususiy adbi ko likni i ojlan i ish bozo da ya a ilgan o a
xizma la ulushini oshishiga olib keladi. Bu esa ko’plab ma jud bo’lgan iq isodiy
muammola ni yumsha ishga yo dam be adi. Ayniqsa, aholining bandlilik da ajasi a
a o onligi oshadi.
Ya a ilayo gan o a a xizma la ning a unga ke gan xa aja la ni oshi magan holda
si a i oshi ishimiz bu o a a xizma la ga bo’lgan alabni o’sishiga olib keladi hamda
bu xizma ko’ sa u chi ko xona yoki shaxsla ning bozo da qolgan aqoba chila idan
us un bo’lishligini a’minlaydi.
In a uzilmala ni yaxshilash, madaniy ho diq chiqa u chi maskanla soni oshi ish a
a ixiy obidala ni as ab-a aylash o qali na aqa ichki balki, che el mamlaka la idan
ham ki ib kelu chi u is la oqimini o’s i ish imkoniya i paydo bo’ladi. Buning
na ijasida ya a ilgan o a a xizma la ga nisba an is e’mol oshadi.Bu esa
mamlaka imizning YaIM hajmi o’shiga hamda iq isodiyo imizning ba qa o lashiga
u ki boladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1. F.Ko le . Основы маркетинга. Qo’llanma, 2007, 597
2. B.A. Ismailo Xizma ko’ sa ish sohasi i ojlanishining ij imoiy-iq isodiy
ahamiya i a amoyilla i. Maqola.Oila, xo in-qizla a ij imoiy hayo 4/2022 81-94
be la . ISSN 9874-4126
3. O'zbekis on Respublikasi P eziden i Sha ka Mi ziyoye ning Oliy Majlisga
Mu ojaa nomasi. Xalq so'zi, 2020 yil 30 dekab , № 276
4. Портер М., Хаппелманн Дж. Указ. соч. – С. 93
5. Капелюшников Р. И. Технологический прогресс пожиратель рабочих
мест?/ Р. И. Капелюшников // Вопросы экономики. 2017. № 11. С. 116.
6. Xizma ko’ sa ish sohasini i ojlan i ish bo’yichaqo’shimcha cho a adbi la .
22.04 .2021 edio selek h ps://p esiden .uz/oz/lis s/ iew/4300
7. Wo ld bank g oup.
h ps://www.wo ldbank.o g/en/coun y/uzbekis an/o e iew
8. Xizma ko’ sa ish sohasini i ojlan i ish bo’yichaqo’shimcha cho a adbi la .
22.04 .2021 edio selek h ps://p esiden .uz/oz/lis s/ iew/4300
9. Manba: s a .uz. 2023
10. Manba: da yo.uz in e ne say i. h ps://da yo.uz/2023/09/28
