№10№10
ok yab ok yab
20252025
Elek on nash ,
159 sahi a, ok yab , 2025-yil.
Bosh muha i :
Zoki o a Nodi a Kalanda o na, iq isodiyo anla i dok o i, DSc, p o esso
Bosh muha i o‘ inbosa i:
Shaka o Za a G‘a o o ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i, PhD, do sen
Tah i hay’a i:
Abdu aхmano Kalanda Xodjaye ich, O‘z FA akademigi, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Sha ipo Kong a bay A ezimbe o ich, exnika anla i dok o i, p o esso
Maxkamo Bax iyo Shux a o ich, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Abdu axmano a Gulno a Kalanda o na, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Shauma o Said Sana o ich, exnika anla i dok o i, p o esso
Tu aye Bahodi Xa amo ich, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Nasimo Dilmu od Abdulloye ich, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Allaye a Gulchex a Jalgaso na, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
A abo Nu ali U alo ich, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Maxmudo Odiljon Xolmi zaye ich, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Xam aye a Sayyo a Nasimo na, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Bobonaza o a Jamila Xolmu odo na, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
I ma o a Aziza Bax omo na, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Bo‘ aboye Mahammadjon To‘ychiye ich, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Shamshiye a Na gizaxon Nosi xuja kizi, iq isodiyo anla i dok o i, p o esso ,
Xolmuxamedo Muhsinjon Mu odullaye ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Xodjaye a Nodi axon Abdu ashido na, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Amano O abek Amankulo ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Toxi o Jaloliddin Ochil o‘g‘li, exnika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Qu bono Samanda Pula o ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Zik iyoye Aziz Sadulloye ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Tabaye Azama Za ipbaye ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Sxay Lana Aleksand o na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Ismoilo a Gulno a Fayzullaye na, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Djumaniyazo Um bek Ilxamo ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Kasimo a Na giza Sabi djano na, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Kalano a Moxigul Bax i dino na, do sen
Ashu zoda Luiza Mux a o na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Sha ipo Sa do Begmaxma o‘g‘li, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Sha ipo Bo i ali Roxa aliye ich, iq isodiyo anla i nomzodi, p o esso
Tu suno Ulug‘bek Sa i oldiye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), do sen
Bauye dino Maji Janizaqo ich, Toshken da la iq isodiyo uni e si e i do sen i, PhD
Bo i o Bozo bek Musu mon o‘g‘li, Texnika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Sul ono Sha ka jon Abdullaye ich, Kimyo anla i dok o i, (DSc)
Joʻ ae a Maloha Muhammado na, ilologiya anla i dok o i (DSc), p o esso .
05.01.00 – Axbo o exnologiyala i, boshqa u a kompyu e
g a ikasi
05.01.01 – Muhandislik geome iyasi a kompyu e g a ikasi.
Audio a ideo exnologiyala i
05.01.02 – Tizimli ahlil, boshqa u a axbo o ni qay a ishlash
05.01.03 – In o ma ikaning naza iy asosla i
05.01.04 – Hisoblash mashinala i, majmuala i a kompyu e
a moqla ining ma ema ik a das u iy a’mino i
05.01.05 – Axbo o la ni himoyalash usulla i a izimla i. Axbo o
xa sizligi
05.01.06 – Hisoblash exnikasi a boshqa u izimla ining
elemen la i a qu ilmala i
05.01.07 – Ma ema ik modellash i ish
05.01.11 – Raqamli exnologiyala a sun’iy in ellek
05.02.00 – Mashinasozlik a mashinashunoslik
05.02.08 – Ye us i majmuala i a uchish appa a la i
05.03.02 – Me ologiya a me ologiya a’mino i
05.04.01 – Telekommunikasiya a kompyu e izimla i,
elekommunikasiya a moqla i a qu ilmala i.
Axbo o la ni aqsimlash
05.05.03 – Yo ugʻlik exnikasi. Maxsus yo i ish exnologiyasi
05.05.05 – Issiqlik exnikasining naza iy asosla i
05.05.06 – Qay a iklanadigan ene giya u la i asosidagi ene giya
qu ilmala i
05.06.01 – Toʻqimachilik a yengil sanoa ishlab chiqa ishla i
ma e ialshunosligi
05.08.03 – Temi yoʻl anspo ini ishla ish
05.09.01 – Qu ilish kons uksiyala i, bino a inshoo la
05.09.04 – Su a’mino i. Kanaliza siya. Su ha zala ini
muho azalo chi qu ilish izimla i
10.00.06 – Qiyosiy adabiyo shunoslik, chog‘ish i ma ilshunoslik
a a jimashunoslik
10.00.04 – Ye opa, Ame ika a A s aliya xalqla i ili a adabiyo i
08.00.01 – Iq isodiyo naza iyasi
08.00.02 – Mak oiq isodiyo
08.00.03 – Sanoa iq isodiyo i
08.00.04 – Qishloq xo‘jaligi iq isodiyo i
08.00.05 – Xizma ko‘ sa ish a moqla i iq isodiyo i
08.00.06 – Ekonome ika a s a is ika
08.00.07 – Moliya, pul muomalasi a k edi
08.00.08 – Buxgal e iya hisobi, iq isodiy ahlil a audi
08.00.09 – Jahon iq isodiyo i
08.00.10 – Demog a iya. Mehna iq isodiyo i
08.00.11 – Ma ke ing
08.00.12 – Min aqa iy iq isodiyo
08.00.13 – Menejmen
08.00.14 – Iq isodiyo da axbo o izimla i a exnologiyala i
08.00.15 – Tadbi ko lik a kichik biznes iq isodiyo i
08.00.16 – Raqamli iq isodiyo a xalqa o aqamli in eg a siya
08.00.17 – Tu izm a mehmonxona aoliya i
Maʼlumo uchun, ОАК
Rayosa ining 2024-yil 28-a gus dagi 360/5-son qa o i
bilan “Disse a siyala asosiy ilmiy na ijala ini chop
e ishga a siya e ilgan milliy ilmiy nash la o‘yxa i”ga
exnika a iq isodiyo anla i bo‘yicha “Muhandislik a
iq isodiyo ” ju nali o‘yxa ga ki i ilgan.
Muassis: “Tadbi ko a ishbila mon” MChJ
Hamko la imiz:
1. Toshken shah idagi G.V.Plexano nomidagi Rossiya iq isodiyo uni e si e i
2. Toshken da la iq isodiyo uni e si e i
3. Toshken i iga siya a qishloq xo‘jaligini mexaniza siyalash muhandisla i ins i u i” milliy adqiqo uni e si e i
4. Islom Ka imo nomidagi Toshken da la exnika uni e si e i
5. Muhammad al-Xo azmiy nomidagi Toshken axbo o exnologiyala i uni e si e i
6. Toshken da la anspo uni e si e i
7. Toshken a xi ek u a-qu ilish uni e si e i
8. Toshken kimyo- exnologiya uni e si e i
9. Jizzax poli exnika ins i u i
MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT 2025-yil, ok yab . № 10-son
4
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
JAHON MOLIYA TIZIMIDA “YASHIL” MOLIYALASHTIRISHNI RIVOJLANISHINING
MUAMMOLARI VA SHARTLARI ..................................................................................................................12
Quliye Begimqul Meliko ich
EKOLOGIK MIGRANTSIYANI MINTAQAVIY MIQYOSDA MUVOFIQLASHTIRISHNING
ASOSIY YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................18
Bah iyo Ismoilo Ulug‘bek o‘g‘li, Kadi o a Zulayxo Abduxalimo na
O‘ZBEKISTONDA BANK XIZMATLARINI RAQAMLASHTIRISH HOLATI ................................................... 25
Da le o a Nilu a Tulano na
EKONOMETRIK MODELLASHTIRISHDA MINTAQANI IQTIЅОDIY RIVОЈLАNIЅHIGА TА’ЅIR
ЕTUVСHI ОMILLАR TAHLILI .......................................................................................................................30
Qodi o Fa ux E gash o‘g‘li
SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING
XORIJ TAJRIBASI ........................................................................................................................................37
Kadi xodjaye a Nilu a Raxma ullaye na
PECULIARITIES OF THE IRRIGATION WATER DELIVERY PAYMENT IN THE REPUBLIC
OF UZBEKISTAN ........................................................................................................................................41
Mumino She zod Kholmi zae ich
MAHALLIY XOMASHYO BAZASIDAN FOYDALANISH ORQALI ISHLAB CHIQARISH
XARAJATLARINI KAMAYTIRISH YO‘LLARI ................................................................................................46
Sul ano Dilshod No mama o ich
IQTISODIYOTI RIVOJLANGAN DAVLATLARDA INSON KAPITALIGA INVESTITSIYALARNI
JALB QILISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI ................................................................................50
Akhmadaliye a Nikholakhon
O‘QITUVCHILAR VA TALABALAR UCHUN INNOVATSION TA’LIM DASTURLARINI ISHLAB
CHIQISHDA XALQARO STANDARTLARGA MOSLASHUV MEXANIZMLARI ..................................... 62
Yuldashe Iskanda Bah omo ich
YER QA’RIDAN FOYDALANGANLIK UCHUN SOLIQLARNING ILMIY-TADQIQOTLAR
SHARHI ....................................................................................................................................................... 68
Zoxido Isma jon Yunusjon o‘g‘li
RESPUBLIKA IQTISODIY TARAQQIYOTIDA OLIY TA’LIMNI MODERNIZATSIYA QILISH
VA INVESTITSIYA JOZIBADORLIGINING O‘RNI .................................................................................... 74
Jonuzoko Mi zabek Kulmama o ich
DAVLAT IQTISODIY XAVFSIZLIGINI MUSTAHKAMLASHDA SIYOSIY INSTITUTLARNING
SAMARADORLIGINI OSHIRISH STRATEGIYALARI .............................................................................. 80
O. Nu mu ado
ICHKI AUDIT SAMARADORLIGINI BAHOLASH MEZONLARI VA BUXGALTERIYA
MA’LUMOTLARINING ICHKI AUDIT JARAYONIDA EKONOMETRIK
MODELLASHTIRISHNING AHAMIYATI ................................................................................................... 85
Xamido Ja oxi Sha ka o‘g‘li, Muxi dino Shoxijaxon Xudoyo o‘g‘li
XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB ETISHNING MOLIYAVIY MEXANIZMLARINI
SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI ......................................................................................90
Xu amo Za a Rajabaliye ich
KORPORATIV TUZILMALARDA INVESTITSION JOZIBADORLIKNI TA’MINLASHNING AHOLI
DAROMADLARINI OSHIRISHDAGI ROLI ................................................................................................... 95
Qu bono Ja lonbek Ju abeko ich, Raxma o Fax iddin Xasano ich
MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT2025-yil, ok yab . № 10-son
5
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
GLOBAL RIVOJLANISH JARAYONIDA SUG‘URTA XIZMATLARINI ISLOH QILISH MASALALARI........... 99
Xushmu ado Oman, Ismoilo She zod Ismoil o‘g‘li
DORIVOR O‘SIMLIKLARNI QAYTA ISHLASHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMINI
TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI .....................................................................................................103
Usmono Mi g‘ulom Xoshim o‘g‘li
BARQAROR IQTISODIY O‘SISHGA ERISHISHDA SUN’IY INTELLEKT TIZIMLARINI
QO‘LLASH METODOLOGIYASINING AHAMIYATI ................................................................................. 109
Nas ulloe Hayo jon Xabibulloe ich
НЕЙРОИНТУИТИВНЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ КАК ФАКТОР КОНКУРЕНТНОГО ПРЕИМУЩЕСТВА
НА РЫНКЕ ТРУДА .....................................................................................................................................115
Ягудин Дмитрий Рустамович
RESURSLARNI SOLIQQA TORTISHGA OID TADQIQOTLARNING NAZARIY TAHLILI ..................... 123
Nasimdjano Yunusjon Zoxido ich
SOLIQ TO‘LOVCHILAR FAOLIYATINI MUVOFIQLASHTIRISH: XULQ–ATVOR
IQTISODIYOTI VA PROGRESSIV TARIFLARNI LOYIHALASH ............................................................ 129
Abdu aimo a Nigo a Abdugappa o na
DAVLAT RAQAMLI LOYIHALARI: UZINFOCOMNING TA’LIM TIZIMI VA IQTISODIY
SAMARADORLIKKA QO‘SHGAN HISSASI ............................................................................................. 134
Raxma xo‘jaye Ax o xo‘ja Akmal o‘g‘li
РОЛЬ ЦИФРОВЫХ ПАСПОРТОВ В ПРОМЫШЛЕННОЙ ЭКОНОМИКЕ
И ЗАРУБЕЖНЫЙ ОПЫТ ........................................................................................................................... 140
Мансурова Сайёра Бахтияровна
BANK XIZMATLARIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI .................................................................................................................148
Xoliko a Oydin Olimjono na
PNEVMOMEXANIK YIGIRISH TEXNOLOGIYASI XUSUSIYATLARI .................................................... 153
Jumaniyazo Kadam, Salimo Shuh a Halimo ich, Naza o Ramazon An a o ich
MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
153
2025-yil, ok yab . № 10-son
PNEVMOMEXANIK YIGIRISH TEXNOLOGIYASI
XUSUSIYATLARI
Anno a siya: Ushbu maqolada yigi ish qu ilmala ining u la i hamda u chuqsiz yigi ish usulla i asni iga ko‘ a, pishi ish
a o‘ ash ja ayonla i alohida bo‘lgan yigi ish usulla i ma judligi qayd e ilgan. Jumladan, kame ali pne momexanik,
o o li, pne momexanik, gid a lik, elek os a ik, bi kondenso li a ikki kondenso li yigi ish usulla i ko‘ sa ib o‘ ilgan. Ip
shakllan i ish a o‘ ash, ochiq uchli yigi ish usuli, shuningdek, o o li a kame ali pne momexanik yigi ish usulla ida
pas na li pax a hamda yigi u sanoa i chiqindila idan yuqo i chiziqli zichlikdagi ip ishlab chiqa ish bo‘yicha ma’lumo la
kel i ilgan.
Kali soʻzla : pne momexanik yigi ish, disk e iza siya, o o li, ip, ola, halqali yigi ish, ipning pishiqligi, chiziqli zichlik.
Abs ac : This a icle desc ibes he ypes o spinning de ices, he classi ica ion o spinne e spinning me hods, and he
spinning me hods wi h sepa a e cooking and winding p ocesses. I also desc ibes chambe , pneumomechanical, o o ,
pneumomechanical, hyd aulic, elec os a ic, single-condense , and double-condense spinning me hods. In o ma ion is
p o ided on he p oduc ion o high linea densi y ya n om low-g ade co on and spinning indus y was e using ya n
o ming and winding, open-end spinning, o o and chambe pneumomechanical spinning.
Key wo ds: pneuma ic spinning, disc e iza ion, o o , ya n, ibe , ing spinning, ya n densi y, linea densi y.
Аннотация: В статье рассматриваются типы прядильных аппаратов, классификация фильерных способов
прядения, способы прядения с раздельными процессами варки и намотки. Описываются камерный,
пневмомеханический, роторный, пневмомеханический, гидравлический, электростатический, одноконденсаторный
и двухконденсаторный способы прядения. Приведены сведения о производстве пряжи высокой линейной
плотности из низкосортного хлопка и отходов прядильного производства методами формования и намотки пряжи,
пневмомеханического прядения, роторного и камерного пневмомеханического прядения.
Ключевые слова: пневматическое прядение, дискретизация, ротор, пряжа, волокно, кольцевое прядение,
плотность пряжи, линейная плотность.
Jumaniyazo Kadam
Tolali ekinla ilmiy- adqiqo ins i u i
di ek o i . .d., p o .
ORCID: 0000-0003-4697-7266
Email: [email p o ec ed]
Salimo Shuh a Halimo ich
Buxo o da la exnika uni e si e i
. . .d., do sen .
ORCID: 0090-0071-8155-130X
Email: [email p o ec ed]
Naza o Ramazon
An a o ich
Buxo o da la exnika uni e si e i
o‘qi u chi-s ajyo
Email: naza o amazon1995@
gmail.com
MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
154
2025-yil, ok yab . № 10-son
KIRISH
Zamona iy o‘qimachilik sanoa ida pne momexanik yigi ish exnologiyasi olala ni ipga aylan i ishning eng
ilg‘o a ejamko usulla idan bi i hisoblanadi. Ushbu exnologiya an’ana iy halqali yoki o o li yigi ish usulla idan
a qli a ishda ha o oqimi yo damida olala ni yig‘ish a bi lash i ish amoyiliga asoslanadi. Bu ja ayon ishlab
chiqa ishning uzluksizligi, ene giya sa ining kamayishi hamda mehna unumdo ligining oshishiga xizma
qiladi. So‘nggi yilla da pne momexanik yigi ish uskunala i exnik pa ame la i, ha o bosimi boshqa u izimla i
a a oma lash i ish da ajasi jiha idan sezila li da ajada akomillashgan.
O‘zbekis on o‘qimachilik sanoa ida pas na li pax a xomashyosidan yuqo i si a li ip olish muammosi
dolza b bo‘lib, aynan pne momexanik usul bu yo‘nalishda sama ali yechim si a ida qa almoqda. Mazku
exnologiya yo damida chiqindila ni qay a ishlash, olala ning ha xil uzunlik a zichlikdagi a alashmala ini
bi xil ipga aylan i ish imkoniya i ya a iladi. Shuningdek, ha o oqimi o qali yigi ish ja ayonida olala o asidagi
a anglik bi ma omda aqsimlanib, ipning si silliqligi a elas ikligi yaxshilanadi.
Ilmiy manbala da pne momexanik yigi ishning sama ado ligi ko‘p jiha dan kondenso izimi, ha o bosimi,
o o aylanish ezligi a olala uzunligi kabi pa ame la ning op imal anlanishiga bog‘liqligi a’kidlanadi. Shu
sababli, ushbu adqiqo ning asosiy maqsadi — pne momexanik yigi ish ja ayonining exnologik xususiya la ini
chuqu ahlil qilish, ishlab chiqa ish sama ado ligiga a’si e u chi omilla ni aniqlash a ula ni amaliy jiha dan
akomillash i ish yo‘lla ini asoslab be ishdan ibo a di .
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI
Pne momexanik, ya’ni ai -je (ha o oqimi asosidagi) yigi ish exnologiyasining naza iy a amaliy asosla i
R. A. Angelo a omonidan 2010-yilda ayyo langan konspek la da a so‘nggi ilmiy sha hla da keng yo i ilgan.
Angelo a pne momexanik yigi ish ja ayonini olala ning asosiy yad osi a o ida ha o i oli o qali o‘ alishi
amoyiliga asoslab, bu exnologiya na ijasida ipda ascia ed (yad o–qobiq) uzilma hosil bo‘lishini a’kidlaydi.
Mualli shuningdek, bunday yigi ishning yuqo i ishlab chiqa ish ezligi, pas hai iness (ip yuzasidagi olala ning
chiqishi) a exnologik ba qa o lik kabi a zallikla ini qayd e adi. Uning adqiqo la ida ai -je izimla ining ikki
nozlli je a o ex (MVS) a ian la i o‘ asidagi a qla hamda ula ning u li xomashyo a olala bilan o‘zini
u ish xususiya la i ba a sil ahlil qilingan.
Texnologiyaning a ixiy i ojlanishida Mu a a kompaniyasi a boshqa Yaponiya ishlab chiqa u chila i
muhim ol o‘ynagan. Aynan Mu a a omonidan ishlab chiqilgan das labki MJS izimla i keyinchalik Mu a a Vo ex
Spinne (MVS) exnologiyasining sanoa da keng jo iy e ilishiga zamin ya a di. Bu yondashu ha o i oli a
w appe - ibe mexanizmini akomillash i ib, pax a hamda a alash olala uchun yuqo i oq aniqlik a ba qa o likni
a’minladi. So‘nggi yilla da Rie e kabi yi ik kompaniyala omonidan yangi a lod ai -je mashinala ining ishlab
chiqilishi exnologiyaning ishlab chiqa ish ezligini a a oma lash i ish da ajasini yanada oshi di, bu esa
pne momexanik yigi ishning sanoa dagi ahamiya ini kuchay i di.
Ekspe imen al adqiqo la ipning xossala iga — mus ahkamlik, cho‘zilish, hai iness a ab azi chidamlilikka
— exnologik pa ame la ning be osi a a’si ini ko‘ sa adi. Co on Inco po a ed hisobo la iga ko‘ a, ai -je
exnologiyasi ishlab chiqa ish ezligi a pas hai iness jiha idan ing hamda open-end izimla iga nisba an
us unlikka ega. Shu bilan bi ga, ip mus ahkamligi olala a kibi a ishlo be ish pa ame la iga bog‘liq bo‘lib,
ula ni op imallash i ish za u ligi a’kidlanadi. She a a i Nejad a hamkasbla i olib bo gan Je Si o izimi bo‘yicha
adqiqo la da nozzle bu chagi, ha o bosimi a kon igu a siyasining yakuniy ip si a iga sezila li a’si ko‘ sa ishi
isbo langan. Shu sababli kondenso dizayni, ha o bosimi, o o /nozzle ezligi a olala uzunligi kabi pa ame la
majmuasi pne momexanik yigi ish sama ado ligini belgilo chi asosiy omilla si a ida ko‘ iladi.
So‘nggi yilla da exnologiyaning di e si ika siyasi a inno a sion yo‘nalishla i, jumladan si o-je , o ex-je
a ai -je ex u ed (ATY) kabi hib id izimla , ipning hai inessini kamay i ish, olala bi ligini yaxshilash hamda
a alash olala dan olinadigan ip si a ini oshi ishga qa a ilgan. D. Yilmaz 2012-yilda si o-je izimi bo‘yicha
o‘ kazgan adqiqo ida nozzle qo‘shimchasi o qali si ospinningni bi lash i ish ipning hai inessini kamay i ishi
hamda pas na li pax a a qay a ishlangan olala bilan ham si a li ip olish imkonini be ishini ko‘ sa gan. Vo ex
a ai -je izimla ini aqqoslagan adqiqo la da esa o ex izimla ining ba’zi sha oi la da, xususan, yuqo i pax a
ulushi bo‘lgan a alashmala da mus ahkamlik bo‘yicha us unligi aniqlangan. Bu esa ishlab chiqa u chila ni
xomashyo u i a mahsulo alabla i asosida op imal exnologiyani anlashga undaydi.
Pne momexanik yigi ishning iq isodiy a ekologik jiha la i ham adabiyo la da keng muhokama qilingan.
Yuqo i ishlab chiqa ish ezligi a a oma lash i ish na ijasida anna x kamayadi, bi oq das labki in es i siya,
ene giya sa i (xususan, siqilgan ha o izimla i) a exnik xizma ko‘ sa ish xa aja la i ham e’ ibo ga olinishi
ke ak. Shu bois so‘nggi yondashu la da exnik-iq isodiy ahlil hamda pa ame op imallash i ish muhim o‘ in
u adi.
MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
155
2025-yil, ok yab . № 10-son
Xulosa qilib ay ganda, pne momexanik yigi ish exnologiyasi yuqo i ishlab chiqa ish ezligi, pas
hai iness a a oma lash i ish salohiya i nuq ayi naza idan is iqbolli yo‘nalish hisoblanadi. Bi oq ip xossala i
a iq isodiy sama ado likni a’minlash uchun xomashyo anlo i hamda exnologik pa ame la (kondenso a
nozzle dizayni, ha o bosimi, ezlik a olala uzunligi) pux a op imallash i ilishi za u . O‘zbekis on sha oi ida
ushbu exnologiyani amaliy adqiqo la bilan o‘ldi ish pas na li pax a a chiqindila dan yuqo i si a li ip olish
imkoniya la ini kengay i ishi mumkin.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Tadqiqo da pne momexanik yigi ish exnologiyasining sama ado ligi bo‘yicha ma’lumo la ilmiy maqolala ,
exnik hisobo la a ishlab chiqa ish ko xonala i aj ibasi asosida o‘plandi. Olingan ma’lumo la aqqoslo chi
ahlil, s a is ik umumlash i ish a exnik ko‘ sa kichla asosida baholanib, yigi ish ja ayoniga a’si e u chi asosiy
pa ame la aniqlash i ildi.
TAHLIL VA NATIJALAR
Hozi da espublikamizda milliy iq isodiyo ni i ojlan i ish yo‘lida keng ko‘lamli isloho la amalga oshi ilmoqda.
Ushbu isloho la ning asosiy maqsadi aholi eh iyojini qondi a oladigan, aqoba ba dosh mahsulo la ishlab
chiqa ishni a’minlashdan ibo a di . To‘qimachilik mahsulo la iga bo‘lgan alab o ib bo ayo gani ip yigi u
sanoa iga ham yuqo i alabla ni qo‘ymoqda. Ip-kala a mahsulo la ini ishlab chiqa ishni jadallash i ish hamda
ula ning si a ko‘ sa kichla ini oshi ish exnika a exnologiyala ning yangi u la ini ya a ishni alab e adi.
To‘qimachilikning ba cha a moqla ini ilg‘o mashinala bilan a’minlash mashinasozlik sanoa i zimmasiga
mas’uliya li azi ani yuklaydi. Yigi ish qu ilmala ining u la i, xususan u chuqsiz yigi ish yo‘nalishidagi usulla
asosan Chexoslo akiya, MDH, Yaponiya, F ansiya a AQSH olimla i omonidan ishlab chiqilib, amaliyo ga
adbiq e ilmoqda (1- asm).
a) b) ) g) d)
1- asm. Yigi ish qu ilmala ining u la i
a) Chexoslo akiya da la ining yigi ish qu ilmasi, b) MDH da la la ining yigi ish qu ilmasi, ) Yaponiya
da la ining yigi ish qu ilmasi, g) F ansiya da la ining yigi ish qu ilmasi, d) AQSH da la ining yigi ish qu ilmasi.
Yuqo ida ko‘ ib o‘ ilgan yigi ish qu ilmala i asosan alohida olala ni aj a ish, ya’ni disk e iza siyalash hamda
ula ning yigi ish qu ilmala iga uza ilish usuli bilan bi -bi idan a q qiladi. U chuqsiz ip yigi ish ja ayonida pishi ish
a o‘ ash ja ayonla ining bi aq da amalga oshi ilishiga qa ab, pishi ish zonala i soni bo‘yicha gu uhla ga
aj a ish mumkin. Asosiy gu uh usulla ida, a’si u i a ipni hosil qilu chi qu ilmala ning xilma-xilligidan qa ’i
naza , ipni pishi ish ja ayoni bilan bi lash i ilmagan, bi zonali pishi ish amalga oshi iladi. 1- asmda u chuqsiz
yigi ish usulla ining asni i kel i ilgan.
Ushbu yigi ish usulla ida quyidagi exnologik ja ayonla baja iladi: disk e olala oqimini olish maqsadida
mahsulo ni disk e lash; disk e olala oqimini shakllan i ish uchun ula ni mahsulo shakllan i ish zonasiga
anspo i o ka qilish; ipni shakllan i ish uchun mahsulo ni pishi ish; ipni o‘ ash. Bugungi kunda u chuqsiz ip
yigi ishning kame ali, pne momexanik, o o li, pne ma ik, ae omexanik, gid a lik, elek os a ik, bi kondenso li
a ikki kondenso li ( iksion) yigi ish usulla i ma jud.
U chuqsiz yigi ish usulla idan eng keng a qalgani — bi zonali pishi ish zonasiga ega kame ali
pne momexanik yigi ish usulidi . Zamona iy kame ali pne momexanik yigi ish mashinala ida disk e lash
ja ayoni olala ning uzunligiga qa ab, u li kons uksiyadagi disk e lash qu ilmala i yo damida amalga oshi iladi.
U chuqsiz yigi ish usulla i asni iga ko‘ a, pishi ish a o‘ ash ja ayonla i alohida baja iladigan yigi ish usulla i
MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT
156
2025-yil, ok yab . № 10-son
ma jud bo‘lib, ula o asiga kame ali pne momexanik, o o li, pne momexanik, gid a lik, elek os a ik, bi
kondenso li a ikki kondenso li yigi ish usulla i ki adi.
Halqali yigi ish mashinala ida pishi ish a o‘ ash ja ayonla ining bi galikda baja ilishi ezlik ko‘ sa kichla ining
cheklanishiga sabab bo‘ladi. Mashina unumdo ligini oshi ish uchun pishi ish a o‘ ash ja ayonla ini aj a ib,
ushbu azi ala ni alohida mexanizmla da baja ish yigi ish exnologiyasi a aqqiyo ining asosiy yo‘nalishla idan
bi i hisoblanadi. Ip shakllan i ish a o‘ ash azi ala ini alohida amalga oshi ish imkoniya iga ega yigi ish usulla i
ishlab chiqilgan bo‘lib, ula “ochiq uchli yigi ish” deb a aladi.
Ochiq uchli yigi ish usulida ayyo langan ipla ga OE sha li belgisi be iladi. Ingliz ilidagi “OE” a amasi
“open end”, ya’ni “ochiq uchli yigi ish” ma’nosini bildi adi (2- asm).
2- asm. Pne momexanik yigi ish usulida ip shakllan i ish
Mexanik usulda yigi ilgan ipning e kin uchla iga disk e olala ni bi lash i ish mexanik a zda amalga
oshi iladi. Pne momexanik usulda esa disk e olala kame a ichiga ha o oqimi yo damida yo‘nal i ilib, mexanik
a zda bu amla be iladi. Pne ma ik usulda aj a ilgan olala ni uza ish a pishi ish ja ayoni ha o bo‘ oni o qali
amalga oshi iladi. Elek omexanik usulda olala ni o‘g‘ ilash a pa allellash i ish elek maydoni yo damida
baja iladi, pishi ish esa mexanik usulda amalga oshi iladi. Gid a lik usulda olala ni uza ish a pishi ib ip hosil
qilish ja ayonida suyuqlik oqimidan oydalaniladi.
Zamona iy ip yigi u ko xonala ida ushbu asni da kel i ilgan usulla da ip yigi ish keng qo‘llanilmoqda.
Kame ali pne momexanik usulda ip yigi ishda disk e olala kon uzo o qali ha o oqimi yo damida
anspo i o ka qilinadi. Yigi ish ja ayonida olala ning disk e oqimini siklik qo‘shish na ijasida yigi ish
kame asining ko agida olali asma hosil bo‘ladi. Kame aning aylanishi na ijasida esa olali asma bu alib, ip
hosil qiladi. Ushbu usul amaliyo da eng ko‘p qo‘llaniladigan yigi ish exnologiyala idan bi idi (3- asm).
3- asm. U chuqsiz yigi ish usulla ining asni i
