108
UO‘K: 633.1-3.
ABIOTIK OMILLARGA BARDOSHLI TURLI OZUQABOP EKINLAR
NAV, NAMUNALARINI SINASH
Kochka o Fa xаd Xo‘jamu a o ich
Cho achilik a pa andachilik ilmiy- adqiqo ins i u i kichik ilmiy xodimi
e-mail: [email p o ec ed]
Sei musaye Bay ambay Aba baye ich
Qishloq xo‘jaligida bilim a inno a siyala milliy ma kazi huzu idagi Qo aqalpog‘is on
Respublikasi ag oxizma la ma kazi
e-mail: [email p o ec ed]
Allasho Bax am Da le baye ich,. Pa mano a Dilnoza Ma lano na
Cho achilik a pa andachilik ilmiy- adqiqo ins i u i
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17536783
Anno a siya. Cho achilikni i ojlan i ishda, cho a molla i mahsuldo ligini, sohadan
keladigan da omadni yaxshilashda ozuqa bazasi muhim ahamiya ga ega. Ozuqa bazasini
mus ahkamlash uchun ha bi gek a ye dan ye ish i ib olinadigan ozuqa bi ligini oshi ish, ya’ni
abio ik omilla ga ba doshli ozuqa ekin u i, ula ning na , namunala ini o‘g‘ i anlash
cho ala ini ko‘ ish muhim. Buning uchun ozuqabop ekinla ning abio ik omilla ga ba doshli
bo‘lgan yangi na la ni ya a ish, boshlang‘ich ashyola anlash, yangi na la ni ye ish i ish
ag o exnikasi ishlab chiqish lozim bo‘ladi. Ushbu maqolada abio ik omilla ga badoshli bo‘lgan
ozuqabop ekinla ning u li xil na , namunala ini sinash, ay im qimma li xo‘jalik belgila i
bo‘yicha o‘ ganish bo‘yicha olib bo ilgan adqiqo la na ijala i kel i ilgan.
Kali so‘zla . Ozuqa bazasi, abio ik omilla , su anqisligi, sho‘ lanish, ozuqabop
ekinla , hosildo lik, na , namuna, sinash.
Аннотация. Кормовая база имеет большое значение в развитии животноводства,
повышении продуктивности скота и доходов от отрасли. Для укрепления кормовой базы
важно принимать меры по увеличению производства кормовой единицы с каждого
гектара земли, то есть правильно подбирать вид кормовых культур, их сорта и образцы,
устойчивые к абиотическим факторам. Для этого необходимо создавать новые сорта
кормовых культур, устойчивые к абиотическим факторам, подбирать
исходныйматериал и разрабатывать агротехнику выращивания новых сортов. В данной
статье представлены результаты исследований, проведенных по испытанию различных
сортов и образцов кормовых культур, устойчивых к абиотическим факторам, и изучению
некоторых хозяйственно ценных признаков.
Ключевые слова. Кормовая база, абиотические факторы, дефицит воды,
засоление, кормовые культуры, продуктивность, сорт, образец, испытания.
Abs ac . The o age base is o g ea impo ance o he de elopmen o li es ock
a ming, inc easing p oduc i i y and li es ock income. To s eng hen he o age base, i is
impo an o ake measu es o inc ease he p oduc ion o o age uni s pe hec a e o land, i.e., o
co ec ly selec o age c op species, a ie ies, and accessions esis an o abio ic ac o s. This
equi es he de elopmen o new o age c op a ie ies esis an o abio ic ac o s, he selec ion o
sou ce ma e ial, and he de elopmen o b eeding me hods o hese new a ie ies. This a icle
109
p esen s he esul s o esea ch conduc ed on es ing a ious o age c op a ie ies and
accessions esis an o abio ic ac o s and he s udy o ce ain economically aluable p ope ies.
Keywo ds. Fo age base, abio ic ac o s, wa e s ess, salini y, o age c ops, p oduc i i y,
di e si y, accessions, es ing.
Ki ish. Yildan yilga aholi soni o ib bo gani sa i, oziq-o qa mahsulo la iga
jumladan go‘sh a su kabi cho achilik mahsulo la iga bo‘lgan eh iyojla i o ib
bo moqda. Aholining cho achilik mahsulo la iga bo‘lgan ex iyojla ini qondi ishdi
cho a molla i mahsuldo ligini oshi ib bo ish lozim bo‘ladi. Cho a molla i
mahsuldo ligi ula ni o‘g‘ i a o‘laqonli oziqlan i ishga bog‘liq. To‘g‘ i
oziqlan i ishni yo‘lga o‘yish uchun ozuqa bazasi mus ahkam bo‘lishi, ozuqabop
ekinla dan yuqo i a si a li hosil olish cho ala ini ko‘ ish ke ak.
Bio ik a abio ik omilla ozuqabop ekinla hosildo ligiga u licha a’si
ko‘ sa adi. Ozuqabop ekinla hosildo ligini yaxshilashda, bio ik, abio ik omilla ga
ba doshli bo‘lgan ozuqabop ekin u la i, ula ning na , namunala ini sinash,
qimma li xo‘jalik belgila i bo‘yicha o‘ ganib bo ish dolza b ahmiya ga ega
hisoblanadi.
Ma e ialla a uslubla . Tadqiqo ma e ialla i si a ida ozuqabop
ekinla ning mahalliy a xo ijiy na , namunala i qo‘llanildi. Jumladan
makkajo‘xo i, oqjo‘xo i, A ika qo‘nog‘i kabi ozuqabop ekinla ning bi qancha
na a du agayla i, hamda yangi namunala i bo‘ldi. Ilmiy adqiqo la da dala,
labo a o iya aj ibala i, enologik kuza u la umumqabul qilingan “Me odika
pole ix opi o s kuku uzoy” (Dnep ope o sk. 1984) uslubiy qo‘llanmasi a
u ug‘likning si a ko‘ sa kichla i O‘zDS 2823:2014 “Semena
selskoxozyays ennix kul u , me odi op edeleniya sxojes i”dan oydalanildi.
Olingan na ijala B.A.Dospexo “Me odika pole ogo opi a” (M.1985) a
zamona iy dispe sion uslubla ida s a is ik ahlil qilindi.
Na ijala a munoza a. Cho achilik a pa andachilik ilmiy- adqiqo
ins i u i aj iba dalasida ozuqabop ekinla ning 27 a mahalliy a xo ijiy na ,
namunala ini sinash uchun 4 a ak o lanishda ekib o‘ ganildi. Ag o exnik adbi la
bi xil qo‘llanildi. Ba cha namunala bo‘yicha enologik kuza u la olib bo ildi.
Bi qa o qimma li xo‘jalik belgila i bo‘yicha o‘ ganildi.
Ushbu namunala boshpoya balandligi, boshpoya qalinligi, bi inchi bo‘g‘in
joylashish balandligi kabi ko‘ sa kichla bo‘yicha o‘ ganildi a ula ning o‘ acha
ko‘ sa kichla i hisoblab chiqildi. Ozuqabop ekinla ning ushbu belgila bo‘yicha
o‘ acha ko‘ sa kichla i na ijala i quyidagi 1-jad alda kel i ilgan.
Ozuqabop ekinla ning mahalliy a xo ijiy na , namunala ini ay im qimma li
xo‘jalik belgila i bo‘yicha baholash na ijala i
110
T/
Ekin u i, na i
O‘ acha ko‘ sa kichla
Boshpoya
balandligi, sm
Boshpoya
diame i, sm
Bi inchi
bo‘ g‘ in
balandligi, sm
1
Makkajo‘xo iyangi izma
315,9
10,1
21,8
2
Makkajo‘xo i NS-3023 du agayi
125,6
5,6
19,6
3
Makkajo‘xo i AGN-290 du agayi
151,2
6,3
20,4
4
Makkajo‘xo i AGN-340 du agayi
220,6
10,7
11,3
5
Makkajo‘xo i Dilshod na i
211,8
9,7
8,2
6
Makkajo‘xo i O‘zbekis on-300
241,6
5,8
14,8
7
Makkajo‘xo i Kolume du agayi
232,6
9,0
11,0
8
Oqjo‘xo i–Susu du agayi
262,6
7,5
9,4
9
Oqjo‘xo i –yangi namuna
261,9
7,8
13,2
10
A ika qo‘nog‘i Nis-1103
241,7
5,3
21,1
11
Oqjo‘xo i -Nu iTopS a
322,6
5,2
11,1
12
Oqjo‘xo i -Hunnig een du agayi
322,2
10,9
16,9
13
Oqjo‘xo i -Nudan du agayi
263,2
7,9
14,7
14
Oqjo‘xo i –yangi izma
232,2
6,8
16,8
15
Oqjo‘xo i -Re olu ion du agayi
293,2
7,1
23,2
16
Oqjo‘xo i +sudan o‘ i-NsDjin
299,9
4,9
8,4
17
Oqjo‘xo i -АҒ-7102 du agayi
203,1
7,0
8,7
18
Oqjo‘xo i -Nis-1501 du agayi
162,4
10,7
9,6
19
Oqjo‘xo i -Nis-1502 du agayi
162,6
11,6
23,1
20
Oqjo‘xo i о-Jambos a du agayi
299,0
10,0
30,9
21
Oqjo‘xo i –Macia du agayi
121,5
9,3
21,1
22
Oqjo‘xo i –Ki giziya na i
250,9
8,5
20,9
23
Oqjo‘xo i – yangi izma
312,9
8,0
28,0
24
Oqjo‘xo i –Zumb a du agayi
159,0
9,9
25,5
25
Oqjo‘xo i –San inel du agayi
127,1
8,8
16,7
26
Oqjo‘xo i о-Biyanka du agayi
181,4
3,8
10,4
27
Oqjo‘xo i -AF-8301 du agayi
111,9
4,1
21,9
O‘lcho a kuza u la ga ko‘ a boshpoya balandligi 111,9 sm dan 322,6 sm
gacha, boshpoya diame i 3,8 sm dan 11,6 sm gacha, bi inchi bo‘g‘in joylashish
balandligi 8,2 sm dan 30,9 sm gacha o aliqda bo‘lganligi kuza ildi. Boshpoya
balandligi bo‘yicha yuqo i ko‘ sa kich oqjo‘xo ining Nu iTopS a , Hunnig een
du agayla ida, makkajo‘xo ining mahalliy yangi izmasida, boshpoya qalinligi
bo‘yicha yuqo i ko‘ sa kichla oqjo‘xo ining Nis-1502, Nis-1502, Hunnig een
du agayla ida, bi inchi bo‘g‘in joylashish balandligi bo‘yicha yaxshi ko‘ sa kichla
oqjo‘xo ining Ns Djin, AF-7102 du agayla ida bo‘ldi.
Xulosa a a siyala . Olib bo ilgan adqiqo la na ijasida olingan
na ijala ga asoslanib shunday xulosa qilish mumkinki, sinalgan na , namunala
111
ichida boshpoya balandligi oqjo‘xo ining Nu iTopS a , Hunnig een du agayla ida,
boshpoya qalinligi bo‘yicha yuqo i ko‘ sa kichla oqjo‘xo ining Nis-1502, Nis-
1502, Hunnig een du agayla ida, bi inchi bo‘g‘in joylashish balandligi bo‘yicha
yaxshi ko‘ sa kichla oqjo‘xo ining Ns Djin, AF-7102 du agayla ida bo‘ldi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. B.D.Allasho , M.X.Zul ika o , F.To ee . E ec i e ag o echnology o cul i a ion o o age
c ops. IOP Con e ence Se ies: Ea h and En i onmen al Science, 2020, 614 (1), 012159
h ps://iopscience.iop.o g/a icle/10.1088/1755-1315/614/1/012159
2. B.Allasho , S.Jamolo Ozuqabop ekinla ning issiqqa a su anqisligiga ba doshli na ,
namunala ini anlash. J. Актуальные проблемы пустынного животноводства, экологии и
создания пастбищных агрофитоценозов." (2023).
3. BD.Allasho , S.G.Jamolo , D.R.Ju aye a Su sizlikka a issiqqa chidamli bo‘lgan ozuqabop
ekinla ning xo ijiy na yoki namunala ini anlash. Ж.Science and inno a ion. Special №8,
С.285-296
4. B.D.Allasho , S.G.Jamolo . Ozuqabop ekinla da ay im xo‘jalik belgila i bo‘yicha olib
bo ilgan seleksiya ishla i. 2023/11/11 Ж. Актуальные проблемы пустынного
животноводства, экологии и создания пастбищных агрофитоценозов. Том 1.№1.Ст.
227-230
5. B.D.Allasho Milliy genbankdan olingan oqjo‘xo i namunala ini ay im qimma li xo‘jalik
belgila i bo‘yicha o‘ ganish. 2024Ж. Science and inno a ion. Том 3. №Special Issue 47.
574-579 b.
6. Доспехов Б.А. «Методика полевого опыта. 5-е изд.» - М.: Агропромиздат, 1985. 351 с.
7. D.R.Jo‘ aye a, B.D.Allasho Makkajo‘xo i ye ish i ishda inno a sion usulda ayyo langan
kompos dan oydalanish. 2023 Ж.Science and inno a ion. Том 2. №Special Issue 8. 297-
301 b.
8. S.Jamolo , B.Allasho Makkajo‘ho ining xo ijiy izmala i i ojlanish da la i. 2023/11/11
Ж. Актуальные проблемы пустынного животноводства, экологии и создания
пастбищных агрофитоценозов. Том 1.№1.Ст. 236-239
9. S.G‘.Jamolo , B.D.Allasho Kuzgi a baho gi mudda la da ekilgan ozuqabop ekinla da olib
bo ilgan seleksiya a bi lamchi u ug‘chilik ishla i. Ж.Science and inno a ion. 2023 Том 2.
№Special Issue 8. 302-306 бетлар
