128
UO‘T: 635.652.2:581.19+575.22.2
ODDIY LOVIYA TURI BOSHLANG‘ICH MANBALARI VA F1, F2
DURAGAYLARIDA URUG‘ TARKIBIDAGI ERKIN
AMINOKISLOTALAR MIQDORI
Tu suno a Nilu a Mo‘ydino na
Biologiya anla i alsa a dok o i (PhD)
Chi chiq da la pedagogika uni e si e i
[email p o ec ed]
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17536828
Anno a siya. Ushbu maqolada oddiy lo iya u ining mahalliy a xo ijiy na la i, ula dan
olingan F1-F2 du agayla ining u ug’ida aminokislo ala miqdo i na ijala i ahlil qilinganda,
o a-ona manbala dan Belaya asol na ida boshqa na la ga nisba an yuqo i koʻ sa kichla ni,
ya’ni, aspa agin kislo a (1,047 mg/g), glu amin (8,47 mg/g), eonin (1,39 mg/g), alanin (7,96
mg/g), me ionin (1,00 mg/g), gis idin (6,38 mg/g) miqdo ining yuqo i ekanligi, F1
du agayla idan gli sin (0,993 mg/g), alanin (6,393 mg/g), p olin (1,66 mg/g), sis ein (2,167), F2
du agayla da alanin (7,170 mg/g), enilalanin (3,976 mg/g) e kin aminokislo la miqdo i yuqo i
boʻlishi qayd e ildi.
Kali so‘zla : oddiy lo iya, du agay, na , oqsil, aminokislo a, alanin, gis idin, alin,
eonin.
Abs ac . In his a icle, when analyzing he esul s o amino acid con en in he seeds o
local and o eign a ie ies o common bean and hei F1–F2, hyb ids, i was ound ha among
he pa en al sou ces, he “Belaya asol” a ie y showed highe alues compa ed o o he
a ie ies. Speci ically, i had highe le els o aspa ic acid (1.047 mg/g), glu amine (8.47 mg/g),
h eonine (1.39 mg/g), alanine (7.96 mg/g), me hionine (1.00 mg/g), and his idine (6.38
mg/g).Among he F1 hyb ids, highe amoun s o glycine (0.993 mg/g), alanine (6.393 mg/g),
p oline (1.66 mg/g), and cys eine (2.167 mg/g) we e eco ded, while in he F2 hyb ids, inc eased
le els o alanine (7.170 mg/g) and phenylalanine (3.976 mg/g) o ee amino acids we e
obse ed.
Keywo ds: common bean, hyb id, a ie y, p o ein, amino acid, alanine, his idine, aline,
h eonine.
Ki ish. Olimla omonidan oddiy lo iya o‘simligining xo‘jalik, mo o-
enologik, molekulya -gene ik a ozuqa iy qiyma i yuqo i bo‘lgan eli a na la ini
ya a ishga qa a ilgan zamona iy uslubla dan oydalanib ilmiy adqiqo la olib
bo ilgan [2].
Oddiy lo iya o‘simligining abio ik s essla ga ko‘p oq ba doshli
geno ipla ining i ojlanishida ula ildizla ining a qalish xususiya ining yuqo i
bo‘lishi ahamiya li ekanligi 6 a boshlang‘ich manbala a 30 a F1 du agayla da
ildiz a qalishida ge e ozis hola ining paydo bo‘lishiga qa a ilgan. Na ijada
ildizla da ge e ozisning kuza ilmaganligi gen gu uhla i o‘ asidagi qa indoshlik
da ajasi, shuningdek, ba’zi o‘za o epis a ik a’si la bilan izohlangan [5].
129
Shuningdek epa iy lo iyasi issiq a qu uq iqlim sha oi iga moslashgan. Bu u dan
gene ika a molekulya biologiya sohasida o‘liq oydalanilmagan. So‘nggi
yilla da epa iy lo iyasi us ida gene ik adqiqo la ko‘plab amalga oshi ilmoqda [3,
4]. V onska L. V., Demyd A. Ye. [7] olib bo gan adqiqo la ida oddiy lo iya
oʻsimligi 5 xil oq u ug‘li namunala ining aminokislo a a kibi x omo og a iya
usulida oʻ ganilganda aspa a a glu amin kislo a, gli sin, alin, i ozin, leysin a
boshqa aminokislo ala aniqlangan. [1].
Tadqiqo obyek i a usuli. Tadqiqo obyek i si a ida oddiy lo iya u iga
mansub Beybi Lima, Vi , Belaya asol, Kalipso k asnaya, Solnishko, Ra o na la i
a F1-F2 du agayla idan oydalanildi. E kin aminokislo ala ning enil ioka bomail
(FTK) bilan hosilasi (bi ikmasi) yuqo i sama ali suyuqlik x oma og a iya (YuSSX)
ahlili S e en, Cohen Da iel [6] usulida amalga oshi ildi.
Tadqiqo na ijala i. Oʻ ganilgan 6 a lo iya na la ida Belaya asol na ida
boshqa na la ga nisba an yuqo i koʻ sa kichla ni, ya’ni, aspa agin kislo a
(1,047mg/g), glu amin (8,479 mg/g), eonin (1,399479 mg/g), alanin (7,96 mg/g),
me ionin (1,0077 mg/g), gis idin (6,38 mg/g), izoleysin (0,30 mg/g), leysin (0,664
mg/g), ip o an (0,669 mg/g), enilalanin (0,456 mg/g), lizin (0,584 mg/g),
Kalipso na ida aspa agin (1,787 mg/g), a ginin (0,941 mg/g), p olin (1,24 mg/g),
alin (0,80), Vi na ida glu amin kislo a (2,56 mg/g) a i ozin (2,021 mg/g),
Ra o na ida se in (1,294 mg/g), gli sin (0,760 mg/g) a sis ein (2,08 mg/g) kabi
e kin aminokislo la miqdo i yuqo i ekanligi aniqlandi.
F1 Kalipso k asnaya x Beybi Lima kombina siyasida gli sin (0,993861
mg/g), alanin (6,3931 mg/g), p olin (1,66 mg/g), alin (0,856 mg/g), leysin (0,468
mg/g), a F1 Kalipso k asnaya x Solnishko kombina siyasida aspa agin (1,689
mg/g), a ginin (0,92 mg/g), gis idin (5,83 mg/g) e kin aminokislo ala miqdo i
boshqa du agay kombina siyala ga nisba an yuqo i boʻlishi kuza ildi.
F2 oʻsimlikla ida biokimyo iy ahlil na ijala i shuni koʻ sa diki, e kin
aminokislo ala miqdo i Beybi Lima na i ish i ok e gan F2 kombina siyala ida ham
keyingi a lodla da oʻz kuchini saqlab qolganini koʻ ishimiz mumkin. Jumladan, F2
Beybi Lima x Kalipso k asnaya kombina siyasida aspa agin kislo a (0,989 mg/g),
se in (1,18 mg/g), i ozin (1,5093 mg/g), lizin (0,411 mg/g), gli sin (1,134801
mg/g), aspa agin (2,2755 mg/g), eonin (1,62 mg/g), a ginin (0,910 mg/g), alanin
(7,170269 mg/g), p olin (1,67 mg/g), enilalanin (3,97 mg/g) e kin aminokislo la
miqdo i boshqa F2 oʻsimlikla iga nisba an yuqo i boʻlishi qayd e ildi.
Tadqiqo na ijala i shuni koʻ sa diki, oddiy lo iya na la i a F1-F2
oʻsimlikla i u ug‘i a kibidagi e kin aminokislo ala miqdo i ahlil qilinganda,
Beybi Lima na i bilan cha ish i ib olingan F1-F2 oʻsimlik kombina siyala ida
130
yuqo i koʻ sa kichla aniqlandi hamda ushbu kombina siyala gene ik-seleksion
adqiqo la da i siy boyi ilgan oila, izma a na la ya a ishda qimma li manba
boʻla oladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Ángel Ramón Flo es-Sosa, Elia No a Aquino-Bolaños Va ia ion in p o ein and amino acids
con en among land aces o common bean (Phaseolus ulga is L.). // Emi a es Jou nal o
Food and Ag icul u e. 2020. - P. 750-760.
2. Pie o Sica, F ancesco Sca iolo, Aline Gal ao Ag onomic Pe o mances and Seed
Nu aceu ical P ope ies o Exploi Neglec ed Gene ic Resou ces o Common Beans G own
by O ganic Fa ming in Two Con as ing En i onmen s // F on . Plan Sci. 2021. Volume 12.
-P. 1-24.
3. Rahman Sk.M., Aniszewski T. Ladybi d bee les Adalia bipunc a a L. In e ac ion wi h
legume bean Phaseolus species is dependen on li e needs // Malaysian Applied Biology.
2014. - P. 111-118.
4. Se gio C uz, Juan Loba on, Milan O. U ban In e speci ic common bean popula ion de i ed
om Phaseolus acu i olius using a b idging geno ype demons a e use ul adap a ion o hea
ole ance // F on . Plan Sci. 2023. Volume 14. - P. 1-15.
5. Sibila G igolo, Ri a Ca olina de Melo, He e osis o he oo dis ibu ion ai in common
bean // Ag onomy jou nal, 2021. Volume 43, -P. 44-48.
6. V onska L.V., Demyd A.Ye. Amino acid p o ile o Phaseolus ulga is pods and d y ex ac
p epa ed o hem. // Fa mase ichniy chasopis. 2019. -P. 40-48.
