477
О‘UK: 634.14+634.1.076
BEHINI MAQBUL PAYVANDLASH MUDDATINI ANIQLASH
Seilbeko Ruslan Baxi o ich,
assis en , q.x. . .d. (PhD)
Reimo a Sal ana Kenes qizi,
alaba
Za ipbae Raxa Tu dibay ulı,
Qo aqalpog‘is on qishloq xо‘jaligi a ag o exnologiyala ins i u i alaba
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17537755
Anno a siya. Maqolada Qo aqolpog‘is on up oq-iqlim sha oi ida sanoa behi
plan a siyala ini ya a ishda ya im pakana Quince C ipidagi pay and agiga “Sama kandskaya
k upnoplodnaya” na i pay andus ni pay and qilganda maqbul pay andlash mudda ini
aniqlashda 30/VII (nazo a ) 52999,6 ming dona/ga, 10/VIII 60356,7 ming dona/ga, 20/VIII
50571,0 ming dona/ga a 30/VIII 46928,2 ming dona/ga ko‘cha olingani aniqlandi.
Kali so‘zla . Qo aqolpog‘is on,behi, ko‘cha , pay and ag, ku ak, na , ye ish i ish,
pay and qilish.
Аннотация. В статье при создании промышленных плантаций айвы в почвенно-
климатических условиях Каракалпакстана при прививке сорта "Самаркандская
крупноплодная" на полукарликовый подвой Quince C было определено оптимальное время
прививки. Результаты показали, что 30/VII (контроль) было получено 52999,6 тыс.
шт./га, 10/VIII - 60356,7 тыс. шт./га, 20/VIII - 50571,0 тыс. шт./га и 30/VIII - 46928,2
тыс. шт./га саженцев.
Ключевые слова. Каракалпакстан, айва, саженец, подвой, почка, сорт,
выращивание, прививка.
Abs ac . The a icle examines he c ea ion o indus ial quince plan a ions in he soil
and clima ic condi ions o Ka akalpaks an. When g a ing he "Sama kandskaya
k upnoplodnaya" a ie y on o he semi-dwa Quince C oo s ock, he op imal g a ing ime was
de e mined. I was es ablished ha he ollowing numbe o seedlings we e ob ained: 52,999.6
housand uni s/ha on 30/VII (con ol), 60,356.7 housand uni s/ha on 10/VIII, 50,571.0 housand
uni s/ha on 20/VIII, and 46,928.2 housand uni s/ha on 30/VIII.
Keywo ds. Ka akalpaks an, quince, seedling, oo s ock, bud, a ie y, cul i a ion,
g a ing.
Ki ish. Dunyoda me a ye ish i ishning asosiy yo‘nalishla i me a a me ali
ekinla ning ekish ma e ialla ini ishlab chiqa ish a so ish, shuningdek, me a
ma sumiga jadal ki ishdi . Buning uchun me ali ekinla ni ye ish i ish
exnologiyasi keng asso imen dagi ka a miqdo da yuqo i si a li ekish ma e ialini
alab qiladi. Kuchli a o‘ a bo‘yli pay and agla dan oydalanganda u hayo ining
ye inchi-o‘ninchi yilida boshlanadi, pas o‘sadigan pay and agla dan oydalanish
uchinchi yilida o‘liq hosil be adi. Bu ko‘p yillik ko‘cha la ekishga sa langan
478
mablag‘la qay a ilishining ikki yoki uch ba oba ezlashishidi [4].
Behi u ug‘lik yoki ege a i yo‘l bilan ko‘pay i iladigan ildizpoyala ga
pay and qilish, ildiz so‘qmoqla i, qa lamlash, ildiz so‘ g‘ichla i, naslchilik
maqsadida esa u ug‘la bilan ko‘pay i iladi. Olimla ning adqiqo la ida nokning
yozgi “Lesnaya k asa i sa” na ini ege a i yo‘l bilan ko‘payadigan behi
pay and agla iga ku ak pay and qilishning eng yaxshi mudda i a gus oyining
uchinchi o‘n kunligi da iga (21-31/VIII) o‘g‘ i kelib, ushbu mudda da pay and
qilinganda kuzgi ekshi u ga qada nobud bo‘lgan ku akla miqdo i eng kam
bo‘ldi. Nok pay andus ku akla ining eng kam nobud bo‘lishi kuzgi kuza u da
21-31/VIIIda mudda da pay and qilingan a ian la da qayd e ildi. Binoba in,
ushbu mudda da pay and qilinganda das labki nobud bo‘lgan ku akla miqdo i
pay and agining “A” a “R5” u la ida – 9 %, “S” a “R3” u la ida – 8 %, “R4”,
“Alush inskaya” a “Xe sonskaya” u la ida – 10%, “BA-29” u ida 11% hamda
Fo ma “U” u ida 10% a o ida bo‘lganligi a’kidlangan [5]; [6].
Shu munosaba bilan O‘zbekis onning shimoliy hududla iga mos behi
pay and agla ini ku ak pay and qilish doi asida ilmiy adqiqo la o‘ kazish
dolza b hisoblandi.
Tadqiqo uslubla i. Dala aj ibala i “P og amma i me odika
so oizucheniya plodo ix, yagodnix i o exoplodnix kul u ” (O el 1999), “Me ali
a eza o me ali о‘simlikla bilan aj ibala о‘ kazishda xisobla a enologik
kuza u la me odikasi” (Bu iye X.Ch., a boshqa., 2014), kabi uslubiy
qо‘llanmala asosida olib bo ildi, adqiqo na ijala ining s a is ik ahlili «Excel
2010» a «S a is ica 7.0 o Windows» kompyu e das u ida, 0,95% ishonchlilik
o alig‘i bilan «Me odika pole ogo opi a» (Dospexo B.A., 1985) dispe sion usuli
bо‘yicha hisoblandi [1]; [2]; [3].
Tadqiqo da O‘zbekis onda ayonlash i ilgan “Sama kandskaya
k upnoplodnaya” na ini 30/VII (назорат), 10/VIII, 20/VIII a 30/VIII sanala ida
pay and qilish mudda i bo‘ldi.
Tadqiqo na ijala i. Behi ko‘cha la ini ayyo lashda ku ak pay andlash
usulida pay andus ni pay and agga maqbul pay andlash mudda ini aniqlashda 30
iyul (nazo a ), 10 a gus , 20 a gus a 30 a gus pay andlash mudda la ida dala
aj ibala i o‘ kazildi. Tadqiqo la da 70×20 sm ekish sxemasida 1 pog. me ga 50
dona ekilgan behining Quince C ipidagi pay and agiga “Sama kandskaya
k upnoplodnaya” na i pay andus ni ulangan ko‘cha la ida o‘ ganildi.
Behining “Sama kandskaya k upnoplodnaya” na ini ku ak pay andlash
usulida ko‘cha la ini ye ish i ishda pay andlash mudda iga ko‘ a, 30 iyulda
(nazo a ) – 12 kunda (12/VIII), 10 a gus da – 8 kunda (18/VIII), 20 a gus da – 10
479
kunda (30/VIII) a 30 a gus da – 12 kunda (12/IX) pay andus la u ganligi
aniqlandi (1-jad alga qa ang).
1-jad al
Behining “Sama kandskaya k upnoplodnaya” na ini u li mudda da
pay andlashda pay andus la ni u ib ke ishi
(70×20 sm ekish sxemasida, 2025 y.)
Ku ak pay and
qilish mudda i
Pay andus ni u ib ke ishi
kun
oiz
dona/10 pog. m
ming dona/ga
30/VII (назорат)
12 kun
74,2
37,1
52999,6
10/VIII
08 kun
84,5
42,3
60356,7
20/VIII
10 kun
70,8
35,4
50571,0
30/VIII
12 kun
65,7
32,9
46928,2
1-jad aldagi ma’lumo la ga ko‘ a, ku ak pay andlash usulida behining
“Sama kandskaya k upnoplodnaya” na ini pay andus ini u ib ke ishi pay andlash
mudda iga ko‘ a, 30-iyulda (nazo a ) – 74,2 %, 10-a gus da – 84,5 %, 20-a gus da
– 70,8 % a 30-a gus da – 65,7 % namoyon qilgan bo‘lsa, 10 pog. m maydondan
(mu anosib a ishda) – 37,1; 42,3; 35,4 a 32,9 donani ashkil qildi. Maqbul
pay andlash mudda ini aniqlashda 30/VII (nazo a ) 52999,6 ming dona/ga, 10/VIII
60356,7 ming dona/ga, 20/VIII 50571,0 ming dona/ga a 30/VIII 46928,2 ming
dona/ga ko‘cha olindi.
Xulosa. Demak, ku ak pay and usulida pay andlashda eng yuqo i
pay andus ni u ib ke ishi u ish (84,5 %) 10 a gus mudda i (60356,7 ming
dona/ga) namoyon qildi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Bu iye X.CH., Yenileye N.SH., Namozo I.CH., a boshqala . Me ali a eza o me ali
o‘simlikla bilan aj ibala o‘ kazishda xisobla a enologik kuza u la me odikasi. – T.:
ToshdAU, 2014. – B. 64.
2. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. – М.: Колос, 1985. – C. 207-223, 268-297.
3. Программа и методика сортоизучения плодовых, ягодных и орехоплодных культур
(под ред. Е.Н. Седова, Т.П. Огольцовой). – Орел: ВНИИСПК, 1999. – С. 253-299.
4. Дорошенко Т.Н., Рязанова Л.Г. Биологические основы размножения плодовых
растений (учебное пособие). – Краснодар: КубГАУ, 2015. – C. 99-100.
5. Djabba o Z.A. Nok na dala ida ku ak pay andning u ishi, i ojlanishi, si a li ko‘cha
chiqishi uchun pay andlashning eng qulay mudda i a pay and agning a’si i //
“O‘zbekis on ag a ani xaba nomasi” ju nali. – Toshken , 2020. – № 4 (82). – B. 140-143.
6. Бгaшев В.A. Aйвa обыкновеннaя – универсaльный подвой семечковых культур //
Мaтериaлы междунaродной нaучно-прaктичиеской конференции. – Волгогрaд, 2012. –
С. 566-571.
