JOURNAL OF WATER RESEARCH AND ENGINEERING Vol.1, No 1 ISSN: 3105-8973
73
DOI: 10.5281/zenodo.17530495
STANDARD DESIGN AND COST ESTIMATION METHODOLOGY FOR
CONSTRUCTING POND IN PLAT AREAS
Munkh u Ba sukh1, Bada ch Khasbaa a 2 Sa anchimeg Ba sukh 3 Do jpalam Od 4
Con ac : munkh u [email protected]
Abs ac : In egions wi h educed uno , good pas u e condi ions, bu poo su ace wa e ne wo ks, i is highly bene icial
o cons uc and u ilize enginee ed ponds and ese oi s adap ed o local na u al, clima ic, and en i onmen al condi ions.
These s uc u es collec ainwa e and snowmel o p o ide a s able wa e supply o li es ock and enable small-scale
i iga ion. Such de elopmen s b ing signi ican bene i s o local communi ies, ci izens, and en e p ises.
In ecen yea s, bo h in e na ional and domes ic o ganiza ions, as well as p o incial and local go e nmen s and
en i onmen al agencies, ha e been ac i ely p omo ing he cons uc ion and use o ponds and ese oi s. As pa o he
Go e nmen Implemen ing Agency – he Wa e Au ho i y’s ini ia i e o collec and u ilize su ace wa e unde he “One
Soum – One Lake (333 Ponds and Rese oi s)” p og am, a s anda d dam design o exca a ion and embankmen ponds
cons uc ed in open a eas has been de eloped. This design se es o p elimina ily de e mine he equi ed in es men and
es ima e he uni cos pe a ea o cons uc ing such ponds and ese oi s.
Recei ed: 13 Oc obe 2025; Accep ed: 1 No embe 2025
ЗАДГАЙ ТАЛБАЙД УХЛАГА, ОВООЛГООР ХӨВ ЦӨӨРӨМ
БАЙГУУЛАХ БООМТЫН НЭГ МАЯГИЙН ЗУРАГ ТӨСӨЛ,
ТӨСВИЙГ ТООЦОХ АРГАЧЛАЛ
Батсүхийн Мөнхтөр1, Хасбаатарын Бадарч2, Батсүхийн саранчимэг3, Одын доржпалам4
1Монгол улс, Улаанбаатар, ШУА-ийн Газарзүй, Геоэкологийн хүрээлэн, Усны нөөц, ус ашиглалтын салбар
Холбоо барих зохиогчийн и-мэйл хаяг: munkh u [email protected]
Хураангуй: Урсацын хэмжээ нь багассан, бэлчээр сайтай боловч гадаргын усны сүлжээ муутай бүс нутагт
бэлчээрийг усжуулах, бороо цасны усыг хуримтлуулж мал аж ахуйг усаар тогтвортой хангах, бага хэмжээтэй
талбайн усалгааг хийх зорилгоор тухайн орон нутгийн байгаль цаг уур, орчин нөхцөлд зохицсон инженерийн
хийцтэй хөв, цөөрмүүдийг шинээр бий болгож ашиглах нь орон нутаг болон иргэд, аж ахуй нэгжүүдэд ихээхэн ашиг
тустай бүтээн байгуулалт юм. Сүүлийн жилүүдэд хөв цөөрөм байгуулж ашиглах талаар олон улсын болон
дотоодын байгууллага, аймаг орон нутгийн удирдлага, байгаль орчны байгууллагууд нэлээд идэвх санаачилгатай
ажиллаж байна. Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Усны газраас санаачлан хэрэгжүүлж буй гадаргын усыг
хуримтлуулж ашиглах, Нэг сум-Нэг нуур (333 хөв цөөрөм) ажлын хүрээнд хөв, цөөрөм байгуулж ашиглахад
шаардагдах хөрөнгө оруулалтын хэмжээг урьдчилсан байдлаар тогтоох зорилгоор задгай талбайд ухлага,
овоолгонд байгуулах хөв, цөөрмийн нэг маягийн боомтын зургийг боловсруулж нэгж талбайд ноогдох зардалыг
тооцсон юм.
Түлхүүр үг: Нэг маягийн боомт, хөв цөөрмийн хөрөнгө оруулалт, ухлага овоолго.
I. ОРШИЛ
Дэлхийн хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага
хуурай бүс нутгийн усны нөөцийг зохистой
ашиглах асуудлаар олон оронд судалгаа явуулж ус
хураах арга техникийг нэвтрүүлэх асуудлаар
сургалт семинар зохион байгуулан аргачлал заавар
гаргаж улс бүрийг өөрийн орны байгаль цаг уурын
онцлогт тохирсон арга ажиллагаа явуулахыг
уриалсаар байна [1]. Байгаль цаг уурын
өөрчлөлтийн улмаас сүүлийн жилүүдэд гол горхи
ширгэх, усны нөөц хомсдох, гэнэтийн болон аадар
борооны давтамж нэмэгдэх, цас зудын аюулж болж
шар усны үер тохиолдох нь ихсэж байна.
Нэг талаас ус ашиглалтын хэрэгцээ, нөгөө
талаас ус хурах талбайг тодорхойлох түүнээс
хэчнээн хэмжээний урсац бүрдэх болон ус хурах
арга технологийг шийдвэрлэх, улмаар нөөцөлсөн
усаа зохистой ашиглах нийлмэл олон ажлын
бүрдэл юм. Ус хурах талбай гэдэг нь байгалийн
усны хагалбараар хязгаарлагдсан, голын эхээс
түүний адаг хүртэлх бүх нутаг дэвсгэрийг хэлнэ. Ус
хуримтлуулах ажлыг усны эх үүсвэрийн нөхцөлөөр
нь үндсэн гурван аргад хувааж үздэг.
1. Гадаргын усны нөөцийг тухайлбал том,
жижиг голуудын урсацыг орон зай, цаг хугацааны
хүчин зүйлийг тооцож жил, улирал, сарын
тохируулгатай тодорхой эзлэхүүнтэй хиймэл нуур,
JOURNAL OF WATER RESEARCH AND ENGINEERING Vol.1, No 1 ISSN: 3105-8973
74
хөв цөөрөм, хүнхээл байгуулан хуримтлуулж
ашиглах
2. Гадаргын усны нөөцгүй хуурай бүс нутагт
бороо, үер, цасны усыг хуримтлуулан хөв цөөрөм
байгуулж байгаль орчны доройтлыг нөхөн сэргээж,
мал амьтны усан хангамжийг шийдвэрлэх
3. Ус хурах талбай зохион байгуулах замаар
бороо, цасны урсацыг нэг цэгт төвлөрүүлэн
хөрсөнд шингээж зэргээр ашигладаг
Хөв, цөөрөм нь тусгай тоног төхөөрөмж /насос/,
цахилгааны эх үүсвэр, түлш шатахуун, байшин
барилга шаарддаггүй, элс хайрга, шавар, чулуу гэх
мэт орон нутгийн барилгын материал ашиглаж
болохуйц энгийн хийцтэй байдаг нь байгуулахад
өртөг зардлын хувьд хямд төсөр ашиглахад хялбар
юм. Хөв, цөөрөм нь хур борооны болон хайлсан ус
бага урсацтай сайр, гуу жалга, тасарч ширгэдэг
жижиг гол горхины голдирол дээр ус
хуримтлуулах сан, илүүдэл ус халиах суваг зэргээс
бүрдэх гидротехникийн хялбар байгууламж юм.
Бэлчээр усжуулах, мөн бага талбайтай ногооны
талбайг услах зорилгоор байгуулж байгаа хөв,
цөөрмийн үр ашигтай, найдвартай ажиллах үндсэн
зарчим нь түүний байршлыг зөв сонгох асуудал
юм.
Хөв, цөөрөм байгуулж ашиглах газрыг
сонгохдоо дараах хүчин зүйлсийг харгалзан үзэх
хэрэгтэй. Үүнд:
1. Бэлчээр болон усалгаанд ашиглах боломж
2. Сайр болон голдирлоор хур бороо, цасны
ус урсах нөхцөл
3. Ус зүйн судалгаа
4. Ус хурах талбайн хэмжээ
5. Сайр болон голдирлын ерөнхий хэвгий
6. Сайр болон голдирлын дундаж өргөн, гүн
7. Сайр болон голдирлын хөрс,
гидрогеологийн нөхцөл
8. Хөндлүүр сонгосон эргийн тогтворжилт
зэрэг зүйлсийг мэдэж судалсан байх шаардлагатай
[2].
Хөв, цөөрөм байгуулах газрын сонголт хийхэд
шороон далан, ус хуримтлуулах сан болон илүүдэл
ус халиах сувгийн байршлыг оновчтой сонгох
асуудал юм. Шороон даланг сайр, гуу жалга,
голдирлын аль болох нарийссан хэсэгт, хоёр талын
эрэг тогтворжилт сайтай, хайр, сайрга болон хадан
хөрстэй газарт байгуулах нь тохиромжтой.
Харин ус хуримтлуулах сан байгуулах газар нь
дагуугийн ерөнхий хэвгий багатай, гүн биш,
хөндлөн огтлолын хувьд нэлээд өргөн, тогоо
хэлбэртэй, мөн усны шүүрэлт бага байх
шавар,шавранцар хөрстэй байвал илүү
тохиромжтой.
Усан сан байгуулж ус хуримтлуулж байгаа
нөхцөлд түүний бат бөх аюулгүй ажиллах үндсэн
шаардлага бол илүүдэл ус халиагуурыг байгуулах
явдал юм. Илүүдэл ус халиагуурын байршлыг
сонгохдоо тухайн газрын өндөржилт, шороон
далан болон ус хуримтлуулах сангийн байрлал,
үерийн усны хүрэх түвшин зэрэгтэй уялдуулахын
зэрэгцээ түүний угаагдахгүй байх нөхцөлийг
хангах, мөн газар шорооны ажил аль болох бага
байхаар төлөвлөх хэрэгтэй юм [3].
1-р зураг. Хөв цөөрмийн ерөнхий төлөвлөгөөний схем
II. ЗУРАГ ТӨСӨЛ БОЛОВСРУУЛАХ
НӨХЦӨЛ ШААРДЛАГА
1. Ус зүйн тооцоо судалгаа хийх арга
JOURNAL OF WATER RESEARCH AND ENGINEERING Vol.1, No 1 ISSN: 3105-8973
75
DOI: 10.5281/zenodo.17530495
Задгай талбайд ухлага овоолгоор хөв цөөрөм
байгуулах боомтын зургийг боловсруулах анхны
шаардлага нь бороо цасны усыг хуримтлуулах,
урсац нь багасаж байгаа булаг, горхины усыг
хаших байгуулах замаар хийх учраас ус зүйн
тооцоог ажиглалт судалгаагүй голын их
өнгөрөлтийг тооцох аргаар хийвэл тохиромжтой
гэж үзсэн.
Ажиглалт судалгаагүй голын их өнгөрөлтийг
тооцох тухай: Ажиглалтын мэдээгүй тохиолдолд
тухайн гол, сав газрын уур амьсгал, дүрс зүй, физик
газарзүйн хүчин зүйлсээс хамаарсан эмпирк
томъёогоор тооцно. Үерийн их өнгөрөлтийг тооцох
эмпирк томъёо, аргыг ерөнхийд нь 3 ангилна.
Үүнд:
1. Үерийн их өнгөрөлтийн модуль ус хурах
талбайн хэмжээ нэмэгдэхийн хэрээр буурах зүй
тогтолд үндэслэсэн буурцын томъёо.
2. Хур борооны хамгийн их эрчимшил, түүний цаг
хугацааны зайц нэмэгдэхийн хэрээр буурах зүй
тогтолд үндэслэлсэн хур борооны хязгаарын
эрчимшлийн арга
3. Эзэлхүүний томъёо буюу үерийн их өнгөрөлт
ба үерийн гидрографийн хэлбэр, үргэлжлэх
хугацаа, эзэлхүүн болон давхраанаас хамаарсан
томъёо гэж ангилна.
Буурцын зүй тогтол дээр үндэслэсэн томъёонууд нь
зөвхөн үерийн их өнгөрөлтийн утгыг тооцох бол
эзэлхүүний томъёо, арга загваруудаар үерийн
гидрографыг тооцох, байгуулах боломжтой.
Ажиглалт судалгаагүй 200 км2 хүртэлх ус хурах
талбайтай жижиг гол хуурай сайрын хур борооны
үерийн хамгийн их өнгөрөлтийн тооцоог хур
борооны хязгаарын эрчимшлийн доорх аргаар
тооцно.
Q1% = q′1%··H′1%·δ·1%·F
(1)
Үүнд:
• Q1%-1%-ийн хангамшилтай их өнгөрөлт, м3,
• q′1% - 1% - ийн хангамшилтай их урсацын
модуль, л/(с·км2),
• - урсацын итгэлцүүр,
• H′1% - 1%-ийн хангамшилтай хоногийн
хамгийн их хур тунадас, мм
• δ - нуур, ой, намгийн урсацын
зохицуулалтын итгэлцүүр,
• 1%-1 %-ийн хангамшлын өнгөрөлтийг
бусад хангамшилд шилжүүлэх итгэлцүүр,
• F - ус хурах талбай, км2.
Урсацын их өнгөрөлтийн модулийг /q′1%/
тодорхойлоход шаардагдах голдрилын хэлбэрзүйн
итгэлцүүр /Фг/ болон ус хурах талбайн хажуу
бэлээр ус урсах хугацааг / х.б./ дараах томьёогоор
тодорхойлж болно.
Фг=1000 L
ℵг∗ 𝐼гℵ·F0.25 · ·H1%0.25 (2)
Үүнд:
• L - тухайн чиглэл хүртэлх үндсэн сайрын
урт, км,
• ℵг-сайр, горхины голдрил, татмын
адраашлын итгэлцүүр,
• Iг - гол ба сайрын дундаж хэвгий, ‰.
Ус хурах талбайн хажуу бэлээр ус урсах хугацааг
/ хб/ тодорхойлоход шаардагдах хажуу бэлийн
хэлбэр зүйн тодорхойлолтыг /Фхб/ доорх
томьёогоор тодорхойлов.
Фх.б. =1000·ē0.5
𝑛х.б.·Iх.б.0.25· ·H1%0.25 (3)
ē = F
1.8·(l + L) (4)
Үүнд:
• ē - ус хурах талбайн хажуу бэлийн дундаж
урт, км,
• nх.б.- хажуу бэлийн адраашлын итгэлцүүр,
• Iх.б. - сав газрын дундаж хэвгий, ‰,
• l – цутгал сайрын уртын нийлбэр, км
Сайрын ус хурах талбайн хажуу бэлийн хэвгийг
дараах тэгшитгэлээр тодорхойлно.
Iх.б. =∆·𝑖
F (5)
Үүнд:
• ∆-өндрийн ижил шугам хоорондын өндөр,
м,
• 𝑖- ус хурах талбайн өндрийн ижил
шугамын уртын нийлбэр,
Үерийн урсацын итгэлцүүрийг дараах томьёогоор
тодорхойлов.
=С2·0
(F+1)𝑛6 · (Iх.б.
50 )𝑛5 (6)
Үүнд:
• С2 - хөрсний бүтцээс хамаарах итгэлцүүр,
• о - F=10 км2,
• Iх.б. = 50 байх үеийн урсацын итгэлцүүр,
• n6 - хөрсний бүтцээс хамаарах итгэлцүүр,
• n5 - уур амьсгалаас хамаарсан итгэлцүүр.
Хур борооны эрчимшлийн аргаар янз бүрийн
хангамшилтай их урсацыг тооцоход шаардагдах их
урсацын модуль, урсацын итгэлцүүр, нуур, ой,
намгийн урсацын зохицуулалтын итгэлцүүр, хажуу
бэлийн адраашлын итгэлцүүр, цутгал сайрын
уртын нийлбэр, хуурай сайруудын голдрил,
татмын адраашлын итгэлцүүр, өндрийн ижил
шугам хоорондын өндөр, ус хурах талбайн
өндрийн ижил шугамын уртын нийлбэр, хөрсний
бүтцээс хамаарах итгэлцүүр, уур амьсгалаас
хамаарсан итгэлцүүр зэргийг сайруудын сав газарт
тодорхойлно.
Энэ аргаар хур борооны үерийн их урсацын
тооцоог гаргахын тулд хоногийн хамгийн их
тунадасны хангамшлын тооцоо хийх шаардлагатай
байдаг [4].
JOURNAL OF WATER RESEARCH AND ENGINEERING Vol.1, No 1 ISSN: 3105-8973
76
II.2. Хөв цөөрөм байгуулах боомтын нэг загварын
зургийг ашиглах, хэрэглэх
Хөв цөөрөм байгуулах тохиромжтой газар нь
урсгал ус (бага зэрэг), гол горхи, булгийн усыг
ашиглах ингэснээр тухайн хөв цөөрөм байнгын
устай байх нөхцөлийг бүрдүүлэх юм. Мөн хур
бороо болон шар усны үерийн усыг хуримтлуулах
бүрэн боломжтой байдаг. Байгалийн хонхор газар
эсвэл голоос дөхүүлэх сувгаар (өөрийн урсгалаар)
алсын зайд усыг шилжүүлэн татах, задгай талбайд
(зохиомлоор) ухлага, овоолгонд хөв цөөрөм
байгуулж усыг хуримтлуулах, ашиглах боломжтой
байдаг.
Бага урсацтай гол, горхийг ашиглан хөв цөөрөм
байгуулах: Гол горхи, тухайн газар орны нөхцөлд
тааруулан H=1.5-2.5м хүртэл өндөртэй усны гүн
Hгүн=0.75-1.5м хүртэл гүнтэй байхаар тооцож
хөндлүүрийг сонгох хэрэгтэй. Хөндлүүр сонгохдоо
жижиг гол горхи, урсгал усны тохиромжтой
байрлалыг нүдэн баримжаагаар олж улмаар
хэмжилт хийж боомтын (далангийн) урт, өндрийг
тооцох хэрэгтэй.
Булгийн усыг ашиглаж хөв цөөрөм байгуулах:
Булгийн усыг ашиглан хөв цөөрөм байгуулахдаа
тухайн орчны нөхцөлд тааруулах, H=1.5-2.5м
хүртэл өндөртэй усны гүн Hгүн=0.75-1.5м хүртэл
гүнтэй байхаар тооцож хөндлүүрийг сонгох
хэрэгтэй. Сонгосон хөндлүүр болон усан толион
үүссэн талбай нь булгийн эх болон хашаалсан
талбайг хөндөхгүй байхаар тооцох хэрэгтэй.
Байнгын урсацтай булаг өвлийн улиралд
хөлдөхгүй халиа тошин үүсдэг тул тухай булгийн
орчныг оруулахгүй байхаар (зайтай) тооцож
хөндлүүрийг сонгох шаардлагатай.
Хур бороо, шар усны үерийн усыг хуримтлуулж
хөв цөөрөм байгуулах: Шар усны үер болон хур
борооны үерийн усыг хуримтлуулахдаа тухайн
орчны нөхцөлд тохируулан хөндлүүрийг сонгох
хэрэгтэй.
Байгалийн хонхор газарт усыг хуримтлуулах:
Голоос дөхүүлэх сувгаар ус татаж байгалийн
хонхор газарт усыг ашиглан хуримтлуулан
ашиглах боломжтой байдаг. Энэ нөхцөлд тухайн
хонхор газрын хэлбэр, гүнээс хамааран усны
эзэлхүүн хэмжээг тодорхойлох боломжтой.
Задгай талбайд (зохиомлоор) ухлага, овоолгонд
хөв цөөрөм байгуулах: Усны хэрэгцээтэй газарт
голоос дөхүүлэх сувгаар ус татаж задгай талбайд
ухлага, овоолгонд хөв цөөрөм байгуулах
боломжтой. Малын усалгаа, бага талбайд тариа
ногоо тарьж усалгаа хийх үед усны эх үүсвэр
зайтай нөхцөлд энэ аргыг ашиглах боломжтой.
Голоос дөхүүлэх сувгаар ус татаж бүтэн ухлага,
хагас ухлага, овоолгонд далан байгуулж усыг
хуримтлуулах боломжтой юм. Тухайн газар
нутгийн онцлог, байгалийн нөхцөлөөс шалтгаалан
задгай талбай ус хуримтлуулах боомтын хэлбэр
хэмжээг тохируулах боломжтой. Усан сангийн
далангийн дээд налууд шүүрэлтээс хамгаалах
зорилгоор геомембран ( =1.5мм), геотекстилийг
( =1.0мм) элсэн бэлтгэлийн хамт дэвсэж, шүдэнд
хийж өгнө. Мөн дээд налууд шавар шавранцар үе
наах =0.10м бэхэлж өгнө.
Усан сангийн далангийн хярд =0.1м зузаан
хайрган асгаасаар хучиж өгнө. Доод налууд (1:4.0)
ургамлан хөрсөөр хучиж олон настын үр цацаж
өгөх хэрэгтэй.
Дөхүүлэх сувгийн хийцийг ухлаганд хийж
чулуун доторлогоотой байхаар төлөвлөв. Дөхүүлэх
сувгийн ёроолын өргөнийг b=0.3м, 0.5м, гүнийг
h=0.3м, 0.5м, L=100.0м байхаар ажлын хэмжээг
тооцож төсөвт тусгаж өгсөн болно.
Нэг загварын зургаар боомтын хярын өргөн, их
биеийн хийцийг тодорхой болгож өгсөн. Боомтын
хярын урт, өндрөөс хамааруулан тухайн боомтыг
барьж байгуулах төсөвт өртгийг (ойролцоогоор)
тодорхойлох боломжтой болж байна.
JOURNAL OF WATER RESEARCH AND ENGINEERING Vol.1, No 1 ISSN: 3105-8973
77
2-р зураг. Хөв цөөрмийн шороон боомтын нэг загварын хөндлөн огтлол
3-р зураг. Хөв цөөрмийн шороон боомтын нэг загварын дагуугийн зүсэлт
JOURNAL OF WATER RESEARCH AND ENGINEERING Vol.1, No 1 ISSN: 3105-8973
78
4-р зураг. Шороон боомтын урт, өндөрт хамаарах /овоолгонд/ хөрөнгө оруулалтын характеристик
НЭГ МАЯГИЙН ХӨНДЛӨН ОГТЛОЛТОЙ
/ОВООЛГОНД БАРИГДАХ/ БООМТЫН 1М-ИЙН
ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТ 1-Р ХҮСНЭГТ
№
Боомтын өндөр, м
1м-ийн хөрөнгө оруулалт,
сая төгрөг
1
H=2.5 м
2 625 000
2
H=2.0 м
2 300 000
3
H=1.5 м
1 950 000
Тайлбар: Төсөллөж буй боомт нь овоолгонд баригдахаар
тооцож, боомтын нэг маягийн хөндлөн огтлолыг хэмжээг
b=4.0м, m1=3.0, m2=4.0, h=1.5–2.5 м байх үед ажлын
хэмжээг тооцоолж боомтын урт болон өндрөөс хамаарах
хөрөнгө оруулалтын характеристикыг 4-р зурагт
харуулав.
НЭГ МАЯГИЙН ХӨНДЛӨН ОГТЛОЛТОЙ
/ОВООЛГОНД БАРИГДАХ/ БООМТ БАЙГУУЛАХ
ГАЗРЫН ЗАЙНААС ХАМААРСАН ИТГЭЛЦҮҮР, N
2-Р ХҮСНЭГТ
Итгэл-
цүүр, n
1.00
1.02
1.04
1.06
1.08
1.10
1.12
1.14
Зай, км
10-100
101-200
201-400
401-600
601-800
801-1000
1001-1200
1201-1500
НЭГ МАЯГИЙН ХӨНДЛӨН ОГТЛОЛТОЙ /ОВООЛГОНД БАРИГДАХ/ БООМТЫН ӨРТГИЙН ТОВЧОО /ЖИШЭЭ/
3-Р ХҮСНЭГТ
Овоолгонд баригдах боомтын өртгийн товчоо, L=100.0м
№
Зардалын нэр
H=2.5 м
H=2.0 м
H=1.5 м
1
Ажиллах хүч
58,015,987
60,679,200
43,216,366
2
Материал
61,086,595
49,679,549
32,726,663
3
Машин, механизм
1,416,171
12,124,151
8,210,484
4
Тээвэр
14,556,481
11,207,553
7,319,417
Шууд зардал
135,075,234
133,690,453
91,472,930
5
Нэмэгдэл зардал /74.7/
22,141,244
23,157,633
16,493,111
6
Ашиг /15%/
25,490,471
23,527,213
16,194,906
Барилга угсралтын дүн
182,706,949
180,375,299
124,160,947
7
НӨАТ /10%/
18,270,695
18,037,530
12,416,095
8
Нормчлолын сан /0.18%/
328,873
324,676
223,490
Дүн
201,306,516
198,737,504
136,800,531
9
Захиалагчийн техник хяналтын зардал /2%/
3,654,139
3,607,506
2,483,219
10
Инженер хайгуул, зураг төслийн дүн
50,000,000
50,000,000
50,000,000
11
Зураг төсөл зохиогчийн хяналтын зардал /1%/
1,827,069
1,803,753
1,241,609
Дүн
256,787,725
254,148,763
190,525,360
12
Магадлашгүй ажил /10%/
5,481,208
5,411,259
3,724,828
13
Бусад нэмэлт зардал
-
-
-
Дүн
262,268,933
259,560,022
194,250,188
-
50.00
100.00
150.00
200.00
250.00
300.00
350.00
400.00
450.00
500.00
550.00
600.00
020 40 60 80 100 120 140 160 180 200
Хөв цөөрөм байгуулах өртөг, сая ₮
Боомтын урт, м
H=2.5м
H=2.0м
H=1.5м
JOURNAL OF WATER RESEARCH AND ENGINEERING Vol.1, No 1 ISSN: 3105-8973
79
5-р зураг. Хөв цөөрмийн дөхүүлэх сувагтай нэг загварын зураг
6-р зураг. Дөхүүлэх сувгийн ёроолын өргөн, гүнээс хамаарах хөрөнгө оруулалтын характеристик
НЭГ МАЯГИЙН ХӨНДЛӨН ОГТЛОЛТОЙ ДӨХҮҮЛЭХ
СУВГИЙН L=100М-ИЙН ХӨРӨНГӨ
ОРУУЛАЛТ 4-Р ХҮСНЭГТ
№
Сувгийн хэмжээ, м
100м-ийн хөрөнгө
оруулалт, сая төгрөг
1
h=0.3м, b=0.3м
3 720 000
2
h=0.5м, b=0.5м
5 896 000
Тайлбар: Төсөллөж буй дөхүүлэх сувгийг цементэн
зуурмагтай чулуун өрлөгөн хийцтэй байхаар тооцов.
Дөхүүлэх сувгийн ёроолын өргөн, өндрийг 2
хувилбараар төсвийг тооцлоо. Дөхүүлэх сувгийн нэг
маягийн хөндлөн огтлолыг хэмжээг b=0.3, 0.5м, h=0.3,
0.5м байх үед ажлын хэмжээг тооцоолж L=100.0м уртын
төсөвт өртгийг тооцлоо.
НЭГ МАЯГИЙН ХӨНДЛӨН ОГТЛОЛТОЙ ДӨХҮҮЛЭХ
СУВГИЙН ГАЗРЫН ЗАЙНААС
ХАМААРСАН ИТГЭЛЦҮҮР, N
5-Р ХҮСНЭГТ
Итгэл-
цүүр, n
1.00
1.02
1.04
1.06
1.08
1.10
1.12
1.14
Зай, км
10-100
101-200
201-400
401-600
601-800
801-1000
1001-1200
1201-1500
-
20.00
40.00
60.00
80.00
100.00
120.00
140.00
-
10.00
20.00
30.00
40.00
50.00
60.00
70.00
80.00
90.00
100.00
110.00
120.00
0
100
200
300
400
500
600
700
800
900
1000
1100
1200
1300
1400
1500
1600
1700
1800
1900
2000
2100
Дөхүүлэх суваг барих өртөг, сая ₮
Дөхүүлэх сувгийн урт, м
H=0.3м, b=0.3м
H=0.5м, b=0.3м
JOURNAL OF WATER RESEARCH AND ENGINEERING Vol.1, No 1 ISSN: 3105-8973
80
7-р зураг. Хөв цөөрмийн хөндлүүрийн сонголтууд
8-р зураг. Задгай талбайд ухлага, овоолгоор баригдах нэг загварын хөндлөн огтлол (Hовоолго=1.5м, Hухлага=1.0м)
JOURNAL OF WATER RESEARCH AND ENGINEERING Vol.1, No 1 ISSN: 3105-8973
81
9-р зураг. Задгай талбайд ухлага, овоолгоор баригдах шороон боомтын ухлага, овоолгын гүнээс хамаарах хөрөнгө оруулалтын
характеристик
НЭГ МАЯГИЙН ХӨНДЛӨН ОГТЛОЛТОЙ ЗАДГАЙ
ТАЛБАЙД УХЛАГА, ОВООЛГООР БАРИГДАХ
ШОРООН БООМТЫН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТ
6-Р ХҮСНЭГТ
№
Ухлага овоолгын
хэмжээ, м
1м-ийн хөрөнгө оруулалт,
сая төгрөг
1
Hово=1.5м, Нух=1.0м
2 196 000
2
Hово=1.0м, Нух=1.5м
2 307 600
Нэг маягийн хөндлөн огтлолтой ухлага, овоолгоор баригдах
шороон боомт байгуулах газрын зайнаас хамаарсан
итгэлцүүр, n 7-р хүснэгт
Итгэл-
цүүр, n
1.00
1.02
1.04
1.06
1.08
1.10
1.12
1.14
Зай, км
10-100
101-200
201-400
401-600
601-800
801-1000
1001-1200
1201-1500
III. ҮР ДҮН
Задгай талбайд ухлага, овоолгоор хөв цөөрөм
байгуулах боомтын нэг загварын зураг төслийг
боловсруулснаар хөв цөөрөм байгуулах хөрөнгө
оруулалтын тооцоог урьдчилсан байдлаар гаргах
боломжтой болох юм.
Хөв цөөрөм байгуулах боломжтой талбайд эхний
ээлжинд механик хэмжилт хийх. Тухайн газрын
хэвгий болон хотгор гүдгэрт тааруулан хэмжилт
хийж төлөвлөж буй хөв цөөрмийн далангийн урт,
далангийн өндрийг тодорхойлж улмаар нэг загварын
зураг, характеристикаас хөрөнгө оруулалтын өртгийг
тодорхойлох боломжтой болох юм. Гарсан үр дүнгээ
(мөнгө) хөв цөөрөм байгуулах боломжтой газар
нутгийн зайнаас хамааруулан (n) итгэлцүүрийг
ашиглан тээврийн зайг нэмж тооцож хэрэглэнэ.
ДҮГНЭЛТ
Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Усны
газраас санаачлан хэрэгжүүлж буй гадаргын усыг
хуримтлуулж ашиглах, Нэг сум-Нэг нуур (333 хөв
цөөрөм) аяны хүрээнд сүүлийн жилүүдэд хөв цөөрөм
байгуулах сонирхолтой хувь хүмүүс, албан
байгууллага, аймаг сумдын удирдлага, мэргэжлийн
холбогдох байгууллагууд, гадаад дотоодын хөрөнгө
оруулагчид нэмэгдэж байгаа.
З адгай талбайд ухлага, овоолгоор хөв цөөрөм
байгуулах боомтын нэг загварын зураг төслийг
ашиглан байршил сонгох аргачлал, хөрөнгө
оруулалтын тооцоог гаргах, төлөвлөх бүрэн
боломжтой болж байна.
АШИГЛАСАН МАТЕРИАЛ, НОМ ЗҮЙ
[1] ШУТИС, Усны барилга байгууламжийн судалгаа хөгжлийн
төв, “Хөв цөөрмийн нэг загварын зургийн холболт хийх
аргачлал” тайлан. УБ, 2024
[2] Л.Жанчивдорж. “Бороо, үерийн ус хураах, ашиглах
практикийн зарим асуудал” УБ, 2008
[3] Б.Мөнхтөр.“Хөв цөөрөм байгуулах боломжийн судалгаа,
Сэлбэ голын жишээн дээр” магистрын дипломын төсөл, УБ,
2015
[4] Г.Даваа. “Монгол орны гадаргын усны горим, нөөц” УБ,
2015
[5] Б.Мөнхтөр. “Задгай талбайд ухалга, овоолгоор хөв цөөрөм
байгуулах боомтын хөндлөн огтлолын нэг загварын зураг
төсөл боловсруулах” тайлан. УБ, 2022
-
50.00
100.00
150.00
200.00
250.00
300.00
350.00
400.00
450.00
500.00
550.00
600.00
650.00
700.00
750.00
800.00
850.00
900.00
950.00
1,000.00
0
20
40
60
80
100
120
140
160
180
200
220
240
260
280
300
320
340
360
380
400
Хөв цөөрөм байгуулах өртөг, сая ₮
Боомтын урт, м
Hов=1,0м, H=1.5м
Hов=1.5м, Hух=1.0м
