ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
158
OʻZBOSHIMCHALIK BILAN EGALLAB OLINGAN YER UCHASTKALARIGA
HAMDA ULARDA QURILGAN BINOLAR VA INSHOOTLARGA BOʻLGAN
HUQUQLARNI EʼTIROF ETISH
To’ aye Bekzod Bahodi o’gli,
Toshken iloya i Bekobod umani
Adliya bo’limi bosh maslaha chisi
Anno a siya: Ushbu maqolada o‘zboshimchalik bilan egallab olingan ye uchas kala i hamda
ula da qu ilgan bino a inshoo la ga bo‘lgan huquqla ni e’ i o e ishning huquqiy asosla i
yo i ilgan. Maqolada ye ga bo‘lgan huquqni qonuniylash i ish ja ayonla i, sud amaliyo idagi
hola la , shuningdek, uqa ola ning mulk huquqla ini himoya qilish masalala i ahlil qilinadi.
Shu bilan bi ga, amaldagi qonunchilikdagi muammoli jiha la a ula ni akomillash i ish
bo‘yicha akli la ham ilga i su iladi.
Аннотация: В данной статье рассматриваются правовые основы признания прав на
самовольно занятые земельные участки, а также на здания и сооружения, возведённые
на них. Анализируются процедуры легализации прав на землю, судебная практика и
вопросы защиты имущественных прав граждан. Особое внимание уделено
существующим проблемам в законодательстве и предложениям по его
совершенствованию.
Anno a ion: This a icle explo es he legal g ounds o ecognizing igh s o land plo s ha
ha e been occupied wi hou au ho iza ion, as well as o buildings and s uc u es cons uc ed
on such land. I analyzes he p ocedu es o legalizing land owne ship, ele an cou p ac ices,
and he p o ec ion o ci izens’ p ope y igh s. The a icle also highligh s exis ing gaps in
legisla ion and p o ides ecommenda ions o imp o ing he legal amewo k.
Kali so’zla :o’zboshimchalik bilan egallangan ye , bi ma alik umumda la aksiyasi,
o iqcha egallangan ye uchas kasi , oʻzboshimchalik bilan egallab olingan ye uchas kasi.
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
159
Ki ish.Hozi gi da da ye esu sla idan oqilona a qonuniy oydalanish masalasi
mamlaka imiz ij imoiy-iq isodiy hayo ida muhim o‘ in u moqda. Ye — da la mulki bo‘lib,
undan oydalanish a ibi a sha la i O‘zbekis on Respublikasining “Ye kodeksi”,
Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan ye uchas kala iga hamda ula da qu ilgan
binola a inshoo la ga boʻlgan huquqla ni eʼ i o e ish “ o’g’ isidagi qonuni,
O’zbekis on Respublikasining “Da la kadas la i o’g’ isidagi “ 22.12.2000 yildagi
qonuni hamda boshqa no ma i -huquqiy hujja la bilan a ibga solinadi. Shu bilan bi ga,
amaliyo da ay im uqa ola yoki xo‘jalik subyek la i omonidan ye uchas kala ini
o‘zboshimchalik bilan egallab olish, ula da bino a inshoo la qu ish hola la i uch ab
u adi.Bunday hola la ko‘pincha huquqiy nizola ga sabab bo‘ladi, chunki o‘zboshimchalik
bilan egallangan ye uchas kala i qonuniy huquq asosida asmiylash i ilmagani uchun, ula da
qu ilgan bino a inshoo la ga bo‘lgan huquq ham noaniq hola ga ushadi. Shu sababli, ushbu
masala na aqa ye munosaba la ini a ibga solish, balki uqa ola ning mulk huquqla ini
himoya qilish nuq ai naza idan ham muhim hisoblanadi. Ayniqsa, ye munosaba la ini a ibga
solish a mulk huquqla ini qonuniylash i ish masalasi mamlaka imizda dolza b ahamiya kasb
e moqda. Ayniqsa, o‘zboshimchalik bilan egallab olingan ye uchas kala i hamda ula da
qu ilgan bino a inshoo la ga bo‘lgan huquqla ni e’ i o e ish masalasi huquqiy amaliyo da
muhim o‘ in u adi. Ushbu maqolada mazku ja ayonning huquqiy asosla i, amaldagi
qonunchilikdagi kamchilikla hamda ula ni ba a a e ish bo‘yicha akli la ahlil
qilinadi.Mamlaka imizda so‘nggi yilla da o‘zboshimchalik bilan egallangan ye uchas kala ini
qonuniylash i ish a ula ga nisba an huquqni e’ i o e ish a ibini belgilo chi huquqiy
mexanizmla akomillash i ildi. Xususan, P eziden a monla i a Hukuma qa o la i o qali
ay im hola la da uqa ola ning ye dan oydalanish huquqini iklash, bino a inshoo la ni
da la o‘yxa iga ki i ish imkoniya i ya a ildi. Shu bilan bi ga, bu ja ayonni suis e’mol qilish,
noqonuniy qu ilishla ni omma iy a zda qonuniylash i ish xa ini oldini olish uchun qa ’iy
me’yo iy cheklo la ham jo iy e ilgan.Mazku maqolada o‘zboshimchalik bilan egallangan ye
uchas kala i a ula da qu ilgan bino-inshoo la ga bo‘lgan huquqla ni e’ i o e ishning huquqiy
asosla i, amaldagi qonunchilikdagi muammoli jiha la , sud amaliyo i misolla ida yuzaga
kelayo gan muammola a ula ni ba a a e ish yo‘lla i ahlil qilinadi. Shuningdek, ye ga
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
160
bo‘lgan egalik, oydalanish a asa u huquqla ini qonuniylash i ish bo‘yicha akli la ham
ilga i su iladi.O’zbekis on Respublikasining 05.08.2024-yilda qabul qilingan
“Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan ye uchas kala iga hamda ula da qu ilgan
binola a inshoo la ga boʻlgan huquqla ni eʼ i o e ish “ oʻgʻ isidagi 937-sonli qonunida
bu haqida ba a sil ma’lumo kel i ib o’ ilgan bo’lib ushbu qonunning maqsadi
oʻzboshimchalik bilan egallab olingan ye uchas kala iga hamda ula da qu ilgan binola a
inshoo la ga boʻlgan huquqla ni eʼ i o e ish bilan bogʻliq munosaba la ni a ibga solishdan
ibo a .O’RQ 937 sonli qonun quyidagila ga nisba an qo’llanadi:
1) Oʻzbekis on Respublikasi uqa ola i a Oʻzbekis on Respublikasi hududida doimiy yashab
u gan uqa oligi boʻlmagan shaxsla (bundan buyon ma nda uqa ola deb yu i iladi)
omonidan 2018-yil 1-mayga qada yakka a ibda uy-joy qu ish o qali oʻzboshimchalik bilan
egallab olingan ye uchas kasiga hamda unda qu ilgan binola a inshoo la ga;
2) uqa ola , yakka a ibdagi adbi ko la a eziden boʻlgan yu idik shaxsla qonunchilik
hujja la iga mu o iq aj a ilgan ye uchas kasiga boʻlgan huquqni asdiqlo chi hujja la da
koʻ sa ilgan ye uchas kasi maydonidan 2018-yil 1-mayga qada o iqcha egallagan ye
uchas kasiga hamda unda qu ilgan binola a inshoo la ga;
3) oʻzboshimchalik bilan qu ilgan yakka a ibdagi uy-joyla ga boʻlgan mulk huquqini
Oʻzbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasining qa o iga asosan ashkil e ilgan Koʻchmas
mulkka nisba an huquqni eʼ i o e ish ishla ini ashkil e ish boʻyicha uman (shaha )
komissiyala i (bundan buyon ma nda Koʻchmas mulkka nisba an huquqni eʼ i o e ish ishla ini
ashkil e ish boʻyicha uman (shaha ) komissiyala i deb yu i iladi) omonidan eʼ i o e ish
mumkin deb opilganligi holla iga yoki uni eʼ i o e ish ad e ilganligi yoxud a izala ning
koʻ ib chiqilishi bi ma alik umumda la aksiyasining mudda i oʻ ganligi sababli yakuniga
ye maganligi holla iga;
4) 2021-yil 8-iyunga qada uman (shaha ) hokimining qa o iga koʻ a qonunchilik hujja la iga
mu o iq uqa ola ga, yakka a ibdagi adbi ko la ga yoki eziden boʻlgan yu idik shaxsla ga
aj a ilgan, asdiqlash masalasi Qo aqalpogʻis on Respublikasi Vazi la Kengashi, iloya la a
Toshken shaha hokimla i hamda Qo aqalpogʻis on Respublikasi Joʻqo gʻi Kengesi yoki
egishli xalq depu a la i Kengashi omonidan koʻ ib chiqilmagan ye uchas kasiga (bundan
shunday ye uchas kasida ikki yil ichida binola a inshoo la qu ilmagan yoki ula ning
qu ilishi boshlanmagan yoxud ye uchas kasidan maqsadsiz oydalanilgan holla mus asno);
5) uqa ola ning bogʻdo chilik a uzumchilik shi ka la i hududidagi u a joyla iga hamda ula
egallagan ye uchas kasiga;
1
6) 2020-yil 9-ma ga qada kichik sanoa zonala i hududiga joylash i ilgan adbi ko lik
subyek la ining yashash uchun moʻljallanmagan binola i a inshoo la i yoki ula ning qismla i
joylashgan ye uchas kasiga;
7) xususiylash i ilgan binola a inshoo la egallagan ye uchas kasiga;
1h ps://lex.uz/docs/-7049383
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
161
8) uqa ola ning, yakka a ibdagi adbi ko la ning a eziden boʻlgan yu idik shaxsla ning
qonunchilikka mu o iq mulk (egalik qilish) huquqi eʼ i o e ilgan binola i a inshoo la i
egallagan ye uchas kasiga nisba an huquqla ni eʼ i o e ish asosla i a a ibini belgilaydi.
bi ma alik umumda la aksiyasi — oʻzboshimchalik bilan egallab olingan ye
uchas kala ida yoki imo a qu ish uchun uxsa noma olmasdan qu ilgan u a joyla ga nisba an
mulk huquqini eʼ i o e ish boʻyicha Oʻzbekis on Respublikasi P eziden ining Fa moniga
mu o iq 2018-yil 20-ap eldan 2019-yil 1-mayga qada oʻ kazilgan bi ma alik umumda la
aksiyasi;
o iqcha egallangan ye uchas kasi — ye uchas kasiga boʻlgan huquqla ni belgilo chi
hujja la da koʻ sa ilgan ye uchas kasi maydonidan o iq boʻlgan, ye uchas kasining
chega asidan ashqa ida, unga u ash hududda joylashgan ye maydoni;
oʻzboshimchalik bilan egallab olingan ye uchas kasi — uqa ola , yakka a ibdagi
adbi ko la a eziden boʻlgan yu idik shaxsla omonidan ye uchas kasiga boʻlgan
huquqla ni belgilo chi hujja la siz, shu jumladan bunday hujja la yoʻqolgan yoki oʻliq
asmiylash i ilmagan holda egallab kelinayo gan yoki o iqcha egallangan ye uchas kasi.
Ija a huquqi, ushbu ye uchas kala ida qu ilgan binola a inshoo la ga boʻlgan mulk huquqi
eʼ i o e iladi. Bunda ija a mudda i yakka a ibdagi uy-joyla egallagan ye uchas kala i uchun
oʻqson oʻqqiz yil, boshqa ye uchas kala i uchun qi q oʻqqiz yil e ib belgilanadi.Ye
uchas kasiga boʻlgan ija a huquqi hamda unda qu ilgan binola a inshoo la ga boʻlgan mulk
huquqi Qo aqalpogʻis on Respublikasi Joʻqo gʻi Kengesining, xalq depu a la i iloya la a
Toshken shaha Kengashla ining qa o la i bilan eʼ i o e iladi.Qo aqalpogʻis on Respublikasi
Joʻqo gʻi Kengesining, xalq depu a la i iloya la a Toshken shaha Kengashla ining
qa o idan no ozi boʻlgan shaxsla ushbu qa o us idan sudga qonunchilikda belgilangan
a ibda a mudda la da shikoya qilishi, p oku a u a a adliya o ganla i esa qa o ni haqiqiy
emas deb opish oʻgʻ isida sudga a iza (shikoya ) be ishi mumkin. Fuqa ola omonidan 2018-
yil 1-mayga qada yakka a ibda uy-joy qu ish o qali oʻzboshimchalik bilan egallab olingan
ye uchas kasiga boʻlgan ija a huquqini hamda unda qu ilgan binola a inshoo la ga boʻlgan
mulk huquqini eʼ i o e ish uchun quyidagi sha la ning ba chasiga ioya e ilganligi asos
boʻladi, aga :
mazku ye uchas kasi boshqa jismoniy a yu idik shaxsla ga aj a ilmagan yoki elek on
onlayn-auksionga qoʻyilmagan boʻlsa;
mazku ye uchas kasidan oydalanish yuzasidan jismoniy a (yoki) yu idik shaxsla oʻ asida
nizo ma jud boʻlmasa;
mazku ye uchas kasi uchun ye soligʻi boʻyicha, unda qu ilgan binola a inshoo la uchun
esa mol-mulk soligʻi boʻyicha qa zdo lik ma jud boʻlmasa. Yakka a ibda uy-joy qu ish
uchun uqa ola ga, yashash uchun moʻljallanmagan binola a inshoo la qu ish uchun yakka
a ibdagi adbi ko la ga a eziden boʻlgan yu idik shaxsla ga qonunchilik hujja la iga
mu o iq aj a ilgan ye uchas kasiga boʻlgan huquqni asdiqlo chi hujja la da koʻ sa ilgan
maydondan 2018-yil 1-mayga qada o iqcha egallangan ye uchas kasiga boʻlgan ija a
huquqini hamda unda qu ilgan binola a inshoo la ga boʻlgan mulk huquqini eʼ i o e ish
uchun quyidagi sha la ning ba chasiga ioya e ilganligi asos boʻladi, aga :
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
162
o iqcha egallangan ye uchas kasi qonunchilik hujja la iga mu o iq aj a ilgan ye
uchas kasiga u ashgan boʻlsa;
uqa ola ga aj a ilgan a ula omonidan o iqcha egallangan ye uchas kasining umumiy
maydoni ushbu Qonun 12-moddasi uchinchi qismining alabla iga mu o iq boʻlsa;
mazku ye uchas kasi ilga i boshqa jismoniy a yu idik shaxsla ga aj a ilmagan yoki elek on
onlayn-auksionga qoʻyilmagan boʻlsa;
mazku ye uchas kasidan oydalanish yuzasidan jismoniy a (yoki) yu idik shaxsla oʻ asida
nizo ma jud boʻlmasa;
mazku ye uchas kasi uchun ye soligʻi boʻyicha, unda qu ilgan binola a inshoo la uchun
esa mol-mulk soligʻi boʻyicha qa zdo lik ma jud boʻlmasa.
Koʻchmas mulkka nisba an huquqni eʼ i o e ish ishla ini ashkil e ish boʻyicha uman (shaha )
komissiyala i oʻzboshimchalik bilan qu ilgan yakka a ibdagi uy-joyga boʻlgan mulk
huquqini bi ma alik umumda la aksiyasi doi asida eʼ i o e ish mumkin deb opgan yoki
eʼ i o e ishni ad e gan yoxud bi ma alik umumda la aksiyasining mudda i oʻ ganligi
munosaba i bilan a izala ning koʻ ib chiqilishi yakuniga ye magan holla da, oʻzboshimchalik
bilan egallab olingan ye uchas kasiga boʻlgan ija a huquqini hamda unda qu ilgan binola a
inshoo la ga boʻlgan mulk huquqini eʼ i o e ish ushbu Qonunning 4-moddasida belgilangan
asosla ga koʻ a amalga oshi iladi.
Tuman (shaha ) hokimla ining qa o la i bilan qonunchilik hujja la iga mu o iq uqa ola ga,
yakka a ibdagi adbi ko la ga a eziden boʻlgan yu idik shaxsla ga aj a ilgan, asdiqlash
masalasi Qo aqalpogʻis on Respublikasi Vazi la Kengashi, iloya la a Toshken shaha
hokimla i hamda Qo aqalpogʻis on Respublikasi Joʻqo gʻi Kengesi a egishli xalq depu a la i
Kengashi omonidan koʻ ib chiqilmagan ye uchas kasiga boʻlgan ija a huquqini hamda unda
qu ilgan binola a inshoo la ga boʻlgan mulk huquqini eʼ i o e ish uchun quyidagi
sha la ning ba chasiga ioya e ilganligi asos boʻladi, aga :
qa o uman (shaha ) hokimla i omonidan oʻz akola la i doi asida 2021-yil 8-iyunga qada
qabul qilingan boʻlsa;
uman (shaha ) hokimla ining qa o la ini asdiqlash masalasi Qo aqalpogʻis on Respublikasi
Vazi la Kengashi, iloya la a Toshken shaha hokimla i hamda Qo aqalpogʻis on
Respublikasi Joʻqo gʻi Kengesi a egishli xalq depu a la i Kengashi omonidan ad e ilgan
boʻlmasa;
ye uchas kasi aj a ilganidan keyin ikki yil ichida bino a inshoo belgilangan maqsadla ga
mu o iq qu ilgan yoki ula ning qu ilishi boshlangan boʻlsa;
mazku ye uchas kasi boshqa jismoniy a yu idik shaxsla ga aj a ilmagan yoki elek on
onlayn-auksionga qoʻyilmagan boʻlsa;
mazku ye uchas kasidan oydalanish yuzasidan jismoniy a (yoki) yu idik shaxsla oʻ asida
nizo ma jud boʻlmasa;
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
163
mazku ye uchas kasi uchun ye soligʻi boʻyicha, unda qu ilgan binola a inshoo la uchun
esa mol-mulk soligʻi boʻyicha qa zdo lik ma jud boʻlmasa.
2Fuqa ola ning bogʻdo chilik a uzumchilik shi ka la i hududida joylashgan u a joyla iga
boʻlgan mulk huquqini hamda ula egallagan ye uchas kasiga boʻlgan ija a huquqini eʼ i o
e ish uchun quyidagi sha la ning ba chasiga ioya e ilganligi asos boʻladi, aga :
uqa o bogʻdo chilik a uzumchilik shi ka i aʼzosi boʻlsa;
mazku ye uchas kasi boshqa jismoniy a yu idik shaxsla ga aj a ilmagan yoki elek on
onlayn-auksionga qoʻyilmagan boʻlsa;
mazku ye uchas kasidan oydalanish yuzasidan jismoniy a (yoki) yu idik shaxsla oʻ asida
nizo ma jud boʻlmasa;
mazku ye uchas kasi uchun ye soligʻi boʻyicha, unda qu ilgan binola a inshoo la uchun
esa mol-mulk soligʻi boʻyicha qa zdo lik ma jud boʻlmasa.
2020-yil 9-ma ga qada kichik sanoa zonala i hududla iga joylash i ilgan adbi ko lik
subyek la ining mazku kichik sanoa zonasi hududida oʻz mablagʻla i hisobidan qu ilgan
(bundan ma jud binoni qay a qu ish, ekons uksiya qilish mus asno) yashash uchun
moʻljallanmagan binola a inshoo la yoki ula ning qismla i joylashgan ye uchas kasiga
boʻlgan ija a huquqini eʼ i o e ish uchun quyidagi sha la ning ba chasiga ioya e ilganligi
asos boʻladi, aga :
in es i siya majbu iya la i a boshqa ij imoiy majbu iya la oʻliq baja ilgan boʻlsa;
mazku ye uchas kasi boshqa jismoniy a yu idik shaxsla ga aj a ilmagan yoki elek on
onlayn-auksionga qoʻyilmagan boʻlsa;
mazku ye uchas kasidan oydalanish yuzasidan jismoniy a (yoki) yu idik shaxsla oʻ asida
nizo ma jud boʻlmasa;
mazku ye uchas kasi uchun ye soligʻi boʻyicha, unda qu ilgan binola a inshoo la uchun
esa mol-mulk soligʻi boʻyicha qa zdo lik ma jud boʻlmasa.
Fuqa ola , yakka a ibdagi adbi ko la a eziden boʻlgan yu idik shaxsla omonidan
xususiylash i ilgan binola a inshoo la , shu jumladan yakka a ibdagi uy-joyla egallagan
ye uchas kasiga boʻlgan ija a huquqini eʼ i o e ish uchun quyidagi sha la ning ba chasiga
ioya e ilganligi asos boʻladi, aga :
mazku ye uchas kasida joylashgan binola a inshoo la , yakka a ibdagi uy-joy
xususiylash i ilganligi oʻgʻ isida akola li da la o gani omonidan be ilgan hujja ma jud
boʻlsa;
2h ps://lex.uz/docs/-7049383
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
164
mazku ye uchas kasi boshqa jismoniy a yu idik shaxsla ga aj a ilmagan yoki elek on
onlayn-auksionga qoʻyilmagan boʻlsa;
mazku ye uchas kasidan oydalanish yuzasidan jismoniy a (yoki) yu idik shaxsla oʻ asida
nizo ma jud boʻlmasa;
mazku ye uchas kasi uchun ye soligʻi boʻyicha, unda qu ilgan binola a inshoo la uchun
esa mol-mulk soligʻi boʻyicha qa zdo lik ma jud boʻlmasa.
Fuqa ola ning, yakka a ibdagi adbi ko la ning a eziden boʻlgan yu idik shaxsla ning
qonunchilikka mu o iq mulk (egalik qilish) huquqi eʼ i o e ilgan binola i a inshoo la i, shu
jumladan yakka a ibdagi uy-joyla i egallagan ye uchas kasiga boʻlgan ija a huquqini eʼ i o
e ish uchun quyidagi sha la ning ba chasiga ioya e ilganligi asos boʻladi, aga :
mazku ye uchas kasida joylashgan binola a inshoo la ga, shu jumladan yakka a ibdagi
uy-joyga boʻlgan mulk (egalik qilish) huquqi da la oʻyxa idan oʻ kazilganligini asdiqlo chi
hujja ma jud boʻlsa;
mazku ye uchas kasi boshqa jismoniy a yu idik shaxsla ga aj a ilmagan yoki elek on
onlayn-auksionga qoʻyilmagan boʻlsa;
mazku ye uchas kasidan oydalanish yuzasidan jismoniy a (yoki) yu idik shaxsla oʻ asida
nizo ma jud boʻlmasa;
mazku ye uchas kasi uchun ye soligʻi boʻyicha, unda qu ilgan binola a inshoo la uchun
esa mol-mulk soligʻi boʻyicha qa zdo lik ma jud boʻlmasa.
Ye uchas kasi hamda unda qu ilgan binola a inshoo la , shu jumladan yakka a ibdagi uy-
joyla ning qonunchilik hujja la iga hamda hududla ni shaha sozlik jiha idan i ojlan i ish
oʻgʻ isidagi hujja la ga (ma jud boʻlsa) mu o iq qu ilish aqiqlangan hududla da
joylashmaganligi mazku ye uchas kasiga hamda unda qu ilgan binola a inshoo la ga
boʻlgan huquqla ni eʼ i o e ish uchun asos boʻladi.Binola a inshoo la , shu jumladan yakka
a ibdagi uy-joyla qu ish o qali oʻzboshimchalik bilan egallab olingan ye uchas kasi
sugʻo iladigan ye la da joylashgan aqdi da, huquqla ni eʼ i o e ish masalasi ye ondining
oi asi qonunchilik hujja la iga mu o iq oʻzga i ilganidan keyin koʻ ib chiqiladi.Yakka
a ibdagi uy-joy qu ilgan ye uchas kasiga boʻlgan ija a huquqi quyidagi oʻlchamla da eʼ i o
e iladi:
1) aga ye uchas kasi 1998-yil 1-iyulga qada egallangan boʻlsa, — ba cha hududla da 0,24
gek a dan koʻp boʻlmagan oʻlchamda;
2) aga ye uchas kasi 1998-yil 1-iyuldan 2018-yil 1-mayga qada egallangan boʻlsa, —
Toshken , Nukus shaha la ida a iloya ma kazla ida 0,06 gek a dan, qolgan hududla da 0,12
gek a dan koʻp boʻlmagan oʻlchamda.Ye uchas kala i boshqa maʼmu iy-hududiy bi lik
a kibidan Toshken , Nukus shaha la i yoki iloya ma kazla i hududi a kibiga oʻ kazilgan
holla da, ye uchas kala iga boʻlgan ija a huquqi ula a al joylashgan maʼmu iy-hududiy
bi likdagi ija a huquqini eʼ i o e ish sha la iga mu o iq, ushbu moddaning uchinchi qismida
naza da u ilgan a ibda eʼ i o e iladi.
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
165
Yakka a ibdagi uy-joy egallagan ye uchas kasining amaldagi maydoni ushbu moddaning
uchinchi qismida naza da u ilgan oʻlchamla dan oshgan holla da, ye uchas kasining o iqcha
egallangan qismiga boʻlgan ija a huquqi, basha i boshqa shaxsla ning huquqla ini a qonun
bilan qoʻ iqlanadigan man aa la ini buzmasa, dehqon xoʻjaligini yoki omo qa xoʻjaligini
yu i ish uchun eʼ i o e iladi. Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan ye uchas kala ini hamda
ula da qu ilgan binola a inshoo la ni bosqichma-bosqich xa lo dan oʻ kazish ha yilgi eja-
jad al (bundan buyon ma nda eja-jad al deb yu i iladi) asosida amalga oshi iladi.Reja-jad al
Qo aqalpogʻis on Respublikasi Vazi la Kengashi, iloya la a Toshken shaha
hokimla ining akli iga koʻ a Oʻzbekis on Respublikasi Iq isodiyo a moliya azi ligi
huzu idagi Kadas agen ligi (bundan buyon ma nda Kadas agen ligi deb yu i iladi)
omonidan asdiqlanadi a jamoa chilikka eʼlon qilinadi.Xalq depu a la i uman (shaha )
Kengashla ining qa o i bilan eja-jad alga asosan, akola li ashkilo la ning hududiy
boʻlinmala i akilla idan ibo a ishchi gu uhla ashkil e iladi. Ye uchas kasiga boʻlgan ija a
huquqini eʼ i o e ish uchun bi ma alik oʻlo miqdo la i.
“Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan ye uchas kala iga hamda ula da qu ilgan
binola a inshoo la ga boʻlgan huquqla ni eʼ i o e ish oʻgʻ isida” qonunning 1-
moddasi ikkinchi qismining 1, 3, 5, 7, 8-bandla ida belgilangan asosla ga mu o iq ye
uchas kasiga boʻlgan ija a huquqini eʼ i o e ish uchun quyidagi miqdo la da bi ma alik
oʻlo undi iladi:
31) Toshken shah ida — baza iy hisoblash miqdo ining besh ba a a i miqdo ida;
2) Nukus shah ida a iloya la ma kazla ida — baza iy hisoblash miqdo ining uch ba a a i
miqdo ida;
3) iloya la boʻysunu idagi boshqa shaha la da — baza iy hisoblash miqdo ining ikki
ba a a i miqdo ida;
4) boshqa aholi punk la ida — baza iy hisoblash miqdo ining bi ba a a i miqdo ida.
Bi ma alik oʻlo ni oʻlashdan quyidagila ozod e iladi:
1) bi ma alik umumda la aksiyasi doi asida bi ma alik yigʻimni oʻliq oʻlagan shaxsla ;
2) I a II gu uh nogi onligi boʻlgan shaxsla .
“Ij imoiy himoya yagona eyes i” axbo o izimiga ki i ilgan shaxsla dan bi ma alik oʻlo
ushbu moddaning bi inchi qismida belgilangan oʻlo ning ellik oizi miqdo ida undi iladi.
Aga bi ma alik umumda la aksiyasi doi asida Koʻchmas mulkka boʻlgan huquqni eʼ i o
e ish ishla ini ashkil e ish boʻyicha uman (shaha ) komissiyala i omonidan shaxsning
oʻzboshimchalik bilan qu ilgan binola a inshoo la ga boʻlgan mulk huquqini eʼ i o e ish
mumkin deb opish belgilangan xulosasiga asosan dalola noma shakllan i ilgan, bi oq bi
ma alik yigʻim undi ilmagan yoki oʻliq hajmda undi ilmagan boʻlsa, u holda bi ma alik
3h ps://lex.uz/docs/-7049383
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
166
oʻlo ushbu moddaning bi inchi qismiga mu o iq undi iladi, bunda bi ma alik umumda la
aksiyasi doi asida undi ilgan bi ma alik yigʻim summasi inoba ga olinadi.
Bi ma alik umumda la aksiyasi doi asida oʻlangan bi ma alik yigʻim a ushbu Qonun
doi asida undi iladigan bi ma alik oʻlo oʻ asidagi a q qay a ilmaydi.
Ushbu Qonun 1-moddasi ikkinchi qismining 2, 4, 6-bandla ida, 12-moddasining beshinchi
qismida belgilangan asosla ga koʻ a ye uchas kasiga boʻlgan ija a huquqini eʼ i o e ish uchun
bi ma alik oʻlo ye uchas kasiga boʻlgan ija a huquqining oʻ acha bozo qiyma i
miqdo ida undi iladi.
Ye uchas kasiga boʻlgan ija a huquqining oʻ acha bozo qiyma i ye uchas kala idan
oydalanish maqsadla idan kelib chiqqan holda, Oʻzbekis on Respublikasi Da la ak i la ini
boshqa ish agen ligi omonidan 0,01 gek a maydon uchun uqa ola oʻzini oʻzi
boshqa ishining hududiy bi likla i boʻyicha ha yili yan a a iyul oyla ida belgilanadi, uning
asmiy eb-say ida eʼlon qilinadi hamda a oma lash i ilgan axbo o izimiga aqdim e iladi.
Bunda egishli hududda oxi gi oʻn ikki oyda ye uchas kasiga boʻlgan ija a huquqini so ish
boʻyicha elek on onlayn-auksionla dagi oʻ acha na xla , elek on onlayn-auksion
oʻ kazilmagan hududla uchun esa egishli uman (shaha ) yoki yuqo i u u chi maʼmu iy-
hududiy bi likla boʻyicha oʻ acha na xla ija a mudda iga koʻ a uza ish ki i ilgan holda asos
si a ida qabul qilinadi.
Ye uchas kasiga boʻlgan ija a huquqini eʼ i o e ish uchun bi ma alik oʻlo summasini
aqsimlash:
15 oizi — Oʻzbekis on Respublikasi Iq isodiyo a moliya azi ligi huzu idagi Kadas
agen ligi budje dan ashqa i jamgʻa masining maxsus gʻazna hisob a agʻiga;
10 oizi — Oʻzbekis on Respublikasi Adliya azi ligi budje dan ashqa i Adliya o ganla i a
muassasala ini i ojlan i ish jamgʻa masining maxsus gʻazna hisob a agʻiga;
10 oizi — Oʻzbekis on Respublikasi Raqamli exnologiyala azi ligi huzu idagi Kosmik
adqiqo la a exnologiyala agen ligining budje dan ashqa i Kosmik a moqni i ojlan i ish
jamgʻa masiga;
0,5 oizi — “Elek on hukuma loyihala ini boshqa ish ma kazi” da la muassasasining
Oʻzbekis on Respublikasi Iq isodiyo a moliya azi ligi Gʻaznachilik xizma i qoʻmi asida
ochilgan maxsus hisob a agʻiga;
qolgan qismi — koʻchmas mulk joylashgan hududda ashabbusli budje lash i ish doi asida
amalga oshi iladigan loyihala ni moliyalash i ish uchun egishli uman a shaha budje la i
o qali uqa ola ashabbusla i jamgʻa mala iga.
Ushbu Qonun 23-moddasining ol inchi qismiga mu o iq undi iladigan bi ma alik oʻlo
summasi quyidagicha aqsimlanadi:
5 oizi — Oʻzbekis on Respublikasi Iq isodiyo a moliya azi ligi huzu idagi Kadas
agen ligi budje dan ashqa i jamgʻa masining maxsus gʻazna hisob a agʻiga;
