ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
259
UO‘T:635.25.
HOSILDORLIK BELGILARI BO‘YICHA BOSH PIYOZNING KOLLEKSIYA NAV
NAMUNALARINING XO‘JALIK BELGILARI
Xu amo Ulug‘bek Xolmama o ich
Toshken da la ag a uni e si e i “Sabza o chilik a
issiqxona xo‘jaligini ashkil e ish” ka ed asi p o esso , q.x. .d.
[email p o ec ed]
Hayi baye Doniyo Komiljon o‘g‘li
Qo aqolpog'is on qishloq xo'jaligi a ag o exnologiyala ins i u i “Dehqonchilik,qishloq
xo`jaligi ekinla i seleksiyasi a u ug`chiligi” ka ed asi mus aqil izlanu chisi
Anno a siya:Bosh piyozning xo ijiy da la la idan kel i ilgan 32 adan o iq kolleksiyasini
Qo aqolpog‘is on Respublikasining up oq iqlim sha oi ida o‘ ganilganda 5 a na namunala i
qolgan namunala dan yuqo i hosildo lik belgila i bo‘yicha aj alib chiqda.
Jumladan, aj iba na ijala ida k-145 “Nomsiz”, k-156 “Nomsiz”, k-164 “Nomsiz”, k-85 “K-
3” a k-88 “Nomsiz” na namunala ida o‘ acha umumiy hosildo lik 41,3-45,9 /ga bo‘lib
s anda k-58 “Kaba-132, S ” na idan 6,3-10,9 /ga yoki 18-31,1 oizga yuqo i hosil
o‘plaganligi bo‘yicha ma’lumo la kel i ilgan.
Kali so‘zla : hosildo lik, e apisha , na namunala i, na , namuna, izma, na , du agay, boshi
piyoz, ba g, ba g yuzasi, bosh piyoz azni.
Ki ish. Piyoz — dunyodagi ko‘plab da la la da ye ish i iladigan asosiy oziq-o qa ekinla i
qa o iga ki adi a muhim sabza o u la idan bi i hisoblanadi. Uning keng a qalishi, a alo,
a kibida biologik aol moddala ning yuqo i miqdo da ma judligi bilan izohlanadi.
Piyoz insoniya ga qadimdan ma’lum bo‘lib, uning shi obaxsh xususiya la i ilk bo qadimgi
Mis , Yunon a Rim si iliza siyala ida qayd e ilgan. Taxminla ga ko‘ a, piyoz e amizdan
axminan 4000 yil a al Osiyoning E on, Xi oy, Hindis on a A g‘onis on kabi hududla ida
madaniylash i ilgan. Ko‘plab adqiqo chila aynan shu mamlaka la ni piyozning ilk paydo
bo‘lish ma kazi deb hisoblaydila . Ta ixiy ma’lumo la ga ko‘ a, piyoz Osiyodan Mis ga, u
ye dan esa Yunon a Rim o qali Ye opaga a qalgan. Olimla ik icha, Ye opaning
ma kaziy hududla iga piyoz V–VI as la da, Rossiyaga esa XII–XIII as la da ki ib kelgan.
O‘sha da la da piyoz ka a maydonla da ye ish i ilgan bo‘lib, pi amida qu ish ishla ida
ish i ok e gan ishchila aomiga shi obaxsh mahsulo si a ida ki i ilgan. [1]; [2].
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
260
Achchiq a’mli na la a kibida e i moyla i, qu uq moddala (14–19 %) a qandla (6–13 %)
miqdo i yuqo i bo‘ladi. Shi in na la da esa bu ko‘ sa kichla nisba an pas oqdi .
Piyoz boshi a uning yashil ba gla i aomla ga mazalandi u chi osi a — zi a o si a ida,
a makologiya sohasida esa shi obaxsh xom ashyo si a ida qo‘llaniladi.
Qu i ilgan piyoz o‘zining oydali xususiya la ini yaxshi saqlab qoladi. Bu ja ayon uchun,
oda da, qu uq moddala ulushi yuqo i bo‘lgan na la anlanadi, chunki shi in na la qu i ishga
unchalik mos kelmaydi.
Piyoz ish axani oshi ish bilan bi ga, o qa hazm bo‘lish ja ayonini yengillash i adi, qon
a kibidagi xoles e in miqdo ini pasay i adi a a e oskle oz kasalligi i ojlanishining oldini
oladi. [3].
Xulosa qilib ay ganda, piyoz na aqa inson uchun muhim oziq-o qa manbai, balki o ganizm
aoliya ini me’yo da ushlab u ishda ham ka a biologik a shi obaxsh ahamiya ga ega bo‘lgan
sabza o hisoblanadi.
Taj iba uslubla . Bosh piyozning kolleksiyasi na namunala i 2017-2018 yilla da e agi
mudda la da u ug‘i ekib sinab ko‘ ildi. Na namunala ini o‘ ganishda xo ijdan kel i ilgan bosh
piyozning hosildo lik belgila i bo‘yicha 5 a na namunasi sinab ko‘ ildi.
Dala aj ibala i 2 bo ak o lanishda 7 m2, bo‘lgan maydonla da olib bo ilib, s anda si a ida
Kaba-132 na idan oydalanildi. [4]; [5].
Taj iba na ijala i. Bosh piyozning hosildo lik belgila i bo‘yicha kolleksiya na namunala i
O‘zbekis on, Qo aqolpog‘is on, Qozog‘is on, Qi g‘izis on, Tojikis on, Bolga iya, Ame ika
Qo‘shma Sh a la i, Gollandiya, Uk aina, Yaponiya a Ko eya da la la idan jami 31 a
yeg‘ilgan na namunala ichidan hosildo ligi andoza k-58 “Kaba-132, S ” na dan 5 a na
namunala i yuqo i na ijala ni namoyon e di.
Ya’ni, k-145 “Nomsiz”, k-156 “Nomsiz”, k-164 “Nomsiz”, k-85 “K-3” a k-88 “Nomsiz”
na namunala ida o‘ acha umumiy hosildo lik 41,3-45,9 /ga bo‘lib s anda k-58 “Kaba-132,
S ” na idan 6,3-10,9 /ga yoki 18-31,1 oizga yuqo i hosil o‘plaganligi ko‘za ildi.
S anda k-58 “Kaba-132, S ” (90 %) na ga nisba an hosil miqdo i yuqo i bo‘lgan bosh
piyozning kolleksiya na namunala ini ichida eng yuqo i si a li mahsulo o‘plagan aqa gina
Ko eyaning k-85 “K-3” (93%) namunasi s anda na dan 3 oizga yuqo iligi aniqlandi. Qolgan
k-145 “Nomsiz”, k-156 “Nomsiz”, k-164 “Nomsiz” a k-88 “Nomsiz” namunala da 76-81
oiz yoki 9-14 oizga kam si a la mahsulo o‘pladi.
Bosh piyozining kolleksiya namunala idan hosildo lik belgila i bo‘yicha anlab olingan
namunala s anda k-58 “Kaba-132, S ” na iga nisba an bosh piyoz azni k-145 “Nomsiz”,
k-156 “Nomsiz”, k-164 “Nomsiz”, k-85 “K-3” a k-88 “Nomsiz” na namunala ida 145-160
g am bo‘lib s anda k-58 “Kaba-132, S ” ga nisba an 0,25-0,40 g amga yi ik piyoz bosh
shakllan i di.
Boshqa k-1 “De mo”, k-9 “B own Beau y”, k-194 “Nomsiz”, k-196 “Nomsiz”, k-10 “Kind
Va ie y”, k-12 “Pionee 25013”, k-13 “Canade maple”, k-205 “Nomsiz”, k-173 “Nomsiz”, k-
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
261
185 “Nomsiz”, k-11 “Xalsedon”, k-18 “Me eo ”, k-151 “Nomsiz”, k-40 “Roke ”, k-43 “Sp ing
Onion” k-44 “G andina” k-170 “Nomsiz”, k-120 “Nomsiz”, k-50 “Supe Bea ”, k-75
“P ince-33”, k-153 “Qizil piyoz”, k-128 “Kizil sak”, k-81 “K-11”, k-83 “K-12”, k-80 “K-13”
a k-95 “Nomsiz” kolleksiya namunala i s anda k-58 “Kaba-132, S ” na dan kichkina piyoz
bosh shakillan i di, jumladan 70-110 g am osh bosadigan piyoz bosh shakillan i ib, s anda
k-58 “Kaba-132, S ” (120 g) na ga nisba an 10-50 g amga a q qildi.
1-jad al.
Piyozning hosildo lik belgila i bo‘yicha kolleksiya na namunala ining ko‘ sa kichla i
(2017-2018 y.y.).
Piyozning hosildo lik belgila i bo‘yicha o‘ ganilgan kolleksiya na namunala ining o‘su
da i ahlil qilinganda, o‘ a na namunasi s anda “Kaba-132” na iga nisba an kechpisha
ekanligi aniqlandi. Jumladan, k-145 “Nomsiz”, k-156 “Nomsiz”, k-164 “Nomsiz” a k-88
“Nomsiz” na namunala ining o‘ acha o‘su da i 160–165 kunni ashkil e di, bu esa s anda
na ga nisba an 5–10 kunga uzoq da om e ganligini ko‘ sa di. Faqa Ko eyaning k-85 “K-3”
na namunasi 30 kunga e apisha ligi bilan aj alib, s anda na ga nisba an ancha qisqa o‘su
da iga ega ekanligi qayd e ildi.
Ka alog aqami
Kelib
chiqqan
xududla
Jahon kolleksiyasi na
namunala nomla i
Na belgila i
Ba gla i soni, dona
Ba g uzunligi, sm
Ba g angi
O‘su da i, kun
Bosh piyozning azni, g
Umumiy hosildo ligi, /ga
To a bop hosildo lik, %
k- 58
O‘zbekis on
Kaba-
132, S
12
18
Yashil
155
120
35
90
K-145
Bolga iya
Nomsiz
5
32
Yashildan
o‘q
yashilgacha
165
150
45,9
81
K-156
Qozog‘is on
Nomsiz
14
46
To‘q yashil
165
160
45,2
76
K-164
Qozog‘is on
Nomsiz
16
52
Yashildan
o‘q
yashilgacha
160
150
43,1
78
K-85
Ko eya
K-3
12
37
Momiqsimon
qoplamli
125
145
43,2
93
k-88
Tojikis on
Nomsiz
11
50
Och yashil
160
150
41,3
76
NSR05
0,56
1,95
3,60
3,06
1,74
Sx%
4,84
4,97
4,26
4,16
4,12
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
262
Bosh piyozning bi up ko‘cha dagi ba gla soni 5 adan 16 agacha bo‘lgani aniqlandi. Eng
ko‘p ba g shakllan i gan na namunala i si a ida k-156 “Nomsiz” a k-164 “Nomsiz” aj alib
chiqdi. Ushbu na namunala ida 14–16 a ba g shakllanib, s anda na ga nisba an 16,6–
33,3 % ga ko‘p ba gla hosil bo‘ldi.
Aksincha, andoza k-58 “Kaba-132, S ” na ga nisba an k-145 “Nomsiz” a k-88 “Nomsiz” na
namunala ida ba gla soni 5–11 donagacha kam bo‘ldi. Faqa k-85 “K-3” namunasi ba gla
soni bo‘yicha s anda na bilan bi xil ko‘ sa kichga ega ekanligi qayd e ildi.
Bosh piyozning ye ilgan piyoz boshla ni yig‘ishdan oldin ba gning uzunligi aniqlanda. U
s anda “Kaba-132” na ida 18 sm bo‘lgan bo‘lsa, piyozning hosildo lik belgila i bo‘yicha
kolleksiya na namunala ining ba chasi s anda na ga nisba an uzun ba gla shakllan i di.
Jumladan, k-145 “Nomsiz”, k-156 “Nomsiz”, k-164 “Nomsiz”, k-85 “K-3” a k-88
“Nomsiz” kolleksiya na namunala ida o‘ acha 32-52 sm uzunlikda ba gla shakllan i di. Bu
esa s anda “Kaba-132” na dan 14-34 sm ga yoki 77,7-188 oizga uzunlikdagi ba gla
shakllanganligi kuza ildi.
Xulosala
Hosildo lik ko‘ sa kichi bo‘yicha bosh piyozning na namunala i ichidan us unlikka ega
bo‘lgan 5 a ka alog aqamli na aj a ib olindi. Ula quyidagila : k-145 “Nomsiz”, k-156
“Nomsiz”, k-164 “Nomsiz”, k-85 “K-3” a k-88 “Nomsiz” kolleksiya na namunala i. Bu
na namunala ning o‘ acha umumiy hosildo likgi 41,3-45,9 /ga bo‘lib, s anda k-58 “Kaba-
132, S ” (35) na idan 6,3-10,9 /ga yoki 18-31,1 oizga yuqo i hosil o‘plaganligi ko‘za ildi.
Bu esa ula ning yuqo i hosildo likka ega is iqbolli na namunala si a ida seleksion ishla a
amaliyo da qo‘llash uchun ka a ahamiya ga ega ekanligini ko‘ sa adi.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i:
1. Бекдаирова, К.Ж., Биохимическая характеристика чеснока и лука в протсессе
вегетатсии и хранения: автореф. дисс. канд. биол. Наук // К.Ж. Бекдаирова. - Алма-
Ата, 1971 – С.28.
2. Эренбург, П.М. Лук и чеснок // П.М.Эренбург, А.С.Лахин. - Алма-Ата: Кайнар,
1971 – С.3-53.
3. Лесковар Д.И., Ваврина C.С., Онион гроwтҳ анд йиелд аре инфлуенcед бй
трансплант трай cелл сизе анд аге. // Сc. ҳортиc., Вол 80, №3. 1999 – П.133-143.
4. Белик В.Ф.Методика опытного дела в овощеводстве и бахчеводстве. // М.: Колос,
1992 – С.34.
5. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. // М., «Колос». 1973.
