REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
309
FARZAND TARBIYASIDA OTA-ONALAR ROLI: ZAMONAVIY
PEDAGOGIK VA PSIXOLOGIK YONDASHUVLAR
Gulza Jumamu a o a1, Tuma is Azizo a2
1,2Qo i – Niyaziy nomidagi Ta biya pedagogikasi Milliy ins i u i Qo aqalpogis on iliali ilmiy
xodimala i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17547908
Anno a siya. Ushbu maqolada a zand a biyasida o a-onala ning o‘ ni, zamona iy
pedagogik a psixologik yondashu la asosida oila iy muhi ning a’si i ahlil qilinadi. Bolaning
ma’na iy, in ellek ual a hissiy i ojlanishida o a-onaning oli, ula ning muloqo madaniya i a
a biya uslubla ining ahamiya i ilmiy a amaliy nuq ayi naza dan yo i iladi.
Kali so'zla : Oila, o a-onaning bolaga munosaba la i, mak ab, bi galikda ejalash i ish,
hamko lik.
Abs ac . This a icle analyzes he ole o pa en s in aising child en, he in luence o he
amily en i onmen based on mode n pedagogical and psychological app oaches. The ole o
pa en s in he spi i ual, in ellec ual, and emo ional de elopmen o he child, he impo ance o
hei communica ion cul u e and upb inging me hods a e highligh ed om a scien i ic and
p ac ical poin o iew.
Key wo ds: amily, ela ion child en wi h pa en s, school, join planning, coope a ion.
Kishilik jamiya ining ij imoiy-iq isodiy a aqqiyo i a ixidan ma‘lumki, bola
shaxsining kamola i oilada shakllanadi Oila – bu u li yoshdagi jamoa bo‘lib, ha omonlama
sog‘lom, ba kamol a lodini oyaga ye kazish uchun ma‘sul bo‘lgan g‘oya muhim a biya
o‘chog‘idi . Aynan oilada shaxsiya ning eng muhim azila la i a biyalanadi a a'minlanadi.
Unda bola dunyo haqidagi bi inchi g'oyala ni oladi. Bu ye da shaxsning axloqiy shakllanishiga
asos bo'lgan ushunchala , qa ashla , his- uyg'la , oda la jamg'a masi shakllanadi.
Oilada bola a biyasi ikkiyoqlama ahamiya kasb e adi, o a – onala a zandla iga ahloq –
odob, uhiya a ma‘na iya ga oid bilmla dan saboq be ish bilan bi ga o‘zla i ham a biyaning
o‘ziga xos si sinoa la i, hususiya la i, uning mazmun-mohiya i a yangi ma‘lumo la dan
xaba do bo‘lib u ishla i ke ak bo‘ladi.
Fa zand a biyasi — insoniya jamiya ining eng muhim ij imoiy hodisala idan bi idi . Ha
bi o a-ona o‘z a zandining ba kamol inson bo‘lib oyaga ye ishini o zu qiladi. Shu bois, a biya
masalasi aqa oilaning emas, balki jamiya , a’lim muassasala i a da la siyosa ining ham
ma kazida u adi.
Fa zandga isoladagidek a biya be ish g‘oya ma‘suliya li, mu akkab ja ayondi . Ammo
a biya eng ma‘suliay li a uzoq da om e adigan bu ch hisoblanadi. O a -onaning a zand
ne‘ma iga bo‘lgan amaliy shuku onasi ham ushbu bu chni sha a a sab bilan ado e ishla i
o qali yuzaga chiqadi.
Oila a biyasidagi bolala hayo ni xalqimiz an‘anala iga munosib yolga qo‘yish, ula ni
aq dan o‘g‘ i a unumli oydalanishla ini o‘g‘ i ashkil qilish,bu ishla namunali a iyaning
asosiy ga o i ekanligini o a-onala o‘z a zandla iga uq i ishla i lozim.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
310
Zamona iy da da aqamli exnologiyala , in e ne madaniya i a global axbo o oqimi
yosh a lod a biyasiga yangi chaqi iqla ni olib keldi. Shu sababli o a-onala a biyada yangi
pedagogik a psixologik yondashu la ni o‘zlash i ishi za u .
1. O a-onaning a biyadagi o‘ ni
Oilada bola bi inchi bo axloq, muloqo , hu ma , sab - oqa , mehna se a lik kabi insoniy
azila la ni o‘ ganadi. O a-ona - bola uchun bi inchi o‘qi u chi, bi inchi psixolog a bi inchi
namuna. Shuning uchun o a-onaning shaxsiy namunasi, xulqi, nu qi, ha o hissiy hola i ham
bolaga be osi a a’si ko‘ sa adi.
Bola o a-onaning so‘zidan emas, ula ning ha aka idan o‘ nak oladi. Shu sababli a biya
ja ayonida mu o iqlik, meh -muhabba a izchillik muhim ahamiya ga ega.
2. Zamona iy pedagogik yondashu la
Bugungi pedagogika o a-onala ni “hamko o‘qi u chi” si a ida ko‘ adi. Bola a biyasi
aqa mak ab yoki bog‘chaga emas, balki oilaning aol ish i okiga ham bog‘liq. Shuning uchun
o a-onala quyidagi zamona iy yondashu la ni bilishi za u :
- Indi idual yondashu – ha bi bola o‘ziga xos; uning empe amen i, qiziqishi a
eh iyoji inoba ga olinishi ke ak.
- Mo i a sion a biya – bolani jazolash emas, ag‘ba lan i ish o qali o‘qishga, odobga a
mehna ga undash.
- Kommunika i uslub – ochiq, samimiy a hu ma li muloqo bolaning ishonchini
oshi adi.
3. Psixologik yondashu la
Psixologla ik icha, bolada ijobiy shaxs si a la ini shakllan i ish uchun emo sional muhi
muhim. O a-onaning qo‘llab-qu a lashi, meh ko‘ sa ishi a inglash qobiliya i bolaning o‘ziga
ishonchini oshi adi.
Eng muhim psixologik amoyilla :
1.Tinglash a ushunish - bola o‘z ik ini e kin i oda e a oladigan muhi ya a ish;
2. Hissiy ba qa o lik - o a-onaning inch, sab li munosaba i bolaning uhiy hola ini
mus ahkamlaydi;
3. Ijobiy muloqo – anqid o‘ niga ushun i ish, bosim o‘ niga ag‘ba .
Ta biya ja ayonida uch aydigan xa olikla : Ba’zi o a-onala a zand a biyasida haddan
ashqa i alabchanlik yoki be a qlikka yo‘l qo‘yishadi. Bunday hola la bolaning o‘ziga bo‘lgan
ishonchini pasay i adi, salbiy emo siyala ni kel i ib chiqa adi. Eng ko‘p uch aydigan xa olikla :
- bolani doimiy solish i ish;
- jazolash o qali o‘ ga ish;
- uning his- uyg‘ula ini e’ ibo siz qoldi ish;
- aqa o‘qishga e’ ibo be ib, ma’na iy a biyani unu ish.
Bola a biyasida eng sama ali yoʼl - bu oila a mak abning hamko ligi.
Mak ab a oila o ʼ asidagi oʼza o munosaba la ining za u ligi a ahamiya i aniq. Oila
ham ik odamla jamoasi boʼlishi a mak abga mu o iq ha aka qilishi ke ak, shuning uchun
oʼqi u chila ning asosiy azi ala i quyidagila dan ibo a :
- o a-onala ga, ka ala , bolala ga, oila aʼzola iga oʼqi ish usulla i a uslubini
oʼ ga ish;
- ijobiy a salbiy aziya la ni ushunishga yo dam be ish.
O‘qi u chi a o a-ona bi yo‘nalishda ishlaganda bola ba qa o , izchil i ojlanadi. Ha
oyda suhba la , uch ashu la , o a-onala yig‘ilishi a qo‘shma loyihala o qali bu aloqani
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
311
mus ahkamlash mumkin. Bugungi kunda in e ne , ele on a ij imoiy a moqla bolala ning
asosiy aq ini egallaydi. Shu sababli o a-onala aqamli sa odxon bo‘lishi, a zandla ining
onlayn aoliya ini nazo a qilish bilan bi ga, ula ni oydali axbo o anlashga o‘ ga ishla i ke ak.
Fa zand a biyasi - bu o a-onala ning eng ka a mas’uliya i a eng muhim bu chidi .
Zamona iy jamiya da o a-onala na aqa se gi a meh bilan, balki pedagogik a psixologik
bilimla bilan ham qu ollanishi za u . Oiladagi muhi o a -ona o‘z ma‘suliya ini his qilishi bilan
ba qa o bo‘ladi. Bolala ning odobli bo‘lib ulg‘ayishi uchun o a-ona bilan bi qa o da mahalla-
kuy ham ka a ib a mak abdi . Shuning uchun bolala ni yoshligidan aq la ini unumli ashkil
qilshda o a - onaning o‘li ancha ka a. Bola yoshligidan ilm olishga, huna ga o‘ gansa hech
qanday yo‘lla ga ki may, sog‘lom bo‘lib kamolga e ishadi.
Xulosa qilib ay ganda, aʼlim muammola ini mu a aqiya li hal e iashda mak ab a oila
hamko ligini akomillash i ish oʼqu chila bilan pedagogic muammola ni hal qilishda
a qoqlikni oldini olish, oʼza o munosaba la ni moslas i ish, aoliya maqsadla ini bi galikda
aniqlash, ijobiy munosaba ni shakllan i ishini po ensial hal e ishga imkon be adi. Oila, mak ab
a jamiya bi galikda ha aka qilgandagina ba kamol a lodni a biyalash mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Ka imo I.A. Yuksak ma’na iya — yengilmas kuch. Toshken , 2008.
2. G‘oziye E. Umumiy psixologiya asosla i. Toshken , 2015.
3. Hasanboe a O., Ma jono S. Pedagogika asosla i. Toshken , 2017.
4. Abdullae a D. Oilada bola a biyasi psixologiyasi. Toshken , 2021.
5. UNESCO. Pa en ing in he Digi al Age. Pa is, 2020.
