REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
318
MAKTABGACHA TA’LIMDA TA’LIMIY FAOLIYATNI
SAMARALI TASHKIL ETISH OMILLARI
Ka imo a Shoi a Bax iya o na
Qo’qon da la uni e si e i o’qi u chisi
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17547937
Anno a siya. Ushbu maqolada bolala e a ak-a o dagi hayo a abia bilan anishish,
nu q o‘s i ish, sa od o‘ ga ish, ma ema ika, jismoniy madaniya , as i iy aoliya , musiqa
bo‘yicha eng oddiy asa u a bilimla ni, malaka hamda ko‘nikma sis emasini egallab olishla i
haqida ma’lumo la be ilgan.
Kali so‘zla : Mehna malakala i, pedagogik ja ayon, bolala mehna iga ahba lik,
e a ak-a o , hayo a abia bilan anishish, nu q o‘s i ish, sa od o‘ ga ish, ma ema ika,
jismoniy madaniya , as i iy aoliya , musiqa.
Аннотация. В статье представлена информация о том, как дети приобретают
простейшие представления и знания, умения и навыки в области познания окружающей
жизни и природы, развития речи, обучения грамоте, математике, физическому
воспитанию, изобразительному искусству и музыке.
Ключевые слова: Трудовые навыки, педагогический процесс, руководство трудом
детей, знакомство с окружающим миром, жизнью и природой, развитие речи, обучение
грамоте, математика, физическая культура, изобразительное искусство, музыка.
Anno a ion. This a icle p o ides in o ma ion on how child en acqui e he simples ideas
and knowledge, skills and a sys em o skills in he a eas o amilia iza ion wi h he su ounding
li e and na u e, speech de elopmen , li e acy aining, ma hema ics, physical cul u e, isual
ac i i y, music.
Key wo ds: Labo skills, pedagogical p ocess, guidance o child en's labo ,
amilia iza ion wi h he su ounding li e and na u e, speech de elopmen , li e acy aining,
ma hema ics, physical cul u e, isual ac i i y, music.
Bolala shaxsini shakllan i adigan aoliya u la ini ashkil e ish a bu aoliya la uchun
kun a ibidan ma’lum aq aj a ish. Bolala ning ha xil aoliya la ini ilmiy asoslangan amoyilla
asosida almash i ib bo ish bolala bog‘chasining ha xil yosh gu uhla ida bolala hayo ini o‘g‘ i
ashkil e ishni a’minlaydi.
Bolala ning ha omonlama i ojlanishini a’minlashga qa a ilgan pedagogik ja ayon
mu akkab a ang-ba angdi . Ta biya masalala i a’lim- a biya ishining ashkiliy shaklla i,
bolala aoliya ining ha xil u la i: a’limiy aoliya la da a’lim be ish o qali, ijodiy a qoidali
o‘yinla , bolala ning mus aqil aoliya i, ula ning o‘z mehna i a ka ala mehna i bilan
anish i ish, o‘z-o‘ziga xizma qilish, say la , gigiyenik adbi la o qali amalga oshi iladi.
Ta’lim- a biya ishla ini mu a aqiya li amalga oshi ish bolala bog‘chasidagi pedagogik
ja ayonning ha bi aoliya u ini o‘g‘ i ashkil e ishga bog‘liqdi . Bolala bog‘chasining
pedagogik ja ayonida a’lim muhim ahamiya kasb e adi a kundalik hayo , o‘yin, mehna ,
a’limiy aoliya la o qali amalga oshi iladi. Ta’limiy aoliya da a’lim a a biya azi ala i hal
e iladi. Bolala e a ak-a o dagi hayo a abia bilan anishish, nu q o‘s i ish, sa od o‘ ga ish,
ma ema ika, jismoniy madaniya , as i iy aoliya , musiqa bo‘yicha eng oddiy asa u a
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
319
bilimla ni, malaka hamda ko‘nikma sis emasini egallab oladila . Bolala egallab olishla i ke ak
bo‘lgan bilim, malaka a ko‘nikmala bolala bog‘chasi das u ida belgilab be ilgan bo‘lib, u
bolala ning umumiy i ojlanishi a ula ni mak ab a’limiga ayyo lashda muhim ahamiya ga ega.
Ta’limiy aoliya la da a’lim be ish didak ika amoyilla i asosida bolala ning yosh a
o‘ziga xos xususiya la ini e’ ibo ga olib, ma’lum izchillikda olib bo iladi, mazmuni sekin-as a
mu akkablash i ib bo iladi. Na ijada, u i ojlan i u chi a a biyalo chi xususiya ga ega bo‘ladi.
Das u da ha bi yosh gu uhida ha a da omida o‘ kaziladigan a’limiy aoliya la soni a
ha bi a’limiy aoliya qancha da om e ishi belgilab qo‘yilgan. Ta biyachi mana shunga
asoslanib, o‘zining ha alik a’limiy aoliya la jad alini uzadi, bu a’limning hamma bo‘limla i
bo‘yicha belgilangan a’lim- a biya ishla ini o‘g‘ i aqsimlash a bi xilda amalga oshi ishga
imkon ya a adi.
Ta’limiy aoliya la jad alini uzishda quyidagi alabla ga ioya qilish ke ak:
- Das u ning hamma bo‘limla i bo‘yicha a’limiy aoliya la ni ha aga eng
aqsimlash.
- Ha aning bi inchi a oxi gi kuniga oson oq a’limiy aoliya la qo‘yiladi.
- Ha aning seshanba, cho shanba a payshanba kunla ida bolala dagi aqliy aoliya
ezlashadi, shuning uchun bu kunla ga mu akkab oq ishla ejalash i iladi.
- Kun da omida bi inchi bo‘lib bolala dan aqliy zo‘ be ishni ko‘p oq alab
e adigan, kam ha aka li a’limiy aoliya la ejalash i iladi ( e a aka o dagi hayo a abia bilan
anish i ish, ona ili, ma ema ika). Tas i iy aoliya , jismoniy a biya, musiqa a shunga o‘xshash
a’limiy aoliya la keyin oqqa ejalash i iladi.
- Kun da omida a’limiy aoliya la quyidagicha a ibda almash i ib bo iladi:
ma ema ika a jismoniy a biya, ona ili a as i iy aoliya a h.k.
Ta’limiy aoliya la ni bunday aqsimlash bolala ning das u ma e ialini yengil oq
o‘zlash i ib olishiga imkon ya a adi. Kun da omida bi necha ma a: e alabki qabul aq ida,
e alabki a kechki say da bolala ning mus aqil aoliya la i ashkil e iladi. Bolala o‘zla iga
anish bo‘lgan didak ik a ha aka li o‘yinla ni o‘ynaydila , hohlagan asmla ini chizadila ,
hohlagan na sala ini yasaydila , ki obla , asmla ni omosha qiladila , hohlagan badiiy asa la ini
inglaydila .
Bolala ning mus aqil aoliya i ula uchun dam olish soa i hisoblanadi, ammo ish bilan bi
aq da bolala ning o‘z-o‘zini ashkil e a bilish qobiliya i o‘sishiga, xulq madaniya i i oda iy
si a la ning a biyalanishiga, jamoa munosaba la ining shakllanishiga yo dam be adi. U ha xil
aoliya la da bolala dagi o‘ziga xos ijodko likning i ojlanishiga keng imkoniya ya a adi.
Shuning uchun bolala ning mus aqil aoliya iga ham a biyachining ahba lik qilishi alab e iladi:
chunki hohlagan ishi bilan shug‘ullanishiga imkon ya a ish, ke akli ma e ial a asbob-uskunala
bilan a’minlashda, a biyachining maslaha i lozim bo‘ladi.
Kun da omida sis emali a ishda mehna aoliya i ashkil e ilib, bolala ka ala ning
mehna i bilan anish i ib bo iladi. Bu ish a’limiy aoliya la da, eksku siyala da, maqsadli
say la da, bolala ning ka ala bilan bi galikdagi mehna i da omida amalga oshi iladi. Bunda
bolala ning asosiy e’ ibo i mehna ning insonla uchun oydasiga, uning xilmaxilligiga,
ishlayo ganla ning axloqiy munosaba la iga qa a iladi. Bolala ning o qa lanishi, a’limiy
aoliya ga ayyo lanishi, abia bu chagida na ba chi azi asini baja ish, ula da opshi iqqa
nisba an ja obga lik hissini i ojlan i adi, shu bilan bi ga ij imoiy his a munosaba la ni
shakllan i adi.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
320
Bolala hayo i kunning bi inchi a ikkinchi ya midagi kun a ibiga binoan ashkil e iladi.
Buning uchun hamma za u sha -sha oi la ni ya a ish za u . Kichkina gu uh bolala ning ko‘p
aq i gu uh xonasida o‘ adi. Yaxshi jihozlangan xona, o‘yinchoq a qo‘llanmala ni o‘g‘ i
anlash bolala ning o‘laqonli hayo kechi ishining asosiy sha i hisoblanadi. Gu uh xonasidagi
o‘yinchoqla bu yoshdagi bolala ning 2-3 a bo‘lib o‘ynashla ini e’ ibo ga olib joylash i ilishi,
bi qancha o‘yinla uchun o‘yinchoq bu chagi ashkil e ilishi, unda yana qu ilish ma e ialla i,
ha aka lanu chi o‘yinchoqla ham bo‘lishi ke ak, qolgan o‘yinchoqla , asmla , shka la ga
bolala bemalol oladigan qilib joylash i ilishi lozim. Xonada bolala ning polda mashina,
a a achala ni bemalol yu giza olishla i a yi ik qu ilish ma e ialla i bilan o‘ynashla i uchun ham
joy aj a ilishi ke ak, ha aka la ni i ojlan i u chi jihozla binoning maxsus xonala ida saqlanadi
a jismoniy a biya a’limiy aoliya la idagina olib chiqiladi. Maydonchaga qum yashikla i,
bolala ning sak ashla i, i mashib chiqishla i uchun ke akli jihozla , qo da, muzda uchishla i
uchun chanala qo‘yiladi.
II kichik gu uh. Moddiy muhi ikkinchi gu uh bolala i uchun ham xuddi bi inchi kichik
gu uhnikidek ashkil e iladi. Bundan ashqa i, kuza ish a mehna uchun abia bu chagiga
ak a iumda baliq, o‘ la da qushla a mayda hay onla joylash i iladi. Gu uh xonasidan ki ob
ja oni uchun joy aj a iladi. Bog‘cha maydonchasida spo o‘yinla i bilan shug‘ullanish uchun
maxsus joy buladi, u ke akli anjomla bilan jihozlab qo‘yiladi.
O‘ a gu uh. Gu uhda uxlash xonasi, hoja xona a yechinish xonasi bo‘lishi ke ak. Gu uh
xonasi bi necha bo‘limdan ibo a bo‘lishi ke ak. Bi inchi o‘yin bo‘limida qo‘g‘i choqpa hamda
ke akli na sala joylash i ilgan shka bo‘ladi. Ikkinchi o‘yin bo‘limida qu ilish ma e ialla i
qo‘yiladigan shka a ula bilan o‘ynash uchun joy aj a iladi. Shu xonaning yana bi qismida
bolala ning badiiy aoliya bilan mus aqil shug‘ullanishla i uchun ke akli ma e ialla qo‘yiladi.
Ki ob bu chagi a s ol us i bosma o‘yini bilan shug‘ullanishla i uchun o‘yin bu chagida inch oq
joyni aj a ish ke ak. Tabia bu chagini de azala ga yaqin oqqa joylash i gan ma’qul. Xona
amaliy san’a asa la i a ko‘kalamzo lash i u chi o‘simlikla bilan beza iladi. Maydoncha
boshqa maydonchala dan yashil, manza ali o‘simlikla bilan o‘silib, jismoniy mashqla a spo
o‘yinla uchun ke akli asbobla bilan jihozlanadi.
Ka a gu uh. O‘yin bo‘limla i bolala ning yoshiga mos holda o‘ a gu uh xonasi kabi
jihozlanadi. Gu uh xonasida yana a’limiy aoliya o‘ kaziladigan bo‘lim aj a iladi a u ye ga
a biyachining s oli, ek an, shka , ax a joylash i iladi. Bolala ning mus aqil o‘ynashla i uchun
hamma ke akli ma e ialla (s olla , o‘yinchoqla solingan qu ichala , i ina shka i, okchala a
boshqala ) bo‘lishi lozim. Tabia bu chagi, qo‘l mehna i bilan shug‘ullanadigan bu chak, ki ob
bu chagi, as i iy aoliya bu chakla i bo‘lishi ke ak.
Tayyo lo gu uhi. Bu ye dagi a’limiy aoliya o‘ kaziladigan bo‘limda ka ga gu uhdagi
singa i bolala uchun ikki kishilik s olla qo‘yiladi. Gu uh xonasidagi jihozla za u a u ayli
shug‘ullanganda o‘yinga joy bo‘sha ish maqsadida boshqa omonga su ib qo‘yadigan qilib
joylash i iladi. Maydonchada spo o‘yinla i a ha xil o‘yin uchun joy aj a iladi, gulxona a
poliz ashkil e ilib, u ye da bolala o‘zla i gul a sabza o la ni ye ish i adila .
Bolala hayo ini ashkil e ishga qo‘yiladigan alabla . Kunning bi inchi ya mida bolala
hayo ini ashkil e ish. Bolala ning bog‘chada 9-12 soa bo‘lishi kun a ibida belgilab qo‘yilgan.
Bunda e alabki qabul muhim ol o‘ynaydi. Ta biyachi bolala ning bog‘chadagi aq i qiziqa li,
se mazmun o‘ ishini a’minlaydi.
Shunday qilib, kun da omida bolala hayo ini ashkil e ishdagi alabla quyidagicha:
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
321
- Bolala ning hamma aoliya u la i bilan shug‘ullanishla i uchun sha -sha oi la
ya a ish.
- Ha bi yosh gu uhida aoliya u la ini almash i ib bo ish.
- Bolala ning ha aka aolligini ye a licha a’minlash.
- Ta’limiy aoliya , o‘yin, mehna , maishiy aoliya o‘ asida bog‘liqlik o‘ na ish.
- Bolala ning olgan bilim, malaka, ko‘nikmala ini mus aqil aoliya la ida qo‘llay
olishga o‘ ga ish.
- Bolani aol bo‘lishga, ha doim bi on na sa bilan mashg‘ul bo‘lishga o‘ ga ish.
- Ha bi bolani ijodiy qobiliya la i, xohish a qiziqishla ini diqqa bilan ko‘za ib
bo ish a uning yanada i ojlanishi uchun sha -sha oi ya a ish.
- Bolala ning bu un aoliya iga a biyachining ahba ligi.
- Kun a ibiga qa iy ioya qilish.
Ta’limiy aoliya bolala bog‘chasida bolala ga a’lim be ishning asosiy shaklidi .
Ta’limiy aoliya - a biyachining bolala ni ke akli bilim a malakala dan umumiy holda xaba do
qilishidi . Ta biyachi bolala ga a’lim be ishni kun da omida amalga oshi adi: ula ning
bilimla ini boyi adi, madaniy, gigiyenik, xulq madaniya i, nu qi, sanoq-hisob, ha aka la i kabi
u li- uman malaka a ko‘nikmala ini shakllan i ib bo adi. Ammo a’lim be ishda bosh olni
a’limiy aoliya egallaydi. Ta’limiy aoliya la bolala bog‘chasida a’limni ashkil e ish
shaklidi . U mak abgacha a biya yoshidagi hamda bolala uchun majbu iydi , unda das u
mazmuni belgilab be ilgan. Kun a ibida unga ma’lum o‘ in a aq aj a ilgan. Ta’limiy aoliya
a biyachi ahba ligida o‘ kaziladi, a biyachi a’limiy aoliya la da bolala ni yangi bilimla dan
xaba do qiladi, bolala egallab olgan bilimla ini esa aniqlab mus ahkamlaydi. Bolala ning
amaliy a’limiy aoliya la ini ashkil e adi. O‘qu ma e ialining mazmuni as a-sekin
mu akkablash i ilib bo iladi. Demak, a’limiy aoliya bolala ni mak abga ayyo lashda ka a
ahamiya ga ega.
Ta’limiy aoliya bolala da ba qa o diqqa , i odani, diqqa ni jalb e a olish kabi
qobiliya la i ojlanadi. Ayniqsa, bolala ga bilim be ishni jamoa usulida olib bo ish ka a
ahamiya ga bi galikdagi aoliya da bolala bi - bi la iga aol a’si e ishadi, o‘z ashabbusi,
opag‘onligini namoyon qilish imkoniya i ug‘iladi. Bolala ishiga zo‘ be ishni alab e u chi
azi a qo‘yilganda bi galikda qayg‘u ishadi, jamoa chilik hissi shakllanadi. Eksku siyala , asm
qi qib yopish i ish, qu ish-yasash ishla ini bi galikda baja ish, umumiy aqs-o‘yinla ini ij o e ish,
badiiy asa la ni eshi ish, o‘qishda paydo bo‘lgan bi galikdagi kechinmala bolala ning bi lashgan
do‘s ona jamoasini ya a ishga yo dam be adi, bi ga ishlash, yashashga o‘ ga adi. Ta’limiy
aoliya da a’lim be ish o qali bolala da mak abdagi o‘qishga qiziqish a biyalanadi, ja obga lik
hissi, o‘zini u a olish, mehna qilishga in ilish oda i, opshi ilgan ishni baja ish kabi si a la hosil
qilinadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. 24.05.2023 yildagi PF-76-sonli “Ma’mu iy isloho la doi asida aqamli exnologiyala
sohasida da la boshqa u ini sama ali ashkil e ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida” gi
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining Fa moni
2. Mi ziyoye , Sh. M. (2020). Yangi O‘zbekis on – yangi a aqqiyo bosqichida. Toshken :
O‘zbekis on Respublikasi P eziden i ma buo xizma i.
3. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining PQ-2707-sonli qa o i, 2016-yil 29-dekab .
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
322
4. G.M.Nazi o a “Bolala ni mak abga ayyo lash me odikasi” “ Bookmany p in ” 2024. 386
be
5. N.G Maliko na, EM Akilo na, SN An a o na, KD Bakhodi o na, ..DETERMINING THE
EFFECTIVENESS OF PRESCHOOL EDUCATION IN CHILD DEVELOPMENT: THE
EXAMPLE OF MARKETING RESEARCH. In e na ional Jou nal o Ea ly Childhood
Special Educa ion 14 (5) 2022
6. NG Maliko na, M Gulnoza, I Mubina MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA
QO’RQUVNI YENGISHDA ERTAK TERAPIYADAN FOYDALANISH Inno a i e
Socie y: P oblems, Analysis and De elopmen P ospec s (Spain) 2 …
7. Г Назирова, И Саминова МЕХАНИЗМЫ РАЗВИТИЯ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫХ
СПОСОБНОСТЕЙ ВОСПИТАННИКОВ ДОШКОЛЬНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ
ОРГАНИЗАЦИЙ Академические исследования в современной науке 2 (24), 182-186
8. Г Назирова, Н Хакимова ТЕХНОЛОГИИ РАЗВИТИЯ ТВОРЧЕСКИ-КРЕАТИВНЫХ
СПОСОБНОСТЕЙ ВОСПИТАННИКОВ ДОШКОЛЬНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ
ОРГАНИЗАЦИЙ Академические исследования в современной науке 2 (24), 187-191
9. A.Z .Baxodi o na “Mak abgacha yoshdagi bolala ni ha omonlama i ojlan i ishda
as i iy aoliya ning ahamiya i”, Science and inno a ion 3 (special issue 31), 34-37 2024y
10. AZ Baxodi o na “Sha q ma ema ik olimla ining asa la ida a i me ikaning i ojlanishi”,
Science and inno a ion 3 (special issue 31), 455-460b 2024y
11. Р.F.Mиннуллина, A.Р Нуриева, З.Б.Азизова “Подготовка будущих воспитателей в
полилингвальном образовательном пространстве” Science and inno a ion 3 (special
issue 31), 88-91 2024y
12. A.Z.Baxodi o na, “Mak abgacha a’lim ashkilo la ida mehna ni ashkil e ish shaklla i”
Science and inno a ion 3 (special issue 31), 38-44 2024y
13. З.Б Aзизова, З.А кизи Абдуразакова “Болаларда халқ оғзаки ижоди воситасида
миллий ғурур ҳиссини шакллантиришда оиланинг ўрни» In e na ional con e ence o
educa ion, esea ch and inno a ion 1 (2), 50-62 2023
14. Sh.Ka imo a PROBLEMS OF IMPLEMENTATION OF SOCIAL PEDAGOGICAL
PRINCIPLES
ile:///C:/Use s/Windows10/Downloads/Teleg am%20Desk op/Каримова%20Ш.%20Импо
фактор93-100.pd
15. Bulle in news in New Science Socie y In e na ional Scien i ic Jou nal 2024 Vol 1 Issue 3
Impac ac o : 8.5 (Resea chbib )
16. Sh.Ka imo a. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ МЕТОДОВ АРТ-ТЕРАПИИ В РАБОТЕ С
ДЕТЬМИ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH
OF PROBLEMS OF SCIENCE AND EDUCATION 2024 Pa is, F ance
17. Sh.Ka imo a BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARDA AKMEOLOGIK KOMPETENTLIKNI
RIVOJLANTIRISH PEDAGOGIK MUAMMO SIFATIDA "O ien al A and Cul u e"
Scien i ic Me hodical Jou nal / h ps://oac.dsmi-q .uz Volume 5 Issue 6 / Decembe
18. Sh.Ka imo a PREPARING CHILDREN FOR SCHOOL EDUCATION GALAXY
INTERNATIONAL INTERDISCIPLINARY RESEARCH JOURNAL (GIIRJ) ISSN (E):
2347-6915 Vol. 12, Issue 12 Decembe (2024)
