REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
368
TARIX FANINI O‘RGANISHDA OTA-ONALAR YORDAMIDA
MASHG‘ULOTLAR TASHKIL ETISHNING AHAMIYATI
Xujano a Loba Raimkulo na
Gulis on da la uni e si e i ayanch dok o an i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17548078
Anno a siya. Ushbu maqola a ix anini o‘ ganishda o a-onala yo damida
mashg‘ulo la ashkil e ishing pedagogik ahamiya ini o‘ ganadi. Maqolada mak ab a oila
hamko ligining o‘qu chila ning a ixiy ongi, milliy qad iya la ga sadoqa i a uqa olik
pozi siyasini shakllan i ishdagi o‘ ni ahli qilinadi. O a-onala ning a’lim ja ayoniga jalb
qilinishi o qali o‘qu chila ning anla ga bo‘lgan qiziqishi oshadi, mo i a siyasi kuchayadi a
oila bilan mak ab o‘ asidagi bog‘liqlik mus ahkamlanadi. Taj iba iy ahlilla shuni
ko‘ sa adiki, o a-onala bilan hamko likda olib bo iladigan mashg‘ulo la na aqa
o‘qu chila ning bilim da ajasini oshi adi, balki ula ning shaxsiy i ojlanishiga ham ijobiy a’si
ko‘ sa adi. Maqolada, shuningdek, o a-onala ni a ix anini o‘ ganish ja ayoniga jalb qilishning
sama ali usulla i a ula ni amalga oshi ish yo‘lla i haqida ik yu i ilgan.
Kali so‘zla : a ix ani, o a-onala ish i oki, mashg‘ulo la , oila a mak ab hamko ligi,
a ixiy ong, milliy qad iya la , inno a sion pedagogik yondashu , o‘qu mo i a siyasi, ba kamol
a lod.
Abs ac . This a icle examines he pedagogical impo ance o o ganizing pa en -assis ed
lessons in lea ning His o y. The pape analyzes he ole o school- amily coope a ion in o ming
s uden s' his o ical consciousness, loyal y o na ional alues, and ci ic posi ion. In ol ing
pa en s in he educa ional p ocess inc eases s uden s' in e es in subjec s, enhances hei
mo i a ion, and s eng hens he connec ion be ween amily and school. Expe imen al analysis
shows ha lessons conduc ed in coope a ion wi h pa en s no only imp o e s uden s' knowledge
le el bu also posi i ely a ec hei pe sonal de elopmen . The a icle also discusses e ec i e
me hods o in ol ing pa en s in he p ocess o lea ning His o y and ways o implemen hem.
Keywo ds: his o y, pa en al in ol emen , lessons, amily-school pa ne ship, his o ical
consciousness, na ional alues, inno a i e pedagogical app oach, lea ning mo i a ion, well-
ounded gene a ion.
Mamlaka imizda a’lim sohasida olib bo ilayo gan izchil isloho la u ayli ushbu
izimning ba cha a kibiy qismla i – ashkiliy-pedagogik sha -sha oi la , moddiy- exnika bazasi,
malakali kad la ayyo lash a xalqa o aj ibala ni jo iy e ish bo‘yicha sezila li yu uqla ga
e ishildi. Na ijada, o‘qu ja ayoniga jahonning ilg‘o pedagogik yu uqla i a inno a sion
exnologiyala i keng miqyosda a biq e ilmoqda. So‘nggi yilla da yoshla siyosa ini yanada
akomillash i ish a ula ning ha omonlama i ojlanishini a’minlash maqsadida muhim ishla
amalga oshi ildi. Yoshla ni qonuniy huquq a man aa la ini himoya qilish, ula ga yuqo i
ma’na iya , ashabbusko lik, shijoa a Va anga sadoqa uhida a biya be ish, shuningdek,
mamlaka imiz kelajagi uchun mas’uliya ni o‘z zimmasiga oladigan aol uqa ola ni ayyo lash
bo‘yicha yagona izim ya a ildi.Yosh a lodning sog‘lom a ba kamol bo‘lib ye ishishi, si a li
a’lim olishi, madaniya , san’a , spo , axbo o exnologiyala i a ki obxonlikka bo‘lgan
qiziqishla ini qo‘llab-qu a lash yo‘lida ham sama ali cho a- adbi la amalga oshi ilmokda.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
369
Yangi О‘zbekis onning a aqqiyo s a egiyasi [1] amalga oshi ilayo gan hozi gi pay da
da la imiz ahba i ay ganidek “... isloho la imizning asosiy ha aka lan i u chi kuchi bо‘lgan
jamiya imiz a’zola ining bo bilim a salohiya i, kuch a imkoniya la ini, bu un azmu
shijoa imizni ishga solishimiz za u . Shundagina Yangi О‘zbekis on jahon maydonida kuchli
salohiya , munosib ob о‘-e’ ibo ga ega bо‘lgan, ha omonlama obod a a o on mamlaka ga
aylanadi”.Ta’lim ja ayonini akomillash i ishda o‘qu chi, o‘qi u chi a o a-onaning o‘za o
hamko ligi muhim ahamiya kasb e adi. Xususan, a ix anini o‘ ganishda o a-onala ish i okini
a’minlash o‘qu chila da a ixiy xo i a, madaniy me osga hu ma a uqa olik ongini
shakllan i ishda sama ali osi a bo‘lib xizma qiladi. Yoshla ning shaxsiya i shakllanishida
ka ala ning oli juda muhimdi . Yosh a lod o'zini jamiya da opish a moslashish uchun
ka ala ning qo'llab-qu a lashiga muh oj. Bola das lab a o idagi kishila ning ha aka la i a
xulq-a o iga aqlid qilish o qali o' ganadi, chunki u hali ye a li bilim a ushunchaga ega emas.
As a-sekin, bola o'z qilmishla ini ahlil qila boshlaydi a aqa o'zi o'g' i deb bilgan namunala ga
aqlid qiladi[2].Shu sababli, o a-onala , aka-ukala , qa indoshla , mahalla aolla i a boshqa ka a
yoshdagi shaxsla ning yaxshi xulqi, madaniya i, odob-axloqi a boshqa ijobiy azila la i
bolala ga kuchli a'si ko' sa adi. O a-onala ning shaxsiy namunasi oila iy a biyaning
sama ado ligiga be osi a a'si e u chi muhim omil hisoblanadi. Ayniqsa, o aning oiladagi
munosaba la i, bolala bilan muloqo i a ula ga be adigan o'gi la i bolaning jamiya da o'z o' nini
opishiga yo dam be adi. Bola ko'p aq ini oilada o' kazgani uchun, o a-onala ning suhba i a
muloqo i bolaning dunyoqa ashi, xa ak e i a qiziqishla ining shakllanishiga a'si qiladi.Bola
na aqa o a-onala ning ha aka la ini, balki ula ning nu qini, sa ol-ja obla ini a boshqa
ha aka la ini ham kuza adi. Aga o a-onala o'za o yoki qo'shnila bilan nizo qilishsa, bi -
bi la ini hu ma qilmasa, lekin bolala dan yaxshi xulq alab qilsa, bunday aziya yaxshi na ija
be maydi. Bunday sha oi da bola yaxshi namunala ni oiladan emas, balki ashqa idan qidi a
boshlaydi.
Dunyo a’lim aj ibasida bu yo‘nalish “pa en al in ol emen in lea ning”, “home-school
collabo a ion”, yoki “ amily lea ning p og ams” nomla i bilan mashhu . Ta’lim ja ayonida o a-
onala ning ish i oki o‘qu chila ning mo i a siyasi, ij imoiy ko‘nikmala i a o‘qu yu uqla iga
sezila li a’si ko‘ sa adi. O a-onala a zandla ining a’lim ja ayonida aol ish i ok e ganda, bu
na aqa o‘qu chila uchun, balki bu un a’lim izimi uchun ham ijobiy na ijala be adi. Ayniqsa,
a ix ani kabi ij imoiy-gumani a yo‘nalishla da o a-onala bilan hamko lik o‘qu chila ning
milliy qad iya la , madaniya a a ixiy ongini shakllan i ishda muhim ahamiya ga ega.Ta’lim
naza iyasida o a-onala ish i oki “ amily engagemen in educa ion” yoki “pa en al in ol emen ”
a amala i bilan i odalanadi. Eps ein[3] modeliga ko‘ a, o a-onala ish i okini quyidagi
yo‘nalishla da asni lash mumkin:
1)o a-onala a zandining uyda a’lim olishini qo‘llab-qu a lash;
2)mak abdagi aoliya la da ish i ok e ish (masalan, da sdan ashqa i adbi la );
3)o‘qu chila ning anla ga qiziqishini oshi ish;
4) a’lim na ijala ini bi galikda muhokama qilish.
Ye opa a boshqa i ojlangan da la la a’lim izimida o a-onala ning a’lim
ja ayonidagi ish i oki muhim pedagogik amoyil hisoblanadi. Masalan, Buyuk B i aniyada a ix
anini o‘ ganishda o a-onala a zandla i bilan bi galikda “His o y a Home” das u la i o qali uy
sha oi ida a ixiy ma zula ni muhokama qiladi, oila iy loyihala ayyo laydi, mahalliy
muzeyla ga ash i buyu adi. “Pa en Teache Associa ion (PTA)”[4] izimi aol bo‘lib, ula
o‘qu das u la ini, shu jumladan a ix anini yanada in e ak i qilishda o‘z hissasini qo‘shadi.Bu
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
370
yondashu o‘qu chila da mus aqil ik lash, adqiqo olib bo ish a oila iy a ixga qiziqishni
i ojlan i adi.
Finlyandiyada esa “Family-based lea ning p ojec s”[5] das u i o qali o a-onala a
a zandla bi galikda milliy madaniya , a ixiy shaxsla a o‘z oilasi a ixini o‘ ganishadi. Bu
o qali o‘qu chila da “cul u al li e acy” – madaniy sa odxonlik da ajasi oshadi. Shuningdek, o a-
onala ning da s ja ayonidagi ish i oki bola uchun mo i a siyani kuchay i adi a o‘qi u chi,
o‘qu chi hamda oila o‘ asida ijobiy aloqa o‘ na adi. O a-onala “Home-School Pa ne ship”
das u i o qali da s ja ayonla ini kuza ib bo adi a o‘qi u chi bilan mun azam muloqo da bo‘ladi.
Ge maniyada “E inne ungskul u ” (xo i a madaniya i) das u i doi asida o‘qu chila o‘z
oilasi yoki mahallasining a ixiy xo i asini o‘ ganishadi. Bu ja ayonga o a-onala ham aol jalb
e ilib, a ixiy hujja la , o osu a la a shaxsiy xo i ala ni yig‘ish o qali “shaxsiy a ix”
konsepsiyasini shakllan i ishadi. Na ijada o‘qu chila a ixni shunchaki ak la majmui si a ida
emas, balki insoniy aqdi la o qali id ok e ishni o‘ ganadi.
AQShda esa “Family Lea ning P og ams” modeli keng qo‘llaniladi. Bu das u la o a-
onala ni na aqa yo damchi, balki o‘ ganish ja ayonining aol ish i okchisi si a ida ko‘ adi. Ta ix
da sla ida “Family he i age p ojec ” (oila me osi loyihasi), “Local his o y nigh ” (mahalliy a ix
kechasi) kabi aoliya la ashkil e ilib, oila a’zola i bi galikda o‘z madaniy ildizla i haqida
ma’lumo aqdim e ishadi. “Family Engagemen F amewo k” modeli asosida o a-onala a ixiy
adbi la da, loyiha ishla ida aol ish i ok e adila .Bunday aoliya la o‘qu chila da milliy o‘zlikni
anglash a a ixiy ja ayonla ga nisba an shaxsiy munosaba ni shakllan i ishga yo dam be adi.
Janubiy Ko eyada ham o a-onala ish i okidagi a ixiy o‘qu mashg‘ulo la i “communi y
lea ning” konsepsiyasiga asoslangan. U ye da o a-onala mak ab bilan hamko likda a ixiy
muzeyla , madaniy ma kazla a a xi la ga ash i la ni ashkil e ishda aol qa nashadi. Bu
yondashu o‘qu chila ni na aqa bilimga, balki a ixiy me osni as ashga ham o‘ ga adi.
Ta ix ani o‘ mish aj ibasi asosida yosh a lodda a anpa a lik, a ixiy xo i a a anqidiy
a akku ni i ojlan i adi. Shu sababli o a-onala ning bu anga bo‘lgan munosaba i a ish i oki
alohida ahamiya kasb e adi. Masalan, o a-onala :
-oila iy a ixiy hikoyala ni ay ib be ish o qali a ixiy ongni i ojlan i adi;
-muzey, yodgo likla a a ixiy joyla ga bi galikda ash i la uyush i adi;
-bolala ning a ixiy ma zula ga qiziqishini qo‘llab-qu a laydi.O‘zbekis on
Respublikasida ham bu bo adagi ya’ni, o a-onala ish i okini kuchay i ishga alohida e’ ibo
qa a ilmoqda. “Ta’lim o‘g‘ isida”gi [7] qonun a “Mak ab bilan oila hamko ligi
konsepsiyasi”[8]asosida o a-onala :
-o‘qu ja ayonini kuza ish;
- a ix anidan uy azi ala ini baja ishda yo dam be ish;
- a ixiy me osni qad lashga undo chi adbi la da qa nashish o qali a’lim sama ado ligini
oshi moqda.
Xulosa qilib ay ganda, a ix anini o‘ ganishda o a-onala yo damida mashg‘ulo la
ashkil e ish Ye opa a jahon a’lim izimida keng a qalgan inno a sion pedagogik
yondashu la dan bi idi . Bu usul o‘qu chila ning o‘qu mo i a siyasini oshi adi, a ixni
o‘ ganishga qiziqishini kuchay i adi a ula ning oila hamda jamiya bilan aloqasini
mus ahkamlaydi. Shuningdek, o a-onala ning a’lim ja ayonidagi aolligi a’lim si a ini oshi ish,
oila a mak ab o‘ asida ijobiy muhi ya a ish uchun muhim omil hisoblanadi.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
371
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Mi ziyoye Sh. Yangi О‘zbekis onning a aqqiyo s a egiyasi. –T.: О‘zbekis on, 2022-yil,
416 b.
2. Muna a o A.Q., Ma’mu o M. O a-onala ning shaxsiy namunala i. Namangan - 1992. 16
b.
3. Eps ein, J. L.. School/ amily/communi y pa ne ships: Ca ing o he child en we sha e. Phi
Del a Kappan, 76 (9), 1995.701–712.
4. Goodall, J., & Mon gome y, C. Pa en al in ol emen o pa en al engagemen : A con inuum.
Educa ional Re iew, 66(4), 2014.399–410.
5. Eu opean Commission.Family Lea ning and Pa en al In ol emen in Educa ion.2020.
6. Depa men o Educa ion UK. His o y a Home: Family Lea ning P ojec s.2021.
7. O‘zbekis on Respublikasi “Ta’lim o‘g‘ isida”gi Qonuni (2020).
8. O‘zbekis on Respublikasi Xalq a’limi azi ligi: “Mak ab a oila hamko ligi konsepsiyasi”,
2021.
9. Zaxido .I.O.Ta’lim a a biya si a ini oshi ishda o a-onaning namunasi.//Pedagogy o
coope a ion in imp o ing he quali y o educa ion: in e na ional expe ience and mode n
app oaches In e na ional scien i ic-p ac ical con e ence, No embe 13, 2023. -588-591 b.
