399
MAʼNAVIY-MAʼRIFIY HAMDA TARBIYAVIY ISHLAR
SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA OILA, MAKTAB VA MAHALLA
HAMKORLIGINING ROLI
Ka amo a Mohinu Fax i din qizi
Xalqa o inno a sion uni e si e i oʻqi u chisi
Anno a siya: Ushbu maqolada oila-mak ab-mahalla hamko ligining oli hamda ahamiya i
haqida ba a sil oʻx alingan. Umumiy oʻ a a’lim muassasala ida ma’na iy-ma’ i iy hamda
a biya iy ishla ning sama ado ligini oshi ish konsepsiyasi oʻgʻ isida ma’lumo la kel i ilgan.
Kali soʻzla : Oila, shaxs, mahalla, mak ab, jamoa chilik, ye akchila , psixolog, ma’na iy-
ma’ i iy ishla , konsepsiya.
Anno a ion: This a icle discusses in de ail he ole and impo ance o amily-school-
neighbo hood coope a ion. In o ma ion is p o ided on he concep o inc easing he e ec i eness o
spi i ual, educa ional and educa ional wo k in seconda y educa ional ins i u ions.
Keywo ds: Family, indi idual, neighbo hood, school, communi y, leade s, psychologis ,
spi i ual and educa ional wo k, concep .
Аннотация: В статье подробно рассматриваются роль и значение взаимодействия
семьи, школы и местного сообщества. Представлена информация о концепции повышения
эффективности духовно-просветительской и воспитательной работы в средних
общеобразовательных учреждениях.
Ключевые слова: Семья, личность, местное сообщество, школа, сообщество, лидеры,
психолог, духовно-просветительская работа, концепция.
Inson shaxsining shakllanishida oila eng bi lamchi a eng muhim muhi
hisoblanadi. Chunki bola hayo ga qadam qoʻygan ilk daqiqala dan boshlab, aynan
oila bagʻ ida ulgʻayadi, das labki axloqiy, ma’na iy a ij imoiy asa u la ni ham
shu ye da egallaydi. Bi oq oila a biyasi yolgʻiz oʻzi shaxsni oʻlaqonli kamolga
ye kaza olmaydi. Shu oʻ inda mak ab a jamoa chilikning oʻ ni beqiyos ahamiya
kasb e adi.
Bola mak abga bo guncha ham, mak abda a’lim olayo gan da ida ham asosan
oila iy muhi a’si ida a biyalanadi. Oila — jamiya ning ayanch us uni, da la ning
asosiy hujay asi si a ida a zandning dunyoqa ashi, e’l-a o i, didi a i odasiga
be osi a a’si koʻ sa adi. Oiladagi ma’na iy uygʻunlik, oʻza o meh -oqiba a bi lik
yosh a lodni ha omonlama ye uk, ba kamol inson e ib oyaga ye kazishning eng
muhim omilla idan bi idi .
Fa zand — bu oilaning eng ka a boyligi, bebaho ne’ma idi . Shu bois bola eng
a alo oʻz oilasining qad iya la iga, u -oda a an’anala iga hu ma bilan qa ashni
400
oʻ ganmogʻi, o a-onasining hayo a zi a xulq-a o idan ib a olishi za u . O a-
onaning oʻz a zandiga namuna boʻlishi — a biyaning poyde o idi .
Umumiy oʻ a aʼlim muassasala ida maʼna iy-maʼ i iy hamda a biya iy
ishla sama ado ligini oshi ish konsepsiyasida oila, mak ab a mahalla hamko ligida
alohida oʻx alingan. Mak ab, mahalla a oila hamko ligini mus ahkamlash uchun
quyidagila amalga oshi iladi:
Mahallala dagi yoshla ye akchila i omonidan oʻqu chila ning boʻsh aq ini
mazmunli oʻ kazish yuzasidan ashkil qilinadigan adbi la ning aʼsi chanligini
oshi ish cho ala ini koʻ ish;
―Yoshla da a i‖, ―Ayolla da a i‖, ―Temi da a ‖ga ki i ilgan oilala
a zandla ini moddiy a maʼna iy qoʻllab-qu a lash maqsadida ula ni bepul mak ab
o masi a da slikla bilan aʼminlash;
Muammoli oilala dagi muhi ni sogʻlomlash i ish hamda no inch oilala
a zandla ini psixologik qoʻllab-qu a lashning aʼsi chan cho ala ini qoʻllash
boʻyicha maxsus eningla ashkil e ish;
Oʻqu chila ni mahallala da ashkil e iladigan xalq sayilla i, umumxalq
bay amla i, oʻyinla a spo musobaqala iga keng jalb qilish o qali ula ni milliy
qad iya a anʼanala ga hu ma uhida a biyalash;
Fa zand a biyasida o a-onaning masʼuliya i ma zusidagi a o izmla ni ―Kun
hikma i‖ uknida mobil aloqa ope a o la i o qali ye kazishni izimli yoʻlga qoʻyish;
o a-onala ning a zand a biyasidagi masʼuliya ini oshi ish maqsadida ―Eng namunali
o a-ona‖ anlo ini oʻ kazish;
Oʻqu chila ning yosh psixologiyasiga bogʻliq eʼl-a o i hamda uhiy
olamidagi salbiy oʻzga ishla ni oila a mak ab jamoasi bilan hamko likda ba a a
e ish boʻyicha izimli ishla ni amalga oshi ish;
Mak abla da olib bo iladigan a biya iy ishla sama ado ligini oshi ishda o a-
ona, mahalla, mak ab, huquqni muho aza qilish o ganla i hamko ligini ubdan
yaxshilash.
―Uch a lod uch ashu i‖ loyihasida mak ab a mahallala da u li a lod akilla i
a oʻqu chila ish i okida muloqo la ashkil e ish;
―Maʼna iy ba kamol a lod — ba qa o jamiya bunyodko i‖ amoyili asosida
oʻqu chila da u li gʻoya iy xa -xa a la dan himoyalanish immuni e ini
shakllan i ish;
401
Respublikamizdagi milliy madaniy ma kazla akilla i ish i okida
oʻqu chila da milliy a umuminsoniy qad iya la ga hu ma ning hayo imizdagi oʻ ni
a ahamiya i haqida madaniy-maʼ i iy adbi la oʻ kazish.
Fa zandni ba kamol inson si a ida oyaga ye kazish uchun mak ab a oila
oʻ asida mus ahkam aloqa oʻ na ilishi sha . Chunki insonda es e ik, axloqiy a
ij imoiy azila la kundalik hayo ja ayonida shakllanadi, bu esa eng a alo oila iy
a biya bilan bogʻliq. Bunday a biya mazmunining oʻgʻ i yoʻnal i ilishida
mak abning oʻ ni ka a — aynan u oilala ga yoʻl-yoʻ iq be adi, a biya iy ishla ning
sama ado ligini oshi ishda ahba lik qiladi.
―Mak ab, o a-ona a mahalla‖ hamko ligini a'minlashda mahalla juda muhim
jiha la ni oʻz ichiga oladi. Mahalla, oʻz na ba ida, a’lim ja ayonida quyidagi asosiy
azi ala ni baja adi:
Jamoa chilik ik ini aks e i ish: Mahalla oʻz hududla idagi o aonala a
uqa ola ik la ini yigʻadi a a’lim izimida ishla ish uchun mak abla ga ye kazadi.
Bu, a’lim ja ayonining eh iyojla i a muammola ini aniqlashda juda muhim
hisoblanadi.
Madaniy adbi la a aoliya la ashkil e ish: Mahallala , oʻqu chila a o a-
onala uchun madaniy a ij imoiy adbi la ashkil e ib, a’lim muhi ini yaxshilashga
yo dam be adi. Bu adbi la mahallada bi -bi iga yaqinlikni a ahillikni i ojlan i adi.
Mahalliy esu sla dan oydalanish: Mahallala , mahalliy esu sla ni, masalan,
spo inshoo la i, ku ubxonala a madaniya ma kazla ini a’lim ja ayonida
oydalanish uchun jalb qilishi mumkin. Buning na ijasida mahalla hududidagi
oʻqu chila uchun yangi imkoniya la ya a iladi.
O a-onala ni jalb qilish: Mahallala o a-onala ni a’lim ja ayoniga jalb qilishda
muhim ol oʻynaydi. Ula o a-onala uchun ma'lumo be u chi semina la a
eningla oʻ kazish o qali ula ning a’limdagi ish i okini oshi ishla i mumkin.
Oʻqu chila ning eh iyojla ini aniqlash: Mahallala oʻqu chila ning ij imoiy-
iq isodiy hola ini a eh iyojla ini kuza ib bo ishi o qali yaxshi a’limga e ishish
uchun za u boʻlgan imkoniya la ni yuzaga chiqa adi. Bu, mahalla jamoasining
oʻqu chila ga yo dam be ishiga xizma qiladi.
Psixologik a ij imoiy yo dam koʻ sa ish: Mahallala oʻqu chila ga psixologik
yo dam a ij imoiy masalala da yo dam koʻ sa ishi mumkin. Mahallada psixologla ,
ij imoiy xodimla yoki boshqa mu axassisla bilan hamko lik oʻ na ilishi,
oʻqu chila ning muammola ini hal qilishda yo dam be adi.
402
Oʻza o aloqala ni i ojlan i ish: Mahalla, o a-onala a mak ab oʻ asida oʻza o
aloqala a hamko likni kuchay i ish maqsadida aoliya yu i ishi lozim. Bu
hamko likni i ojlan i ishi a oʻqu chila ni qoʻllabqu a lashi mumkin. Mahallaning
bu unksiyala i ―Mak ab, o a-ona a mahalla‖ hamko ligini yanada sama ali a
oydali qilishga yo dam be adi. Mahalla jamoasi oʻzining bilimi, aj ibasi a
esu sla i bilan a’lim ja ayonida muhim ahamiya ga ega boʻladi. Bunday hamko lik,
oʻz na ba ida, oʻqu chila ning a’lim si a ini oshi ishga a ula ni a biyalashda
yanada mu a aqiya li boʻlishiga xizma qiladi.
O a-onala oʻ asida olib bo iladigan a biya iy-ma’ i iy a gʻibo la bu
ja ayonda juda ka a ahamiya ga ega. Chunki zamona iy o a-onala psixologik,
pedagogik a axloqiy bilimla bilan ye a licha qu ollanmas ekan, a zand a biyasida
mu o iqlikka e ishish mushkul boʻladi. Oila iy a biyani sama ali yoʻlga qoʻyishda
eng namunali, oʻ nak boʻlu chi oilala aj ibasini ommalash i ish esa eng oʻgʻ i
yoʻldi .
Mak ab esa jamiya da komil insonni shakllan i u chi ye akchi muassasa
si a ida ba cha a biya iy aoliya ni maqsadga yoʻnal i ilgan, izimli a izchil a zda
ashkil e ishi lozim. Oʻqu chila jamoasini bi lash i a olgan, o a-onala bilan
mun azam aloqada boʻlgan a jamoa chilikni bolala a biyasiga jalb e a olgan
mak abgina haqiqiy yu uqla ga e ishadi. Oila, mahalla a mak abning oʻza o
hamko ligi a a'lim- a biya ja ayonining ha omonlama akomillash i ilishi
yoshla ning ba kamol a lod si a ida kamol opishi uchun muhim zamin ya a adi. Bu
yoʻnalishda amalga oshi iladigan ishla na aqa yoshla ning indi idual i ojlanishiga,
balki jamiya ning ba qa o a mu a aqiya li i ojlanishiga ham ka a hissa qoʻshadi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Mama kulo D.M. ―Mak ab – O a-ona – Mahalla‖ hamko ligi zanji ini ya a ish. Uslubiy
a siyanoma. Toshken -2024.
2. Oʻzbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasining ―Umumiy oʻ a aʼlim muassasala ida
maʼna iy-maʼ i iy hamda a biya iy ishla sama ado ligini oshi ish konsepsiyasini asdiqlash
oʻgʻ isida‖ Qa o i.
3. Inno a sion pedagogik yondashu asosida mak ab, oila a mahalla hamko ligi mexanizmini
akomillash i ish. Mi zabaye a Nasiba Abduqaxo o na, Shi ino Muza a Kucha o ich. In-
Academy.Uz/Index.Php/Yo.
