MA'NAVIY-MA'RIFIY HAMDA TARBIYAVIY ISHLAR SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA OILA, MAKTAB VA MAHALLA HAMKORLIGINING ROLI

399 MAʼNAVIY-MAʼRIFIY HAMDA TARBIYAVIY ISHLAR SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA OILA, MAKTAB VA MAHALLA HAMKORLIGINING ROLI Karamova Mohinur Faxritdin qizi Xalqaro innovatsion universiteti oʻqituvchisi Annotatsiya: Ushbu maqolada oila-maktab-mahalla hamkorligining roli hamda ahamiyati haqida batafsil toʻxtalingan. Umumiy oʻrta ta’lim muassasalarida ma’naviy-ma’rifiy hamda tarbiyaviy ishlarning samaradorligini oshirish konsepsiyasi toʻgʻrisida ma’lumotlar keltirilgan. Kalit soʻzlar: Oila, shaxs, mahalla, maktab, jamoatchilik, yetakchilar, psixolog, ma’naviyma’rifiy ishlar, konsepsiya. Annotation: This article discusses in detail the role and importance of family-schoolneighborhood cooperation. Information is provided on the concept of increasing the effectiveness of spiritual, educational and educational work in secondary educational institutions. Keywords: Family, individual, neighborhood, school, community, leaders, psychologist, spiritual and educational work, concept. Аннотация: В статье подробно рассматриваются роль и значение взаимодействия семьи, школы и местного сообщества. Представлена информация о концепции повышения эффективности духовно-просветительской и воспитательной работы в средних общеобразовательных учреждениях. Ключевые слова: Семья, личность, местное сообщество, школа, сообщество, лидеры, психолог, духовно-просветительская работа, концепция. Inson shaxsining shakllanishida oila eng birlamchi va eng muhim muhit hisoblanadi. Chunki bola hayotga qadam qoʻygan ilk daqiqalardan boshlab, aynan oila bagʻrida ulgʻayadi, dastlabki axloqiy, ma’naviy va ijtimoiy tasavvurlarni ham shu yerda egallaydi. Biroq oila tarbiyasi yolgʻiz oʻzi shaxsni toʻlaqonli kamolga yetkaza olmaydi. Shu oʻrinda maktab va jamoatchilikning oʻrni beqiyos ahamiyat kasb etadi. Bola maktabga borguncha ham, maktabda ta’lim olayotgan davrida ham asosan oilaviy muhit ta’sirida tarbiyalanadi. Oila — jamiyatning tayanch ustuni, davlatning asosiy hujayrasi sifatida farzandning dunyoqarashi, fe’l-atvori, didi va irodasiga bevosita ta’sir koʻrsatadi. Oiladagi ma’naviy uygʻunlik, oʻzaro mehr-oqibat va birlik yosh avlodni har tomonlama yetuk, barkamol inson etib voyaga yetkazishning eng muhim omillaridan biridir. Farzand — bu oilaning eng katta boyligi, bebaho ne’matidir. Shu bois bola eng avvalo oʻz oilasining qadriyatlariga, urf-odat va an’analariga hurmat bilan qarashni 400 oʻrganmogʻi, ota-onasining hayot tarzi va xulq-atvoridan ibrat olishi zarur. Otaonaning oʻz farzandiga namuna boʻlishi — tarbiyaning poydevoridir. Umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida maʼnaviy-maʼrifiy hamda tarbiyaviy ishlar samaradorligini oshirish konsepsiyasida oila, maktab va mahalla hamkorligida alohida toʻxtalingan. Maktab, mahalla va oila hamkorligini mustahkamlash uchun quyidagilar amalga oshiriladi: Mahallalardagi yoshlar yetakchilari tomonidan oʻquvchilarning boʻsh vaqtini mazmunli oʻtkazish yuzasidan tashkil qilinadigan tadbirlarning taʼsirchanligini oshirish choralarini koʻrish; ―Yoshlar daftari‖, ―Ayollar daftari‖, ―Temir daftar‖ga kiritilgan oilalar farzandlarini moddiy va maʼnaviy qoʻllab-quvvatlash maqsadida ularni bepul maktab formasi va darsliklar bilan taʼminlash; Muammoli oilalardagi muhitni sogʻlomlashtirish hamda notinch oilalar farzandlarini psixologik qoʻllab-quvvatlashning taʼsirchan choralarini qoʻllash boʻyicha maxsus treninglar tashkil etish; Oʻquvchilarni mahallalarda tashkil etiladigan xalq sayillari, umumxalq bayramlari, oʻyinlar va sport musobaqalariga keng jalb qilish orqali ularni milliy qadriyat va anʼanalarga hurmat ruhida tarbiyalash; Farzand tarbiyasida ota-onaning masʼuliyati mavzusidagi aforizmlarni ―Kun hikmati‖ ruknida mobil aloqa operatorlari orqali yetkazishni tizimli yoʻlga qoʻyish; ota-onalarning farzand tarbiyasidagi masʼuliyatini oshirish maqsadida ―Eng namunali ota-ona‖ tanlovini oʻtkazish; Oʻquvchilarning yosh psixologiyasiga bogʻliq feʼl-atvori hamda ruhiy olamidagi salbiy oʻzgarishlarni oila va maktab jamoasi bilan hamkorlikda bartaraf etish boʻyicha tizimli ishlarni amalga oshirish; Maktablarda olib boriladigan tarbiyaviy ishlar samaradorligini oshirishda otaona, mahalla, maktab, huquqni muhofaza qilish organlari hamkorligini tubdan yaxshilash. ―Uch avlod uchrashuvi‖ loyihasida maktab va mahallalarda turli avlod vakillari va oʻquvchilar ishtirokida muloqotlar tashkil etish; ―Maʼnaviy barkamol avlod — barqaror jamiyat bunyodkori‖ tamoyili asosida oʻquvchilarda turli gʻoyaviy xavf-xatarlardan himoyalanish immunitetini shakllantirish; 401 Respublikamizdagi milliy madaniy markazlar vakillari ishtirokida oʻquvchilarda milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmatning hayotimizdagi oʻrni va ahamiyati haqida madaniy-maʼrifiy tadbirlar oʻtkazish. Farzandni barkamol inson sifatida voyaga yetkazish uchun maktab va oila oʻrtasida mustahkam aloqa oʻrnatilishi shart. Chunki insonda estetik, axloqiy va ijtimoiy fazilatlar kundalik hayot jarayonida shakllanadi, bu esa eng avvalo oilaviy tarbiya bilan bogʻliq. Bunday tarbiya mazmunining toʻgʻri yoʻnaltirilishida maktabning oʻrni katta — aynan u oilalarga yoʻl-yoʻriq beradi, tarbiyaviy ishlarning samaradorligini oshirishda rahbarlik qiladi. ―Maktab, ota-ona va mahalla‖ hamkorligini ta'minlashda mahalla juda muhim jihatlarni oʻz ichiga oladi. Mahalla, oʻz navbatida, ta’lim jarayonida quyidagi asosiy vazifalarni bajaradi: Jamoatchilik fikrini aks ettirish: Mahalla oʻz hududlaridagi otaonalar va fuqarolar fikrlarini yigʻadi va ta’lim tizimida ishlatish uchun maktablarga yetkazadi. Bu, ta’lim jarayonining ehtiyojlari va muammolarini aniqlashda juda muhim hisoblanadi. Madaniy tadbirlar va faoliyatlar tashkil etish: Mahallalar, oʻquvchilar va otaonalar uchun madaniy va ijtimoiy tadbirlar tashkil etib, ta’lim muhitini yaxshilashga yordam beradi. Bu tadbirlar mahallada bir-biriga yaqinlikni va ahillikni rivojlantiradi. Mahalliy resurslardan foydalanish: Mahallalar, mahalliy resurslarni, masalan, sport inshootlari, kutubxonalar va madaniyat markazlarini ta’lim jarayonida foydalanish uchun jalb qilishi mumkin. Buning natijasida mahalla hududidagi oʻquvchilar uchun yangi imkoniyatlar yaratiladi. Ota-onalarni jalb qilish: Mahallalar ota-onalarni ta’lim jarayoniga jalb qilishda muhim rol oʻynaydi. Ular ota-onalar uchun ma'lumot beruvchi seminarlar va treninglar oʻtkazish orqali ularning ta’limdagi ishtirokini oshirishlari mumkin. Oʻquvchilarning ehtiyojlarini aniqlash: Mahallalar oʻquvchilarning ijtimoiyiqtisodiy holatini va ehtiyojlarini kuzatib borishi orqali yaxshi ta’limga erishish uchun zarur boʻlgan imkoniyatlarni yuzaga chiqaradi. Bu, mahalla jamoasining oʻquvchilarga yordam berishiga xizmat qiladi. Psixologik va ijtimoiy yordam koʻrsatish: Mahallalar oʻquvchilarga psixologik yordam va ijtimoiy masalalarda yordam koʻrsatishi mumkin. Mahallada psixologlar, ijtimoiy xodimlar yoki boshqa mutaxassislar bilan hamkorlik oʻrnatilishi, oʻquvchilarning muammolarini hal qilishda yordam beradi. 402 Oʻzaro aloqalarni rivojlantirish: Mahalla, ota-onalar va maktab oʻrtasida oʻzaro aloqalar va hamkorlikni kuchaytirish maqsadida faoliyat yuritishi lozim. Bu hamkorlikni rivojlantirishi va oʻquvchilarni qoʻllabquvvatlashi mumkin. Mahallaning bu funksiyalari ―Maktab, ota-ona va mahalla‖ hamkorligini yanada samarali va foydali qilishga yordam beradi. Mahalla jamoasi oʻzining bilimi, tajribasi va resurslari bilan ta’lim jarayonida muhim ahamiyatga ega boʻladi. Bunday hamkorlik, oʻz navbatida, oʻquvchilarning ta’lim sifatini oshirishga va ularni tarbiyalashda yanada muvaffaqiyatli boʻlishiga xizmat qiladi. Ota-onalar oʻrtasida olib boriladigan tarbiyaviy-ma’rifiy targʻibotlar bu jarayonda juda katta ahamiyatga ega. Chunki zamonaviy ota-onalar psixologik, pedagogik va axloqiy bilimlar bilan yetarlicha qurollanmas ekan, farzand tarbiyasida muvofiqlikka erishish mushkul boʻladi. Oilaviy tarbiyani samarali yoʻlga qoʻyishda eng namunali, oʻrnak boʻluvchi oilalar tajribasini ommalashtirish esa eng toʻgʻri yoʻldir. Maktab esa jamiyatda komil insonni shakllantiruvchi yetakchi muassasa sifatida barcha tarbiyaviy faoliyatni maqsadga yoʻnaltirilgan, tizimli va izchil tarzda tashkil etishi lozim. Oʻquvchilar jamoasini birlashtira olgan, ota-onalar bilan muntazam aloqada boʻlgan va jamoatchilikni bolalar tarbiyasiga jalb eta olgan maktabgina haqiqiy yutuqlarga erishadi. Oila, mahalla va maktabning oʻzaro hamkorligi va ta'lim-tarbiya jarayonining har tomonlama takomillashtirilishi yoshlarning barkamol avlod sifatida kamol topishi uchun muhim zamin yaratadi. Bu yoʻnalishda amalga oshiriladigan ishlar nafaqat yoshlarning individual rivojlanishiga, balki jamiyatning barqaror va muvaffaqiyatli rivojlanishiga ham katta hissa qoʻshadi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Mamatkulov D.M. ―Maktab – Ota-ona – Mahalla‖ hamkorligi zanjirini yaratish. Uslubiy tavsiyanoma. Toshkent-2024. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining ―Umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida maʼnaviy-maʼrifiy hamda tarbiyaviy ishlar samaradorligini oshirish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida‖ Qarori. 3. Innovatsion pedagogik yondashuv asosida maktab, oila va mahalla hamkorligi mexanizmini takomillashtirish. Mirzabayeva Nasiba Abduqaxorovna, Shirinov Muzaffar Kucharovich. InAcademy.Uz/Index.Php/Yo.