406
MUSIQA MADANIYATI DARSLAIDA O‘QUVCHILARNING IDROK-
AMALIYOTIGA MOS QO‘SHIQLARNI TANLASH, TAHLILI VA
IJROSI USTIDA ISHLASH
Rahmonqulo Abdujabbo Nadjimo ich
Xalqa o inno a sion uni e si e i, Pedagogika akul e i,
“Pedagogika” ka ed asi do sen i
Xolmono Azizjon Bo‘ iye ich
Xalqa o inno a sion uni e si e i, Pedagogika akul e i,
Musiqa a‟lim MsT-23-01K gu uh alabasi
Anno a siya: Maqolada musiqa madaniya i da slaida o„qu chila ning id ok-
amaliyo iga mos qo„shiqla ni anlash, ahlili a ij osi us ida ishlashning o„ziga hos usul a
yo„lla i haqida so„z bo adi.
Kali so‘zla : o oz diapazoni, mu a siya, ep iza, meksolidiy ladi, pauza.
Musiqa inson shaxsiya ini i ojlan i ishda muhim ahamiya kasb e adigan
san‟a u idi . Musiqa a biyasi na osa a biyasining asosiy a mu akkab
qi ala idan bi i bo„lib, a o dagi go„zal na sala ni o„g„ i id ok e ishga a
qad lashga o„ ga adi. P eziden imiz a‟kidlaganla idek, “Bugungi zamonda
ba cha ezgu niya li insonla ni bi lash i ish, yoshla ni yuksak gumanis ik
idealla i uhida a biyalashda musiqa san‟a ining o„ ni a ahamiya ini hech
na sa bilan o„lchab, baholab bo„lmaydi…”. [1;102]
Musiqa, uning inson qalbiga a‟si kuchi, a biya iy mohiya i haqida buyuk
qomusiy olimla imiz ham o„z asa la ida qimma li ik la ni ay ib o„ ishgan.
Jumladan, Sha qning buyuk mu a akki olimi Abu Nas Fa obiy o„zining “Ixso il-
ulum” (Ilmla ning kelib chiqishi) nomli isolasida musiqa san‟a i ilmi haqida
bunday deydi: “Bu ilm...o„z mu ozana ini yo„qo gan (odamla ) xulqini a ibga
kel i adi, mukammallikka ye magan xulqni mukammal qiladi, mu ozana da bo„lgan
(odamla ) xulqining mu ozana ini saqlab u adi”,- deb izohlaydi. Bobomiz Shayx
Sa‟diy esa “Musiqa odam uhining yo„ldoshidi ”,- deb a‟kidlaydi.
Musiqa - ohang (in ona siya) san‟a i, sadola da i odalangan oqelikning badiiy
aksidi . U bo liqni o„ziga xos a zda aks e i ib, uni boyi adi, hamda uni ushunib
olish a o„zga i ishga yo dam be adi.[2;3]. Musiqaning keng qam o li jan la idan
bi i qo„shiq o„qu chi-yoshla ni bi -bi iga yaqinlash i ib, insoniy azila la ini
boyi adi, ik uyg„ula ini bi lash i adi, go„zallikni id ok e ishida muhim
ahamiya kasb e adi.
407
Musiqa madaniya i da slaida alba a o„qu chila ning id ok-amaliyo iga
mos qo„shiqla ni anlash muhimdi . O„ ganilayo gan ha bi qo„shiq
o„qu chila ning o oz diapazoniga (o oz hajmiga) mos bo„lmog„i lozim.
O„qu chi qo„shiqni jamoa bo„lib kuylash o qali o„z o oz ij osini boshqa ishni
a us ozla i ij osini eshi ib, kuza ishni hamda ula bilan bi galikda jo„ na ozlik
qilishga in iladi. Bu o qali o„qu chining diqqa -e‟ ibo i kuchayadi, xo i asi,
nu qi i ojlanadi, o oz hajmi kengayadi, musiqiy o„qu i o„sadi, mu a siya da i
yengil o„ adi, dunyoqa ashi yildan-yilga shakllanib bo adi.
Quyida biz ahlil uchun kel i ayo gan “Gulla im” qo„shig„ining ma ni
shoi a Zuh a Hosilo a qalamiga mansub bo„lib, she‟ iga bas ako Abdujabbo
Raxmonqulo omonidan kuy bas alangan. Ushbu qo„shiq boshlang„ich a‟lim
o„qu chila i ij osi uchun mo„ljallangandi . Mazku qo„shiq o„ acha ez su ‟a da
yozilgan bo„lib, o„qu chila ga ko„ a inki kay iya baxsh e adi.
Bu qo„shiqda ma jon kabi izilgan gulla ning a' i i bayon e ilib, yosh gulchi
bog„bonning shi in o zu-o„yla i a annum e iladi. Gul insonning doimiy yo„ldoshi
bo„lib abia dan za q olishga da' a e adi.
Qo„shiqni boshlo chi ep izali ki ish qismi o„ynoqi xa ak e da bo„lib,
ij ochining asa uhini his qilishiga yo dam be adi, shuningdek, qo„shiqchi o ozini
asa onligiga sozlaydi. Ki ish qismidagi ma zuning asa ij osi da omida bi necha
bo ak o lanishi — naqo a a bandla o asidagi ma zu jiha dan bog„lanishni
a'minlab be adi. Bandning a j qismida uch aydigan pasay i ilgan ye inchi pog„ona
milliy kuy a qo„shiqla imizga xos bo„lgan meksolidiy ladi elemen i hisoblanadi.
Qo„shiqning uzilishi shundayki, ba cha oq ak la kuchli hissasiz, ya'ni nimcho ak
pauza bilan boshlanadi. Ushbu nuq ala da na as olish qo„shiq xa ak e iga mos keladi
a ij oni yengillash i adi. Ij o da omida ikki yoki uch nimcho ak o„g„ i kelu chi
so„z bo„g„inla iga asosiy e' ibo ni qa a ish lozim.
Qo„shiq bolala da go„zallik, mehna ga bo„lgan muhabba his- uyg„ula ini
shakllan i adi. [3;7].
GULLARIM
Abdujabbo Rahmonqulo musiqasi
O‘ acha ez: Zuh a Hosilo a she’ i
408
Naqo a :
Gulla , gulla , gulla jon, Gulni ko„ ib ha doim,
Siz-la go„zal bu bo„s on. Men za qla ga o„laman.
Qizil, sa iq, push i ang, Ka a bo„lsam alba a,
Go„yo izilgan ma jon. Gulchi bog„bon bo„laman.
Naqo a :
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Mi ziyoe Sh.M. Niya i ulug„ xalqning ishi ham ulug„, hayo i yo ug„ a kelajagi a o on
bo„ladi. -T.: O„zbekis on, 2019. 400 b.
2. Ib aximjano a G.A a boshqala . Musiqa elemen a naza iyasi. Ga moniya. Kasb-huna kollej
la i uchun o„qu qo„llanma.- T.: “O„zbekis on aylasu la i milliy jamiya i” nash iyo i. 2017. -
180 b.
3. Rahmonqulo A. “Is iqlolim kuylayman”. O„qu qo„llanma.-T.: “Sha q” nash iyo -ma baa
aksiyado lik kompaniyasi. 2001.-62 b.
