INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
68
“OCHIQ MA’LUMOTLAR PORTALI” NING ELEKTRON HUKUMAT
RIVOJLANISHIDAGI O’RNI.
Yunuso a Mina a xon Sabi o na,
Toshken da la yu idik uni e si e i,
Umum a’lim anla a madaniya ka ed asi p o esso i.
e-mail: ymi[email p o ec ed], +998903171420
Na zullaye Azizbek Ziyodullo o'g'li
Toshken da la yu idik uni e si e i, alaba
email: na zullaye aziz[email p o ec ed] , +998945468353
Anno a siya: Ushbu maqolada elek on hukuma izimida ochiq ma’lumo la ushunchasi,
ula ning ahamiya i, boshqa ilishi, a ibga solinishi a da la boshqa u idagi ahamiya i
yo i iladi. Shuningdek, ochiq ma’lumo la xa sizligini a’minlash, ula ni s anda lash i ish
hamda in eg a siyalash muammola i a ula ni hal e ish yo‘lla i haqida so‘z yu i iladi. Bu
ja ayonda adqiqo la a xo ij aj ibasini o‘ ganish o qali ushbu izimning sama ado ligini
oshi ish bo‘yicha akli a xulosala kel i iladi.
Kali so‘zla : Elek on hukuma , ochiq ma’lumo la , aqamli boshqa u , sha o lik,
ma’lumo la ni boshqa ish, in eg a siya, ochiq ma’lumo la po ali, da la xizma la i,
aqamlash i ish.
Abs ac : In his a icle, he concep o open da a in he e-go e nmen sys em, hei impo ance,
managemen , egula ion and signi icance in public adminis a ion a e highligh ed. In addi ion,
he issues o ensu ing open da a secu i y, s anda diza ion and in eg a ion, as well as he ways o
sol e hem a e discussed. In his p ocess, h ough s udying esea ch and o eign expe ience,
p oposals and conclusions a e p esen ed o imp o e he e iciency o his sys em.
Keywo ds: e-go e nmen , open da a, digi al go e nance, anspa ency, da a managemen ,
in eg a ion, open da a po al, public se ices, digi aliza ion.
Ki ish. “Axbo o as i” deb a almish bi da da yashayo gan ekanmiz, alba a, uning bu un
insoniya hayo ining o‘zga ishida ka a ol o‘ynayo ganligini ad e may ilojimiz yo‘q. Elek on
izimla ning keng ko’lamda a qalishi, bula ning na aqa ij imoiy, iq isodiy, siyosiy sohala ga
ki ib kelishi, balki da la boshqa u i sohasida ham qo’llanilishi ba chamizga ayon bo‘lsa ke ak.
Ko‘plab da la la omonidan aynan da la boshqa u ida “Elek on hukuma “ a amasining
ishla ilishi yuz be moqda. Buning na ijasi o‘la oq, hukuma mamlaka uqa ola iga a algidan
ham ko‘ a yaqinlashmoqda, ula ning ishla ini yengillash i moqda, aq la ini ejamoqda. O’zi
elek on hukuma ushunchasi qanday paydo bo’lgan? Nega boshqa u ni ashkillash i ishda
aynan elek on izimdan oydalanilishga eh iyoj paydo bo‘ldi? Elek on hukuma ushunchasi
das a al, XX as oxi la ida AQShda paydo bo‘lgan. O‘sha pay da AQSh p eziden i
hisoblangan Bill Klin on in e ne a umuman axbo o kommunika siya exnologiyala ning
i ojlanishiga da la da ajasida e’ ibo qa a gan. Klin on ma’mu iya i da ida da la ido ala i
hujja la i o qali OAVga a qalgan “Elek on hukuma ” ushunchasi, 1999-yildan boshlab okean
o i a Ye opaning ye akchi nash iyo la ida da iy a ishda uch ay boshlaydi.1 Keyingi
1h ps://mus aqil alim.uz
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
69
da da esa axbo o kommunika siya exnologiyala i bo asida i ojlangan, ye akchi da la la
hukuma la ining maxsus qa o la i o qali amaliy ishga o’ ildi.
Bu bo ada, mamlaka imizda ham bi necha yilla dan buyon, maqsadli a ishda in e ak i da la
xizma la ini aholi a yu idik shaxsla ga da la o ganla i ebsay la i a O’zbekis on
Respublikasi Hukuma po ali o qali aqdim e ish uchun axbo o -kommunika siya
exnologiyala i jo iy e ilmoqda. Mamlaka imizning elek on hukuma shakllan i ish bo asidagi
yo’li 2013-yil 18-yan a da bo’lib o’ gan 2012-yil ij imoiy-iq isodiy i ojlanish yakunla i a
2013-yilgi iq isodiy das u ning eng muhim us u o yo’nalishla iga bag’ishlangan hukuma
majlisi bilan bog’liq. Aynan shu majlisda O’zbekis on Respublikasi bi inchi p eziden i Islom
Ka imo mamlaka da “Elek on hukuma ” izimini shakllan i ish Konsepsiyasi a kompleks
das u ini ishlab chiqish muhimligini qayd e ib o’ gandi. Shundan so’ng, bu ma zu qam o idagi
ishla da om e i ilib, 2013-yil 1-iyulda “Yagona in e ak i da la xizma la i po ali” ishga
ushi ildi (www.my.go .uz). Keyinchalik, 2015-yilning 17-ma idan boshlab, “Ochiq
ma’lumo la po ali” oydalanishga opshi ildi (www.da a.ego .uz). Umuman olganda,
aqamli exnologiyala yo damida da la xizma la i ko’ sa ish ja ayonla ini soddalash i ish,
sha o likni a’minlash a uqa ola ning ishonchini oshi ish zamon alabi hisoblanadi. Shu
nuq ayi naza dan ham elek on hukuma ning muhim a kibiy qismi si a ida ochiq ma’lumo la
ins i u i alohida ahamiya kasb e adi. Ochiq ma’lumo la o qali uqa ola da la xizma la i
o’g’ isida axbo o olish imkoniga ega bo’ladi, adbi ko lik subyek la i esa, xizma dan
inno a sion yechimla ya a ishda oydalanishadi.
Ma e ialla a usulla . “Ochiq ma’lumo la po ali” In e ne a mog’idagi O’zbekis on
Respublikasining hukuma po ali doi asida aoliya ko’ sa u chi hamda da la a xo’jalik
o ganla i, mahalliy da la hokimiya i o ganla ining ochiq ma’lumo la joylash i ish uchun
mo’ljallangan, ochiq ma’lumo la ni e’lon qilishda a ula dan oydalanishda, ochiq
ma’lumo la ni ye kazib be u chila a oydalanu chila o’ asidagi o’za o hamko likni
a’minlo chi axbo o esu si2. Po alning asosiy maqsadi, oydalanu chila ga in e ne
a mog’idagi ochiq ma’lumo la dan oydalanishning yagona nuq asini aqdim e ish a
joylash i ilgan ochiq ma’lumo la ning dolza bligi masalala i bo’yicha oydalanu chila ning
ochiq ma’lumo ye kazib be u chila bilan eska i aloqasini a’minlash, shuningdek,
oydalanu chila uchun ochiq ma’lumo la olishda sha -sha oi la ya a ish, po alda
joylash i ilgan ochiq ma’lumo la asosida sama ali iq isodiy qa o la qabul qilishla ida yo dam
be ish maqsadida ashkil qilingan. Demak, po al elek on hukuma ning G2C (ing. Go e nmen
o Ci izens) modeliga o’g’ i kela ekan. Po alning in a uzilmasini ahlil qiladigan bo’lsak, uni
a alo in e eys qanday uzilganidan boshlashimiz lozim.
*In e eys. Ochiq ma’lumo la po alining in e eysi sodda, qulay, ba chaga mos ushuna li
a zda uzilgan. In e eys o‘zi bu oydalanu chi hamda qu ilma o‘ asidagi o‘za o aloqa
hisoblanadi. Masalan, buni po alning elemen la dan ibo a g a ikasi (menyu, ugmala ,oynala )
deb olishimiz mumkin. Unda 4 a il (O‘zbek, Ўзбек, Русский, English), imkoniya la ,
sh i la ni o‘zga i ish, oq,qo a onla , ungi ejim ma jud. Foydalanu chi bi inchi ma a
po alga ash i buyu ganda, in e eysda qidi u izimi, eal aq ejimida yangilanib u adigan
s a is ika (Ma’lumo la o’plamla i, ashkilo la , yuklab olish, eb-xizma ) ishlab u adi.
*Tashkilo la . Mazku bo‘lim o qali oydalanu chila ashkilo la ga egishli bo‘lgan in e ak i
ochiq ma’lumo la ni olishla i mumkin. Ula ning a kibi quyidagicha:
- azi likla ;
-da la qo‘mi ala i a qo‘mi ala ;
2h ps://lex.uz/uz/docs/-2718599#-2718642
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
70
-agen likla ;
-bankla
-mahalliy ij o e u chi hokimiya o ganla i;
-boshqala dan ibo a .
*Yangilikla . O‘zbekis on Respublikasi hududida a undan ashqa ida mamlaka imizga
egishli bo‘lgan qanday qonunla , qa o la , yangilikla bo‘lsa aynan shu bo‘limda be ib o‘ iladi.
Bo‘lim eng so‘nggi yangilikla haqida oydalanu chila ga ma’lumo be adi.
*S a is ika. Bu bo‘limda oydalanu chila qaysi ochiq ma’lumo la dan ko‘p oq
oydalanganligi, yuklab olganligi undan ashqa i eng yuqo i baholangan ma’lumo la o‘plami,
ad e ilgan ma’lumo la o‘plami kabi oynala i ma jud.
*SI ma’lumo la i. Ushbu bo‘limda ma’lumo la ni sun’iy in ellek o qali be ish a ibi yo‘lga
qo‘yilgan. Bu o‘zida bi qancha sohala ga oid ma’lumo la ni mujassamlash i adi. Iq isodiyo ,
sog’liqni saqlash, a’lim, ko’chmas mulk, biznes, u izm, spo a boshqala shula
jumlasidandi .
*Ro‘yxa dan o‘ ish. Ochiq ma’lumo la po aliga ki ishda o‘yxa dan o‘ ish alab e ilmaydi.
Aga shaxsiy iden i ika siya o qali ki moqchi bo‘lsangiz “OneID” o qali ki ishingiz mumkin.
Bu bo ada po al o’zining “Foydalanish sha la i” bo‘limida aniq belgilab o‘ gan, Xususan,
po alda shunday belgilab qo‘yilgan:
Foydalanu chi ochiq ma'lumo la dan e kin, mudda siz, beg'a az a oydalanish hududini
cheklamasdan oydalanishga (shu jumladan, qay a) haqli, shu jumladan ochiq ma'lumo la ni
nusxalash, nash qilish, a qa ish, ko’ inishini o'zga i ish a boshqa ma'lumo la bilan
bi lash i ish, ochiq ma'lumo la dan ijo a maqsadla ida oydalanish, das u iy mahsulo la a
ilo ala ya a ish uchun oydalanish huquqiga ega.
Boshqa say la ga ha olala :
Ushbu po aldagi bo'limla da da la o ganla ining boshqa eb-say la i a po alla iga u li
ha olala opasiz. Ushbu ha olala oydalanu chi aj ibasini yaxshilash uchun hamda aqa
ma’lumo si a ida aqdim e ilgan. O'zbekis on Respublikasining Ochiq ma'lumo la po ali
mazmun, qulaylik, ma jud imkoniya la , ishonchlilik, jumladan, eb-say la dagi xa sizlik
bilan bog'liq masalala uchun ja obga emas a ula da bildi ilgan ik la ni mu laqo
ma'qullamaydi. Biz ushbu ha olala ning ha doim ishlashiga ka ola be a olmaymiz a mos
yozu la sahi ala ining ma judligi us idan hech qanday nazo a yo'q.
Sizning max iyligingiz biz uchun muhim. Ha bi inson, oda da, shaxsiy ma'lumo la ni oshko
qilmasdan po alga ki ishi mumkin. S a is ik maqsadla da oydalanu chi ash i la i haqida
quyidagi ma'lumo la ni o'playmiz a saqlaymiz:
• xizma ko' sa u chi p o ayde ning domenla i a oydalanu chi bizning eb-say imizga ki gan
IP-manzili
• po alimizga ki ish uchun ishla iladigan b auze a ope a sion izim u i
• ash i sanasi a aq i
• ash i buyu ilgan sahi ala a ha olala ;
• aga mehmon boshqa say dan po alga ki sa, ushbu say manzili (yo'nal i u chi ha ola).
Biz ushbu manzilla ni bizning say imizga ash i buyu adigan odamla ning iden i ika siyasi
bilan bog'lamaymiz, Shuning uchun po alga za a ye kazmaslikkaga ha aka qilamiz.3
*Ko‘p be iladigan sa olla .
Say dagi ma`lumo la dan qanday qilib yuklab olish mumkin?
3h ps://da a.ego .uz/copy igh s
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
71
-say ga joylangan ha bi ma’lumo ning pas ki qismida o ma la kel i ilgan yangilikla
ha olaga bi lashi ilgan ula ni yuklab olish uchun esa ma’lumo ning pas ki qismida kel i ilgan
o ma la dan o’zingizga qulayini anlashingiz a yuklab olishingiz mumkin.
Sun`iy in ellek ma`lumo la idan qanday oydalansa bo`ladi?
-bosh sahi ada kel i ilgan “Sun’iy in ellek ma’lumo la i” uknida ha bi ma’lumo a kibida
ha ola kel i ilgan ha oladan oydalangan holda ma’lumo la bilan ba a sil anishishingiz a
o’zingizga qulay o ma da yuklab olishingiz mumkin.
Ma’lumo la ni eski ganligi yoki ak ualligini qanday aniqlasa bo`ladi?
-ma’lumo la ning qanchalik yangi a ak ualligini aniqlash uchun bosh sahi ada joylashgan
“Moni o ing“ uknidagi “Hisobo ” bo’limi o qali Tashkilo la joylash i gan ma’lumo la
o’yxa ini ko’ ish mumkin.
Huquqiy asosla . Ochiq ma’lumo la po ali yuqo ida be ib o’ ilganidek, 2015-yil 17-ma dan
boshlab oydalanishga opshi ilgan. 2015-yil 17-a gus da esa O’zbekis on Respublikasi
Vazi la Mahkamasining “Ochiq ma’lumo la aqdim e ilishini hisobga olgan holda In e ne
a mog’ida O’zbekis on Respublikasi hukuma po alini yanada akomillash i ish cho a-
adbi la i o’g’ isidagi qa o i qabul qilingan. Unda po alning nizomi qabul qilinib, po alga
Axbo o exnologiyala a kommunika siyala ni i ojlan i ish azi ligi mas’ul o gan e ib
belgilandi. Mazku hujja da po alning asosiy azi ala i ham belgilab o’ ilgan.
Quyidagila Po alning asosiy azi ala i hisoblanadi:
-ye kazib be u chi aoliya ining ochiq-oshko aligini oshi ish;
-ochiq maʼlumo la ni eʼlon qilishning yagona exnologik a me odologik p insipla ini yoyish;
-joylash i ilgan ochiq maʼlumo la dan koʻp ma o aba, e kin a bepul oydalanishni aʼminlash;
- oydalanu chila ning ye kazib be u chila bilan oʻza o hamko ligi sama ado ligini oshi ish;
-ye kazib be u chila a ula ning aoliya i oʻgʻ isida hamma e kin oydalanishi mumkin
boʻlgan axbo o ni olishda oydalanu chila uchun byu ok a ik oʻsiqla a oʻgʻanoqla ni
qisqa i ish a ba a a e ish;
-maʼlumo la yangilanishi us idan nazo a qilishning yagona exnologik pla o masini,
shuningdek maʼlumo la ni dolza b hola da saqlab u ish maqsadida ochiq maʼlumo la ni eʼlon
qilish na ijala i moni o ingi olib bo ilishini ashkil qilish.
Undan ashqa i, O’zbekis on Respublikasi P eziden ining 2019-yil 10-ap eldagi “Da la
boshqa u ining ochiqligi a sha o ligini a’minlash hamda mamlaka ning s a is ika salohiya ini
oshi ish yuzasidan qo’shimcha cho a- adbi la o’g’ isidagi qa o i ham qabul qilingan. Mazku
qa o da be ilishicha, mamlaka da s a is ika axbo o idan oydalanish sama ado ligini oshi ish,
da la s a is ika hisobo ini ishonchli a ishda yu i ishni shakllan i ish yuzasidan izchillik bilan
cho ala koʻ ilmoqda. In e ne dagi yigʻma maʼlumo la ning milliy sahi asi Xalqa o alyu a
jamgʻa masi maʼlumo la ini a qa ishning kengay i ilgan umumiy izimi bilan uygʻunlash i ildi.
Shu bilan bi ga, axbo o la ning umum oydalanish uchun ochiqlik hola i, ochiq maʼlumo la ning
oshko alik a si a da ajasi, ula ni uqa ola ga a jahon hamjamiya ga ye kazishning amaldagi
mexanizmla i qabul qilingan xalqa o alabla ga oʻliq ja ob be masligi a na ijada
mamlaka imizning s a is ika salohiya i indeksidagi oʻ ni pas ligicha qolayo ganligi haqida
yoziladi. Undan ashqa i, mazku qa o da:
a) Oʻzbekis on Respublikasi Da la s a is ika qoʻmi asi (keyingi oʻ inla da — Da la s a is ika
qoʻmi asi) da la o ganla i a ashkilo la ining ochiq maʼlumo la oʻplamla i oʻyxa ini
(keyingi oʻ inla da — Roʻyxa ) shakllan i ish, yu i ish a yangilash hamda egishli
axbo o la ning Po alda oʻz aq ida aks e i ilishi boʻyicha aoliya ini mu o iqlash i adi;
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
72
b) Oʻzbekis on Respublikasi Axbo o exnologiyala i a kommunika siyala ini i ojlan i ish
azi ligi (keyingi oʻ inla da – Vazi lik) Po alni exnik qoʻllab-qu a lash a aʼminlash hamda
uzluksiz ishlab u ishi uchun ja obga hisoblanadi;
) Po aldagi axbo o la :
aqa da la o ganla i a ashkilo la ining espublika da ajasidagi yuqo i u u chi uzilmala i,
shu jumladan Qo aqalpogʻis on Respublikasi Vazi la Kengashi, iloya la a Toshken shaha
hokimlikla i omonidan eʼlon qilinadi;
oʻzbek, us a ingliz illa ida, shu jumladan mashinada oʻqiladigan a boshqa o ma la da eʼlon
qilinadi;
da la o ganla i a ashkilo la ining asmiy say la ida eʼlon qilinadigan axbo o bilan aynan bi
xil a oʻza o bogʻlangan boʻlishi lozim ekanligida haqida ham be ib o’ ilgan.
Na ijala . Endi po alning boshqa da la la bilan aqqoslash o qali uni ahlil qilsak. Bi inchidan,
Ame ika Qo’shma Sh a la ining da a.go po alini ko’ ib chiqadigan bo’lsak, unda umumiy
364,131 a ma’lumo la oydalanishga ayyo holda ekan. Elek on hukuma indeksi bo’yicha
19-o’ inda bo ayo gan AQShda mazku po al juda kuchli da ase ga ega bo’lib, in a uzilma a
in e ak i g a ikala i ham yaxshi ishlangan. Tu a xil ochiq ma’lumo la ni o’zida bi lash i gan
mazku po alda jamoa chilik a de elope eko izimi ma jud bo’lib, bu po alning
oydalanu chila i aol ekanligini, po aldan ilo ala ya a ishda oydalanishla ini ko’ sa ib
be adi. Bu po al 2009-yil ashkil qilingan bo’lib, 2014-yil hozi ga ko’ inishga kelgan. Uning
eng us un a a la idan bi bu undagi ha bi ede al agen likning po al ka alogida
kunlik/ha alik/oylik kabi belgilangan jad al bo’yicha ekshi adigan kombayni ma judligida.
Ma’lumo la o’plamining me ama’lumo la iga ki i ilgan ha qanday qo’shimchala , ah i la ,
o’chi ishla po alda aks e adi. Na ijada, po al ede al ma’lumo la o’plamining jamlangan,
doimiy yangilanadigan ka alogiga mos keladi.
Muhokama. Yuqo ida po al bo’limla idagi ba cha imkoniya la , us unlikla , g a ika haqida
so’z bo di. Undan ashqa i mazku po alning yana bi qancha qulay a oydalanu chila ga
oydali bo’ladigan oynala i xizma la i ma jud. Masalan, po alning “Lug’a ” bo’limida ochiq
ma’lumo la ga aloqado bi nech a sha hga muh oj bo’lgan so’zla sha hlab be ilgan. Bu
ko’ inib u ibdiki, po alning asosiy maqsadi ma’lumo la aqdim qilishni na aqa ashkilo la ,
yoki ma’lum soha akilla iga nisba an balki oddiy uqa ola ga ham so’zla ning asl ma’nosini
sha hlab be ib, ula ni ushun i ishga xizma qiladi.
Yana bi a zallik jiha la idan bi i undagi “Foydalanu chila so’ o nomasi” bo’limi ma judligi.
Mazku bo’limda oydalu chila po al haqidagi o’zla ining shaxsiy ik la ini bildi ishadi.
So’ o nomada uch a asosiy sa ol qo’yilgan:
1. Bizning say imizni opish oson bo’ldimi?
2. Izlaganingizni opdingizmi?
3. Quyidagila dan qaysi sizning da a.ego .uz dan oydalanishingiz sababini belgilaydi?
-OAV
-Shaxsiy maqsadla
-Ilo ala ishlab chiqish
-Tadqiqo ishla i
-Boshqa
Undan ashqa i po alning in e eysi, oynala i, g a ikasi, qidi u izimida deya li kamchilikla
uch amaydi. Lekin po alda ba’zi bi kamchilikla ni ham kuza ishimiz mumkin. Bi inchidan,
po aldagi “Qay a aloqa” bo’limida oydalanu chila o’z akli a so’ o la ini jo’na ishadi.
Bunga esa ja obning ezko kelmasligini ko’ ishimiz mumkin. Ikkinchidan, po al ma jud,
unda azi likla , qo’mi ala u li ashkilo la ning ochiq ma’lumo la i joylash i ilgan. Lekin
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
73
ma’lumo olishda oydalanu chila aol emas. Po alda oydalanu chila ni jalb qilish
mexanizmla i ye ishmaydi.
Man aa la o’qnashu i ( akli la ). Po aldagi kamchilikla ni ko’ ib chiqdik. Endi bula ni
qanday yaxshilashimiz mumkin? Aga biz yuqo idagi kamchilikla ni o’z aq ida ba a a
e masak, bu mamlaka imizning xalqa o maydondagi elek on hukuma indeksidagi o’ niga
a’si qiladi. (EGDI) O’zbekis on E-Go e nmen Index da 2024 yil 18-sen yab hola iga ko’ a
63-o’ inni qayd e ib u ibdi. O’z na ba ida bu 2022-yil 69-o’ in bo’lgan. 4Kamchilikla ga
keladigan bo’lsak, bi inchidan aloqaga chiqgan oydalanu chila ga eal aq ejimida iloji
bo icha ezko ja obla ni yo’lga qo’yish izimini ya a ishimiz da ko . Bunday hola da, masalan,
oydalanu chining qaysi soha yoki ashkilo ga nisba an akli yoki sa olla i kelib ushsa buni
a oma ik a zda o’sha ashkilo se isiga yubo ish za u . Shunda ja obla ning ezlashishi
hamda kim qaysi soha bo’yicha mas’ul bo’lsa shunga ja ob be ishi aniq bo’ladi. Bu esa o’z
na ba ida oydalanu chila ga ham hukuma a uqa o o’ asidagi ishonchni kuchay i ishga juda
ka a yo dam be adi. Ikkinchidan, aynan s a is ika ma’lumo la i bo’limiga oydalanu chila
qaysi sohaga egishli ma’lumo la ni ko’p oq so’ ayo ganlikla ini ham be ib o’ ish lozim. Bu
uqa ola ning aynan qaysi ma’lumo la qiziq i ishi, adqiqo maqsadida olishla ini ko’ sa ib
be adi. Shundan so’ng, aga qaysidi bi ashkilo ochiq ma’lumo la ini ko’ ish, yuklab olish
da ajasi pas bo’lsa shunga nisba qilib olib, oydalanu chila ni jalb qilish mexanizmla ini
o’ylab opish ke ak. Uchinchidan, oydalanu chila ni jalb qilish masalasi o’ a muhim. Chunki
hukuma uqa ola ning alab-is akla idan kelib chiqib aoliya ko’ sa adi, ashkilo la qanday
aoliya ko’ sa ayo ganligi haqida ochiq ma’lumo la ni qo’yib bo adi. Aga uqa ola po alga
ki masa, qiziqmasa shundan so’ng, ashkilo la o’zla i xohlagan ishla ni qilib, xohlagan
ma’lumo la ini joylash i adi. Bu esa alba a, da la i ojidagi asosiy o’siq bo’lib qolishi hech
gap emas. Xo’sh, unda oydalanu chila ni bunga qanday qilib jalb qilish mumkin? Bunda,
ko’pgina ashkilo la uqa ola ning huquqiy sa odxonligini oshi ishga qa a ilgan u li adbi la ,
a g’ibo la , so’ o nomala o’ kazishi maqsadga mu o iq bo’ladi. Bu o’z na ba ida uqa ola ni
mazku po alga nisba an qiziqishini o i ib, undan oydalanishga jalb qiladi. Ze o kuchli
da la ni kuchli uqa olik jamiya i ashkil qiladi. To’ inchidan, “Ochiq ma’lumo la po ali”
ning mobil e siyasini ishlab chiqishimiz za u . Bundan ko’zlangan maqsad, qulaylikni oshi ish,
uqa ola ni yanada po alning mobil ilo asidan oydalanishga jalb qilishdan ibo a . Ol inchidan
esa, po alning ishlashida zamona iy sun’iy in ellek izimla idan oydalanishni yo’lga qo’yish,
qidi u izimi, ma’lumo la ni sa alash, eski ma’lumo la ni aniqlashda hamda sa ol-ja obla
bo’limida undan maqsadli oydalanish po alni yanada mukammal oq qiladi a EGDI dagi
o’ nimizga ham sezila li o’zga ish sodi bo’ladi.
Na ijala a S a is ika. Ochiq ma’lumo la po alida s a is ika bo’limiga qa aydigan bo’lsak,
unda po alda qancha ma’lumo bo ligi, yuklab olishla soni, eb-xizma la qanchaligi
ko’ sa ilgan. Demak po alda ayni damda:
-ma'lumo la o'plamla i – 10450
- ashkilo la – 162
-yuklab olish – 848279
- eb xizma – 69809 ani ashkil qilmoqda.
Shula dan eng ko’p ma’lumo la “O ol bo’yi min aqasi”ga egishli ma’lumo la bo’lib, ula ayni
hola da 4501 a ma’lumo ni ashkil qilmoqda. Buning ichiga Qo aqalpog’is on Respublikasi,
Xo azm iloya i, Buxo o hamda Na oiy iloya la ining a’lim, sog’liqni saqlash, madaniya ,
u izm, qishloq xo’jaligi, moliya, sa do a boshqa egishli sohala ga doi ma’lumo la ki adi.
4h ps://www.uzdaily.uz/en/uzbekis an- anks-63 d-in-e-go e nmen -index/
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
74
Eng kam ma’lumo qam o i esa “Sug’u a” bo’limiga qa ashli bo’lib, unda a igi 4 a ma’lumo
u i ki i ilgan. Ula :
-sug’u a sha nomala soni
-sug’u a ja obga ligi
-sug’u a muko o la hajmi
-sug’u a o onla o’lo i hisoblanadi
5
Undan ashqa i eng ko’p yuklab olingan ma’lumo la ga qa aydigan bo’lsak, bunda “Xodimla
si a ida mu o iqlikni baholash sohasida ish i ok e ishni alab qiladigan se i ika langan
mu axassisla o‘yxa i” bi inchi o’ inda u ibdi. Qo’llanilish sohasi esa asosan adqiqo ishla i
uchun deb oydalanilgan.
6
Qo’llanilish sohasidan ko’ inib u ganidek, ilo ala ishlab chiqish uchun juda kam maqsadda
po aldan oydalanilgan. Aga das u chila ko’p oq ilo ala , mobil e siyala ishlab chiqishsa,
hamda ilo ala ida aynan po alda be ilgan ma’lumo la dan oydalanishsa, bu bizning
i ojlanishimizga hamda elek on hukuma indeksida exnologiyala bo’limida ancha
o’sishimizga olib keladi.
5h ps://da a.ego .uz/
6h ps://da a.ego .uz/s a is ics
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
75
Xulosa. Mazku po alning ishga ushi ilishi, akomillashib bo ishi, i ojlanib, hozi ga
ko’ inishga kelishi uzoq mudda li eja namunasi o’la oq, mamlaka imizda elek on
hukuma ning sezila li o’sishini ezlash i di. Hukuma ning uqa ola bilan aloqala ining o’sishi,
uqa ola omonidan hukuma ga nisba an ishonchning yuqo ilashi, sha o lik, oshko alik kabi
ushunchala ning shunchaki a ama emasligini yana bi bo isbo ladi. Ri ojlanish bo joyda,
ha aka bo joyda alba a, xa o a kamchilikla ham bo’ladi. Muhimi, ula ni aniqlab, moni o ing
qilib, eng o’g’ i yechimni aniqlashda. Eng mukammal yechimni qo’llab, yanada
akomillashishda. Ze o, jamiya omonidan hukuma ga nisba an aollik kuza ilsa, alabga
nisba an akli ujudga keladi, chiqayo gan qonunla , qa o la , a monla adola li a sama ali
ko’ inish oladi.
Foydalanilgan adabiyo la a manbala :
1. O’zbekis onda elek on hukuma i ojlanishining naza iy-huquqiy asosla i. Igo
Kud ya se .
2. h ps://da a.ego .uz/
3. h ps://www.uzdaily.uz/en/
4. h ps://lex.uz/uz/
5. h ps://da a.go /
6. h ps://go .uz/oz/
7. h ps://id.ego .uz/en
