ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI
NOYABR ANDIJON,2025
21
KO‘KRAK QAFASI JAROHATIDAN KEYINGI PNEVMONIYA: CHASTOTA,
MEXANIZMLAR VA KLINIK AHAMIYATINI BAHOLASH
Khan Muhammad Ami
Fa g‘ona Jamoa Saloma ligi Ins i u i
Gospi al e apiya ka ed asi assis en i
Anno a siya: Ushbu e ospek i adqiqo da RSHTYOIM Fa g‘ona ilialida ko‘k ak
qa asining a ma ik shikas lanishi bo‘lgan 15-65 yoshli 56 na a bemo da pne moniyaning
uch ash da ajasi a mexanizmla i o‘ ganildi. Ja oha dan keyingi pne moniya bemo la ning
32,1 oizida kuza ildi a asosan o‘pka kon uziyasi, og‘ iq u ayli yuzaga kelgan
gipo en ilya siya hamda aspi a siya bilan bog‘liq edi. Pne moniya eanima siya bo‘limiga
yo qizilish hola la i, kasalxonada da olanish mudda i a o‘lim ko‘ sa kichla ini sezila li
da ajada oshi di. E a boshlangan izio e apiya a na as yo‘lla ini sama ali boshqa ish
himoya a’si ini ko‘ sa di.
Kali so‘zla : ko‘k ak qa asi ja oha i, pne moniya, o‘pka kon uziyasi, aspi a siya,
eanima siya bo‘limiga yo qizish, gipo en ilya siya
Ki ish
Ko‘k ak qa asining a ma ik shikas lanishi bu un dunyo bo‘ylab kasallanishning asosiy
sababla idan bi i bo‘lib, na as olishning sezila li da ajada buzilishiga, uzoq mudda li
kasalxonada yo ishga a in ensi e apiyaga eh iyojga olib keladi. Pne moniya ko‘k ak qa asi
shikas lanishining eng keng a qalgan a klinik jiha dan muhim aso a i hisoblanadi. U
ko‘pincha en ilya siyaning buzilishi, og‘ iq u ayli gipo en ilya siya, o‘pka kon uziyasi a
aspi a siya na ijasida yuzaga keladi [1-4]. Na ijala ni yaxshilash uchun uning mexanizmla ini
sama ali aniqlash muhim ahamiya ga ega. Global adqiqo la ga qa amay, O‘zbekis onda bu
bo ada cheklangan min aqa iy ma’lumo la ma jud. Ushbu adqiqo ning maqsadi Respublika
ix isoslash i ilgan shoshilinch ibbiy yo dam ilmiy ma kazi (RISHTYIM) Fa g‘ona ilialida
da olangan bemo la o asida ko‘k ak qa asi shikas lanishidan keyingi pne moniya bilan
kasallanish da ajasini aniqlash, asosiy mexanizmla ni belgilash a uning klinik ahamiya ini
baholashdan ibo a .
Ma e ial a usulla
Ushbu e ospek i kuza u adqiqo i RISHTYIM Fa g‘ona ilialida o‘ kazildi. 2023-yil
yan a dan 2024-yil dekab gacha ko‘k ak qa asi shikas lanishi bilan yo qizilgan 15-65 yoshli
56 na a bemo ning ibbiy hujja la i ahlil qilindi. Su unkali o‘pka kasalligi, oldindan ma jud
pne moniya yoki o‘liq bo‘lmagan ibbiy yozu la ga ega bemo la adqiqo dan chiqa ildi.
To‘plangan ma’lumo la ga yosh, jins, shikas lanish mexanizmi, klinik belgila , as i lash
na ijala i, ko‘k ak qa asi shikas lanishining u i, pne moniyaning i ojlanishi, da olash
usulla i a na ijala ki i ildi.
Na ijala
56 na a bemo ning 38 asi (67,8%) e kak a 18 asi (32,2%) ayol bo‘lib, ula ning o‘ acha
yoshi 34±11,2 yosh edi. Ja oha lanishning asosiy sababla i yo‘l- anspo hodisala i (51,7%),
balandlikdan yiqilish (33,9%) a ishlab chiqa ishdagi ja oha la (14,4%) bo‘lgan. 18 na a
bemo da (32,1%) pne moniya i ojlangan. O‘pka kon uziyasi asosiy omil bo‘lib, 10 bemo da
(55,6%) pne moniya i ojlanishiga sabab bo‘lgan. Og‘ iq u ayli yuzaga kelgan
gipo en ilya siya 4 na a bemo da (22,2%), hushsizlik na ijasida aspi a siya esa 3 na a
bemo da (16,7%) kuza ilgan. Faqa bi a bemo da (5,5%) sun’iy na as oldi ish appa a i bilan
bog‘liq pne moniya i ojlangan. Pne moniya hola la ining 72 oizida uch a a undan o iq
qo u g‘ala sinishi, 44 oizida esa gemo o aks kuza ilgan. Pne moniya i ojlangan bemo la
klinik ko‘ sa kichla i yomon oq bo‘lgan. Kasalxonada da olanish mudda i o‘ acha 13,2
ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI
NOYABR ANDIJON,2025
22
kunga cho‘zilgan, pne moniyasiz bemo la da esa bu ko‘ sa kich 7,5 kunni ashkil e gan.
Pne moniya bilan og‘ igan bemo la ning 61 oizi eanima siya bo‘limiga yo qizilgan,
pne moniyasiz bemo la da esa bu ko‘ sa kich 18 oiz bo‘lgan. Pne moniya i ojlangan
bemo la o asida 2 a o‘lim hola i (11,1%) qayd e ilgan, pne moniyasiz bemo la da esa o‘lim
kuza ilmagan. E a boshlangan izio e apiya a sama ali og‘ iq nazo a i pne moniya
i ojlanish xa ini kamay i ishda oydali bo‘lgan.
Muhokama
Ushbu adqiqo shuni ko‘ sa diki, ko‘k ak qa asi ja oha i olgan bemo la ning axminan
uchdan bi qismida zo iljam i ojlangan, bu ilga i ma’lum qilingan 18-36% ko‘ sa kichla ga
mos keladi [5-7]. Eng muhim omil si a ida o‘pka kon uziyasi aniqlandi, chunki al eolala
shikas lanishi a shishi bak e iyala ki ishini a gaz almashinu ining buzilishini
osonlash i adi. Ko‘p sonli qo u g‘a sinishla i og‘ iq u ayli yuzaki na as olishga olib keldi,
bu esa na as yo‘lla ining ozalanishini yomonlash i di. Aspi a siya ja oha lanish pay ida
hushning buzilishi bilan bog‘liq bo‘lib, na as yo‘lla ini himoya qilish za u ligini yana bi bo
asdiqladi. Sun’iy na as oldi ish appa a la idan kam oydalanilgani sababli mexanik
en ilya siya kam oq holla da kuza ildi. Zo iljam bilan og‘ igan bemo la kasalxonada
sezila li da ajada uzoq oq qolishgan a eanima siya bo‘limla iga ko‘p oq yo qizilgan, bu esa
kasallikning og‘i ligi a esu sla dan ko‘p oq oydalanilganligini ko‘ sa adi [8-10]. Zo iljam
bilan og‘ igan bemo la o asidagi o‘lim hola la i sama ali og‘ iq qoldi ish, na as olish
izio e apiyasi, e a ha aka lanish a aspi a siya xa ini kamay i ish kabi oldini olish
cho ala ini ko‘ ish za u ligini a’kidlaydi.
Xulosa
Pne moniya ko‘k ak qa asi ja oha idan keyin ez- ez uch aydigan a jiddiy aso a bo‘lib,
bemo la ning deya li uchdan bi ini qam ab oladi. O‘pka kon uziyasi, og‘ iq u ayli ye a li
na as olmaslik, aspi a siya a sun’iy na as olish asosiy sababla hisoblanadi. Pne moniya
eanima siya bo‘limiga yo qizishni, kasalxonada da olanish mudda ini a o‘lim xa ini
sezila li da ajada oshi di. E a p o ilak ika cho ala i bemo la ah olini yaxshilashga yo dam
be ishi mumkin. Ta siyala : 1. Ye a li na as olmaslikning oldini olish a pne moniya xa ini
kamay i ish uchun e a og‘ iqni nazo a qilish a ko‘k ak qa asi izio e apiyasini a’minlash.
2. Hushi pas bo‘lgan bemo la da aspi a siya bilan bog‘liq aso a la ni kamay i ish uchun
na as yo‘lla ini qa ’iy baholash a himoya qilish.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i :
1. Байкузиев У.К., & Махмудов Н.И. (2019). ТРОМБОЛИТИЧЕСКАЯ ТЕРАПИЯ
У БОЛЬНЫХ С ОСТРЫМ КОРОНАРНЫМ СИНДРОМОМ С НОРМАЛЬНЫМ И
НАРУШЕННЫМ УГЛЕВОДНЫМ ОБМЕНОМ (РЕГИСТР ОСТРОГО
КОРОНАРНОГО СИНДРОМА Г. ФЕРГАНЫ). Евразийский кардиологический журнал,
(S1), 202.
2. Исмаилов Ж. Т., Усманов Б. С., & Махмудов Н. И. (2013). Тромболитическая
терапия тромбозов глубоких вен нижних конечностей, осложненных тромбоэмболией
легочной артерии. Вестник экстренной медицины, (3), 90-90.
3. Карабаев, М. К., Абдуманнонов, А. А., & Махмудов, Н. И. (2013). Об
интеллектуализации медицинских информационных систем. Современная наука:
актуальные проблемы теории и практики. Серия: Естественные и технические науки,
(9-10), 60-65.
4. Мадалиев А.У., Байкузиев У.К., & Махмудов Н.И. (2019). НАБЛЮДЕНИЕ
ИДЕНТИЧНОЙ ЛОКАЛИЗАЦИИ СЛУЧАЕВ ИНФАРКТА МИОКАРДА В
ОПРЕДЕЛЕННЫЙ ПРОМЕЖУТОК. Евразийский кардиологический журнал, (S1), 215.
5. Маматалиев, Ф. А., Тухтакулов, А. Ю., Уринов, Б. А., Усманов, Б. С., &
Махмудов, Н. И. (2021). 20-летний опыт лечения открытых сочетанных травм
ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI
NOYABR ANDIJON,2025
23
конечностей с использованием современных технологий. Вестник экстренной
медицины,14(6), 36-42.
6. Махмудов Н.И. (2024). ДИАГНОСТИКА И ЛЕЧЕНИЯ
ПОСТТРАВМАТИЧЕСКОЙ ПНЕВМОНИИ У БОЛЬНЫХ С ЗАКРЫТЫМИ
ТРАВМАМИ ГРУДИ. Экономика и социум, (5-2 (120)), 1134-1138.
7. Махмудов, Н. И. (2025). ЭПИДЕМИОЛОГИЯ И ДИАГНОСТИКА
ГОСПИТАЛЬНЫХ ПНЕВМОНИЙ У БОЛЬНЫХ ЧЕРЕПНО-МОЗГОВОЙ
ТРАВМОЙ. Экономика и социум, (5-1 (132)), 1307-1309.
8. Махмудов, Н., Йулдашев, Ш., & Сайдалиев, С. (2023). Стандарт лечения
гнойных осложнений при открытых переломах у детей. Актуальные вопросы детской
хирургии,1(1), 34-35.
9. Назирхужаев, Ф., Махмудов, Н., & Йулдашев, Ш. (2023). О комплексном
лечении острого гнойного плеврита у детей. Актуальные вопросы детской
хирургии,1(1), 36-37.
10. Хайдаров, А., Махмудов, О., Абдурахманов, И., & Махмудов, Н. (2017).
ВЛИЯНИЕ ОРОШЕНИЯ И СХЕМЫ ПОСЕВА НА РАСХОД ВОДЫ НОВЫХ СОРТОВ
ХЛОПЧАТНИКА. Актуальные проблемы современной науки, (6), 157-161.
