ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
555
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI KONSTITUTSIYASIDA MIRANDA QOIDASI
Raximo Nodi bek Mu alliye ich
Namangan Da la Uni e si e i
Yu idik akul e i o’qi u chisi.
Toshpo’la o Ja ohi Nu iddinjon o’g’li
Namangan da la uni e si e i
Yu idik akul e 1-ku s alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17653664
Anno a siya. O’zbekis on Respublikasi Kons i u siyasining jinoya p o sedu ala ida
“Mi anda qoidasi” deb a aladigan p o sessual huquqiy amoyilla ning kons i u siya iy asosla i
belgilab qo’yilgan. Hozi da uqa ola ning ushlangan chog’ida o’z huquqla idan xaba do
qilinishi, adola ni a’minlashning eng muhim ga o i si a ida e’ i o e ilmoqda. Shu bois, ushbu
maqolada “Mi anda qoidasi” ushunchasi yo i iladi, so’nggi kons i u siya iy isloho la
doi asida bu amoyilla ning O’zbekis onda qanchalik aniq moddiylash i ilgani ko’ ib chiqiladi.
Kali so’zla : “Mi anda qoidasi”, kons i u siya iy amoyilla , kons i u siya iy isloho la ,
p o sessual qonunchilikla a “Mi anda qoidasi” mexanizmla i.
ПРАВИЛО МИРАНДЫ В КОНСТИТУЦИИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
Аннотация. Конституционный суд Республики Узбекистан заложил
конституционные основы процессуально-правовых принципов, известных как «правило
Миранды» в уголовном судопроизводстве. В настоящее время информирование граждан о
их правах при задержании признано важнейшей гарантией обеспечения правосудияю. В
связи с этим в данной статье будет рассмотрено понятие «правила Миранды» и
рассмотрено. Насколько наглядно эти принципы были реализованы в Узбекистане в
рамках последних конституционных реформ.
Ключевые слова: «правило Миранды», конституционные принципы,
конституционные реформы, процессуальные законы и механизмы «правила Миранды».
MIRANDA RULE IN THE CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN
Abs ac . The Cons i u ional Cou o he Republic o Uzbekis an has es abilished he
cons i u ional ounda ions o he p ocedu al legal p inciples known as he “Mi anda ule” in
c iminal p ocedu es. Cu en ly in o ming ci izens o hei igh s upon a es is ecognized as he
mos impo an gua an ee o ensu ing jus ice. The e o e, his a icle will shed ligh on he
concep o he “Mi anda Rule” and examine how clea ly hese p inciples ha e been ma e ialized
in Uzbekis an wi hin he amewo k o ecen cons i u ional e o ms.
Keywo ds: ‘Mi anda ule’, cons i u ional p inciples, cons i u ional e o ms, p ocedu al
laws and “Mi anda ule” mechanisms.
Hozi gi kunda inson huquqla i a e kinlikla ini himoya qilish zamona iy jamiya ning
asosiy mezonidi . “O’zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi” inson huquqla ini a’minlashga
mas’ul huquqiy hujja la dan bi i hisoblanadi. Shuningdek, hozi da yangilangan O’zbekis on
Respublikasi Kons i u siyasining asosiy azi ala i ham inson huquqla i e kinlikla ini himoya
qilishga qa a ilgan.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
556
Xususan, jinoya sudla ida umuman olganda hamma sudla da gumonlanu chi yoki
ayblanu chiga huquqla i o’liq ushun i ilishi lozim. Ya’ni o’ziga qa shi gu ohlik be maslik,
suku saqlash hamda o’z sha’ni a qad -qimma i hu ma qilinishi huquqi kabi amoyilla
Kons i u siyamizda aniq belgilab qo’yilgan.
1
Ana shu kabi amoyilla xalqa o huquqda “Mi anda
qoidasi” deb a alu chi p insipla ga mos keladi. Shuningdek, ushbu no ma O’zbekis on
Kons i u siyasida a amaliy huquqiy ejimda huquqiy himoya a’minlanishi bilan bi galikda
akomillash i ilmoqda. Ta’kidlab o’ ish joizki, “Mi anda qoidasi” bugungi kunda ba cha
da la la Kons i u siyasi a qonunla ida hamda inson huquqla iga oid bo’lgan xalqa o hujja la da
umume’ i o e ilgan no ma si a ida belgilangan.
2
Aslida, “Mi anda qoidasi” nima a u qanday amalga oshi iladi? “Mi anda qoidasi”
a amasi asosan AQSh huquqidan kelib chiqqan bo’lib – gumonlanu chi hibsga olingan pay da
huquqla idan xaba do qilinishi, jim u ish huquqiga ega bo’lishi, ad oka bilan bog’lanish
huquqi a o’ziga qa shi gu ohlik be maslik huquqi kabi amoyilla ni o’z ichiga oladi.
3
Shuningdek bu ins i u ning asosiy maqsadi – jinoya sudla ida adola li ja ayonni
a’minlash, xolis e go qilinishi a e go o ganla i omonidan ha qanday g’ay iqonuniy
ha aka la a aqiqlangan usulla qo’llanilishining oldini oladi hamda shaxsning huquqla ini
a’minlab be adi. Bundan ashqa i bu ja ayon kuch bilaan olingan gu ohlikdan oz kechishni a
adliya huquqining “begona kuchla ”dan himoyalanishini ham ka ola lashni a’minlab be adi.
Xalqa o huquqiy s anda la a milliy huquq mazmunida bu amoyilla “jim u ish
huquqi”, “aybsizlik p ezumpsiyasi”, “o’ziga qa shi gu ohlik be maslik” kabi ushunchala
si a ida e’ i o e iladi.
Ushbu “Mi anda qoidasi” O’zbekis on qonunchilik amaliyo ida qanday hola la da
mujassam bo’lmoqda?” - degan sa ol kelib chiqmoqda, xo’sh “Mi anda qoidasi” O’zbekis on
Kons i u siyasi a egishli qonunchilik hujja la ida qanday qo’llanilmoqda? O’zbekis on
Respublikasi qonunchiligida ham gumonlanu chining a ayblanu chining himoya qilish hamda
a’minlash uchun moddiy-huquqiy no mala belgilab qo’yilgan. O’zbekis on Kons i u siyasining
26-moddasida “Hamma insonning shaxsiy e kinligi a daxlsizligi ka ola lanadi.
4
Hech kim
qonunda belgilangan asosla siz hibsga olinishi, saqlanishi a boshqa a ishda e kinlikla i
cheklanishi mumkin emas” – kabi “Mi anda qoidasi” no mala i belgilab qo’yilgan. Bundan
ashqa i 29-moddada ham “… hibsga olingan shaxs ayblo ning mohiya i a asosla i o’g’ isida
xaba do qilinishi hamda a jimon yo damidan oydalanish huquqiga ega’’ kabi inson
huquqla ini himoya qilishga qa a ilgan no mala belgilab qo’yilgan.
5
“Mi anda qoidasi”ga mos
a ishda Kons i u siyamizning 28-moddasida “Gumon qilinu chi, ayblanu chi a sudlanu chi
o’zining aybsizligini isbo lashi sha emas a is algan aq da suku saqlash huquqidan
oydalanishi mumkin” degan no ma belgilab qo’yilgan.
6
Shu bilan bi ga, O’zbekis on
Respublikasi Jinoya -p o sessual kodeksida ham egishli huquqla mus ahkamlangan.
1
O’zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi 30.04.2023.www.lex.uz
2
h ps://sama qand.adliya.uz/uz/news/de ail.php?ID=56724
3
h ps:// oshken - il.adliya.uz/uz/news/de ail.php?ID=51937
4
O’zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi Kons i u siya 30.04.2023.www.lex.uz
5
O’zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi Kons i u siya 30.04.2023.www.lex.uz
6
O’zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi Kons i u siya 30.04.2023.www.lex.uz
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
557
Jinoya -p o sessual kodeksining 23-moddasida aybsizlik p ezumpsiyasi, 46- a 48-
moddala ida esa ayblanu chining shaxsiga oid bo’lgan huquqla i haqida ogohlan i shla belgilab
be ilgan.
7
Shunday qilib, O’zbekis onda “Mi anda qoidasi” deb a aladigan p o sessual huquqiy
ins i u Kons i u siya a qonunchilik da ajasida mus ahkamlangan deb hisoblash mumkin.
Shuningdek, qonunchilikla da huquqiy baza ma jud bo’lsada, uni amalda o’liq o’yobga
chiqa ish uchun izimli ishla alab qilinadi. Buning sababi shundan ibo a ki, hibsga olingan
gumonlanu chi yoki ayblanu chiga huquqla i ushun i ilishi ja ayonida ilni ushunmaslik
hola la i ko’p uch aydi. Yoki huquqiy yo damga ya’ni ad oka bilan bog’lanish hamda
huquqshunos bilan suhba ga e ishishdagi kechikishla ma’lum da ajada inson huquqla ining
buzilishiga ham sabab bo’lib qolmoqda. Bundan ashqa i, suddan oldingi e go bosqichida jim
u ish yoki gu ohlik be maslik huquqi haqida ye a licha ushun i ish yo’qligi qonunchilikda
belgilangan no mala ga zid holda alqin e ilmoqda. Alba a, ha bi qonunning ij osini a’minlash
maqsadida ma’lum bi mexanizmla jo iy qilingan. Ana shu mexanizmla ning aoliya iga qa ab
qonunchilikda belgilangan qoida a no mala qanchalik amalda qo’llanilayo gani haqida
ma’lumo olish mumkin. Sud ja ayonla ida yuqo idagi hola la ning sodi bo’layo ganiga asosiy
sababla dan yana bi i – inson huquqla ining himoyasi a nazo a mexanizmla ining zai ligi
hisoblanadi.
Chunki ula ning asosiy aoliya i qonunla ij osini a’minlashdan ibo a , shunday ekan
ula ning sama ali aoliya i ko’plab shaxsla ning huquq a e kinlikla iga oid bo’lgan
qonunchilikla buzilishining oldini olishi mumkin.
Ay ib o’ ish joizki, alba a bu masalala ga huquqiy jiha dan yechim opish mumkin.
Misol uchun hibsga olingan shaxsga huquqla i ushun i ilishi uchun s anda belgilangan
nizomla ayyo lash, il huquqla i ya’ni mahalliy illa da so’zlashish jiha dan ka ola be ish kabi
imkoniya la a’minlanishi za u . Ayniqsa hozi gi yangilangan da da ad oka la maqomi
yuksak da ajada baholanmoqda hamda ula ning huquqla i a e kinlikla i qonun yo’li bilan
himoya qilinishi belgilab qo’yildi. Shuning uchun ad oka bilan shaxs o’ asidagi munosaba la
ham lozim da ajada a’minlanishi ke ak, ya’ni ad oka bilan bog’lanish imkoniya ini
ezlash i ish a himoya a a ning e kin ishlashini a’minlash uqa ola ning shaxsiy daxlsizlik
huquqi belgilangan no mala ga asosan amalga oshi ilayo ganini a’minlab be adi. Shuningdek,
ha bi hola da jim u ish a o’ziga qa shi gu ohlik be maslik huquqi o’g’ isida yozma,
majbu iy a ibda ogohlan i ishni jo iy qilish, ko’ ilayo gan ish ja ayonida muammola ning
yuzaga kelishini oldini oladi hamda bu be osi a shaxsla ning oydasiga alqin e iladi. Bundan
ashqa i huquqiy himoyani a’minlash bo’yicha mus aqil nazo a o ganla ini mus ahkamlsh ham
uqa ola ning huquq a e kinlikla ini himoya qilishda sama ali mexanizmla dan bi i hisoblanadi.
“Mi anda qoidasi” – huquqiy naza da, bu jinoya p o sesla ida gumonlanu chi,
ayblanu chi shaxsning asosiy huquqla ini himoya qilishga qa a ilgan asosiy amoyilla dan
bi idi . Xalqa o huquqiy s anda la da – jim u ish huquqi, huquqla i haqida ogohlan i ish, o’ziga
qa shi gu ohlik be maslik – bula ning ba chasi adola li sudlo ning muhim us unla idan
hisoblanadi.
8
7
Jinoya -p o sesual kodeksi / 28.02.2024 /Toshken
8
h ps:// oshken - il.adliya.uz
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
558
Hayo iy jiha dan ko’ inib u ibdiki, huquqiy bazaning ma judligi ye a li emas – uni
amalda a biq e ish a himoya mexanizmla ini mus ahkamlash za u . Mazku amoyilla ning
o’liq o’yobga chiqmasligi adliya izimida sha o lik, uqa ola ning ishonchi, huquqni
qo’llashdagi adola masalasida jiddiy ahdidla ug’di adi. Shu nuq ai naza dan, “Mi anda
qoidasi” ning kons i u siya iy ga o la i amalda exnik jiha dan ishlab chiqilishi, haqiqa dan
himoya mexanizmla iga aylanishi lozim. Buning uchun da la o ganla i, sud- e go ido ala i
hamda huquqni muho aza qilish izimi hamko ligi, malaka oshi ish, moni o ing aj ibasi a
uqa ola ning huquqiy jiha dan ongli a ishda ayyo lash muhim ahamiya kasb e adi.
Xulosa o’ nida shuni a’kidlash lozimki, kelgusida O’zbekis on huquqiy da la si a ida
yanada i ojlanishi alab e iladi hamda ushbu amoyilla ga ioya e ishi, uqa ola ning huquqla i
amalda ka ola lanishi a sud- e go o ganla ida adola a ochiqlikning mus ahkamlanishi muhim
o’l hisoblanadi. Shu sababli, yuqo ida ko’ sa ib o’ ilgan akli la hayo ga a biq e ilishi a
huquqni qo’llash izimida si a jiha dan muhim o’zga ishla ni ag’ba lan i ish alab e iladi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. O’zbekis on Respublikasi Kons i u siyasi Kons i u siya 30.04.2023.www.lex.uz
2. O’zbekis on Respublikasi Jinoya -p o sessual kodeksi.www.lex.uz
3. h ps://kun.uz – “Kons i u siyaga akli e ilayo gan o’zga ishla o’yxa i”.
4. h ps:// oshken - il.adliya.uz
5. h ps://pa liamen .go .uz
6. h ps://qosh abo .uz/ u/news/Mi anda-qoidasi-haqida-eshi ganmisiz
7. h ps://sama qand.adliya.uz
