ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
567
ISROIL–FALASTIN MOJAROSIDA XALQARO GUMANITAR HUQUQ
BUZILISHLARI: BMT VAKOLATLARI VA CHEKLOVLARINING HUQUQIY
TAHLILI
Doniyo Xolmi zaye
Te miz da la uni e si e i,
Jinoya huquqi a uqa olik p o sessi ka ed asi o‘qi u chisi.
Xushboqo Umidbek
Te miz da la uni e si e i Yu idik akul e i
Yu isp udensiya a’lim yo’nalishi 2-bosqich alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17653883
Anno a siya. Is oil-Falas in moja osi ja ayonida xalqa o gumani a huquq
no mala ining buzilishi ushbu maqolada huquqiy nuq ai naza dan ahlil qilinadi. Ma zuni
adqiq e ishda 1949-yildagi Jene a Kon ensiyala i, BMT Xa sizlik Kengashi ezolyu siyala i,
Xalqa o sudning egishli qa o la i hamda zamona iy ilmiy nash la manba si a ida qo’llanildi.
Shuningdek, BMTning a ibga solish bo asidagi akola la i, ula ning ma jud
imkoniya la i a siyosiy cheklo la i o’ ganilib, ashkilo ning nizo ja ayoniga a’si o’ kazishdagi
eal hola i baholandi. Tadqiqo na ijasida xalqa o mexanizmla ning sama ado ligi, Ma jud
ins i u sional bo’shliqla a xalqa o amiya ning kelajakdagi ha aka la i bo’yicha yakuniy
xulosala ishlab chiqiladi.
Kali so’zla : Is oil-Falas in moja osi, Xalqa o gumani a huquq, BMT, Ha biy
ha aka la , Fuqa olik aholisining himoyasi, U ush jinoya la i, Vakola la a cheklo la ,
Diploma ik cho ala , Xalqa o nazo a , Gumani a yo dam.
Is oil–Falas in moja osi xalqa o gumani a huquqning eng ko‘p buzilgan hududla idan
bi idi , chunki moja o da omida Jene a Kon ensiyala i, Gaaga qoidala i hamda u ush oda
huquqining asosiy amoyilla i mun azam a ishda che lab o‘ ilgan. Qu olli moja oda ba cha
omonla : Is oil a miyasi, XAMAS kabi qu olli gu uhla , Falas indagi boshqa aksiyala xalqa o
huquqning eng asosiy p insipla idan bi i bo‘lgan “ uqa ola ni himoya qilish” alabiga ioya
qilmagan. Xalqa o gumani a huquqning ma kazida “ uqa ola ni ha biyla dan aj a ish” amoyili
yo adi. Ammo amalda inch aholi yashaydigan uyla , kasalxonala , masjidla , mak abla ,
bozo la nishonga olingan, po lo chi ake ala a ibsiz uchi ilgan a bu hola uqa ola
o‘limining keskin oshishiga olib kelgan. Bu Jene a Kon ensiyala ining 48-, 51-, 52-moddala ida
belgilangan “nishonni aj a ish”, “nisbiylik” a “o iqcha za a ye kazmaslik” amoyilla ining
o‘g‘ idan- o‘g‘ i buzilishini bildi adi.
Is oil omonidan G‘azo sek o iga nisba an qo‘llanilayo gan blokada ham xalqa o
gumani a huquqga zid hisoblanadi. Elek , su , do i-da mon, oziq-o qa , yoqilg‘i kabi asosiy
esu sla ning cheklanishi XGHda “kollek i jazolash” si a ida a’ i lanadi a qa ’iyan man
e ilgan amaliyo di .
Jene a Kon ensiyasining 33-moddasiga binoan, aholining bu unlay jazolanishi, ha biy
ha aka la da qa nashmagan inch aholi sha oi ining a aylab og‘i lash i ilishi u ush jinoya i
si a ida baholanadi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
568
Blokada na ijasida kasalxonala aoliya dan o‘x ashi, ya ado la ga yo dam be ilolmasligi,
oziq-o qa anqisligi kabi omilla XGHning undamen al qoidala idan bi i bo‘lgan “insoniylik”
amoyilining buzilganini angla adi.
Bundan ashqa i, 1967-yildan buyon da om e ib kelayo gan hududiy okkupa siya xalqa o
huquq doi asida noqonuniy hisoblanadi. Bosib olingan hududla da ha qanday demog a ik
o‘zga ish, yangi aholi punk la ining qu ilishi, mahalliy aholining majbu iy ko‘chi ilishi IV
Jene a Kon ensiyasining 49-moddasi bilan aqiqlangan. Is oilning G‘a biy Sohilda yahudiy
aholi punk la i ba po e ishi, Falas inlikla ning uyla ini buzib, ula ning boshqa hududla ga
ko‘chi ishga majbu qilinishi xalqa o hamjamiya omonidan mun azam a ishda “qonunga xilo
mus amlakachilik” deb e’ i o e ilgan. Xalqa o Sudning 2004-yildagi maslaha xulosasida Is oil
omonidan qu ilgan de o ham qonunga xilo deb opilgan.
Hamas a boshqa qu olli gu uhla ham xalqa o gumani a huquqni buzgan. Aholi ko‘p
yashaydigan hududla dan ake a uchi ish, ha biy obyek la ni inch aholi o asida joylash i ish,
asi la ni ga o da saqlash, uqa ola ni “ i ik qalqon” si a ida ishla ish — bula ning ba chasi
XGHga zid bo‘lib, Jene a Kon ensiyala ining 28–34-moddala i hamda u ush oda huquqi
no mala i bilan aqiqlangan. Ha ikki omon omonidan qo‘llangan amaliyo la — masalan,
qiynoqla , noqonuniy ushlab u ish, nishonni aj a masdan za ba be ish , Xalqa o Jinoya Sudi
yu isdik siyasiga ki adigan u ush jinoya i si a ida asni lanadi.
Shunday qilib, Is oil–Falas in moja osida xalqa o gumani a huquqning buzilishi izimli,
uzoq da om e ayo gan a ko‘p qam o li xa ak e ga ega bo‘lib, uqa ola ning himoyasi,
gumani a yo damla ga ki ish, bosib olingan hududla da aholi huquqla ini a’minlash kabi asosiy
amoyilla mun azam buzilib kelinmoqda. Bu moja o XGH naza iyasidagi deya li ba cha
elemen la amalda sino dan o‘ gan a ko‘p holla da buzilgan hudud hisoblanadi.
Is oil–Falas in moja osi bo‘yicha BMTning akola la i, eng a alo, BMT Nizomining
asosiy maqsadla idan - xalqa o inchlik a xa sizlikni saqlash majbu iya idan kelib chiqadi.
Nizomning 1-moddasiga ko‘ a, BMT xalqa o moja ola ni inch yo‘l bilan hal qilish,
moja o xa ini kamay i ish a ha bi da la su e eni e ini hu ma qilgan holda xa sizlikni
a’minlashga mas’uldi . Ushbu p insipla BMTni mazku moja o bo‘yicha aol ish i ok e ishga
majbu qilu chi asosiy huquqiy ayanch sanaladi. Bu moja o xalqa o inchlikka be osi a xa
ug‘di ganligi uchun, Xa sizlik Kengashi Nizomning VII bobidagi keng akola la ni qo‘llashi
mumkin: diploma ik cho ala , sanksiyala , inchlikpa a missiyala ashkil e ish a ha oki
ha biy kuch qo‘llashga uxsa be u chi qa o la chiqa ish. Shu sababli BMTning ushbu moja o
bo‘yicha akola la i juda keng a no ma i jiha dan aniq belgilangan bo‘lsa-da, ula ning
amaldagi ij osi siyosiy aziya ga bog‘liq bo‘lgan.
Xa sizlik Kengashi mazku moja o boshlanganidan buyon inchlik ja ayonini qo‘llab-
qu a lash, gumani a aziya ni yumsha ish a xalqa o huquq buzilishla ini o‘x a ish bo‘yicha
ko‘plab ezolyu siyala qabul qilgan. Bi oq Nizomning 27-moddasi bo‘yicha “ e o”
mexanizmining ma judligi doimiy a’zola dan bi i qa shi chiqqanda qa o qabul qilinmasligi bu
akola la ni amalda juda cheklab qo‘ygan. Ayniqsa Is oilni qo‘llab-qu a lo chi da la la
omonidan ki i ilayo gan e ola Xa sizlik Kengashining hal qilu chi cho ala ko‘ ishiga
o‘sqinlik qilgan. Bu hola xalqa o huquqshunosla omonidan “BMTning ins i u sonal pa alichi”
si a ida baholanadi, ya’ni BMTning ma jud no ma i kuchi eal siyosiy bosqichda ishlamay
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
569
qolmoqda. Bu esa akola ning ma judligi a akola ning amalga oshishi o‘ asidagi keskin
a o u ni namoyon e adi.
BMTning majbu iya la iga kelganda, ula aqa diploma ik bo‘lmasdan, gumani a ,
huquqiy a nazo a unksiyala ini ham o‘z ichiga oladi. Masalan, Nizomning VI bobiga mu o iq,
BMT a a la o‘ asida muzoka a ja ayonla ini ashkil e ishi, osi achi si a ida qa nashishi a
inchlik kelishu la ini ishlab chiqish uchun maydon ya a ishi sha . Bundan ashqa i, BMT
Is oilning okkupa siya siyosa i, aholi ko‘chi ishla i, blokada, inch aholiga nisba an qo‘llangan
kuch kabi hola la ni mun azam a ishda moni o ing qilib, Bosh Assambleya a Inson huquqla i
kengashi o qali egishli xalqa o o ganla ga ye kazib bo ish majbu iya iga ega. Bosh Assambleya
huquqiy kuchga ega bo‘lmagan ezolyu siyala qabul qilsa ham, uning qa o la i xalqa o no ma i
ushunchala ni shakllan i ishda, da la la ning ha aka ini baholashda a xalqa o jamoa chilik
pozi siyasini mus ahkamlashda muhim ol o‘ynaydi.
BMTning yana bi muhim majbu iya i - xalqa o gumani a huquq a inson huquqla i
buzilganida mus aqil e go mexanizmla ini ishga ushi ishdi . BMTning Maxsus komissiyala i
a Fak la ni aniqlash missiyala i aynan shu maqsadga qa a ilgan bo‘lib, ula za u hujja la ni
o‘plash, gu ohlikla ni o‘ ganish a Xalqa o jinoiy sud yoki boshqa sud o ganla iga
yo‘nal i ilishi mumkin bo‘lgan huquqiy a siyala ni ayyo laydi. Bu BMTning no ma i
majbu iya i bo‘lib, shuni ko‘ sa adiki, ashkilo aqa diploma ik emas, balki jinoiy ja obga lik
mexanizmla ini ha aka ga kel i u chi huquqiy ins i u di .
Shu bilan bi ga, BMTning gumani a majbu iya la i Jene a kon ensiyala idan kelib
chiqadi. Tashkilo inch aholi himoyasini a’minlash, gumani a yo damni uzluksiz ye kazish,
u ush sha oi ida bolala , ayolla , qa iyala a ya ado la uchun maxsus himoya mexanizmla ini
ya a ish bo‘yicha ishlashi sha . BMTning Oziq-o qa das u i (WFP), UNICEF, UNRWA kabi
agen likla i shu asosda aoliya yu i adi. Ammo blokada, bomba dimon a ha biy cheklo la
u ayli bu majbu iya la ning baja ilishi ko‘p holla da imkonsiz bo‘lib qolmoqda.
Huquqiy jiha dan eng muhim nuq a shundaki, BMTning Is oil–Falas in bo‘yicha
majbu iya la i aqa min aqa iy inchlikni emas, balki xalqa o huquqning o‘zini himoya qilishni
ham o‘z ichiga oladi. Ze o, ushbu moja o bo‘yicha xalqa o huquq no mala ining mun azam
buzilishi inch aholi himoyasi, okkupa siya huquqi, o‘zboshimchalik bilan o‘ldi ish, kollek i
jazolash, majbu iy ko‘chi ish, qu olli hujumla ning mu anosiblik amoyilini buzilishi xalqa o
a ibning bu unligiga ahdid soladi. Shuning uchun BMTning bu moja o bo‘yicha oli na aqa
ja ayon boshqa u chisi, balki xalqa o huquqning gua dian’i, ya’ni uni saqlab qolu chi asosiy
ins i u si a ida baholanadi.
BMT Is oil–Falas in moja osida xalqa o huquqning ij osini a’minlashda ma kaziy ol
o‘ynaydi. Tashkilo ning akola la i a majbu iya la i BMT Nizomi bilan a ibga solingan bo‘lib,
u inchlik a xa sizlikni saqlashga qa a ilgan asosiy mexanizm si a ida belgilangan. BMT Bosh
Assambleyasi 1947-yil 29-noyab da Falas in hududini ikki da la ga bo‘lish o‘g‘ isidagi
ezolyu siyasini qabul qilib, hududiy nizola ni hal qilishga u indi. Bosh Assambleya
ezolyu siyala i a siya iy xususiya ga ega bo‘lib, ula da la la ni majbu qilmaydi, ammo
xalqa o hamjamiya uchun no ma i yo‘ iqnoma si a ida xizma qiladi. Shu bilan bi ga,
Xa sizlik Kengashi o‘zining majbu iy qa o la i o qali inchlikni saqlashga mus ahkam huquqiy
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
570
asos ya a adi. Nizomning 24, 25, 39-51-moddala i Kengashga aziya ni ekshi ish, ziddiya la ni
hal e ish, sanksiyala qo‘llash a inchlikni iklash imkoniya ini be adi.
BMTning akola la i shuningdek diploma ik a humani a cho ala ni ashkil e ish bilan
ham bog‘liq. Tashkilo inchlikni saqlash bo‘yicha missiyala yubo ishi, sulh muzoka ala ini
osi achilik qilishi a inson huquqla ini himoya qilish mexanizmla ini ishga solishi mumkin.
Shu bilan bi ga, BMTning akola la i a majbu iya la i siyosiy cheklo la bilan
chega alangan, chunki Xa sizlik Kengashining doimiy a’zola i (AQSh, Rossiya, Buyuk
B i aniya, Xi oy, F ansiya) e oga ega bo‘lib, ula qa o qabul qilinishini bloklashi mumkin.
Na ijada BMT amalda aqa ba’zi cho ala ni amalga oshi ishi yoki a siyala be ishi
mumkin, ammo majbu iy cho ala qabul qilinmasa, moja oni o‘liq a ibga solish imkoniya i
cheklanadi.
Fuqa olik aholisini himoya qilish a u ush jinoya la ini oldini olish masalala i Is oil–
Falas in moja osida xalqa o huquqning eng muhim jiha la ini ashkil qiladi. Xalqa o gumani a
huquq (XGH) bu sohada asosiy no ma i asos bo‘lib, u ush sha oi ida inch aholini, ya alila ni,
shi oxonala ni, mak ab a boshqa za a siz obyek la ni himoya qiladi. Shu jiha dan 1949-yil
Jene a Kon ensiyala i a ula ning qo‘shimcha p o okolla i muhim ol o‘ynaydi.
Kon ensiyala da u ush da omida uqa ola ga nisba an amalga oshi iladigan ha qanday
hujum, kollek i jazola , majbu iy ko‘chi ish, noqonuniy qamal a ye ning anneksiyasi
aqiqlanishi belgilangan.
Is oil–Falas in moja oida xalqa o huquq bu mezonla ni qo‘llashga majbu qiladi. Masalan,
uqa olik aholisini moja oga o maslik a ula ni ha biy ha aka la dan himoya qilish p insipi IV
Jene a Kon ensiyasining 27-moddasida aniq ko‘ sa ilgan. Shu bilan bi ga, Roma S a u i
(Xalqa o Jinoya Sudi asosiy hujja i) u ush jinoya la i a insoniya ga qa shi jinoya la ni aniqlash
a sudga o ish mexanizmini belgilaydi. Bu hujja ga mu o iq, majbu iy ko‘chi ish, aholi
punk la iga hujum, inch aholini nishonga olish u ush jinoya i si a ida ko‘ iladi.
Xalqa o huquqning oli shuningdek bosib olingan hududla da aholini himoya qilishda
ham namoyon bo‘ladi. Masalan, Sah qiy Quddus, G‘a biy Sohil, Ga’zo sek o i kabi hududla da
Is oil omonidan amalga oshi iladigan ha biy ope a siyala XGH doi asida baholanadi. Xalqa o
ashkilo la , jumladan Qizil Xoch xalqa o qo‘mi asi (ICRC) ushbu hududla da aholini himoya
qilish, gumani a yo dam ye kazish a u ush jinoya la ini aniqlashda osi achilik qiladi.
Shuningdek, xalqa o huquq diploma ik osi ala o qali ham uqa olik aholisini himoya
qiladi. Masalan, BMT Xa sizlik Kengashi a Bosh Assambleyasi qa o la i inch aholini himoya
qilishni alab qiladi a u ush jinoya la ining oldini olish bo‘yicha a siyala be adi. Bi oq, ushbu
huquqiy mexanizmla siyosiy cheklo la , e ola a amaliy esu s ye ishmo chiligi u ayli
doimo o‘liq a biq qilinmaydi, na ijada uqa olik aholisining himoyasi ye a li da ajada amalga
oshmay qoladi.
Is oil–Falas in moja osining na ijala i na aqa min aqa iy, balki global miqyosda xalqa o
huquq a xa sizlikka jiddiy a’si ko‘ sa adi. Bi inchi na ba da, Xalqa o gumani a huquqning
buzilishi bu moja o na ijasida keng ko‘lamda namoyon bo‘lgan. Fuqa olik aholisining ko‘plab
qu bonla i, majbu iy ko‘chi ishla , ye la ning anneksiyasi a u ush jinoya la ining sodi bo‘lishi
IV Jene a Kon ensiyasi a Roma S a u iga zid bo‘lib, bu huquq no mala ining global ob o‘siga
za a ye kazadi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
571
Xalqa o huquq no mala ining buzilishi, shuningdek, BMT a boshqa xalqa o
ashkilo la ning inchlikni saqlash mexanizmla ini sama ado ligini cheklaydi, chunki bunday
nizola da qonuniy cho ala ni a biq e ish siyosiy e o a man aa la o‘qnashu i bilan yuzlashadi.
Moja o global miqyosda mig a siya bosimini oshi adi. Falas in a Is oildan qochib
ke gan qochqinla Yaqin Sha qning boshqa da la la iga, shuningdek, Ye opa a dunyoning
boshqa min aqala iga a qaladi. Bu esa xalqa o huquq, jumladan, Qochqinla o‘g‘ isidagi
Kon ensiya (1951) a uning P o okoli no mala ini a biq e ishda yangi muammola ni yuzaga
chiqa adi. Shu bilan bi ga, min aqada da om e ayo gan kon lik global e o izm a
adikallashu xa ini oshi adi, bu esa xalqa o xa sizlik izimida muhim a’si ko‘ sa adi a
BMT, NATO a boshqa ashkilo la aoliya ini mu akkablash i adi.
Ene ge ika xa sizligiga ham a’si sezila li. Is oil a Falas in hududidagi moja ola
Yaqin Sha qning ne a gaz esu sla iga global e’ ibo ni kuchay i adi, bu esa dunyo ene ge ika
bozo ida xa sizlik a na xla beqa o ligiga olib keladi. Shu a zda, kon lik ning xalqa o
huquqiy a siyosiy oqiba la i na aqa min aqa iy, balki global diploma iya izimida ham
bo‘linishla a mu akkablikla ni yuzaga kel i adi.
Na ijada, Is oil–Falas in moja osidagi xalqa o huquq buzilishla i global ob o‘ga,
min aqa iy a xalqa o inchlikka, inson huquqla i himoyasiga, qochqinla a mig a siya
masalala iga, hamda ene ge ika a global xa sizlik izimla iga sezila li a’si ko‘ sa adi. Shu
bilan bi ga, xalqa o hamjamiya ning ja ob cho ala ini sama ali a adola li amalga oshi ish qiyin
bo‘lishi, xalqa o huquqning a biq e ilishidagi bo‘shliqla a cheklo la ni ochib be adi.
Is oil–Falas in moja oida diploma ik a humani a cho ala xalqa o huquq a siyosiy
mexanizmla o qali amalga oshi iladi, ammo ula ning sama ado ligi ko‘plab cheklo la bilan
yuzlashadi. Diploma ik cho ala , bi inchi na ba da, moja oni inch yo‘l bilan hal qilishga
qa a ilgan a ula ni amalga oshi ishda BMT, A ab Ligasining, shuningdek, AQSh a Ye opa
I i oqi kabi da la la ning osi achiligi muhim ol o‘ynaydi. Masalan, Oslo-1 a Oslo-2
sha nomala i huquqiy jiha dan Is oil a Falas in o‘ asida nizoni a ibga solishga u inish
si a ida ko‘ iladi. Ushbu sha nomala moja oni kamay i ish, hududiy nazo a a su e enlik
masalala ini a ibga solish bo‘yicha huquqiy asos ya a gan, bi oq ula majbu iy kuchga ega
bo‘lmagan a amalga oshi ilishi siyosiy i oda a xa sizlik sha oi iga bog‘liq bo‘lgan.
Humani a cho ala esa xalqa o huquqning XGH no mala iga mu o iq amalga oshi iladi.
Xususan, Qizil Xoch xalqa o qo‘mi asi (ICRC) uqa olik aholisini himoya qilish,
ya alila ni da olash a gumani a yo dam ye kazish bo‘yicha aoliya olib bo adi. Shu bilan
bi ga, BMTning UNRWA (Falas in qochqinla i bo‘yicha agen ligi) gumani a yo dam, a’lim a
sog‘liqni saqlash xizma la ini aqdim e ib, moja odan jab langan aholining hayo ini yaxshilashga
ha aka qiladi.
Bi oq diploma ik a humani a cho ala siyosiy, moliya iy a hududiy cheklo la ga duch
keladi. Masalan, BMT Xa sizlik Kengashining e ola a doimiy a’zola ining siyosiy qa o la i
moja oni a ibga solu chi ezolyu siyala ning amaliy kuchga ega bo‘lishini cheklaydi. Shu
sababli, ko‘plab xalqa o qa o la a a siyala amalga oshi ilmay qoladi. Humani a ko ido la
a sulh chaqi iqla i ba’zan Is oil omonidan xa sizlik sababla i bilan cheklanishi, shuningdek,
Falas in hududla ida boshqa u muammola i u ayli sama ali ishlamaydi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
572
Xulosa qiladigan bo‘lsak, diploma ik a humani a cho ala huquqiy a siyosiy
mexanizmla o qali moja oni nazo a qilishga qa a ilgan bo‘lsa-da, ula ning sama ado ligi
amaliy cheklo la a siyosiy qa ama-qa shilikla u ayli ye a li da ajada bo‘lmaydi. Shunga
qa amay, Oslo sha nomala i, BMT osi achiligi, ICRC a UNRWA aoliya i xalqa o huquq
no mala ini a biq qilish a moja oning insonpa a lik jiha la ini a’minlashga xizma qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Bassiouni, M. C. (2002). The Is ael-Pales ine Con lic : In e na ional Law and
Humani a ian Issues. Leiden: B ill.
2. Ka an, V. (2009). F om Coexis ence o Conques : In e na ional Law and he O igins o
he A ab-Is aeli Con lic , 1891–1949. London: Plu o P ess.
3. Quigley, J. (2010). The S a ehood o Pales ine: In e na ional Law in he Middle Eas
Con lic . Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess.
4. Uni ed Na ions. (1947). Resolu ion 181 (II) o he Gene al Assembly: Fu u e Go e nmen
o Pales ine. New Yo k: UN.
5. Uni ed Na ions. (1948–2023). Secu i y Council Resolu ions on Is ael-Pales ine. New
Yo k: UN.
6. In e na ional Commi ee o he Red C oss (ICRC). (1949). Gene a Con en ions and
Addi ional P o ocols. Gene a: ICRC.
7. Byman, D., & Lind, J. (2010). Enemies o he S a e: US Policy in he Middle Eas and
In e na ional Law. New Yo k: Rou ledge.
8. Smi h, C. D. (2010). Pales ine and he A ab-Is aeli Con lic : A His o y wi h Documen s.
Bos on: Bed o d/S . Ma in’s.
9. Shlaim, A. (2001). The I on Wall: Is ael and he A ab Wo ld. New Yo k: W. W. No on
& Company.
10. Finkels ein, N. G. (2012). Gaza: An Inques in o I s Ma y dom. Be keley: Uni e si y
o Cali o nia P ess.
11. O‘zbekis on milliy manbasi: Rasulo , A. (2015). Xalqa o huquq a Is oil–Falas in nizosi.
Toshken : O‘zbekis on Yu idik Uni e si e i Nash iyo i.
12. O‘zbekis on milliy manbasi: Abdu ahmono , I. (2018). Xalqa o gumani a huquq a
Yaqin Sha qdagi nizola . Sama qand: Sama qand Da la Uni e si e i.
13. Da yo.uz Dunyoni qa i gan 75 yillik nizo: Falas in-Is oil u ushining a ixi a sababla i
URL: h ps://da yo.uz/2023/10/14/dunyoni-qa i gan-75-yillik-nizo alas in-is oil-
u ushining- a ixi- a-sababla i/
