92
AUTOCAD DASTURIDA GEODEZIK PROFIL TUZISH JARAYONINI
TAKOMILLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YECHIMLARI
Suyuno a Hilola Nizom qizi
Sama qand da la a xi ek u a-qu ilish uni e si e i, 2-ku s ayanch dok o an i,
E-mail: [email p o ec ed]
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665159
Anno a siya. Mazku maqolada Au oCAD das u ining so‘nggi e siyala ida (xususan,
Au oCAD Ci il 3D 2024–2025) ma jud bo‘lgan ilg‘o imkoniya la dan oydalangan holda
bo‘ylama a ko‘ndalang p o illa ni ya a ish ja ayoni yo i ilgan. Geodezik ma’lumo la ni
a oma lash i ilgan a zda ki i ish, elye sa hini modellash i ish, loyiha iy assa a p o illa ni
dinamik a zda yangilash, hamda bulu exnologiyala i asosida jamoa iy ishlashning a zallikla i
ahlil qilingan. Tadqiqo gid o exnik a yo‘lsozlik inshoo la ida p o il uzish ishla ini sama ali
ashkil e ish bo‘yicha amaliy a siyala ni o‘z ichiga oladi.
Kali so‘zla : Au oCAD Ci il 3D, p o il, geodeziya, assa, elye , nishablik, BIM, bulu
exnologiyala i.
Ki ish
Zamona iy qu ilish a geodezik injeni ing ishla ida aqamli exnologiyala
keng qo‘llanilmoqda. Ayniqsa, Au oCAD Ci il 3D das u i so‘nggi yilla da
inshoo la ning bo‘ylama a ko‘ndalang p o illa ini a oma ik ya a ish imkoniya la i
bilan aj alib u adi.Geodezik p o illa gid o exnik inshoo la , yo‘l qu ilishi, i iga siya
a moqla i a muhandislik izlanishla ida asosiy g a ik hujja la hisoblanadi. P o il
chizish - bu elye ning geome ik xususiya la ini aniq i odalo chi hamda
loyihalashning muhim bosqichi bo‘lib, yo‘l, kanal, su o‘ kazgich a boshqa
inshoo la loyihala ida ka a ahamiya ga ega.[1] P o il uzish ja ayoni oda da dala
o‘lcho ma’lumo la ini o‘plash, ula ni das u muhi ida qay a ishlash, balandlikla
bo‘yicha kesimla ni chizish a yakuniy g a ikani ayyo lash kabi bosqichla dan
ibo a .An’ana iy usulla da p o il uzish ko‘p aq alab e gan bo‘lsa, bugungi kunda
Au oCAD Ci il 3D das u i o qali bu ja ayon ez, aniq a in e ak i a zda baja iladi.
Tadqiqo ma e iali a me odla i
P o il uzishning akomillash i ilgan modeli quyidagi exnologiyala ga
asoslanadi:
✓ Raqamli geodezik ma'lumo la (CSV, TXT, Excel) bilan in eg a siya;
✓ Au oCAD Ci il 3D p o il gene a siyasi osi ala i;
✓ Pa ame ik chizmachilik imkoniya la i;
✓ Dinamik blokla yo damida a oma lash i ilgan shablonla ya a ish;
✓ Geo- e e ensiya qilingan maʼlumo la bilan ishlash.
93
Geodezik o‘lcho la o al s ansiya yoki GNSS qu ilmala i o qali olinadi a
nuq ala koo dina ala i jad al ko‘ inishida Au oCADga impo qilinadi.
Maʼlumo la ni o‘g‘ i o ma da ki i ish keyingi bosqichla ning aniqligini belgilaydi.
Tadqiqo ja ayonida Au oCAD Ci il 3D 2025 das u ining yangi unksiyala i
ahlil qilindi. Quyidagi me odla qo‘llanildi:
- Geodezik o‘lcho ma’lumo la ini CSV o ma da das u ga impo qilish;
- Relye sa hini TIN (T iangula ed I egula Ne wo k) modeli asosida ya a ish;
- T assani (yo‘l, kanal yo‘nalishini) alignmen o qali aniqlash;
- Bo‘ylama p o ilni C ea e Su ace P o ile buy ug‘i yo damida hosil qilish;
- Loyiha iy chiziqni P o ile Layou Tools o qali chizish a a oma ik nishablik
hisoblash [2].
1- asm. Au oCAD das u ining eng so‘nggi e siyasi
Na ijala 1-jad al.
Das u ning imkoniya a a zallik omonla i
№
Imkoniya
A zallik
1
Dynamic Su ace Upda es
O‘lcho na ijala i o‘zga ganda p o il a oma ik
yangilanadi.
2
3D Visualiza ion
P o il elye bilan 3D ko‘ inishda kuza iladi.
3
Co ido Modeling
P o il asosida a oma ik ko‘ndalang kesimla hosil
qilinadi.
4
BIM in eg a siyasi
Re i a In aWo ks das u la i bilan uz iy bog‘lanish
ma jud.
5
Cloud Collabo a ion
Au oDesk Docs o qali jamoa iy ishlash imkoniya i
ya a iladi.
6
Exp ession Tools
Nishab a belgila ni o mulala asosida a oma ik
chiqa ish.
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, Au oCAD Ci il 3D yo damida p o il
uzish an’ana iy g a ik ishlo be ish usulla iga nisba an 2–3 ba oba ez oq
baja iladi. Shuningdek, loyiha aniqligi oshadi a inson omilining xa olik da ajasi
kamayadi [4].
Muhokama
94
P o il uzish ja ayonining a oma lash i ilishi gid o exnik inshoo la , su
a moqla i a yo‘l loyihala ida ka a amaliy oyda be adi. Masalan, kanal bo‘ylama
p o ili yo damida su sa hi, oqim ezligi a nishablik aniqlanadi; damba yoki yo‘l
p o ili o qali balandlik belgila ini op imallash i ish mumkin; ko‘ndalang kesimla esa
hajmiy hisob-ki obla uchun asos bo‘ladi. So‘nggi yilla da Au oCAD das u iga sun’iy
in ellek asosida yo damchi buy uqla ham ki i ilmoqda.
2- asm. Au oCAD das u ida ish ja ayoni
Xulosa
Au oCAD das u ining eng so‘nggi imkoniya la idan oydalanish p o il uzish
ishla ini sezila li da ajada soddalash i adi. Geodezik ma’lumo la ni ezko a aniq
ki i ish, elye modelini a oma ik hosil qilish, p o illa ni 3D o ma da ko‘ ish a
yangilab bo ish imkonini be adi. Na ijada loyihalash si a i oshadi, xa olikla
kamayadi a aq ejaladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Au odesk Inc. Au oCAD Ci il 3D 2025 Use Guide.
2. Mi zaye A., To‘x aye D. Geodezik o‘lcho la a ula ni a oma lash i ish. – Toshken :
TDTTU, 2023.
3. Rakhma o S. Gid o exnik inshoo la loyihasi uchun Au oCAD Ci il 3D das u ida p o il uzish
usulla i. – “Injene lik amaliyo i ju nali”, 2024.
4. Au odesk Docs. Cloud Collabo a ion Tools in Ci il 3D. – 2025.
