101
QISHLOQ XO‘JALIGI YERLARIDAN FOYDALANISHNI
DEGRADATSIYAGA QARSHI CHORALAR ASOSIDA TASHKIL ETISH
Abdi axma o Nu iddin Abdi axma o ich
Qa shi da la exnika uni e si e i
[email p o ec ed]
Sha ipo a Zami a Ahad qizi
Qa shi da la exnika uni e si e i alabasi
[email p o ec ed]
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665181
Anno a siya. Ushbu maqolada 2025 yilgacha bo‘lgan s a is ika a axbo o la asosida
O‘zbekis on Respublikasida qishloq xo‘jaligi ye la ining deg ada siyasini ahlil qilish a ula ni
in en a iza siyalash hamda deg ada siyani kamay i ish cho ala ini akomillash i ish bo‘yicha
a siyala be ilgan. Qashqada yo iloya i misolida deg ada siyaga uch agan ye la ko‘lami,
sug‘o ish a moqla ining hola i, yaylo a o‘ mon ye la ining po ensiali, shuningdek, mamlaka da
amalga oshi ilayo gan in es i sion loyihala yo i ilgan.
Kali so‘zla : deg ada siya, sug‘o iladigan ye la , melio a siya, sho‘ lanish, sug‘o ish
a mog‘i, ye po ensiali.
1. Ki ish.
Qishloq xo‘jaligi ye la i – mamlaka ning oziq-o qa xa sizligi, ishlab
chiqa ish salohiya i a iq isodiy ba qa o ligi uchun undamen al esu s. Bi oq, abiiy
a inson aoliya i omilla i a’si idan, bu ye la deg ada siyaga uch aydi. O‘zbekis on
hukuma i bu yo‘nalishda bi qa o insi u sional a exnik cho ala ni jo iy qilmoqda.
2025 yildagi yangilangan s a is ika ma’lumo la i asosida ushbu muammoni yanada
aniqlash i ib, amaliy a siyala be ish maqsad qilinadi.
2. Tup oq deg ada siyasi a uning u la i.
Tup oq deg ada siyasi — bu up oq unksiyala ining oʻzga ishiga, uning
xususiya la ining miqdo iy a si a jiha idan yomonlashishiga, unumdo likning as a-
sekin yomonlashishiga a yoʻqolishiga olib keladigan ja ayonla majmui.
Qishloq xo‘jaligi ye la i deg ada siyasi u li shaklla da bo‘lishi mumkin:
-E oziya (shamol, su );
-Ikkilamchi sho‘ lanish a bo qoqlanish;
-Biologik aollik pasayishi;
-Tup oqning zichlanishi (kompak a siya);
-Ag okimyo iy za a (kimyo iy moddala bilan haddan ziyod ishla ish);
-Sug‘o ish izimla ining sama asizligi, su is o i.
102
Bu ja ayonla ye unumdo ligini sezila li da ajada pasay i ib, mahsuldo likni
ushi adi.
3. 2025 yilgacha axbo o la : O‘zbekis on Respublikasi a Qashqada yo
iloya i.
3.1. Sug‘o iladigan ye la a po ensial
Qashqada yo iloya ida 2025 yilda sug‘o iladigan qishloq ye la i 515 ming
gek a ekani xaba qilingan. (Spu nik O‘zbekis on)
Tomo qa a bog‘do chilik ye la i 45 ming gek a ashkil e adi. (h ps://yuz.uz)
Viloya da yaylo a o‘ mon ye la ining 1,3 million gek a po ensiali
ma judligi qayd e ilgan. (Spu nik O‘zbekis on)
3.2. Demog a ik a iq isodiy kon eks
2025 yil 1 ap el hola iga O‘zbekis on Respublikasi aholisi 37,7 million kishi
ashkil e adi. (Anho .uz)
Qashqada yo iloya ida aholi zichligi bo‘yicha, bi k ad a kilome ga 127,4
kishi o‘g‘ i keladi. (Da yo)
2025 yilda Qashqada yo iloya ida qishloq xo‘jalik mahsulo la i hajmi 43
illion so‘m e ganligi xaba qilingan. (h ps://yuz.uz)
3.3. In es i siya a isloho la
Qashqada yo iloya ida yaylo a o‘ mon ye la ini sug‘o ishga qo‘shish
maqsadida 200 ming gek a ye da su chiqa ib, laze li ekislash exnologiyala i jo iy
e ish ejalash i ilmoqda. (h ps://yuz.uz)
Boshlangan in es i siya loyihala ida anlangan kompaniyala ga 100 million
AQSH dolla i sa moya aj a ilishi ejalash i ilgan. (h ps://yuz.uz)
4. Keyingi yilla da e gan muammola a dinamika.
Ushbu yangilangan ma’lumo la asosida ay im endensiyala :
-Sug‘o iladigan ye la miqdo i Qashqada yo iloya ida sezila li a zda esa kam
emas, balki po ensialdan unumli oydalanilmayap i.
-Eski in a uzilmala (sug‘o ish a kanal a moqla i) amalda ishlamay qolgani,
su yo‘qligi a exnik ye ishmo chilik deg ada siyani ezlash i moqda.
-Yaylo a o‘ mon ye la ining sug‘o ishga qo‘shilishi imkoni, deg ada siyaga
qa shi s a egik cho ala uchun ka a imkoniya ya a adi.
-In es i siyala a exnologiyala ni jo iy qilish sa’y-ha aka la i deg ada siyani
yumsha ish yo‘lida muhim das ak bo‘lishi mumkin.
5. 2025 yil uchun a siyala a amaliy cho ala .
103
5.1. Sug‘o ish a moqla ini ezda iklash a yangilash. Yoshla ilgan
ja ayonla da kanalla , bo‘linma a moqla a zo u la a’mi qilinishi, be on o‘zanla
jo iy e ilishi lozim.
5.2. Melio a i moni o ing a selsyomkala ni mun azam o‘ kazish.
Ha 5 yilda up oqla ning sho‘ lanish syomkasi o‘ kazib, haqiqiy axbo o asosida
sho‘ yu ish a eabili a siya cho ala i ejalash i ilishi ke ak.
5.3. Su ni ejash exnologiyala ini jo iy qilish. Laze li ekislash, siqilgan su
eze oa la i, kapillya izimli sug‘o ish usulla i qo‘llanilishi muhim.
5.4. Yaylo a o‘ mon ye la ini aylanma up oq baholash das u la i.
Yaylo a o‘ mon bi ik ye la ni sug‘o ishga qo‘shish, loyihala o qali ula ni sama ali
qilish, ko‘p yillik ekin sxemala ini qo‘llash.
5.5. Qonunchilik a subsidiya mexanizmla ini kuchay i ish.
Fe me xo‘jalikla ga sug‘o ish a moqla ini ekons uksiya qilish uchun yo dam
be ish, s ipendiyala a g an la izimini kengay i ish.
5.6. Axbo o izimi a aqamlash i ishni jo iy e ish. Geopo alla , GAT
asosli moni o ing, ye ondi ma’lumo la ining ochiq bazala ini ya a ish.
6. Xulosa.
2025 yilgacha yangilangan s a is ika ma’lumo la i ko‘ sa moqdaki,
O‘zbekis on Respublikasi, ayniqsa Qashqada yo iloya ida qishloq xo‘jaligi
ye la ining deg ada siyasi a ula dan sama ali oydalanish masalasi hozi ham
dolza bligicha qolmoqda. Sug‘o iladigan ye la ga, yaylo a o‘ monla ga oid
po ensial ma’lumo la i, in es i siya ejala i a demog a ik kon eks — ba chasi
deg ada siyaga qa shi s a egiyala ni mus axkamlash uchun muhim asosdi . Amaliy
cho ala ni aq ida a ilmiy asosda amalga oshi ish o qali ye esu sla ining
ba qa o ligi a mahsuldo ligini saqlash mumkin.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Abdi axma o Nu iddin Abdi axma o ich. (2023) Qishloq xo‘jaligi ye la idan oydalanishni
deg ada siyaga qa shi adbi la asosida ashkil e ish. GOLDEN BRAIN.16, June 311-315 be .
2. Abdi axma o Nu iddin Abdi axma o ich. (2025) Ko‘chmas mulk obyek la i kadas la ining
axbo o esu sla i ya a ish. INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL. VOLUME 2 |
ISSUE 3 | 2025. 126-130 be .
3. Abdi axma o Nu iddin Abdi axma o ich. (2024) Chiziqli inshoo la kadas la i u la i a
obyek la i. RESEARCH AND EDUCATION. Oc obe . 198-201 be .
4. G‘.N.Aliqulo , M.M.A alo , N.A.Abdi axma o , Z.Qiliche . “Ye a bino inshoo la xa lo i”
O‘qu qo‘llanma. Qa shi, 2022. -172 be .
5. O‘zbekis on Respublikasi Iq isodiyo a moliya azi ligi huzu idagi Kadas agen ligi
hisobo la i (2023–2024).
