271
KONSENTRIZM TAMOYILI ASOSIDA TALABALARNING KASBIY
TAYYORGARLIGINI RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARI
Ochilo Akmal Esh emi o ich
Xalqa o inno a sion uni e si e i, “Pedagogika” ka ed asi mudi i, do sen
Dilmu odo a Shahlo
Xalqa o inno a sion uni e si e i, “Pedagogika” yo‘nalishi 2-ku s magis an i
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665673
Anno a siya. Mazku maqolada oliy a’lim ja ayonida konsen izm amoyili asosida
alabala ning kasbiy ayyo ga ligini i ojlan i ish masalala i yo i ilgan. Konsen izm amoyilining
mohiya i, uning didak ik ahamiya i, bosqichma-bosqich o‘qi ish izimiga a’si i a alabala ning
kasbiy kompe ensiyala ini shakllan i ishdagi oli ahlil e iladi. Shuningdek, mazku amoyilni
amaliyo ga adbiq e ish mexanizmla i ishlab chiqilib, na ijala asosida muayyan akli a a siyala
be ilgan.
Kali so‘zla : konsen izm amoyili, kasbiy ayyo ga lik, a’lim exnologiyasi, kompe ensiya,
bosqichma-bosqich o‘qi ish, oliy a’lim.
Anno a siya. В статье рассматриваются вопросы формирования профессиональной
подготовки студентов на основе принципа концентрации в процессе высшего образования.
Анализируются сущность принципа концентрации, его дидактическое значение, влияние на
систему этапности обучения и роль в формировании профессиональных компетенций
студентов. Разработаны механизмы реализации данного принципа на практике и по
результатам исследования даны конкретные предложения и рекомендации.
Ключевые слова: принцип концентрации, профессиональная подготовка,
образовательная технология, компетентность, поэтапное обучение, высшее образование.
Zamona iy a’lim izimida kasbiy ayyo ga likni i ojlan i ishga qa a ilgan
yondashu la doimiy a ishda akomillashib bo moqda. Bugungi kunda O‘zbekis on
Respublikasi oliy a’lim izimi oldida u gan asosiy azi ala dan bi i —
aqoba ba dosh, malakali, inno a sion ik lo chi mu axassisla ni ayyo lashdi . Shu
ma’noda a’lim ja ayonida konsen izm amoyilini qo‘llash alabala ning chuqu ,
izimli a izchil bilimla ini shakllan i ishda muhim ahamiya kasb e adi.
Konsen izm amoyili o‘qi ish ja ayonida o‘qu ma e ialla ini bosqichma-
bosqich, soddadan mu akkabga qa ab o‘zlash i ishni naza da u adi. Bu amoyil
o qali alaba a algi bilimla iga ayangan holda yangi bilimla ni egallaydi a shu
a iqa kasbiy kompe ensiyala ini mus ahkamlaydi. Loyihalash asosida o‘qi ish a’lim-
a biyaning ma`lum bi azi ala ini hal qiladi: loyiha asosida o‘qi iladigan ha bi
ish i okchida shaxsiy ishonchning o‘sishiga yo dam be ish, uni o‘z-o‘zini o‘yobga
chiqa ishi a e leksiyasiga yo dam be ish. Ko‘ sa ilganla “yu uq aziya i”ni da sda
(yoki da sdan ashqa i) so‘zda emas, amalda his qilish o qali o‘qu chi o‘zining
272
ke akligi, omadli ekanligini a u li muammoli aziya la ni ba a a qila olish
qobiliya iga ega ekanligini bilishiga olib keladi. O‘qu chi loyiha me odi asosida
o‘qish ja ayonida o‘zini a o‘zidagi imkoniya la ini his qiladi. Jamoada bi galikda
ishlash da omida o‘z hissasini anglaydi, hamda loyiha opshi ig’ini baja ish
ja ayonida yangi bilim a ko’nikmala ga ega bo’ladi, loyihani baja ish aq ida
o’qu chila da na ijaga e ishish uchun jamoa bo’lib ishlashning ahamiya ini anglash
i ojlanadi. O‘qu chining ijodiy opshi iqla ni baja ish ja ayonida hamko lik
aoliya i, ula da kommunika i xususiya ni i ojlan i ishni ilhomlan i ish,
muammola ni hal qilishda o’z yondashu i, oz nuq ai naza iga ega bo’lish ko’nikmasi
a shu bilan bi ga boshqala ni eshi a bilish, o’zida ba’zida o’z ik iga o’la
qa amaqa shi bo’lgan boshqala ni eshi a bilish xususiya ini i ojlan i adi. Loyihala
me odi o‘qu chila da mushohada- a akku qobiliya ini i ojlan i ishda muhim o‘ in
u adi.
Tadqiqo ja ayonida quyidagi ilmiy usulla dan oydalanildi:
1. Naza iy ahlil usuli – konsen izm amoyilining a ixiy a pedagogik asosla i,
didak ik imkoniya la i hamda a’lim ja ayonidagi o‘ ni o‘ ganildi;
2. Tizimli yondashu – a’lim ja ayonidagi bosqichla o‘za o bog‘liqlikda ahlil
qilindi;
3. Ekspe imen al ahlil – alabala ning kasbiy ayyo ga ligini i ojlan i ishda
konsen izm amoyili qo‘llanilgan amaliy aj ibala kuza ildi;
4. So‘ o noma a suhba me odi – pedagogla , ka ed a mudi la i a alabala
o‘ asida o‘ kazilgan so‘ o la asosida ma jud muammola aniqlanib, ula ni
ba a a e ish yo‘lla i ishlab chiqildi.
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, konsen izm amoyilini o‘qi ish
ja ayoniga jo iy e ish alabala ning kasbiy ayyo ga ligini sezila li da ajada oshi adi.
Quyidagi na ijala ga e ishildi:
1.Bilimla ning izchilligi a’minlandi;
2.Kasbiy kompe ensiyala shakllandi;
3.Mo i a siya oshdi;
4. Tahliliy ik lash i ojlandi.
Gu uh
Das labki o‘ acha
ball
Yakuniy o‘ acha ball
O‘sish oizi
Ekspe imen al
61,4
83,2
+35,4%
Nazo a
62,1
72,5
+16,8%
Konsen izm amoyili asosidagi a’lim ja ayonining asosiy a zallikla i
quyidagila dan ibo a :
273
-Izchillik a izimlilik – o‘qu ma e iali soddadan mu akkabga o‘ adi;
-Faollikni oshi ish – alaba o‘z o‘ ganish ja ayonining aol ish i okchisiga
aylanadi;
-Re leksiya imkoniya i – alaba o‘z bilim da ajasini ahlil qiladi;
- Kasbiy in eg a siya – naza iya a amaliyo uyg‘unlashadi.
Aniqlangan muammola :
1. O‘qi u chila konsen izm amoyilining mohiya ini o‘liq ushunmaydi;
2. O‘qu das u la i uz iy emas;
3. Talabala o‘zlash i ish su ’a la i a qli.
Xulosa qilib ay ganda konsen izm amoyili asosida alabala ning kasbiy
ayyo ga ligini i ojlan i ish ula ning bilim, ko‘nikma a malakala ini izchil
mus ahkamlashga xizma qiladi. Tadqiqo na ijala i mazku amoyilni oliy a’lim
amaliyo iga keng jo iy e ish za u ligini ko‘ sa di. Bu yondashu o‘qu
sama ado ligini a shaxsiy o‘sishni a’minlaydi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Ka imo I.A. Yuksak ma’na iya – yengilmas kuch. – Toshken : Ma’na iya , 2008.
2. Ma lono a R.A., Rahmonqulo a N.A. Pedagogika. – Toshken : O‘zbekis on aylasu la i
jamiya i, 2019.
3. Abdu ahmono Q.X. Ta’lim ja ayonida zamona iy pedagogik exnologiyala . – Toshken : Fan,
2020.
4. Xodjaye B., E gashe A. Kasbiy a’limda inno a sion yondashu la . – Sama qand: SamDU,
2021.
5. OECD. Teaching and Lea ning F amewo k o he Fu u e. – Pa is, 2022.
6. Sha ka o a N. Pedagogik inno a siyala naza iyasi a amaliyo i. – Toshken : TDPU, 2023.
