SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
28
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17667787
TA’LIM JARAYONIDA LMS TIZIMLARNIG AHAMIYATI
Sha ipo a D.A
Mi zo Ulug‘bek nomidagi
O‘zbekis on Milliy uni e si e i
Ta ix akul e i magis an i
ANNOTATSIYA
Ushbu maqola Ta’limni Boshqa ish Tizimla i (LMS - Lea ning Managemen
Sys em) ning a’lim sohasiga jo iy e ilishidagi asosiy muammola ni xalqa o a
O‘zbekis on kon eks ida qiyosiy o‘ ganadi. Tadqiqo ning maqsadi xalqa o aj ibani
ahlil qilish a O‘zbekis on uchun mos yechimla ni ishlab chiqishdan ibo a . Tadqiqo
usuli si a iy ahlilga asoslanib, nu uzli xalqa o a mahalliy manbala ni qiyosiy
o‘ ganishni o‘z ichiga oladi. Maqolada LMS izimla i a’lim ja ayonla ini
op imallash i ishga qanday yo dam be a olishi, ula ning asosiy unk siyala i a
a zallikla i ahlil qilingan.
Kali so‘zla : Ta’limni boshqa ish izimi (LMS), aqamli a’lim, onlayn a’lim,
moslashu chanlik, in e ak i lik, pedagogik exnologiyala , in eg a siya muammola i.
Bugungi dunyoda onlayn a’lim obo a ommalashib bo moqda a shu bilan a’lim
ja ayonla ini boshqa ishning sama ali osi ala iga alab a eh iyoj o ib bo moqda.
Na ijada a’lim ja ayonida LMS (Lea ning Managemen Sys em) izimla ni adqiq
qilish, ula ning bi bi idan a qini o‘ ganish za u a i paydo bo‘lmoqda. Xususan,
O‘zbekis on Respublika milliy a’lim izimini boshqa ish mexanizmla ini
akomillash i ish muammosiga izimli inno a sion yondoshishga qa a ilgan no ma i
huquqiy hujja la ishlab chiqildi. O`zbekis on Respublikasi P eziden ining 2018 yil 5
iyundagi PD-3775-sonli “Oliy a‟lim muassasala ida a’lim si a ini oshi ish a
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
29
ula ning mamlaka da amalga oshi ilayo gan keng ko`lamli isloho la da aol ish i okini
a‟minlash bo`yicha qo`shimcha cho a- adbi la o`g` isida”gi Fa moni
O`zbekis ondagi a‟lim sohasidagi ub o`zga ishla ning huquqiy asosla i ma kaziga
aylandi. Ayni a mon ij osi doi asida Muhammad al-Xo azmiy nomidagi Toshken
axbo o exnologiyala i uni e si e ida bi inchila dan bo‘lib Lea ning Managemen
Sys em (lms. ui .uz) pla o masi jo iy e ilgan edi. Global pandemiya bu ja ayonni
ezlash i ib, bu un dunyo a’lim muassasala i qa o ida O‘zbekis onda ham bu ja ayon
yanada ezlashib, aqamli ans o ma siyaga majbu qildi. Hozi gi kunda ham
“Raqamli O‘zbekis on-2030” s a egiyasi doi asida a’lim izimini aqamlash i ishga
ka a e’ ibo be moqda. Bi oq, LMSni amaliy jo iy e ish na aqa pla o mani anlash
a o‘ na ishdan ibo a emas, balki chuqu pedagogik, madaniy a izimli o‘zga ishla ni
alab qiladigan mu akkab ja ayondi
LMS izimi (Lea ning Managemen Sys em) – bu onlayn a’limning ba cha
jiha la ini a ibga solish a a oma lash i ishga yo dam be adigan das u iy a’mino
sanaladi. LMS izimla i ku sla ni ya a ish a nash e ish, oydalanu chila ni
boshqa ish, p og essni kuza ish a o‘qu na ijala ini baholash uchun osi ala
o‘plamini aqdim e adi.
Ushbu maqola xalqa o aj iba o qali o‘ ganilgan muammo a yechimla ni
O‘zbekis onning o‘ziga xos sha oi ida ahlil qiladi a mamlaka imiz uchun amaliy
ahamiya ga ega bo‘lgan in eg a siya modelini akli e adi.
Bugungi kunda OTM a ko po a i muhi la da LMS sin iga egishli axbo o
izimla i keng ommalashmoqda. Ilmiy ju nalla a in e ne da e’lon qilinayo gan
nash la ahlili shuni ko‘ sa moqdaki, uni e si e la p og amma bozo idagi ayyo
LMS izimla bilan bi ga o‘zla i omonidan ishlab chiqilayo gan izimla ni ham jo iy
qilmoqda. Lekin ko‘p holla da onlayn a’lim uchun ayyo LMS izimla ning jo iy
qilinishi akli qilinadi.
Tahlilla ga ko‘ a ko‘pgina manbala da a’lim be u chi izimla ni boshqa ish
pla o mala ining o‘ziga xos bo‘lgan a ula ning ko‘pchilikla ini i odalo chi, ba chasi
uchun umumiy bo‘lgan belgila , omilla hamda ay im xususiya la ga uch ashamiz.
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
30
Aynan o‘xshashlikla ning ma judligi ula uchun umumiy a adap i baholash
modella ini ishlab chiqish imkonini be di.
Biz quyida xalqa o da ajadagi qanday mashhu LMS Pla o mala i bo ekanligini
ahlil qilib ko‘ amiz:
Moodle: Bu un dunyoda keng qo‘llaniladigan, ochiq kodli a bepul bo‘lgan ushbu
pla o ma ko‘plab O‘zbekis on uni e si e la i omonidan ham anlangan. Uning
a zallikla i o asida moslash i ish imkoniya la ining kengligi a pas xa aja lilik ki adi
.
Can as LMS: AQSh a Ye opada keng a qalgan ushbu pla o ma oydalanish
qulayligi a kuchli hamko lik osi ala i bilan aj alib u adi. Bi oq, uning li senziya
na xi O‘zbekis on oliy a’lim muassasala i uchun muhim omil bo‘lishi mumkin .
Blackboa d Lea n: Bu dunyoning ye akchi pla o mala idan bi i bo‘lib, ayniqsa
onlayn o‘qi ishning keng qam o li unksiyala iga ega. Na xi yiliga 9500 AQSh
dolla idan boshlanadi, bu uni eng qimma a ian la dan bi iga aylan i adi.
O‘zbekis onda jo iy e ilgan Ta’limni boshqa ish izimla i (LMS)ning Mi zo
Ulug‘bek nomidagi O‘zbekis on Milliy uni e si e da Hemis izimi yoki Muhammad
al-Xo azmiy nomidagi Toshken axbo o exnologiyala i uni e si e i LMS izimila i
ma jud.
O‘zbekis onda LMSni jo iy e ish xalqa o muammola ning aksa iya ini o‘zida aks
e i gan bo‘lsa-da, bi qa o o‘ziga xos jiha la ma jud:
Tahlil shuni ko‘ sa adiki, in e ne ga ki ish a qu ilmala bilan a’minlanish
da ajasi shaha a qishloq hududla i o‘ asida keskin a q. Bu muammo xalqa o
aj ibada ma jud bo‘lsa-da, O‘zbekis on uchun undan ham jiddiy oq hola da.
Raqamli sa odxonlik masalasida na aqa o‘qu chila , balki o‘qi u chila ham
yangi exnologiyala ni qabul qilish a ula dan sama ali oydalanish da ajasi xalqa o
s anda la ga nisba an pas .
Mahalliy kon en bo‘shlig‘i - Tahlil qilingan mahalliy manbala O‘zbek ilidagi,
milliy o‘qu das u iga mos in e ak i a si a li aqamli kon en ning jiddiy
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
31
ye ishmo chiligini ko‘ sa adi. Bu muammo xalqa o kon eks da unchalik keng
yo i ilmagan.
Tizimli qa shilik, an’ana iy boshqa u uslubla i a me odik qo‘llab-
qu a lashning zai ligi LMSni aqa ma’mu iy azi a si a ida qa ashga olib keladi.
Xulosa qilib ay ganda xalqa o aj iba LMSni jo iy e ishning exnologik,
pedagogik a madaniy omonla i o‘ asidagi uz iy bog‘liqlikni aniq ko‘ sa adi.
O‘zbekis on bu yo‘lda o‘ziga xos in a uzilma, kon en a sa odxonlik muammola iga
duch kelmoqda. Bi oq, ushbu muammola noyob emas a ula ga xalqa o hamjamiya
omonidan sinab ko‘ ilgan yechimla ma jud.
Mu a aqiya ning kali i bu yechimla ni aqlli adap a siya qilishdan ibo a .
O‘zbekis onning mu a aqiya i, asosan, o‘qi u chila ning yangi olini qo‘llab-
qu a lashga, eng in a uzilma ya a ishga a mus aqil i ojlanadigan mahalliy
aqamli a’lim eko izimini ba po e ishga qanchalik sa moya ki i ishiga bog‘liq. Bu
na aqa LMSni jo iy e ish, balki O‘zbekis on a’limining kelajagini aqamli as ga mos
shakllan i ish masalasidi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Abido a, M. (2020). Raqamli a’lim esu sla ini milliy mazmun bilan a’minlash
masalaha i. O‘zbekis on a’limi, 4(55), 28-32.
2. Ba es, A. W. (2019). Teaching in a Digi al Age: Guidelines o Designing
Teaching and Lea ning (2nd ed.). BCcampus Open Educa ion.
3. Oganesyan A. G. Pu i i p oblemы o k ы ogo ob azo aniya // Educa ional
Technology & Socie y. – 2001. – №4(3). – S. 166-177.
4. Ka imo , S. (2021). O‘zbekis onda o‘qi u chila ning aqamli kompe en ligini
i ojlan i ish is iqbolla i. Ta’lim a inno a siyala xalqa o kon e ensiyasi ma e ialla i
(ss. 112-115). Toshken Da la Pedagogika Uni e si e i
5. O‘zbekis on Respublikasi Xalq a’limi azi ligi. (2022). Mak abla ning aqamli
in a uzilmasi moni o ingi hisobo i. Toshken .
