newjou nal.o g zenodo.o g
1
XOTIN-QIZLARNI KASB-HUNARGA YONALTIRISHNING IJTIMOIY
PEDAGOGIK VA PSIXOLOGIK ASOSLARI
Yunuso a Cho‘lponoy Abie o na
TIFT Uni e si e i Pedagogika a psixologiya ka ed a ka a o‘qi u chisi
Anno a siya
Bugungi kunda da alabla idan kelib chiqib, psixologik asosida kasb-huna ni
xo in-qizla o‘ asida i ojlan i ish sha oi ini jo iy e ish mexanizmla i amaliyo ga
a biq e ilgan bo’lib, badiiy-amaliy, ijodiy ko’nikmala i shaxsga yo’nal i ilgan.
Mamlaka imizda ijodko likka, as i iy san’a ga, xalq amaliy san’a i a
huna mandchilik sohala uchun kad la ayyo lashning me’yo iy- huquqiy asosla i
moddiy- exnik bazasi ya a ildi. Xo in-qizla ni ij imoiy aolligini oshi ishni pedagogik
jiha la ini i ojlan i ish, ula ni jamiya da u gan o’ nini mus ahkamlash, u li ishla
bilan shug’ullanishga yo’nal i ish o qali mehna esu sla i sama ado ligini oshi ish,
jamiya da xo in-qizla ning o’z o’ inla ini opishla ining na ijasida ula ning
adbi ko lik kompe en siyala ini akomillash i ishning didak ik a exnologik
imkoniya la ini kengay i ishga imkoniya ya a ildi.
Tayanch so’z, ibo ala : ij imoiy aollik, muammola , imkoniya la i, me’yo iy-
huquqiy hujja la , inno a sion g’oyala , k ea i lik kompe en siyala i.
KIRISH
Respublikamizda aʼlim si a i a sama ado ligini oshi ish ja ayonida
boʻlayo gan oʻzga ishla , yaʼni qabul qilingan qonun a a moyishla jamiya imizning
i ojlanishida muhim omilla dan bi i sanaladi. Xo in-qizla ning oʻz-oʻzini ijodiy
i ojlan i ishiga inno a sion yondashu la ni, balki ayni ja ayonni aʼminlashga imkon
be u chi me odologik asosla ni ham akomillash i ishni aqozo e adi.Taʼlim izimini
i ojlan i ishning hozi gi bosqichida, aʼlim mazmuni, me odikasiga, aʼlim
sama ado ligini oshi ishga si a jiha dan yangi alabla qoʻymoqda.
Buyuk kelajak ya a ish a jahon hamjamiya idan munosib o’ in egallashga sobi
qadamla bilan in ilayo gan mamlaka imiz uchun malakali mu axassis kad la
ayyo lash muhim a dolza b masalala si asiga ki adi. Kad la ayyo lash Milliy
das u i umumbasha iy qad iya la , O’zbekis on hududida yasho chi halqla ning boy
madaniy me osi, an a exnologiyala asosida yuksak umumiy a kasbiy
madaniya ga ega, ijodiy aol, ij imoiy- siyosiy hayo da mus aqil holda mo’ljalni o’g’ i
newjou nal.o g zenodo.o g
2
ola biladigan, is iqbolli azi ala ni oldindan ko’ a oladigan a ula ni oqilona hal
e ishga qobiliya li mu axassisla ni ayyo lash ko’zda u iladi.
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining a moni oila a xo in-qizla ni izimli
qo‘llab-qu a lashga doi ishla ni yanada jadallash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida
a monida mamlaka da xo in-qizla ning huquq a qonuniy man aa la ini himoya
qilish, ula ning iq isodiy, ij imoiy a siyosiy aolligini oshi ish, sog‘lig‘ini saqlash,
kasbga o‘qi ish a bandligini a’minlash, adbi ko likka keng jalb e ish, eh iyojmand
xo in-qizla ni ij imoiy qo‘llab-qu a lash, gende englikni a’minlash bo asida olib
bo ilayo gan isloho la ni izimli da om e i ish, shuningdek, Bi lashgan Milla la
Tashkilo i Global kun a ibining Ba qa o i ojlanish maqsadla ini izchil amalga
oshi ish maqsadida:
2022 — 2026-yilla da xo in-qizla ning mamlaka iq isodiy, siyosiy a ij imoiy
hayo ining ba cha jabhala ida aolligini oshi ish bo‘yicha Milliy das u 1-ilo aga
mu o iq;
2022 — 2026-yilla da xo in-qizla ning mamlaka iq isodiy, siyosiy a ij imoiy
hayo ining ba cha jabhala ida aolligini oshi ish bo‘yicha Milliy das u ni 2022-2023-
yilla da amalga oshi ishga qa a ilgan kompleks cho a- adbi la ejasi 2-ilo aga
mu o iq asdiqlansin.
2. Belgilab qo‘yilsinki, 2022-yil 1-sen ab dan boshlab: budje ashkilo la idan
ashqa i ba cha yu idik shaxsla da oxi gi 6 oy da omida uzluksiz ish s ajiga ega
bo‘lgan ayolla ga ha oy uchun minimal is e’mol xa aja la i miqdo idan kelib chiqqan
holda Da la budje i mablag‘la i hisobidan homilado lik a ug‘ish na aqasi o‘lanadi;
mazku yu idik shaxsla ning ushbu band ikkinchi xa boshisida ko‘ sa ilgan
xodimla oldidagi majbu iya la i Da la budje i mablag‘la i hisobidan o‘langan
homilado lik a ug‘ish na aqasi hajmida kamay i iladi.
3. Xo in-qizla ga a’lim olishla i uchun yanada qulay sha -sha oi la ya a ish,
ula ning ilmiy salohiya i a malakasini izimli oshi ib bo ishni qo‘llab-qu a lash
maqsadida 2022/2023 o‘qu yilidan boshlab:
a) oliy a’lim muassasala i, exnikum a kollejla da, shu jumladan si qi a
kechki a’lim shaklida o‘qiyo gan xo in-qizla ning a’lim kon ak la ini o‘lash uchun
7 yil mudda ga oizsiz a’lim k edi la ini moliyalash i ish maqsadida ijo a bankla iga
Da la budje idan ha yili 1,8 illion so‘m esu s mablag‘la i yo‘nal i ilsin.
Moliya azi ligi (T.A. Ishme o ) hamda Oliy a o‘ a maxsus a’lim azi ligi
(A.H. Toshkulo ) ikki oy mudda da mazku kichik bandda naza da u ilgan
mablag‘la ni aj a ish g a igini ijo a bankla i kesimida asdiqlasin;
newjou nal.o g zenodo.o g
3
b) da la oliy a’lim muassasala ining magis a u a bosqichida o‘qiyo gan
ba cha xo in-qizla ning kon ak o‘lo la ini qay a ish sha isiz qoplash maqsadida,
Da la budje idan ha yili kamida 200 millia d so‘m moliyalash i ilsin.
Oliy a o‘ a maxsus a’lim azi ligi (A.H. Toshkulo ) hamda Moliya azi ligi
(T.A. Ishme o ) 2022-yil 1-sen ab ga qada da la oliy a’lim muassasala ining
magis a u a bosqichiga o‘lo -kon ak asosida qabul qilingan a a’lim olayo gan
xo in-qizla ning da la oliy a’lim muassasala i kesimida o‘yxa ini shakllan i sin
hamda 2022-yil 1-ok ab ga qada kon ak o‘lo la ini qoplab be sin;
) xo ijiy oliy a’lim muassasala ining bakala ia a’lim das u la i bo‘yicha —
50 na a , magis a u a a’lim das u la i bo‘yicha — 10 na a xo in-qizla ga ha yili
“El-yu umidi” jamg‘a masi o qali qo‘shimcha g an la aj a ib bo ilsin.
Moliya azi ligi (T.A. Ishme o ) ushbu kichik bandda naza da u ilgan
adbi la ni moliyalash i ish uchun “El-yu umidi” jamg‘a masiga ha yili Da la
budje idan kamida 6 millia d so‘m aj a ilishini a’minlasin;
g) ha yili Oila a xo in-qizla da la qo‘mi asining (keyingi o‘ inla da —
Qo‘mi a) a siyala iga asosan Qo aqalpog‘is on Respublikasi Vazi la Kengashi,
iloya la a Toshken shaha hokimlikla i omonidan 150 na a dan jami 2 100 na a
ij imoiy eh iyojmand oila akilla i, ye im yoki o a-onasining qa amog‘idan mah um
bo‘lgan alaba xo in-qizla ning a’lim kon ak la i mahalliy budje ning qo‘shimcha
manbala i hisobidan qay a ish sha isiz qoplab bo ilsin. Bundan ashqa i liy a o‘ a
maxsus a’lim azi ligi, Ipakchilik a jun sanoa ini i ojlan i ish qo‘mi asi,
“O‘z o‘qimachiliksanoa ” uyushmasi a “O‘zbekis on pax a- o‘qimachilik klas e la i”
uyushmasining:
asosan xo in-qizla ga dizayn, o‘qimachilik, axbo o exnologiyala i, a moqla
iq isodiyo i, ma ke ing a alab yuqo i bo‘lgan boshqa a’lim yo‘nalishla i bo‘yicha
a’lim be adigan alohida uni e si e ni;
ushbu uni e si e huzu ida pax a- o‘qimachilik a pillachilik klas e la i
ish i okida bosqichma-bosqich hududiy exnikumla ni ashkil e ish o‘g‘ isidagi
akli la i qo‘llab-qu a lansin.
Oliy a o‘ a maxsus a’lim azi ligi (A.H. Toshkulo ), Qo‘mi a (Z.B.
Maxkamo a), Da la ak i la ini boshqa ish agen ligi (A.J. O iqo ), Toshken shaha
hokimligi (J.A. A ikxodjaye ) ikki oy mudda da uni e si e aoliya ini yo‘lga
qo‘yish, uning moddiy- exnika a’mino i a joylash i ilishi bo‘yicha akli la ni
Vazi la Mahkamasiga ki i sin.
5. Xo in-qizla ni ilmiy a inno a sion aoliya bilan shug‘ullanishga jalb qilish
newjou nal.o g zenodo.o g
4
maqsadida Inno a sion i ojlanish azi ligi (I.Y. Abdu axmano ):
Qo‘mi a (Z.B. Maxkamo a) bilan bi galikda ha yili ma oyida amaliy
inno a sion loyihala bo‘yicha “Olima ayol” anlo ini o‘ kazib bo sin;
ikki oy mudda da “Bo‘lajak olim” anlo i doi asida “Ayolla biznesi uchun
bi inchi qadam” anlo ini o‘ kazish uchun Ilm- anni moliyalash i ish a
inno a siyala ni qo‘llab-qu a lash jamg‘a masi mablag‘la i hisobidan kamida 10
millia d so‘m aj a ilishini a’minlasin.
6. Qo‘mi a, Inno a sion i ojlanish azi ligi hamda Oliy a o‘ a maxsus a’lim
azi ligining xo in-qizla ilmiy salohiya ini oshi ish, ilmiy- adqiqo na ijala ini
hayo ga a biq e ish, s a ap loyihala ini moliyalash i ish maqsadida Qo‘mi a huzu ida
“Olima ayolla jamiya i”ni uzish haqidagi akli iga ozilik be ilsin.
Qo‘mi a (Z.B. Maxkamo a) a Moliya azi ligi (T.A. Ishme o ) bi oy
mudda da “Olima ayolla jamiya i”ni ashkil e ish cho a- adbi la i bo‘yicha Hukuma
qa o i loyihasini Vazi la Mahkamasiga ki i sin. Bunda “Olima ayolla jamiya i”ga
xo in-qizla ni amalda qo‘llab-qu a lash a yanada ag‘ba lan i ish uchun Da la
budje idan 50 millia d so‘m aj a ilishi naza da u ilsin.
7. 2022-yil 1-iyundan boshlab da la a noda la a’lim muassasala ida da la
buyu masi asosida xo in-qizla ni kasbga o‘qi ishning yangi a ibi jo iy e ilsin.
Yuqo idagi a monda belgilangan opshi iqla ni amalga oshi ilishida OTMla ida
dizayn a’limi yo’nalishi alabala ining kasbiy me odik ayyo ga ligini
akomillash i ish: kasbiy-me odik jiha dan ayyo lashni insonpa a lash i ish;
jamiya ni axbo o lash i ish sha oi ida shaxsini i ojlan i ishga izimli hamda
exnologik nuq ai naza dan yondashish; aniq dalilla ga asoslangan me odologik
bilimla bilan qu ollan i ish; me odik ayyo lash izimining a kibi a mazmunini
kengay i ish hamda chuqu lash i ish.
Tadqiqo ishimiz a alida hozi gi zamon sha oi ida exnologiya a’limi
o’qi u chisiga qo’yilgan alabla ni o’ gandik.
O’zbekis an Respublikasi Vazi la Mahkamasining 2001 yilning 4 ok yab idagi
“O’ a maxsus, kasb-huna a’limi muassasala i uchun pedagog kad la ayyo lash
izimini akomillash i ish cho a- adbi la i o’g’ isida”gi 400-son qa o ida quyidagi
alabla belgilangan:1 jamiya i ojlanishining ij imoiy-iq isodiy a
siyosiyyo’nalishla ini o’g’ i baholay olish; muayyan a aqqiyo da ida jamiya uchun
za u bo’lgan bo’lg’usi mu axassisni shakllan i ish s anda la ini egallash; pedagogik
1 www.lex.uz › ac s
newjou nal.o g zenodo.o g
5
aoliya ni se ish; o’z sohasi bo’yicha maxsus bilimla ni egallash; zako a li bo’lish;
ye uklikka in ilish; pedagogik uyg’u, umumiy madaniya a yuksak axloqiy si a la ga
ega bo’lish; o’qu chila da kasbiy bilim, ko’nikma a malakala ni shakllan i a olish;
kasbiy aoliya xususiya la ini chuqu bilishi a a’lim mazmunini belgilay olish;
zamona iy pedagogik a axbo o exnologiyala ini maho a bilan egallash.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
Mamlaka imizda bo’lajak o’qi u chila , xo in-qizla ni ij imoiy aolligini
oshi ishni ilmiy-pedagogik a me odik asosla i Q.M.Abdullae a, S.S.Bula o ,
D.Majido a, N.A.Muslimo , U.Nishonalie , O’.Tolipo , D.Uma beko a,
SH.S.SHa ipo - ning ilmiy ishla ida adqiq qilingan.
MDH da la la ida xo in-qizla ni adbi ko lik kompe en siyala ini
akomillash i ishning aspek la i S.N.Ba ako a, A.A.Beskoda o , V.P.Bespalьko,
G.A.Bo do skiy, N.V.Vishnyako a, P.K.Galьpe in, S.M.Godnik, L.P.Dubo i skaya,
V.A.Iz oschiko , L.S.Kadыmo , M.B.Kla in, V.S.Kukushkin, Ye.I.K asichko a,
T.I.Maske ich, T.I.Ma ske ich, K.Mi ello, I.I.Pidkasis ыy, N.V.Samounina,
V.A.Slas enin, G.V.Suchko , M.V.Topo ko aning adqiqo ishla ida qa ab o’ ilgan.
Ta’limni boshqa ish masalala i ij imoiy-iq isodiy, psixologik- pedagogik nuq ai
naza dan ko’ ib chiqilgan. D.SH.Ahmedo , SH.E.Qu bono , E.A.Sey xalilo la
o’zla ining asa la ida a’lim si a ini boshqa ish, uning ij imoiy-pedagogik
shakllan i ish ja ayonini o’ gangan.
Pedagog olimla omonidan xo in-qizla ni ij imoiy aolligini oshi ishga doi
muammosi bilan bog’liq ilmiy izlanishla olib bo ilgan bo’lsa-da, xo in-qizla ni
ij imoiy aolligini oshi ishni pedagogik imkoniya la i akomil-lash i ish me odikasini
ishlab chiqish adqiqo ob’ek i si a ida ye a licha o’ ganilmagan. Bugungi kunda da
alabla idan kelib chiqib, xalq huna mandchiligi a’limning yangi mazmuniga
madaniya shunoslik, badiiy-amaliy, ijodiy ko’nikmala ining shaxsga yo’nal i ilgan
a’lim izimini shakllan i ishni a biq e ish za u .
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Xo in-qizla ning kelgusi hayo i da omida qaysi kasbni anlashi, hayo yoʻlini
anlash imkoni be iladi alba a. Mamlaka imizning ha bi uqa osiga kasb a ish
anlash huquqi be ilganligi, bu huquq, amaliyo shuni koʻ sa adiki, baʼzan amalga
oshi ish juda qiyin yoki yangi ki ib kelayo gan kasbla , ix isoslikla , shaxsning
shaxsiya iga qoʻyiladigan alabla a oʻz qobiliya la ini baholash, ula ning
man aa la ini hamda moyilligini aniqlash qobiliya iga bogʻliqdi .Inson hayo i
da omida kelajagini da om e i ish yoki qaye ga bo ish ke akligini hal qilishi ke ak
boʻlgan aq keladi, uni amalga oshi ish uchun kasbni, hayo yoʻlini e kin anlash
newjou nal.o g zenodo.o g
6
imkoni boʻladi. Ushbu bilim a koʻnikmala u li xil adbi la da, uch ashu ,
koʻ gazmala , oʻga akla da, ix iyo iy mashgʻulo la da, u li doi ala da, konse
das u la i a as i iy sanʼa koʻ gazmala ida, ki ob bilan mus aqil a ishda ishlash
ja ayonida amalga oshi iladi. Hozi gi kunda dolza b muammola dan bi i-bu yosh
a lodni kasbga yonal i ish ish bilan bandligini aminlashdan ibo a ,ij imoiy
u mushning ba cha jabhala ida ya oqlilik shaxs si a ida oqilona, odilona a sama ali
ayo lashdan ibo a di . Bizning azi amiz kelajagimiz boʻlgan oʻqu chila ni kasb-
huna ga, ij imoiy-iq isodiy bilimga ega boʻlgan, bozo sha oi ini biladigan ha
omonlama ushunadigan, maʼlumo li yigi - qizla ni ayyo lash.Bu ishla asosan uch
bosqichda olib bo iladi:
1. Oʻqu chil aga das labki kasb-huna koʻnikma a malakala ini oilada,
mak abgacha alim ashkilo ida, mak abda, akademik li sey, kasb-huna mak abla i,
exnikumla da be iladi;
2. Maxsus mu axassislik boʻyicha oliy alim muassasala ida oʻqib, aj iba
oshi adi;
3. Egallangan bilim ish joyida amaliy mashgʻulo da malaka oshi ish ja ayonida
mus ahkamlanadi.
Ongli a ishda kasb anlash uchun oʻqu chila ning bi qa o kasbla ni е a licha
bilishi, bilganda ham ula ning oʻziga jalb qiladigan omonla ini emas,bazi bi
qiyinchilikla ini ham yaxshi bilishi, oʻzining shaxsiy si a la iga koʻ a anlangan
kasbini mu a aqiya li egallay olishi a keyingi ish ja ayonida oʻz malakasini
akomillash i ish alab qilinadi. Xalqimiz «Mehna qilgan inson doimo el a dogʻida
boʻladi» deb, bejiz ay magan. Zo an, mehna insonni ulugʻlaydigan, uning ob oʻ-
eʼ ibo ini oshi adigan hamda uni ezgulik a yaxshilik sa i е aklaydigan ja ayondi .
Oʻqu chi-yoshla ga kasb a kasbga yoʻnal i ishning ij imoiy-psixologik asosla ini
oʻ ga ish dolza b masalala dan sanaladi. Bu qoʻyidagila di :
Ij imoiy nuq ai naza dan maʼna iya -maʼ i a oʻgʻ isida, umumkasbiy negizida
olgan jamiki bilimla ni hayo ga a biq e ish:
- oʻqu chila ning kasbga qiziqishi, moyilligi, layoqa i, qobiliya idagi bilimi,
koʻnikma a malakala ning ij imoiy hayo bilan bogʻlanishi;
- shaxsiy man aa ini jamiya man aa la iga boʻysindi a olish a h.k.Ij imoiy-
psixologik aʼlim ja ayonida shaxsning insoniylik, ishonch, ochiqlik, yaqinlik,
samimiylik kabi muhim si a la ni namoyon boʻladi.
TAHLIL VA NATIJALAR.
newjou nal.o g zenodo.o g
7
Hozi gi kunda xususiylash i ish munosaba la ini a mak ab oʻqu chila ni ongli
a ishda kasb anlashga, jamiya uchun oydali a za u boʻlgan muayyan mehna
aoliya iga ayyo lashda yana ham ka a olʼ oʻynaydi. Oʻqu chila ni kasbga
yoʻnal i ish ula ning ha bi iga alohida-alohida yondoshishni alab e adi bunda
shaxsning empe amen i, i odasi, diqqa i, beliglangan maqsadga e ishishda qa ʼiylik,
ashabbusko lik, uyushqoqlik, in izomlik, opshi ilgan ishni baja ishga maʼsuliya
bilan munosaba da boʻlish kabi azila la ini eʼ ibo ga olish za u . Bundan ashqa ii,
kasbga yoʻnal i ish da omida kasbni anlash sababla ini; kasbning ij imoiy ahamiya i,
qiziqish a ha as, kasbga ayyo ga lik, oila anʼanala i, o a-onala , pedagogla ,
oʻ oqla ning maslaha ini hisobga olish lozim. Kasb-huna ga yoʻnal i ish a kasbiy
maslaha be ish ishla shu a zda ashkil e ilishi ke akki, buning na ijasida oʻqu chi
oʻzi mus aqil a ongli a ishda kasbiy qa o qabul qilsin, oʻqu chi a kasbiy maslaha
be u chi hamko likda ishlasa, chunki kasbiy yoʻnalganlik koʻp oq oʻsmi ning shaxsiy
aollik xususiya iga bogʻliq boʻladi. Xo in-qizla la ning kasbiy qa o la ini
shakllan i ish – bu oʻzlash i ilgan naza iy bilimla ini amaliyo da malakali
mu axassisla koʻmagida, kasbga boʻlgan layoqa iga ishonch hosil qilish, kasbiy
madaniya si a la i (kasbiy id ok, kasbiy hissiyo , kasbiy a akku , kasbiy salohiya )
h.k.ni a biyalashga yoʻnal i ilgan izchil, izimli, oʻzluksiz hamda maqsadga mu o iq
ashkil e iladigan psixologik-pedagogik aoliya ja ayonidi . Kasbiy maslaha – kasb
anlashda qiziqish, qobiliya la ni inoba ga olgan holda a amaliyo yo dam be ish
maqsadida, jamiya eh iyojla idan kelib chiqib, umum oʻ a aʼlim mak abla i
oʻqu chila i uchun kasbla haqidagi ilmiy- ashkillash i ilgan maʼlumo la ni
е kazishdi . Kasbiy maslaha – u yoki bu kasbning alabla iga indi idual psixologik
yoki shaxsiy xususiya la ni moslash i ishni oʻzining maqsadi qilib qoʻyyadi. Kasbiy
maslaha ni oʻ kazish boshlangʻich kasbiy maslaha a chuqu lash i iilgan kasbiy
maslaha bosqiyala iga boʻlinadi.Boshlangʻich kasbiy maslaha – indi idual a zdagi
maslaha shakli boʻlib, bu ja ayonda kasb anlashning qoidala i, kasb-huna ning xilma-
xilligi oʻgʻ isidagi maʼlumo la , qiziqish, qobiliya , layoqa , moyillik, eʼ iqod haqida
maʼlumo la be iladi. Chuqu lash i ilgan indi idual kasbiy maslaha - shaxsni ha
omonlama chuqu oʻ ganish: qiziqishla , qobiliya la i, saloma ligi a xa ak e
xususiya la ini oʻ ganish kabila ga asoslanib oʻ kaziladi.
Shaxsiy maslaha oʻ kazishda mu axassis qoʻyidagila ni bilishi sha :
- shaxsning qiziqishi, iq ido i, layoqa i haqidagi maʼlumo la ni;-boshqa
omondan:
- kasbla olami oʻgʻ isidagi maʼlumo la ni, kasbning insonga qoʻyadigan
alabla ini, oʻqu muassasala i haqidagi maʼlumo la ni bilishi ke ak.
newjou nal.o g zenodo.o g
8
Shaxs hamda maʼlumo la das labki maslaha qoʻyidagi oʻ a blokida
aniqlanadi; «Bilaman», «Hoxlayman», «Uddalayman», «Ke ak» mu axassis kasbga
yoʻnal i ish a uning еchimini opishni oʻ ga ish ke ak.
Kasb xususiya la ini a ula ning a siyanomala ini oʻ ganish uchun, ha bi kasb
uchun p o essiog amma uziladi. Malaka a siyanomala i p o essiog ammaga
qoʻshimcha boʻlib xizma qiladi.
P o essiog amma mazmuniga axminan qoʻyidagila ki ishi ke ak:
1. Mazku kasbdagi mu axassis alab e ilayo gan xalq xoʻjaligi sohasi
a si nomasi, sohaning kad la ga boʻlgan eh iyoji, a oma lash i ish a kompleks
mexanizasiyalash munosaba i bilan shu kasbdagi ishla ning i ojlanish is iqbolla i.
2. Ix isoslik a siyanomasida a siya qilingan kasbning mazmuni, mehna
obeʼk la i, osi ala i.
3. Ishchiga qoʻyiladigan alabla (maʼsuliya da ajasi, ashabbus a mehna ning
ijodiy elemen la i, ishning gigeinik sha oi la i, ibbiy a psixo iziologik koʻ sa kichla i
yoki oʻgʻ i kelmasligini koʻ sa u chi belgila , ayolla mehna ini qoʻllash
mumkinligini a boshqala ).
4. Boshlangʻich ix issoslik doi asida oʻqu chining mu a aqiya li ishlashi uchun
umumiy maʼlumo i a kasbiy ayyo ga ligiga qoʻyiladigan alabla (ishlab chiqa ish
malakasini yanada oshi ish hisobga olgan holda).
5. Mehna ni ashkil e ishning iq isodiy sha oi la i, mehna haq oʻlash izimi.
6. Mazku kasb akilla i (ishlab chiqa ish qah amonla i, ilgʻo la i, mehna
qah amonla i) ning a jimai holi maʼlumo la i.
Kasb anlashda mak abning o a-onala bilan mus ahkam aloqasi ka a
ahamiya ga ega. Xo in-qizla da kasbga oid qiziqishla ning paydo boʻlishi a
i ojlanishidagi mu a aqiya koʻp jiha dan mak ab a o a-onala ning bi galikdagi
sama ali ishla iga bogʻliqdi .Kasbga yoʻnal i ish amoyilla ini ya a ishda
quyidagila ga eʼ ibo be iladi:
- onglilik amoyili;
- mos kelish amoyili shaxs qiziqishla i, qonuniya la i bilan jamiya uchun za u
kasbla ga boʻlgan eh iyojning mos kelishi.
- kasb anlashda aollik amoyilini qollaganda sama ado lik yaxshi na ijala ga
e ishiladi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
newjou nal.o g zenodo.o g
9
Xulosa qilib ay ganda xo in-qizla kasbiy anlo ida oʻzligini ushunishi, oʻz
kuchi a imkoniya la ini, shu jumladan oʻz qobiliya la ini oʻgʻ i baholay bilishi, keyin
esa shaxsiy qiziqishla i a imkoniya la i kasb alabla i bilan solish i ib koʻ ish kasbni
mu a aqqiya li anlash sha la idan bi idi .
Amaliy a siyala
1.Be osi a alabala ish i okidagi u li ij imoiy madaniy adbi la , anlo la , amaliy
loyixala ni ejalash i ish a amalga oshi ish o qali ula ning kasbiy kompe en ligini
oshi ish.
2. Che el o’zbek ishbila monlik madaniya la i xususiya la ini a si lo chi, ij imoiy
madaniy mazmunga ega ilg’o xo ijiy aj ibala asosida DTS alabla iga mos a ishda
akomillash i ilgan o’qu qo‘llanma a da slikla ayyo lash.
Foydalanilgan adabiyo la oʻyxa i:
1. Mi ziyoe Sh.M. Buyuk kelajagimizni ma d a olijanob halqimiz bilan bi ga
qu amiz. – T.: «Oʻzbekis on», 2017.-488 b.
2. Oʻzbekis on Respublikasi P eziden ining 2022 yil 11-maydagi «Xalq alimini
i ojlan i ishga oid qoshimcha cho a- adbi la oʻgʻ isida PQ-241-sonli qa o i.
3. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “Umumiy o ’ a, o ’ a maxsus a
kasb-huna a ’limi izimini ubdan akomillash i ish cho a- adbi la i o
’g’ isida”gi 2018 yil 25 yan a dagi Fa moni.
4. O‘zbekis on P eziden ining 2018 yil 22 yan a da PF-5308-sonli “2017-
2021-yilla da O’zbekis on Respublikasini i ojlan i ishning besh a us u o y
o ’nalishi bo’yicha Ha aka la s a egiyasini “Faol adbi ko lik, inno a sion
g’oyala a exnologiyala ni qo’llab-qu a lash yili”da amalga oshi ishga oid
Da la das u i o ’g ’ isida”gi Fa moni.- Toshken , 2018 y.
5. Mi ziyoe SH.M. Bugun ma’ i a ga e ’ ibo qa a ish ha qachongidan ham
uhim.Shudego V.E. In eg a siya nauki i ob azo aniya kak ak o
inno a sionnogo az i iya ekanomiki Rossii. // j. Dis an sionnoe i i ualbnoe
obuchenie. - 2007. №8. -3-5 s.
6. Yuzlikae F.R. Sis ema so e shens o aniya nachalbnoy p o essionalbnoy
adap a sii molodbix uchi eley: Dis. ... kand. ped. nauk. -Kazanb, 1985. -
259 s.
7. Hayda o a O. Bo’lajak o ’qi u chila ni a ’lim ja ayoniga exnologik
yondashu ga ayyo lash: Ped. an. nom...yozil. Disse . - Qa shi, 2004. - 182 b.
1. High e Educa ion, Re ie ed Ap il 25, 2007 om h p://
2. www.bc.edu/cihe.
3. h ps://www.lecole anclee a pels.com/en/sessions/sa oi - ai e
4. h ps://www. ca.ac.uk/
