2025
№5
2025
№6№11
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
2
Bosh muha i :
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich
Bosh muha i oʻ inbosa i:
Ka imo No boy G‘aniye ich
Muha i :
Qu bono She zod Isma illaye ich
Elek on nash . 1283 sahi a.
2025-yil, noyab
Tah i hay’a i:
Salimo Oqil Um zoqo ich, O‘zbekis on Fanla akademiyasi akademigi
Abdu axmano Kalanda Xodjaye ich, O‘zbekis on Fanla akademiyasi akademigi
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Rae K on Chung, Janubiy Ko eya, TDIU ax iy p o esso i, “Nobel” muko o i lau ea i
Osman Mes en, Tu kiya pa lamen i a’zosi, Tu kiya – O‘zbekis on do‘s lik jamiya i ahba i
Axmedo Du bek Kud a illaye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Axmedo Say ullo No ma o ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Abdu axmano a Gulno a Kalanda o na, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Kalono Muxiddin Bax i dino ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Siddiqo a Sadoqa G‘a o o na, pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Xudoyqulo Sadi din Ka imo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Maxmudo Nosi , iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Yuldashe Mu allib Ib agimo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Samado Asqa jon Nishono ich, iq isodiyo anla i nomzodi, p o esso
Slizo skiy Dimi iy Yego o ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Mus a akulo She zod Igambe diye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Axmedo Ik om Ak amo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Esh aye Alishe Abdug‘aniye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Xajiye Bax iyo Dushaboye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Hakimo Naza Hakimo ich, alsa a anla i dok o i (DSc), p o esso
Musaye a Shoi a Azimo na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), p o esso
Ali Konak (Ali Ko‘nak), iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso (Tu kiya)
Cham Ta Huei, alsa a anla i dok o i (PhD), p o esso (Malayziya)
Foziljono Ib ohimjon So oldixo‘ja o‘g‘li, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do s.
U aye Uk am Cho iye ich, O‘z.Respub. Bosh p oku a u asi boshqa ma boshlig‘i o‘ inbosa i
Ochilo Fa khod, O‘zbekis on Respublikasi Bosh p oku a u asi IJQKD boshlig‘i
Buz ukxono Sa a xon Muna a xono ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Axmedo Ja ohi Jamolo ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Toxi o Jaloliddin Ochil o‘g‘li, exnika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), ka a o‘qi u chi
Bobobeko E gash Abdumaliko ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), .b. do s.
Djudi Sme ana, pedagogika anla i nomzodi, do sen (AQSH)
K issi Lyuis, pedagogika anla i nomzodi, do sen (AQSH)
Glazo a Ma ina Vik o o na, Iq isodiyo anla i dok o i (Mosk a)
Nosi o a Na giza Jamoliddin qizi, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Se il Pi iye a Ka aman, alsa a anla i dok o i (PhD) (Tu kiya)
Mi zaliye Sanja Makhama jon o‘g‘li, TDIU ITI depa amen i ahba i
Ochilo Bobu Bax iyo o‘g‘li, TDIU ka a o‘qi u chisi
Golishe a Yelena Vyachesla o na, Iq isodiyo anla i nomzodi, do sen .
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 3
Edi o ial boa d:Edi o ial boa d:
Salimo Okil Um zoko ich,Salimo Okil Um zoko ich, Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an
Abdu akhmano Kalanda Khodjaye ich,Abdu akhmano Kalanda Khodjaye ich, Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich,Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Rae Kwon Chung, Sou h Ko ea,Rae Kwon Chung, Sou h Ko ea, Hono a y P o esso a TSUE, Nobel P ize Lau ea e Hono a y P o esso a TSUE, Nobel P ize Lau ea e
Osman Mes en,Osman Mes en, Membe o he Tu kish Pa liamen , Head o he Tu key–Uzbekis an F iendship Socie y Membe o he Tu kish Pa liamen , Head o he Tu key–Uzbekis an F iendship Socie y
Akhmedo Du bek Kud a illaye ich,Akhmedo Du bek Kud a illaye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Akhmedo Say ullo No ma o ich,Akhmedo Say ullo No ma o ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Abdu akhmano a Gulno a Kalanda o na,Abdu akhmano a Gulno a Kalanda o na, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Kalono Mukhiddin Bakh iddino ich,Kalono Mukhiddin Bakh iddino ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Siddiko a Sadoka Ga o o na,Siddiko a Sadoka Ga o o na, Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences
Khudoykulo Sadi din Ka imo ich,Khudoykulo Sadi din Ka imo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Makhmudo Nosi ,Makhmudo Nosi , Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Yuldashe Mu allib Ib agimo ich,Yuldashe Mu allib Ib agimo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Samado Aska jon Nishono ich,Samado Aska jon Nishono ich, Candida e o Economic Sciences, P o esso Candida e o Economic Sciences, P o esso
Slizo skiy Dmi iy Yego o ich,Slizo skiy Dmi iy Yego o ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Mus a akulo She zod Igambe diye ich,Mus a akulo She zod Igambe diye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Akhmedo Ik om Ak amo ich,Akhmedo Ik om Ak amo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Esh aye Alishe Abduganiye ich,Esh aye Alishe Abduganiye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khajiye Bakh iyo Dushaboye ich,Khajiye Bakh iyo Dushaboye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khakimo Naza Khakimo ich,Khakimo Naza Khakimo ich, Doc o o Philosophy (DSc), P o esso Doc o o Philosophy (DSc), P o esso
Musaye a Shoi a Azimo na,Musaye a Shoi a Azimo na, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, P o esso
Ali Konak,Ali Konak, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso (Tu key) Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso (Tu key)
Cham Ta Huei,Cham Ta Huei, Doc o o Philosophy (PhD), P o esso (Malaysia) Doc o o Philosophy (PhD), P o esso (Malaysia)
Foziljono Ib okhimjon So oldikhoja ugli,Foziljono Ib okhimjon So oldikhoja ugli, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso
U aye Uk am Cho iye ich,U aye Uk am Cho iye ich, Depu y Head o Depa men , P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an Depu y Head o Depa men , P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an
Ochilo Fa khod,Ochilo Fa khod, Head o DCEC, P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an Head o DCEC, P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an
Buz ukkhono Sa a khon Muna a khono ich,Buz ukkhono Sa a khon Muna a khono ich, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Akhmedo Ja okhi Jamolo ich,Akhmedo Ja okhi Jamolo ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences
Tokhi o Jaloliddin Ochil ugli,Tokhi o Jaloliddin Ochil ugli, Doc o o Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senio Lec u e Doc o o Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senio Lec u e
Bobobeko E gash Abdumaliko ich,Bobobeko E gash Abdumaliko ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Ac ing Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Ac ing Associa e P o esso
Judi Sme ana,Judi Sme ana, Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA) Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA)
Ch issy Lewis,Ch issy Lewis, Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA) Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA)
Glazo a Ma ina Viс o o na,Glazo a Ma ina Viс o o na, Doc o o Sciences in Economics (Moscow)) Doc o o Sciences in Economics (Moscow))
Nosi o a Na giza Jamoliddin kizi,Nosi o a Na giza Jamoliddin kizi, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso
Se il Pi iye a Ka aman,Se il Pi iye a Ka aman, Doc o o Philosophy (PhD) (Tu key) Doc o o Philosophy (PhD) (Tu key)
Mi zaliye Sanja Makhama jon ugli,Mi zaliye Sanja Makhama jon ugli, Head o he Depa men o Scien i ic Resea ch and Inno a ions, TSUE Head o he Depa men o Scien i ic Resea ch and Inno a ions, TSUE
Ochilo Bobu Bakh iyo ugli,Ochilo Bobu Bakh iyo ugli, Senio lec u e a TSUI Senio lec u e a TSUI
Golishe a Yelena Vyachesla o na,Golishe a Yelena Vyachesla o na, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso . Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso .
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
4
Muassis: “Ma’ i a -p in -media” MChJ
Hamko la imiz: Toshken da la iq isodiyo uni e si e i, OʻzR
Tabia esu sla i azi ligi, OʻzR Bosh p oku a u asi huzu idagi IJQK
depa amen i.
Ju nalning ilmiyligi:
““Yashil” iq isodiyo a
a aqqiyo ” ju nali
Oʻzbekis on Respublikasi
Oliy a’lim, an a inno a siyala
azi ligi huzu idagi Oliy
a es a siya komissiyasi
ayosa ining
2023-yil 1-ap eldagi
336/3-sonli qa o i bilan
oʻyxa dan oʻ kazilgan.
Ekspe la kengashi:
Be kino Baza bay, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Po‘la o Bax iyo Alimo ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Aliye Bekda la Aliye ich, alsa a anla i dok o i (DSc), p o esso
Isako Janabay Yakubbaye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Xaliko Suyun Ra shano ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Rus amo Ilhomiddin, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Hakimo Ziyodulla Ahmado ich, iq isodiyo anla i dok o i, do sen
Kamilo a I oda Xusniddino na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
G‘a u o Doniyo O i o ich, pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Fayziye Oybek Raximo ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Tux abaye Jamshid Sha a e dino ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Xamido a Fa idaxon Abdulka im qizi, iq isodiyo anla i dok o i, do sen
Yaxshiboye a Laylo Abdisa o o na, ka a o‘qi u chi
Babaye a Zuh a Yuldashe na, mus aqil adqiqo chi
Komilo a Nilu a Ka shiboye na, Geog a iya anla i dok o i, p o esso i
Umi zoqo Ja’su A iqboy o‘g‘li, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), do sen
Zebo Kuldashe a, iq isodiyo anla i dok o i (DSc ), do sen
Boa d o Expe s:
Be kino Baza bay, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Pula o Bakh iyo Alimo ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Aliye Bekda la Aliye ich, Doc o o Philosophy (DSc), P o esso
Isako Janabay Yakubbaye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khaliko Suyun Ra shano ich, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Rus amo Ilkhomiddin, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Khakimo Ziyodulla Akhmado ich, Doc o o Economic Sciences, Associa e P o esso
Kamilo a I oda Khusniddino na, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics
Ga u o Doniyo O i o ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogy
Fayziye Oybek Rakhimo ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics, Associa e P o esso
Tukh abaye Jamshid Sha a e dino ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics, Associa e P o esso
Khamido a Fa idakhon Abdulka imo na, Doc o o Economic Sciences, Associa e P o esso
Yakhshiboye a Laylo Abdisa o o na, Senio Lec u e
Babaye a Zuh a Yuldashe na, Independen Resea che
Komilo a Nilu a Ka shiboye na, Doc o o Geog aphical Sciences, P o esso
Umi zoko Jasu A iqboy ugli, Doc o o Economic Sciences (DSc), Associa e P o esso
Zebo Kuldashe a, Doc o o Economic Sciences (DSc), Associa e P o esso
08.00.01 Iq isodiyo naza iyasi
08.00.02 Mak oiq isodiyo
08.00.03 Sanoa iq isodiyo i
08.00.04 Qishloq xo‘jaligi iq isodiyo i
08.00.05 Xizma ko‘ sa ish a moqla i iq isodiyo i
08.00.06 Ekonome ika a s a is ika
08.00.07 Moliya, pul muomalasi a k edi
08.00.08 Buxgal e iya hisobi, iq isodiy ahlil a audi
08.00.09 Jahon iq isodiyo i
08.00.10 Demog a iya. Mehna iq isodiyo i
08.00.11 Ma ke ing
08.00.12 Min aqa iy iq isodiyo
08.00.13 Menejmen
08.00.14 Iq isodiyo da axbo o izimla i a exnologiyala i
08.00.15 Tadbi ko lik a kichik biznes iq isodiyo i
08.00.16 Raqamli iq isodiyo a xalqa o aqamli in eg a siya
08.00.17 Tu izm a mehmonxona aoliya i
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
5
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil, noyab . № 11-son.
MUNDARIJA
YASHIL TRANSPORT SIYOSATINING BARQAROR RIVOJLANISH VA TARMOQLARARO
INTEGRATSIYADAGI OʻRNI .........................................................................................................................................................21
Rahmono Rasul Neʼma o ich
BANK AKTIVLARI VA PASSIVLARINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH ....................................................34
Sa a o Sanja Ra shan o‘g‘li
O‘ZBEKISTONNING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI OSHIRISH STRATEGIYALARI ......................................38
Mad aximo a I odaxon She zodbek qizi
HUDUDIY XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA MENEJMENT SAMARADORLIGINI
OSHIRISHNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYA MODELI .............................................................................................43
Maxmudo a Nozimaxon Bax iddinxono na
DAVLATNING BUDJET SIYOSATINI TAKOMILLASHTIRISHNING DOLZARB MASALALARI ............................50
A.A. Ismailo
DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIGINING MEXANIZMINI SAMARALI TASHKILLASHTIRISHDA
MOLIYAVIY MANBALARNI SHAKLLANTIRISHNI YO‘NALISHLARI ...........................................................................56
Mansu o Mansu Alishe o ich
ANTIKRIZISLI BOSHQARUV TIZIMLARIDA RANGLI SIGNAL MEXANIZMLARINING
FUNKSIYALARI .................................................................................................................................................................................61
Aliqulo Aziz Hayda jono ich
XODIMLARNI MOTIVATSIYALASHNING XALQARO MODELLARINI O‘ZBEKISTON
KORXONALARIDA QO‘LLASH IMKONIYATLARI .................................................................................................................66
Yo mama o Qodi jon Ju aqulo ich
RAQAMLI IQTISODIYOT OMILLARI VA ULARNING QISHLOQ XO‘JALIGI KORXONALARINING
SAMARADORLIGIGA TA’SIRI ......................................................................................................................................................71
Yaxshiye Shahzod She ali o‘g‘li
ОLIY TА’LIM MUASSASALARI VА MEHNАT BОZОRI INTEGRАTSIYАSI BO‘YICHA XОRIJ
TАJRIBАLАRI ....................................................................................................................................................................................78
Haqqulo Fazliddin Fax iddino ich
YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISHDA RIVOJLANGAN VA RIVOJLANAYOTGAN DAVLATLAR
TAJRIBASI ...........................................................................................................................................................................................84
A ipo Abdulaziz Sakijono ich
YASHIL ENERGETIKA RIVOJLANISHINING IQTISODIY SAMARADORLIGINI EKONOMETRIK
BAHOLASH .........................................................................................................................................................................................89
Bobokulo a Muhabba Mahammadiye a
ELEKTRON TO‘LOVLAR VA POS TIZIMLARI — KICHIK BIZNESDA SAMARASI VA XAVFLARI .....................93
To‘lqino Dilshodxo‘ja Olim o‘g‘li
MINTAQADA RAQAMLI IQTISODIYOTNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING ISTIQBOLLI
YO‘NALISHLARI ...............................................................................................................................................................................98
Yusubo In’omjon Ik am o‘g‘li
SOLIQ SIYOSATINI RAQAMLI BOSHQARISH ORQALI BUDJET DAROMADLARINI
BARQARORLASHTIRISH STRATEGIYASI ............................................................................................................................103
Xodjima o Xamidullo Mami jono ich
OZIQ-OVQAT TOVARLARI B2B BOZORINI RIVOJLANTIRISHDA ZAMONAVIY MARKETING
STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISH ...............................................................................................................................108
Hayi boye a Ullijon Bobonaza qizi
FARMASEVTIKA SANOATIDA INVESTITSION FAOLIYAT SAMARADORLIGINI BAHOLASH ........................113
Yaqubo Timu bek G‘anibeko ich
SHAXSNI OVOZI ASOSIDA IDENTIFIKATSIYALASH VA AUTENTIFIKATSIYALASH ALGORITMLARI .......123
Ozoda Sabi o a She maxama o na
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
6
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyab . № 11-son.
YASHIL IQTISODIYOT — BARQAROR RIVOJLANISH GENERATORI .......................................................................129
Be dibeko a Dil uza Xoldo beko na
CHET EL MEHMONXONA TARMOQLARINING BRENDING STRATEGIYALARINI O‘RGANISH ....................133
E gashe Oybek Mama asul o‘g‘li
MILLIY IQTISODIYOTDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK SOHASINING MOLIYAVIY
SAMARADORLIGINI BAHOLASHNING USLUBIY JIHATLARINI TAKOMILLASHTIRISH .................................144
A zikulo O abek Ali o‘g‘li
TRANSPORT TIZIMI SOHASI KORXONALARININING INNOVATSION SALOHIYATINI BAHOLASH
YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................................................................152
Ismailo Akmal Maxsudo ich, Abilqosimo a Shaxlo Sodiq qizi
MEHMONXONALAR SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA XODIMLARNING O‘RNI VA AHAMIYATI ............158
Abduxamido Sa a Adxamo ich, No mu odo Tal’a No mu od o‘g‘li
KОRXОNАLАRDА HR TIZIMINI TАKОMILLАSHTIRISH YО‘NАLISHLАRI ...........................................................163
Amino a Shaxnoza Aziz qizi
JAHON IQTISODIYOTIDA OZIQ-OVQAT XAFSIZLIK RO‘LI ...........................................................................................168
Abdusama o Ba kamol Rus amjon o‘g‘li
ТУРИСТИЧЕСКИЕ РЕСУРСЫ КАРАКАЛПАКСТАНА И СУЩЕСТВУЮЩАЯ ИНФРАСТРУКТУРА ..........174
Хошимова Камилла Навфал қизи
DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIK MEXANIZMLARI: REKREATSION TURIZM SOHASIDA QO‘LLASH
TAJRIBASI VA ISTIQBOLLARI ..................................................................................................................................................184
Najmi dino G‘ay a bek Sha i o ich
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA VIRTUAL TA’LIM PLATFORMALARI: TEXNIK VA PEDAGOGIK
TALABLAR, TIZIMLI TAHLIL VA IQTISODIY JIHATLAR ............................................................................................... 189
Tu aye a Adiba Ik amo na
ICHKI AUDIT TIZIMI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI .......................................................................193
Nu idino a Ba chinoy Xusniddin qizi
MINTAQA IQTISODIYOTIDA SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISHNING IQTISODIY
SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI ......................................................................................................................... 199
Xai bae Jasu bek O axano ich
MINTAQANING EKSPORT SALOHIYATINI OSHIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMI ..............204
Raimboye a Mashhu a Da onbek qizi
SURXONDARYO VILOYATIDA RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA XODIMLARNI BOSHQARISH
TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH ...........................................................................................................................................210
Jobbo o An a Egambe diye ich
ISLOMIY MOLIYALASHTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA SUN’IY INTELLEKTNING
DOLZARBLIGI ................................................................................................................................................................................ 217
Naza o Nodi jon Namoz o‘g‘li
JISMONIY SHAXSLARNING MOL-MULKINI SOLIQQA TORTISH MASALALARI ................................................. 222
Mamadjano Shux a Jalolidino ich
ENTREPRENEURSHIP AND BUSINESS MANAGEMENT IN UZBEKISTAN ...........................................................225
Abdukhaliko a Komila Abdukhaliko na
BANKLARDA BARQARORLIKNI TA’MINLASH UCHUN RAQAMLI YECHIMLARNI
TAKOMILLASHTIRISH ................................................................................................................................................................229
Saydama o a Muxlisabonu Rasuljon qizi
PAXTA-TO‘QIMACHILIK SANOATINI MODERNIZATSIYA QILISH YO‘NALISHLARI:
TAHLIL VA TAKLIFLAR ..............................................................................................................................................................233
Abdullaye Hamidulla Abdug‘ani o‘g‘li
WAYS TO IMPROVE THE EFFICIENCY OF STATE FINANCIAL REGULATION MECHANISMS
IN ENSURING THE CAPITALIZATION OF INSURANCE ORGANIZATIONS ...........................................................238
Abdullae E kinjon Azamo ich
YASHIL IQTISODIYOTNI SHAKLLANTIRISHDA YASHIL MOLIYALASHTIRISHNING NAZARIY
JIHATLARI ...................................................................................................................................................................................... 245
Xaliko S. X.
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
7
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil, noyab . № 11-son.
QISHLOQ XOʻJALIGI MAHSULOTLARI BOZORIDA KORXONALAR RAQOBATBARDOSHLIGINI
OSHIRISHDA MARKETING STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISH ......................................................................245
Xudaybe gano Jasu Baxodi o ich
WAYS TO IMPROVE THE EFFICIENCY OF STATE FINANCIAL REGULATION MECHANISMS IN ENSURING
THE CAPITALIZATION OF INSURANCE ORGANIZATIONS ........................................................................................251
Abdullae E kinjon Azamo ich
NATIJAVIYLIKKA YO‘NALTIRILGAN BUDJETLASHTIRISH JARAYONINING
NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI VA UNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI ..............................................................257
Allakuliye Akmal Bal aye ich
SURXONDARYO VILOYATIDA RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA XODIMLARNI
BOSHQARISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH .............................................................................................................261
Jobbo o An a Egambe diye ich
TO‘QIMACHILIK KORXONALARIDA BOSHQARUV TIZIMINI RESURSLARNI
OPTIMALLASHTIRISH ORQALI TAKOMILLASHTIRISH .............................................................................................. 268
A ulchaye a Fe uza Ju akuziye na
BANKLARDA BARQARORLIKNI TA’MINLASH UCHUN RAQAMLI
YECHIMLARNI TAKOMILLASHTIRISH ............................................................................................................................... 272
Saydama o a Muxlisabonu Rasuljon qizi
ZAMONAVIY ISH JOYLARINI SHAKLLANTIRISHDА AYOLLARNING ROLI .........................................................276
Tulyagano a Aziza
ISLOMIY MOLIYALASHTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA
SUN’IY INTELLEKTNING DOLZARBLIGI ........................................................................................................................... 281
Naza o Nodi jon Namoz o‘g‘li
TURIZM MARKETINGINING NAZARIY ASOSLARI, ZAMONAVIY YO‘NALISHLARI VA
UNI TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI ......................................................................................................................286
Xamido O abek Bakidjano ich
KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK SOHASINING IQTISODIY KOʻRSATKICHLAR
TIZIMINI STATISTIK BAHOLASHNING USLUBIY JIHATLARI ...................................................................................290
A zikulo O abek Ali oʻgʻli
ЭКОЛОГАМ ПОЧЕТ И УВАЖЕНИЕ ....................................................................................................................................298
Максудова Шахиста
DEBITOR VA KREDITOR QARZDORLIKNING MOHIYATI VA
ULARNING O‘ZGARISH TENDENTSIYALARI ...................................................................................................................304
Jo‘ ae Fa uxbek Muxiddin o‘g‘li
OʻZBEKISTONDA ISLOMIY MOLIYALASHTIRISH XIZMATLARI
BOZORINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI...................................................................................................................307
Inomjono Islomjon Ilxomjon oʻgʻli
ENTREPRENEURSHIP AND BUSINESS MANAGEMENT IN UZBEKISTAN ..........................................................311
Abdukhaliko a Komila Abdukhaliko na
МОБИЛЬНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ КАК СРЕДСТВО ФОРМИРОВАНИЯ ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКИХ
КОМПЕТЕНЦИЙ БУДУЩИХ ИНЖЕНЕРОВ .....................................................................................................................315
Хурамова Фарангиз Учкун кизи
ЦИФРОВИЗАЦИЯ НАЛОГОВ И АКЦИЗНАЯ РЕФОРМА УЗБЕКИСТАНА В ВТО ...........................................319
Дамир Рустамович Абдулов
BANK TIZIMIDAGI ISLOHOTLAR SHAROITIDA LIKVIDLILIK RISKINI BOSHQARISHNI
TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI ...........................................................................................................................................324
Alimo Bax iyo Mu odo ich
BANK AUDITINING NAZARIY-USLUBIY ASOSLARI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH YOʻNALISHLARI ...... 335
Na ziye Xayo jon Azama o ich
O‘ZBEKISTON SUG‘URTA SOHASIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH MASALALARI .............343
Abdimumino a Saoda Taxi jono na
TOʻQIMACHILIK SANOAT MAXSULOTLARI EKSPORT FAOLIYATI TAHLILI VA BRENDDA LIDERLIK
TUSHUNCHALARI ........................................................................................................................................................................352
Abdulazizo a Xushnoza Nayabo na
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
8
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyab . № 11-son.
ИНСТИТУЦИОНАЛЬНО-ПРАВОВЫЕ МОДЕЛИ УПРАВЛЕНИЯ ОТХОДАМИ НА ОСНОВЕ ОПЫТА
РАЗВИТЫХ СТРАН И ВОЗМОЖНОСТИ ИХ АДАПТАЦИИ В УСЛОВИЯХ УЗБЕКИСТАНА .........................357
Д. Мейлиева
O‘ZBEKISTON AUDITORLIK TIZIMIDA KASBDOSHLAR TOMONIDAN BAHOLASH (PEER REVIEW)
TIZIMINI JORIY ETISH ISTIQBOLLARI ...............................................................................................................................361
Pa piye Jaxongi Ilxomjono ich
ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ И БОЛЬШИЕ ДАННЫЕ (BIG DATA) В УПРАВЛЕНЧЕСКИХ
РЕШЕНИЯХ .................................................................................................................................................................................... 366
Шарипов Бахтиёр Михлибаевич
O‘ZBEKISTONDA SUVGA BO‘LGAN TALABNI VAQTLI QATORLAR ORQALI TAHLIL QILISH ......................375
Sa a Mamasoliye
BOSHQARUV VA NAZORAT MAQSADLARIDA XARAJATLAR HISOBINI TASHKIL ETISH ..............................383
Isomuxamedo Akba jon Boxodi o‘g‘li
MINTAQALAR BARQAROR RIVOJLANISHINI TA’MINLASHNING ASOSIY YO‘NALISHLARI ..........................389
Saloma NOROVA
O‘ZBEKISTON TURIZM BREND BOZORINING HOZIRGI HOLATI VA TENDENSIYALARI ...............................394
Zu a o Akmal Gulamiddino ich
INNOVATSION IQTISODIYOTDA QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA MANBALARI SAMARADORLIGINI
OSHIRISH METODOLOGIYASI .................................................................................................................................................404
Qodi o Baxodi jon Tu suno ich
O‘ZBEKISTON SOLIQ TIZIMINI MODERNIZATSIYA QILISHDA YAGONA INTERAKTIV DAVLAT
XIZMATLARI PORTALINING O‘RNI VA AHAMIYATI ......................................................................................................408
Dehqono G‘ay a jon Raximo ich
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA INNOVATSION HAMDA TIJORATLASHTIRISH MASALALARI ................414
Inoya o Ma donbek Mo‘min o‘g‘li
OLIY IQTISODIY TA’LIM ORQALI EKO-INNOVATSIYALAR VA “YASHIL” INVESTITSIYALARNI
RAG‘BATLANTIRISH MEXANIZMLARI: SIYOSIY VA INSTITUTSIONAL DOIRALAR ........................................418
Xasano a Za ina Maxamadalie na
XODIMLAR MALAKASINI OSHIRISH — ZAMON TALABI ............................................................................................427
Na zullae Oybek Na zullae ich
BUXGALTERIYA HISOBINI YURITISHDA JURNAL-ORDER SHAKLINING AHAMIYATI ....................................433
Axmedjano Abdu a o
KENDALL VA SPEARMAN TARTIBIY KORRELYATSIYA KOEFFITSIYENTLARI ASOSIDA YASHIL
IQTISODIYOT INDIKATORLARINING STATISTIK O‘ZARO TA’SIRINI MODELLASHTIRISH ..........................437
Mu ado Rus amjon Sobi xono ich
ИНТЕНСИВНЫЕ И ЭКСТЕНСИВНЫЕ ОГРАНИЧЕНИЯ В РЕГУЛИРОВАНИИ СПРОСА ..............................442
Аминджанова Румейса Батыровна, Камилова Наргиза Абдукахоровна
ИНКЛЮЗИВНЫЙ ПОДХОД В ТУРИЗМЕ: ЗАРУБЕЖНЫЙ ОПЫТ И УЗБЕКСКАЯ ПРАКТИКА ...............445
Азимова Шахло Таировна
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA MOLIYAVIY HISOBOTNING XAQARO STANDARTLARIGA
O‘TISHNING HOLATI VA TAHLILI .........................................................................................................................................450
Bayjano Sa sengaliy Xalmu a o ich
UZUM EKSPORT QILUVCHI KOMPANIYALARDA YASHIL O‘TISH JARAYONINI
QO‘LLAB-QUVVATLASH UCHUN EKO-MARKETING VA AYLANMA IQTISODIYOT
TAMOYILLARINI INTEGRATSIYALASH ...............................................................................................................................454
Usmono a Diyo a Mahmud qizi
UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA XARAJATLAR SMETASI VA SHTATLAR JADVALINING TAHLILI:
OPTIMALLASHTIRISH VA SAMARADORLIKNING YANGICHA USULLARI (NAMANGAN VILOYATI
MISOLIDA) ......................................................................................................................................................................................461
Uma o A zaljon Yodgo ali o‘g‘li
INVESTITSIYALARNING KIRIB KELISHIGA TO‘SQINLIK QILUVCHI MUAMMOLARNI BARTARAF
ETISH YO‘LLARI ............................................................................................................................................................................467
Alimo a Dila o‘z Tohi qizi
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
9
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil, noyab . № 11-son.
FARMATSEVTIKA KORXONALARIDA MOLIYAVIY HISOBOT SHAKLLARINI TAKOMILLASHTIRISH
VA INVESTORLAR UCHUN AXBOROT OCHIQLIGINI TA’MINLASH .........................................................................470
Tu dikulo a Gulshad Nu mama o na
ISHLAB CHIQARISH KORXONALARIDA MOLIYAVIY HISOBOTLARNING SHAFFOFLIGINI
OSHIRISHDA MOLIYAVIY HISOBOTNING XALQARO STANDARTLARINING AHAMIYATI ............................. 477
Uz emi o Alishe Ak am o‘g‘li
INNOVATSION IQTISODIYOT SHAROITIDA SANOAT TARMOQLARI RAQOBATBARDOSHLIGINI
TAʼMINLASHGA YO‘NALTIRILGAN BANDLIK TUZILMASINI OPTIMALLASHTIRISH .....................................482
Tu suno Bekmuxammad Omono ich
XORIJ TAJRIBALARIDA SOLIQ BAZASINI ANIQLASH TARTIBI METODOLOGIYASINING MAVJUD
METODLARI VA ULARNING XUSUSIYATLARI ..................................................................................................................489
Xalikchaye a Sadoka Ilxomjono na
IQTISODIY XAVFSIZLIKNING KONSEPTUAL ASOSLARI VA UNING MAMLAKAT
IQTISODIYOTIDAGI O‘RNI ........................................................................................................................................................496
Rama illae M.R.
TIJORAT BANKLARIDA KREDIT RISKLARINI SUG‘URTALASH VA DIVERSIFIKATSIYA QILISH
MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH .......................................................................................................................502
Eshboye Shahobiddin Ano qul o‘g‘li
TIJORAT BANKLARI O‘RTASIDAGI RAQOBATNI BAHOLASH VA KUCHAYTIRISHNING
ZAMONAVIY METODOLOGIYASI: O‘ZBEKISTON TAJRIBASI ......................................................................................506
Qulme o Mansu bek Ro‘zma o ich
XALQARO REYTING TASHKILOTLARINING OLIY TA’LIM MUASSASALARIGA TA’SIRI VA MAVJUD
PLATFORMALAR .......................................................................................................................................................................... 515
O‘ ozboye Xay ulla Mu odboy o‘g‘li
TALABALAR MOTIVATSIYASINING MEXANIZMLARI: LOYIHA ASOSIDAGI TA’LIM
TEXNOLOGIYALARIDA...............................................................................................................................................................523
Kasimo a (Mulladjano a) Nasiba Azimdjano na
ISH KUCHIDAN SAMARALI FOYDALANISH VA NORASMIY BANDLIKNI SOYADAN CHIQARISH
BOʻYICHA TAKLIFLAR ISHLAB CHIQISH ...........................................................................................................................531
Pula o Dilshod Xaqbe diye ich, Maxkamo a Shaxlo Yulchiye na, Absama o Bax om Danakulo ich
KASBIY TA’LIM MAZMUNIDA TA’LIM VA ISHLAB CHIQARISH INTEGRATSIYASINI
RAG‘BATLANTIRISH ORQALI O‘RTA BO‘G‘IN KADRLAR TAYYORLASHNING JOZIBADORLIGINI
OSHIRISH YO‘NALISHLARI ......................................................................................................................................................538
Tojiye Si ojiddin Say iddino ich
O‘ZBEKISTONDA TURIZM INFRATUZILMASINI BOSHQARISH TIZIMINING TURLARI
VA SHAKLLARI .............................................................................................................................................................................. 542
Mumino a Ma juda Sha i o na
SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISHNI STRATEGIK BOSHQARISH SAMARADORLIGI
MASALALARI .................................................................................................................................................................................547
Kadi hodjaye a Nilu a Rahma ullaye na
MHXSGA MUVOFIQ ASOSIY VOSITALAR HISOBINI TASHKIL ETISH MASALALARI ........................................552
Aliye She zod Abdixomido ich
ФАКТОРЫ ЭФФЕКТИВНОГО РАЗВИТИЯ ПРОИЗВОДСТВЕННОГО ПОТЕНЦИАЛА
ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ .................................................................................................................................558
Аллаева Г.Ж.
YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH SHAROITIDA INVESTITSION MUHITNI YAXSHILASH
YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................................................................564
I isqulo a Munisa Akmal qizi
TASHABBUSLI BUDJET JARAYONLARI DOIRASIDA 2024-YILDA AMALGA OSHIRILGAN ISHLAR
TAHLILI ............................................................................................................................................................................................569
Xamido Xabibullo Xikma ulla oʻgʻli
MINTAQA SANOATIDA AHOLI JON BOSHIGA YAQQ O‘ZGARISHINING DINAMIK TAHLILI ..........................574
Nabiye G‘ulom Abdisalomo ich
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
16
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyab . № 11-son.
OʻZBEKISTONDA ELEKTRON PULGA OʻTISH ISTIQBOLLARI, KORRUPSIYA VA YASHIRIN
IQTISODIYOTGA QARSHI KURASHISHDA KUTILAYOTGAN SAMARADORLIK ............................................... 1195
Pula o Dilshod Xaqbe diye ich, Abdiye Mansu Musu mono ich
KICHIK BIZNЕS TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINI IQTISODIY XAVFSIZLIGI MASALALARI .................... 1202
Ana iyaye Abdu ashid Mamasidiqo ich
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA ISHLAB CHIQARISH XARAJATLARI HISOBINI
AVTOMATLASHTIRISH ........................................................................................................................................................... 1206
Xusino Ib agim Ismoilo ich
ЭВОЛЮЦИЯ ТОРГОВОЙ ПОЛИТИКИ ТУРЦИИ В КОНТЕКСТЕ ИНТЕГРАЦИИ В ГЛОБАЛЬНЫЕ
ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ЦЕПОЧКИ .......................................................................................................................................... 1210
Солиев Абдумаджид Джабборович
MAKTABGACHA TAʼLIM TASHKILOTI DIREKTORINING MOLIYAVIY SAVODXONLIGI:
NAZARIYA VA AMALIYOTI..................................................................................................................................................... 1215
Abdullaye a Na isa Sha ka o na, Boymu ado No mu od Abdusodiko ich
TADBIRKORLIK SUBYEKTLARIGA MOLIYAVIY HIMOYA XIZMATLARI KOʻRSATISHNING
SAMARADORLIGINI OSHIRISH YOʻLLARI ...................................................................................................................... 1220
Gʻaniye a Nozima Alijon qizi
ОЦЕНКА ПОТЕНЦИАЛА КЛАСТЕРИЗАЦИИ КОКОНОПЕРЕРАБАТЫВАЮЩИХ ПРЕДПРИЯТИЙ
НА ШЕЛКОВОМ ОТРАСЛИ УЗБЕКИСТАНА................................................................................................................. 1225
Ходжиматов Равшанбек Расулжанович
XIZMAT KO‘RSATISH SOHASIDA ISH BILAN BANDLIK SHAKLLANISHINING XORIJ TAJRIBASI ............ 1231
Abdusaido Akmal Abdu aliye ich
TEMIR YO‘L TRANSPORTI KORXONALARIDA MOLIYAVIY-IQTISODIY BOSHQARUV
SAMARADORLIGINI OSHIRISH UCHUN KONTROLLING VOSITALARINI JORIY ETISH ............................... 1236
Kayumo Za a bek Odil o‘g‘li
BANK HR JARAYONLARIDA SUN’IY INTELLEKTNI QO‘LLASH IMKONIYATLARI .......................................... 1243
D. DJabba o a
MEHNAT BOZORIDA NORASMIY BANDLIKNI QISQARTIRISH MEXANIZMLARI .......................................... 1247
Mi zaka imo a Muyassa xon Mumino na
IJTIMOIY XIZMATLAR TIZIMIDA DAVLAT VA NODAVLAT SEKTORINING O‘ZARO ALOQASI
HAMDA XORIJIY TAJRIBA TAHLILI .................................................................................................................................... 1251
Be diye a Na isa Qah amono na
ПРИМЕНЕНИЕ КОНТРОЛЛИНГА В ОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКОЙ СИСТЕМЕ
УПРАВЛЕНИЯ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНОГО ТРАНСПОРТА ......................................................................................... 1257
Каюмов Зафарбек Одил угли
BILVOSITA SОLIQLAR HISOBINI TASHKIL ETISHDA SОLIQ NАZОRАTINING AHAMIYATI ...................... 1263
Djаlilо Rаhmоnkul Hаmidо ich
INVESTITSION FAOLIYATNING IQTISODIY MOHIYATI VA UNING SANOAT RIVOJLANISHIDAGI
OʻRNI .............................................................................................................................................................................................. 1268
Yuldoshe Sobi Fayzullaye ich
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI IQTISODIYOTINING TRANSFORMATSIYASI SHAROITIDA AHOLI
DAROMADLARINING TAQSIMOT TAHLILI..................................................................................................................... 1272
Bayxono Baxodi jon Tu sunbaye ich
TIJORAT BANKLARIDA RAQAMLI MARKETINGNI QO‘LLASHNING XORIJ TAJRIBASI ................................ 1277
Raxma o a Shaxnoza Rus amo na, Ochilo a Dilnoza Ismoil qizi
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 1277
2025-yil, noyab . № 11-son.
TIJORAT BANKLARIDA RAQAMLI
MARKETINGNI QO‘LLASHNING XORIJ
TAJRIBASI
Raxma o a Shaxnoza Rus amo na
Na oiy Inno asiyala Uni e si e i
“Iq isodiyo a axbo o exnologiyala i”
ka ed asi o‘qi u chisi
[email p o ec ed]
ORCID: 0009-0007-8632-8347
Anno a siya. Mazku maqola xo ijiy aj ibaga asoslangan holda ijo a bankla ini aqamlash i ish, ijo a bankla ida aqamli
ma ke ingni qo‘llashda che e aj ibasidan oydalanish sama ado ligi, mamlaka imiz bankla ining jahon kli ing o'lo
sis emasi doi asida hisob-ki obla ni o' kazishning zamona iy sha la iga moslashishi, iq isodiy hisob-ki obla ni ahlil qilish,
bank ma ke ingini akomillash i ishni o'z ichiga oladi.
Kali soʻzla : Iq isodiyo , ijo a bankla i, xo'jalik subyek la i, bank ope a siyala i, bank xizma la i, mablag', bozo
munosaba la i, bo'sh pul mablag'la i, ishlab chiqa ish ja ayoni, xalqa o bank amaliyo i.
Abs ac . This a icle includes digi iza ion o comme cial banks based on o eign expe ience, he e ec i eness o using
o eign expe ience in he applica ion o digi al ma ke ing in comme cial banks, adap a ion o banks o ou coun y o
mode n condi ions o conduc ing calcula ions wi hin he amewo k o he wo ld clea ing paymen sys em, analysis o
economic calcula ions, imp o emen o bank ma ke ing.
Key wo ds: Economy, comme cial banks, business en i ies, banking ope a ions, banking se ices, unds, ma ke ela ions,
ee cash, p oduc ion p ocess, in e na ional banking p ac ice.
Аннотация. Данная статья охватывает цифровизацию коммерческих банков на основе зарубежного опыта,
эффективность использования зарубежного опыта в применении цифрового маркетинга в коммерческих банках,
адаптацию банков нашей страны к современным условиям проведения расчётов в рамках мировой клиринговой
платежной системы, анализ экономических расчётов, совершенствование.
Ключевые слова: Экономика, коммерческие банки, хозяйствующие субъекты, банковские операции, банковские
услуги, средства, рыночные отношения, свободные денежные средства, производственный процесс,
международная банковская практика.
Ochilo a Dilnoza Ismoil qizi
Na oiy Inno asiyala Uni e si e i
“Iq isodiyo a axbo o exnologiyala i”
ka ed asi o‘qi u chisi
[email p o ec ed]
ORCID:0009-0006-3892-9044
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
1278
2025-yil, noyab . № 11-son.
KIRISH
Bozo iq isodiyo i sha oi ida ijo a bankla ining aoliya i oyda olishga yo‘nal i ilgan bo‘lganligi sababli,
bank oydasining iq isodiy mohiya i yangicha ij imoiy-iq isodiy us olib bo moqda. Chunki ijo a bankla ining
oydasi bankning ma ke ing s a egiyasining zamona iy uslubla ini qo‘llash a bank i ojlanishining asosiy
manbasidi . Mamlaka imiz bankla i omonidan bank xizma la ining i ojlanishida jahon aj ibasidan oydalanish
muhim omil bo‘lib hisoblanadi. Shu munosaba bilan quyidagi hola la ga ahamiya be ish lozim. Che e
aj ibasidan oydalanish sama ado ligi, mamlaka imiz bankla ining jahon kli ing o‘lo sis emasi doi asida
hisob-ki obla ni o‘ kazish zamona iy sha la iga moslashishi, mijozla ning ashqi iq isodiy aoliya iga xizma
ko‘ sa ganda xa a la ni boshqa ish, elek on bank xizma la ini ashkil e ishda In e ne dan oydalanish,
in es i sion bank xizma la ini i ojlan i ish, xususan, ko po a i moliya sohasida ak i lami ko‘pay i ish a
boshqa ish. Mamlaka imiz bankla iga che el aj ibasini bank a mijoz uchun maqbul shaklida ishlab chiqish,
bosqichma-bosqich a ibda ula ni am alga oshi ish, ha bi bosqichda xa a ni aj a ish a baholashni a biq e ish
lozim. Bu amaliyo la s uk u asini kompleks ahlil e ish, kon agen la ning k edi , alu a a o‘lo xa a ini hamda
xa aja la ni kamay i ish imkoniya ini be adi. Bank xizma la i jahon aj ibasidan oydalanish, espublikamiz
bankla i uchun segmen a siyalangan yondashishni qo‘llaganda a ko po a i mijozla bilan ishlashda, ekspo ga
yo‘nal i ilgan ko po a siyala ga a boshqa mijozla iga xizma ko‘ sa ishda moslash i ilgan holda za u . Taj ibani
jalb e ishning mu a aqiya li bo‘lishi bank xizma la ining si a iga bog‘liq a «bank xizma la i - hisob aqamla i
bo‘yicha aylanmala - u bilan bog‘liq xizma la » amoyiliga asoslangan. Jahon aj ibasidan oydalanishda, ashqi
iq isodiy aoliya xa a la ni boshqa ish muhim omi! hisoblanadi, buning uchun xa a la hisobki obi jad alini
ishlab chiqish lozim
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
Tijo a bankla ida ma ke ing aoliya ini ahlil qilish ma zusi yuzasidan, ho ijlik bi qa o iq isodchila ,
jumladan D.Aake , F.Ko le , A ms ong , hamda MDH mamlaka la i olimla idan O.La ushin, A.B.Tyu yunik,
A.B.Tu bano a boshqala adqiqo olib bo ganla . O‘zbekis onlik olimla bugungi kunga qada bank izimida
ma ke ing aoliya ini akomillash i ish masalala i bo‘yicha Sh.Z.Abdullaye a, D.N.Allayo o a, Z.B.Mus a aye
a boshqa iq isodchi olimla ning ilmiy izlanishla ida ham adqiq e ilgan [3]. Bank izimida ma ke ing aoliya ini
akomillash i ish a adqiq e ishda bank ma ke ing umuman ma ke ing ushunchasiga aniqlik ki i ish alab
e iladi. Bank ma ke ing mohiya ini ochib be ishda xo ijlik iq isodchi olim Jan-Jak Lomben, bank ma ke ing-
degan so‘zning a jimasi bozo bilan bog‘liq, degan ma’noni bildi adi. Lekin bu mohiya e’ ibo i bilan olganda
ancha keng, ushunchadi deb a’ i lab o‘ adi. E.A.U kin omonidan yozilgan “Банковский маркетинг” ki obida
kel i ilgan ma‘lumo la , ya‘ni bank ma ke ingiga be ilgan a‘ i la , uning amoyil a maqsadla ini boshqa mualli la
omonidan yozilgan ki obla da ham ko‘ ish mumkin[3]. I.T.Balabano ning “Банки и банковское дело” nomli
ki obida bank ma ke ingiga qisqacha o‘x ab o‘ ilgan bo‘lib, unda bank ma ke ingining naza iy ushunchala iga
ka a e‘ ibo be ilgan. Bundan ashqa i ma ke ing adqiqo la i o‘z ichiga olu chi aoliya la haqida ham
ushunchala be ilgan [4]. V.E.Che kaso a L.A.Plo isinala mualli ligi os ida nash e ilgan “Банковские
операции: маркетинг, анализ, расчёты” ki obida bank xizma la i bozo i a uning ahlili o‘g‘ isida ushunchala
be ilgan [5]. Xizma la bozo ida aniq bankla ga egishli ulushla ni aniqlash a ula ni ahlil e ish yo‘nalishla i
ko‘ sa ilgan. O.I.La ushin mualli ligi os ida nash e ilgan “Управление деятельностью коммерческого банка”
ki obida bank ma ke ingi o‘g‘ isida ik la yu i ilgan [6].
A aliga, bankla ma ke ingini bank xizma la iga bo‘lgan alabni o‘ ganish, mijozla ni jalb qilish a
ag‘ba lan i ish maqsadida o‘ ganishgan xolos. Bankla da ma ke ing konsepsiyasi o‘ gan as ning 80-yilla idagina
ashkil opib, u ijo a bankla ini boshqa ish uchun asosiy mezoni si a ida yuzaga keldi. Ma ke ing s a egiyasi
bi inchi na ba da banki o‘z mahsulo iga emas, balki mijozla ning aniq eh iyojla iga qa a ilishi za u ligini aqozo
qiladi. Shuning uchun ma ke ing bank xizma la ini, mijozla ning man aa la ini moliya bozo ida o‘liq o‘ ganish
a eh iyojla ining o‘zga ish ahlilini olib bo ishni naza da u adi. Bank ma ke ingi i ojlanib bo ishi bilan ko‘plab
iq isodchila omonidan ushbu ma zuda ki obla a maqolala chop e ila boshlandi. Bank ma ke ingining
mohiya i, uning i ojlanish bosqichla i, asosiy azi ala i a uning boshqa naza iy ushunchala i ko‘plab
adabiyo la da, ki obla da kel i ilib o‘ ilgan.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Tadqiqo ning maqsadi bo‘lib, O‘zbekis on Respublikasi ijo a bankla ining moliya iy ba qa o ligini
a’minlashning xo ij aj ibasi o‘ ganilib, ilmiy-naza iy akli la a amaliy a siyala ishlab chiqish hisoblanadi.
Tadqiqo da me’yo iy-huquqiy hujja la , oydalanilgan adabiyo la a in e ne ma’lumo la i asmiyligi, undagi
iq isodchi olimla ning ma zuga oid ilmiy-naza iy qa ashla ining qiyosiy a anqidiy ahlili, ilg‘o xo ij aj ibasini
o‘ ganish a umumlash i ish na ijala i bilan belgilandi. Ma zuni o‘ ganish da omida umumiq isodiy usulla bilan
bi qa o da izimli ahlil, u umumlash i ish, abs ak -man iqiy ik lash kabi usulla idan oydalanilgan.
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 1279
2025-yil, noyab . № 11-son.
TAHLIL VA NATIJALAR
Tijo a bankla ini aqamlash i ish, xususan xo ijiy aj ibaga asoslangan holda, ko‘pgina ahlilla ga
asoslanadi. Xo ijiy aj ibaga ko‘ a ijo a bankla ini aqamlash i ish quyidagi yo‘lga yo‘nal i iladi:
1. Moliya iy ko‘ sa kichla a hisob-ki obla : Tijo a bankla ining aqamlash i ishida eng muhim moliya iy
ko‘ sa kichla ko‘ sa iladi. Bu ko‘ sa kichla o asida da omad, o a a xizma la chiqimi, da omad solingan
oizla i, k edi a diqqa uchun ahba iya xa aja la i, majbu iy eze la kabi ko‘ sa kichla ki adi.
2. Mablag‘la ining aydali da omadi: Tijo a bankla i qanday da omad olishla i, moliya iy ak i la i, moliya iy
majbu iy balla , jo iy balans a da omadmi hisoblashda maqsadlashgan balansni muhokama qiladi. Ba cha
mablag‘la uchun oydali da omad hisob-ki obla i olib bo iladi.
3. K edi po eli: K edi la , k edi po eli a undagi alabla , k edi ning konsen a siyasi, da omad, oydala
a akchillikla o‘ asida munosib nisba la kengayadi.
4. Ope a sion das labki qisqacha: Xa ido la ning o a a xizma la uchun so ib olishla i, mablag‘la
o‘ kazishla i, amalga oshi ishla i yoki mijozla bilan amalga oshi ilgan me osla ope a i da ajala ida mu o iq
aqamli a’mino ni kengay i adi.
5. Hisob-ki ob izimi: Tijo a bankla ining hisob-ki obla i, pul bi ligining aqamli ijo a , ijo a bankla i balansi,
oydali da omad a ko‘plab boshqa moliya iy ma’lumo la izimini shakllan i adi.
6. Boshqa moliya iy muammoni muhokama qilish: Xo ijiy aj ibaga asoslangan holda, boshqa moliya iy
muammola , si a a aoliya da lik da ajala i shu jiha dan is iqbolli sha hla iladi.
Xo ijiy aj ibaga asoslangan holda ijo a bankla ini aqamlash i ish moliya iy, iq isodiy hisob-ki obla ni
ahlil qilish, moliya iy mablag‘la amalga oshi ish, da omadning olinishi a boshqa moliya iy ope a siyala ni
akidlashni o‘z ichiga oladi.Bu jiha dan aqamlash i ish ijo a bankla i uchun sama ali moliya iy a ope a sion
boshqa u ni ya a ishda juda muhimdi .
Xalqa o kapi al bozo ida bank xizma la ini i ojlan i ish uchun espublikamiz bankla i k edi a ixini
ashkil e ish muhim ahamiya ga ega. Shu o‘ inda ulaming us i o azi ala i bo‘lib aksiyado lik kapi aliga
che e in es o la ini ma’lum da ajadajalb e ish hisoblanadi. Bu a zon k edi lami olishga, xalqa o aj ibadan
oydalanish asosida bank xizma la i a exnologiyala ini i ojlan i ishga, mijozlami ko‘pay i ishga a xizma
ko‘ sa ish si a ini yaxshilashga yo dam be adi. Bank izimini i ojlan i ish aqa gina k edi muassasala ning
kapi aliza siyasini o i ish bilan bog‘Jiq bo‘lmay, ishonchni o ishi a bank xizma la i kapi alini i ojlanishi bilan
bi ga olib bo ilishi lozim. Shuning uchun bank izimini mode niza siyalash maqsad a azi ala i mus ahkam
i ojlanishni a’minlashdan ibo a bo‘lishi ke ak.
Xizma ko‘ sa ishni di e ensiyalash a bozo segmen a siyasi o qali mijozla ni jalb qilish yaxshi na ijala
be ib, yangi xizma ia ning so u idan oydani a’minlasada, ula , ko‘pincha, qisqa da da sama alidi . Chunki
boshqa moliya iy xizma ko‘ sa u chi i mala ezlikda oydali bo‘lgan di e ensiyalash a segmen a siyalash
sohasida osonlik bilan ha bi bank amaliyo la ini baja ishi mumkin a bu hola da aqoba yuzaga keladi
hamda bank yangi xizma ko‘ sa ish g‘oyasini izlashi za u bo‘ladi. Bozo da e ishilgan a zallikni pasayishiga
o‘sqinlik qiladigan yo‘lIa dan bi i, boshqa hech qaysi xizma ko‘ sa u chi i ma oydalana olmaydigan esda
qoladigan shio dan, sa do ma kasi yoki pa en langan nomdan oydalanishdi . Bu mijoz moliya muassasasining
eklamasini ko‘ ganda yoki mazku bankka bo ganda bank uchun ke ak bo‘lgan hissiyo a eaksiyani yuzaga
kel i adi. Lekin, bu usulla ning sama ado ligi uzoqqa cho‘zilmaydi. Shu bois bank boshqa u i doimiy ilga ilab
bo ib, o‘zga ib u adigan sha oi da o‘z mijozla ining alabla i bo‘yicha qadam ashlashi lozim. Shu bilan. bi ga
mijozla ni ez- ez o‘ ganib u ish, mijozla o asidan maslaha chi gu uhla ni ashkil e ish yoki mijozla xohlagan
aq la ida ele on qilib o‘zla ining shikoya a akli la ini ay a olish imkoniya ini be u chi bepul ele on aloqala ini
ashkil e ish ke akli usulla dan bo‘lib qola e adi.
Respublikamiz ijo a bankla i ma ke ing aoliya i bo‘yicha o‘ kazilgan ahlil shuni ko‘ sa diki, bankla
omonidan oydalanilayo gan bank ma ke ingi modeli hozi chajuda oddiy bo‘lib, pul mablag‘la ini bankka jalb
qilish bo‘yicha bozo ni jiddiy a chuqu o‘ ganish bilan bog‘lanmagan:
1-jad al. O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy bankining Tijo a bankla i aoliya idagi lik idlilik iski bo‘yicha
o‘ na ilgan iq isodiy me’yo la i
Iq isodiy me’yo ning nomi Hisoblash me odikasi Me’yo iy da ajasi
Jo iy lik idlilik koe i siyen i
Lik idli ak i la a yaqin o‘ iz kun ichida
qay a iladigan ak i la
Talab qilib olinadigan depozi la a yaqin
o‘ iz kun ichida o‘lanadigan majbu iya la
min 0,30
Le e ej koe i siyen i Bi inchi da ajali kapi al
Lik idli ak i la -nomoddiy ak i la min 0,06
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
1280
2025-yil, noyab . № 11-son.
CAMELS ey ing izimida ijo a bankla ining bozo iskiga a’si chanligi bo‘yicha baholash
1 5 gacha
2 5 dan 15 gacha
3 15 dan 30 gacha
4 30 dan 50 gacha
5 50 dan yuqo i
Yuzaga kelgan bank izimining i ojlanish yo‘li O‘zbekis onda bank kapi alining xususiya la ini, ya’ni bank
kapi alini jamlashning asosiy manbai budje mablag‘la i si a idagi a zon esu sla , ma kazlashgan ssudala ,
hukuma ejala ini moliyalash i ishda ish i ok e ishdan ibo a ekanligini belgiladi. Lekin, bunga da la bankla ining
ma’lum doi asigina ki aoladi. Aga Tashqi iq isodiy aoliya Milliy banki ix isoslash i ilganligi a xizma lami a biq
e ishga in ilib jahon s anda la iga ja ob be a oladigan ma ke ing usulla ini qo‘llashni boshlagan bo‘lsa, boshqa
bankla o‘z ix isosla idan oydalanib, bank xizma la i bozo ida o‘z ulushla ini saqlab qolishga in ildila . Lekin,
Respublika hukuma i omonidan qabul qilingan xususiy bankla ni i ojlan i ish bo‘yicha cho a- adbi la o‘z
na ijala ini be di a aqoba li muhi ni i ojlan i ishga imkon ya a di. Raqoba ga layoqa ni saqlab qolish uchun,
boshqa bankla da ma jud xizma la bo‘yicha aqoba ba dosh sha la aqdim e ish yoki yangi bank xizma la ini
a biq e ish lozim bo‘lib qoldi.
Bank xizma la i bozo i miqdo a si a ko‘ sa kichla i bo‘yicha ba qa o lik an’anasiga ega. Mahalliy a che
el bankla i, hamda bankla a nobank moliya muassasala i o‘ asidagi aqoba ning o‘sishi bank xizma la i u ini
kengayishiga a oydani ko‘payishiga imkon be di. Bundan ashqa i, Respublika hukuma i omonidan moliya iy
sohani muayyan a ibdan chiqa ish, bank menedje la iga mijozlami jalb qilish uchun mus aqil yangi shaklla ni
ishlab chiqishga imkoniya be di.
Ma ke ingni boshqa ishni ashkil e ish a das labki i ojlanish da ida espublikamiz ijo a bankla i
ma ke ingni boshqa ish asosiy usulla i bank xususiya la ini a ix isosini hisobga olmagan holda ilial a moqla ini
kengay i ish, xizma la s anda o‘plamini aqdim e ish, o‘ acha a i la ga moslangan na xni shakllan i ish
s a egiyasini am alga oshi ishdan ibo a bo‘ldi.
Keyinchalik yi ik bankla da ilialla a mog‘ini kengay i ish sekinlashdi yoki umuman o‘x adi, ba’zi bankla da
ilialla ni kamay i ish ja ayoni yuz be di. Ikkinchi omondan ma ke ing usulla ini us un omonla i, kanalla a
bank mahsulo la ini so ish hajmini ko‘pay i ishga mo‘ljallangan mini-bankla ni ko‘pay i ishga, «Bankmijoz»
izimini, plas ik ka ochkala ni i ojlan i ishga, yangi bank xizma la ini a biq e ishga, aq i- aq i bilan bank
mahsulo la iga bo‘lgan a i ni o‘zga i ishga majbu e di.
Yangi bank xizma la ini aqdim e ish, bank amalga oshi ishgajazm e gan xa a li cho a- adbi la dan bi i bo‘lib
hisoblanadi. Bank ishida yangi bank xizma la ining mu a aqiya i yoki mu a aqiya sizligi ko‘pincha alohida
bank nazo a idan ashqa idagi umumiy omilla bilan aniqlanadi, ayniqsa, bank aoliya ini a ibga solish yangi
xizma a o ida sha qa siz o‘siqla hamda iq isodiy sha la qo‘yishi, ju nladan oiz s a kala ini eb anishi yangi
xizma u la ining xa aja a da omadla i o‘ asidagi nisba ni keskin a ubdan o‘zga i ib yubo ishi mumkin.
Bu hola da yangi bank amaliyo la ini amalga oshi ish, yangi bank xizma ini ye a li i ojlan i ish, ishlab
chiqa ish a ma ke ing uchun kapi alning ma jud emasligi, yangi xizma ning a biq e ilishida yuqo i bank
ahba iya ining ye a li ish i ok e masligi, bozo yomon o‘ ganilgan holda, bank ma ke ing bo‘limi jamiya ning
yangi xizma u iga bo‘lgan alabini aniq belgihy olmaganligi, yomon xizma ko‘ sa ilganda, mijozla yangi xizma
eklamasi a uning baja ilishi o‘ asida mu o iqlik yo‘qIigini sezgan holla da mu a aqiya sizlikka olib kelishi
mumkin. Buni plas ik ka ochkala misolida kuza ish mumkin, ya’ni naqd pul muomalasi bilan bog‘liq omilla
e minalla a bankoma la dan oydalanishga salbiy a’si ko‘ sa di a ula ning xa aja la ini qoplamadi. Yangi
xizma ning bank uchun xa a ini aniqlash muhim aha niya ga ega. Ko‘pchilik ijo a bankla i amaliyo ida ma’lum
na hni shakllan i ish usulla i o asida aqoba ga qa ab na xni shakllan i ish keng a qalgan. Xa aja la asosida
na xni belgilash usuli asosan yi ik ijo a bankla i omonidan qo‘llaniladi. Lekin, ko‘ sa ilgan bank xizma la i
na xini xa aja la asosida aniqlash, ijo a bankla ida amaliyo la u i bo‘yicha aniq xa aja a chiqimla aqsimo i
ma jud holdagina amalga oshi ilishi mumkin.
Oxi gi yilla da omida ma ke ingning asosiy elemen i asosan banklami uni e sallash i ishga yo‘nal i ilgan
a bankning ix isosi bo‘yicha mijozla ga s anda lash i ilgan xizma la o‘plamini aqdim e gan bankla ilial
a mog‘ini kengay i moqdala . K edi qo‘yilmala bo‘yicha ma ke ing bozo ining yagona yo‘nalishi - yuqo i
oiz bilan mablag‘la ni ez qay a ib olishga in ilish bo‘lib qolmoqda. Qoidaga ko‘ a, bankla baholash a
ko xonalaming aoliya ini iq isodiy ahlili, uning balansi ahlili, o‘lo ga layoqa lilik, chiqa ilayo gan mahsulo la
si a i, aqoba da ajasi, eklama bilan bog‘liq umumqabul qilingan jahon usulla ini qo‘llamaganla .
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 1281
2025-yil, noyab . № 11-son.
Bankla ma ke ing s a egiyasining asosiy xususiya i omma iy axbo o osi ala i o qali aholi qo‘yilmala i
bo‘yicha yuqo i oizla ni o‘lash haqida eklama qilish bo‘lib qoldi. Bunday eklamala da bank o‘z moliya iy
hola i haqida axbo o be maydi, aksincha aqa qo‘yilmala bo‘yicha 3, 6, 12 oylik oizla o‘lo i u idagi
an’ana iy bank xizma la i o‘plamini akli e moqdala . Depozi la hamda ak i amaliyo la bo‘yicha sama asiz
ma ke ing s a egiyasi na ijasida bank menedjmen i ham sama asiz bo‘lib qolishiga olib keldi, bu o‘z na ba ida
O‘zbekis ondagi ba’zi bank aoliya la ini uga ishga olib keldi (XIF bank, Ka onbank).
Respublikada bank mahsulo i bo‘yicha (xususiya la i, sama ali oydalanish, ishonchlilik, asmiylash i ish)
bank ak i amaliyo la hajmini o i ishga bank ahba la i omonidan ijo a yondoshu ye a li da ajada ma jud
emas. Bankla F. ahsulo xususiya i a asmiylash i ilishiga, uning soddaligiga ahamiya be mayap ila . Bankla
omonidan mahsulo dan oydalanish bo‘yicha maslaha la be ilmaydi. Bundan ashqa i, mahsulo la hayo iy
da i bo‘yicha balanslanmagan.
3-jad al. To a ning ha xil hayo iy da i azasida ma ke ing ak ikasi
Bozo ga chiqish bosqichi O‘sish bosqichi Ye uklik bosqichi Chiqish bosqich
To a Asosiy Nomenkla u asini kengay i ish Yangi o a la ni
bozo ga ki i ish Bozo dan chiqish
Baho Pas , aksincha yuqo i
Na x oldingi azadagiga
nisba an baland, yoinki uning
yuqo i da ajasiga mos keladi
Chegi ma a
na xga nisba an
exnik ha aka la
Talab hola iga mos
keladi
So ish
To a a qa ish
chega alangan,
bi segmen da
konsen a siyalangan
So ishni ez kenga i ish, yangi
segmen la ni opish In ensi so ish To a ni anlab
a qa ish
To a ni
bozo ga
silji ish
Ancha ha aka alab e iladi Mumkin qada maksimal
ha aka
Foydaga
mos a ishda
ha aka ning
kuchsizlanishi
To a ni bozo dan
chiqa ish
Se is
Nazo a , mumkin qada
ma kazlash i ilgan nazo a
Nazo a , mumkin qada
ma kazlash i ilmagan nazo a
Se is ma kazi
omonidan olib
bo ladigan nazo a
To a ni so ish
uchun yangi
imkoniya la
ya a ish
maqsadida
se isdan
oydalanish
Ta i siyosa i bo‘yicha bankla o‘zla ining xa aja la i haqida aniq ma’lumo ga ega emas. Ma’lum mijozlaming
qiziqishiga qa ab bozo dagi bahola da ajasi aniqlanadi. Shunga ko‘ a dekla a siya qilingan depozi oiz
s a kala i k edi la be ilayo gan amaldagi s a kala ga o‘g‘ i kelmaydi, bozo ning mahsulo bahosiga sezgi ligi
ahlil e ilmaydi. Hisobki ob amaliyo la i a kassa amaliyo la i bo‘yicha belgilangan s a kala xa aja la bilan
be osi a bog‘lanmagan, na ijada, xa aja la ko‘paymoqda, xizma ko‘ sa ish bo‘yicha a i la esa pasaymoqda.
Buning oqiba ida xizma ning en abelligi pasaymoqda. Tu li sababla ga ko‘ a qay a ilmaslik xa a i da ajasi
yuqo i bo‘lgan k edi la be ish amaliyo i ma jud. Bankla aniq maqsadli s a egiyani qo‘llamayap i.
Xizma ko‘ sa ish si a i bo‘yicha. Bankla mijozla ga xizma ko‘ sa ishja ayoni haqida aniq axbo o ga ega
emas, eng muhim hola ni, ya’ni qanday xodimga mijozla ga xizma ko‘ sa ish ishonib opshi ilganligi a xizma
ko‘ sa ish bo‘yicha alabla qandayligini o‘ ganilmayap i. Mijozla ga xizma ko‘ sa ilgan hola la da bankla
ko‘p oq o‘zla iga nima ke akligi haqida o‘ylamoqdala (hisobo uchun axbo o , blankala a boshqa bank
hujja la ini o‘ldi ish, soliqlami o‘z aq ida o‘lash a boshqa qonunchilik ij osi bo‘yicha majbu iy o‘lo la a
boshq.) a mijozla bankdan nimalami is ayo ganlikla iga umuman ahamiya be maydila . Xizma ko‘ sa ish
amoyilla i, ix isoslashgan mahsulo so u chila ma jud emas.
Reklama bo‘yicha. Bankla eklamaning sama ado ligi, ya’ni qaysi omma iy axbo o osi asi a qaysi
eklama mijozlami ko‘pay i ishga, xizma ko‘ sa ish hajmiga, imidjni yaxshilanishiga i nkon ya a ishi haqida
aniq axbo o la ga ega emasla . Reklama kompaniyasi a olinayo gan oyda o‘ asida bog‘liqlik elemen i ma jud
emas, shunga mu o iq bank mahsulo xa aja la iga eklama chiqimla ini ki i a olmaydi. Bank ak i amaliyo la i
a bank imidjini o‘sishi uchun za u eklama axbo o la ining o‘zi ma jud emas. Ko‘pincha omma iy axbo o
osi ala i xodimla ining o‘zi bankla ga kelib, eklama kompaniyala ini o‘ kazadila , bankla ning esa eklamani
sama ado ligi a oydaliligini baholashga aq Ja i bo‘lmaydi.
So ish kanalla i bo‘yicha. Ba’zi banklaming ilial, mini-bank a kassa a moqla i kengaymoqda, ba’zi bi
bankla esa a moqla ini qisqa i moqdala . Lekin kengay i ish sababla i ha doim ham bank mahsulo la ini
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
1282
2025-yil, noyab . № 11-son.
so ish o ganligi bilan bog‘liq emas. Bank mahsulo la i o‘plami bilan aniq ishlab chiqilgan das u , geog a ik a
a kibiy uzilma iy so ish kanalla i ashkil e ishi lozim.
Bankla da ma ke ing aoliya ining qay a zda shakllanishi bi qancha omilla ga bog‘liq. Ula :
-bankning qaysi sohada ix isoslashganligi;
- ijo a yoki da la ga egishliligi;
-ko‘ sa ayo gan xizma u la i;
-is e’molchila ining xususiya la i a boshqala .
Ula dan eng asosiysi - bu is e’molchilaming xususiya Ia idi . Hozi gi kunga kelib, bank ma ke ingi
omonidan is e’molchila ning eh iyojla ini qondi ish maqsadida k edi la be ish, pul o‘ kazish ope a siyala ini
baja ish, depozi la ga qabul qilish, sayyo bankla aoliya ini yo‘lga qo‘yish, minibankla ni ashkil qilish, plas ik
ka ochkala , k edi ka ochkala , chekla , alu a almash i ish a h.k.la bo‘yicha xizma la ko‘ sa ish ashkil
qilingan.
Bank ma ke ingini akomillash i ish bo‘yicha quyidagila ni amalga oshi ish maqsadga mu o iq:
- xizma ko‘ sa ish si a ini yaxshilash a ula ni uni e sallash i ish;
- xalqa o a mahalliy miqyosda pul ko‘chi ish ope a siyala ini baja ish mudda la ini qisqa i ish; minibankla
sonini ko‘pay i ish;
- plas ik ka ochkala dan oydalanishni omma iylash i ish;
- k edi ka ochkala ni muomalaga ki i ish a boshqala di .
XULOSA VA TAKLIFLAR
Ba cha mamlaka la iq isodiyo ida bankla qon omi azi asini baja adi. Ula jismoniy a yu idik
shaxsla ning bo‘sh u gan mablag‘la ini saqlash, omona ga olish a unga oizla o‘lash, k edi ga be ish a
undan oizla undi ish, pul o‘ kazmala i bo‘yicha ope a siyalami amalga oshi adi. Bu ja ayonni izimli a ishda a
op imal a zda yo‘lga qo‘yishda bank ma ke ingi asosiy ol o‘ynaydi. Bank xizma la ining bozo i qa nashadigan
subyek la i a o a ining xususiya i bilan boshqa bozo la dan a qlanadi. Bo‘sh pul mablag‘la i ma jud bo‘lgan
a ula ni omona ga opshi moqchi bo‘lgan yoki o‘z hisobki ob aqamiga ega bo‘lishga eh iyoji bo‘lgan yoki pul
mablag‘la ini k edi asosida olishga eh iyoji bo‘lgan yu idik a jismoniy shaxsla ushbu bozo ning is e’molchila i
hisoblanadi. Bank esa, xizma ko‘ sa u chi (ishlab chiqa u chi) si a ida ish i ok e adi. Ushbu bozoming o a i-bu
is e’molchilaming pul mablag‘la i sohasida paydo bo‘lgan eh iyojlami qondi ish maqsadida bank omonidan
ko‘ sa ayo gan xizma la idi .
Ri ojlanayo gan mamlaka la bank amaliyo ida ham ijo a bankla ining moliya iy ba qa o ligini a’minlash
sohasida bankla dagi ma ke ing izimini i ojlan i ish, bankla ning kapi allashish da ajasini oshi ish a
lik idliligini a’minlash, ijo a bankla i a ak i la ining en abellik da ajala ini oshi ishga qa a ilgan ilmiy
adqiqo la olib bo ilmoqda. Fik imizcha, ijo a bankla ining moliya iy ba qa o ligini a’minlash bo asidagi ilg‘o
xo ij aj ibasidan O‘zbekis on bank amaliyo ida aqamli ma ke ingdan oydalanish adbi la ni amalga oshi ish
maqsadga mu o iqdi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. O‘zbekis on Respublikasining ―O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy banki o‘g‘ isida‖gi Qonun. -T.: O‘zbekis on, 21-
dekab 1995- yil.
2. O‘zbekis on Respublikasining ―Bankla a bank aoliya i o‘g‘ isidagi Qonun. -T.: O‘zbekis on, 25- ap el 1996- yil.
3. Abdullaye a Z. Bank ishi. –T.: ―Moliya‖, 2009. 304 b. B – 166.
4. O.A O iqo , I.Ya Qullie , “Bank menejmen i a ma ke ingi” anidan o‘qu qo‘llanma.Toshken .Toshken moliya ins i u i,
2013 yil.
5. Mullajono F.M. a boshqala . O‘zbekis on Respublikasi bank izimi. T.‖O‘zbekis on‖ 2011.
6. A.Taniye , G‘.Po saye . In e ne ma ke ing SamDU, Da slik 2020y.
7. A.Taniye Inno a sion iq isodiyo SamDU, Da slik 2020-yil
8. Measu ing hye In o ma ion Sociye y Repo . Volume 1. – Gene a: ITU,
9. Ковалев, М.М. Цифровая экономика – шанс для Беларуси / М.М.
10. Ковалев, Г.Г. Головенчик. – Минск: Изд. центр БГУ, 2018. – 328 с.
11. Основы цифровой экономики: учебное пособие / коллектив авторов; под ред. М.И. Столбова, э.А. Бренделевой.
– М.: Научная библиотека, 2018. – 238 с.2017. – 156 p.
12. h p://bi no os i.com
13. h p://digi al-yeconomy. u
14. h p://www.ziyone .uz.
Manzilimiz: Toshken shaha , Mi zo Ulug‘bek umani
Kumushkon koʻchasi, 26-uy.
Ju nal say i: h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
2025. № 11
Ingliz ili muha i i: Fe uz Hakimo
Musahhih: Zoki ALIBEKOV
Sahi alo chi a dizayne : Olo iddin Sobi o‘g‘li
© Ma e ialla koʻchi ib bosilganda ““Yashil” iq isodiyo a a aqqiyo ” ju nali manba si a ida
koʻ sa ilishi sha . Ju nalda bosilgan ma e ial a eklamala dagi dalilla ning aniqligiga mualli la
ma’sul. Tah i iya ik i ha aq ham mualli la ik iga mos kelamasligi mumkin. Tah i iya ga
yubo ilgan ma e ialla qay a ilmaydi.
Ju nalga is algan pay quyidagi ek izi la o qali obuna boʻlishingiz mumkin. Obuna boʻlgach,
@iq isodiyo _77 eleg am sahi amizga oʻlo haqidagi ma’lumo ni sk insho yoki o o shaklida
joʻna ishingizni soʻ aymiz. Shu asosda ha oygi ju nal yangi sonini manzilingizga joʻna amiz.
Mazku ju nalda maqolala chop e ish uchun quyidagi ha olala ga
maqola, eklama, hikoya a boshqa ijodiy ma e ialla yubo ishingiz mumkin.
Ma e ialla a eklamala pullik asosda chop e iladi.
El.Poch a: [email p o ec ed]
Bo : @iq isodiyo _77
Tel.: 93 718 40 07
““Yashil” iq isodiyo a a aqqiyo ” ju nali 03.11.2022-yildan
Oʻzbekis on Respublikasi P eziden i Admins a siyasi huzu idagi
Axbo o a omma iy kommunika siyala agen ligi omonidan
№566955 eyes aqami a ibi boʻyicha oʻyxa dan oʻ kazilgan.
Li senziya aqami: №046523. PNFL: 30407832680027
