│Mehme ÖZDEMİR
Kül ü Tu izminde Me lâna İmgesini Kül ü Ekonomisi Bağlamında
Değe lendi ebilmek (In Cul u al Tou ism, Rumi’s Image E alua es he Con ex o
Cul u al Economy)
Bilim e Kül ü - Ulusla a ası Kül ü A aş ı mala ı De gisi, 2013, Yıl: 01, Sayı: 02│
www.bilim ekul u .com
197
Bilim e Kül ü - Ulusla a ası Kül ü A aş ı mala ı De gisi
Science and Cul u e - Jou nal o In e na ional Cul u al S udies
Sayı / Numbe : 02, Hazi an / June, 2013: s. 197-213
Kül ü Tu izminde Me lâna İmgesini
Kül ü Ekonomisi Bağlamında
Değe lendi ebilmek
MEHMET ÖZDEMİR
A ş.
|
Gi esun Üni e si esi, Tü k Dili e Edebiya ı Bölümü
Öze : Bu çalışmada kül ü ekonomisi e asa u belleği a asında ilişki ku-
ula ak, Me lâna e onun emsilcisi olduğu kül ü ün, kül ü u izmi bağla-
mında ekonomik ola ak nasıl değe lendi ildiği, yapılan yanlışla e mode n
anlamda kül ü ekonomisi sü ecinde yapılması ge ekenle ka şılaş ı malı
ola ak incelenmek edi . Kül ü , sü ekli gelişen bi dinamik i e he ı sa a
haya ın içe isinde ye alan bi unsu du . Tu izm, bacasız sanayi ola ak dü-
şünülmek edi ; kısa sü eli u izm aaliye le i ülkele i sü ekli u izm aaliye -
le ine yönlendi miş i . Sü ekli u izm aaliye le i, kül ü u izmi e kül ü
ekonomisi gibi yeni alanla ın oluşmasını sağlamış ı . Kül ü ekonomisi, kül-
ü el mi as yönünden zengin ülkele in sü dü ülebili bi ekonomi sağlama-
sının ön koşuludu . Bu çalışmada asa u -ik isa ilişkisi açıklana ak, kül ü
ekonomisinin sü dü ülebili bi ekonomi oluş u madaki önemi o aya ko-
nulmak adı . Popüle kül ü e halk kül ü ü bi e ka am ola ak ka şılaş ı ı-
lıp, kül ü ekonomisi yönünden değe lendi ilmek edi . Me lâna e emsilci-
si olduğu geleneğin, kül ü u izminden en e kili şekilde ya a lanmasına yö-
nelik öne ile sunula ak, yapılması ge ekenle maddele halinde sı alanmak-
adı . Kül ü u izminden kül ü ekonomisine geçiş sü eci e Me lâna gele-
neğinin yaşaya ak yaşa ılması çeşi li ö nekle le açıklanmak adı .
Anah a Kelimele : Me lâna Celâleddin-i Rûmî, kül ü el bellek, kül ü el
imgele , kül ü u izmi, kül ü ekonomisi
│Mehme ÖZDEMİR
Kül ü Tu izminde Me lâna İmgesini Kül ü Ekonomisi Bağlamında
Değe lendi ebilmek (In Cul u al Tou ism, Rumi’s Image E alua es he Con ex o
Cul u al Economy)
Bilim e Kül ü - Ulusla a ası Kül ü A aş ı mala ı De gisi, 2013, Yıl: 01, Sayı: 02│
www.bilim ekul u .com
198
Science and Cul u e - Jou nal o In e na ional Cul u al S udies
Bilim e Kül ü - Ulusla a ası Kül ü A aş ı mala ı De gisi
Numbe / Sayı: 02, June/ Hazi an, 2013: p. 197-213
In Cul u al Tou ism, Rumi’s he
Image E alua es he Con ex o
Cul u al Economy
MEHMET OZDEMIR
Res.
|
Gi esun Uni e si y, Depa men o Tu kish Language and Li e a u e
Abs ac :
In his a icle, he ela ionship be ween cul u al economy and mys ic
memo y will be es ablished, in ela ion o Rumi and his ep esen a ion o
cul u e by e alua ing he cul u al ou ism in con ex o he cul u al economy,
he w ongs and in compa ison he con as wi h he p ocess o mode n economy
which will be analyised. Cul u e, is con iniously e ol ing dynamically and his
is a key elemen o e e y oppo uni y in li e. Tou ism, he se ice indus y
conside ed his o be; sho - e m ou ism ac i i ies in coun ies wi h con inous
guidance in ac i i es. Con inous ou is ic ac i i ies, led o he c ea ion o new
ieds such as; cul u al ou ism and cul u al economy. Cul u al economy, a e
coun ies p o iding a ich cul u al he i age is p e equeisi e o a sus ainable
economy. Alongside, in his s udy, in o de o explain he mys isicm economy,
he impo ance o cul u e in building a sus ainable economy should be
ensh ined upon. Popula cul u e and olk kul u e compa ed as a consep , is
e alua ed in e ms o cul u al economy. The adi ional and ep esen a ion by
Rumi is p esen ed in ecommending he mos e ec i e way o bene i om
cul u al ou ism. This can be shown in a lis as; The ansi ion p ocess o
cul u al ou ism, cul u al economy and Rumi desc ibes se e al examples o
p ese e he adi ion ha li es.
Keywo ds: Rumi, cul u al memo y, cul u al images, cul u al ou ism, cul-
u al economy
│Mehme ÖZDEMİR
Kül ü Tu izminde Me lâna İmgesini Kül ü Ekonomisi Bağlamında
Değe lendi ebilmek (In Cul u al Tou ism, Rumi’s Image E alua es he Con ex o
Cul u al Economy)
Ulusla a ası Halkbilimi A aş ı mala ı De gisi, 2013, Yıl: 01, Sayı: 02,│
www.bilim ekul u .com
199
Bu çalışma, sadece Me lâna ile sını lı u-
ulmuş olup bi başka kül ü imgesi
Şems-i Teb izî, amamen ay ı bi çalışma
konusu ola ak gö üldüğü için bu çalış-
maya dâhil edilmemiş i . Tasa u ile
ekonomi/ik isa ilk bakış a bi bi ine uzak
iki alan gibi gö ünmek edi . Ancak a-
sa u un emelle ine inildiğinde asa u
ile ekonomi/ik isa a asındaki bağın çok
güçlü olduğu gö ülecek i . Bu bağlamda
asa u ile ekonomi ilişkisini kısaca in-
celemek aydalı olacak ı .
Tasa u , Tü k kül ü ünün zengin mi as-
la ından bi anesidi e bugün amamen
bi miş/ ükenmiş değildi . Kül ü bilimci-
le ce e ekonomis le ce bu kül ü mi ası-
nı değe lendi menin bi çok yolu olduğu
düşünülmelidi . Geçmiş en günümüze
kada “kül ü bilimcile i ekonomi, eko-
nomis le i de kül ü ün ilgilendi meme-
si…” (Özdemi , 2007: 225) anlayışı ya-
aş da olsa e k edilmeye başlana ak, bu
alana yeni a aş ı mala dâhil edilmeye
başlanmış ı . Ama ö gi işimcile a a-
ından (bi çoğu kül ü ekonomisinden
habe sizce) yapılan kül ü emelli ya ı-
ımla e elde edilen olumlu sonuç, bu e
benze i ya ı ımla ın a masını sağlamış-
ı . Yaygın kanıya gö e asa u un ik i-
sadi boyu u ola ak değe lendi ilen ahilik,
Anadolu’da esna eşkila ı ola ak ö gü -
lenmiş bi eşkila ı . Ahi eşkila la ı,
ge çek (“kul”luk gö e le ini ye ine ge i-
en) müslümanla dan oluş uğu gibi, ahi-
le in de asa u la güçlü bağla ı a dı .
Şüphesiz Yunus Em e’nin: “Sû île e
sohbe ge ek, Ahîle e âh e ge ek,
Mecnûn,’la a Leylâ ge ek, Bana seni ge-
ek seni” ilahisi, ahile in ah e le bağla ı-
nın güçlü olduğunun en açık kanı ıdı .
Çünkü Yunus, şii inde he kesin kendince
a adığını (sû i/sohbe , ahi/âh e ,
Mecnûn/Leylâ) bulunca mu lu olacağını
beli mek edi . Bu gö üşü des ekleyen
başka bi açıklamada da şu gö üşle i ade
edilmiş i : “Ahi eşkila la ı XIII. Yüzyıl-
da İslâm dünyasını kaplayan su î a a -
a la ını akli ne icesi ge çekleşmiş i .
Su î a ika la ı gibi, ahi eşkila la ının da
oplan ı ye le i “za iyele i” a dı e
onla da benze ayin e e kânla ı eessüs
e miş i” (Bek aşoğlu, 2000: 52-53). Bu
gö üşle e gö e ahile hem esna hem de
bi e su îdi . Ahile kaynaşmanın e bi -
liğin sembolüdü le . Onla a gö e zı lıkla
bi lik e anlamlıdı . “En büyük icalden,
zengin aci le e, şeyhle e, alimle e, hi e
e babına (zanaa kâ la a) ha a işsiz güç-
süzle e e aki le e kada he ü lü sos-
yal abakala a, çeşi li ı k e dinle e men-
sup insanla da bu eşkila a dâhil oluyo -
la dı” (Bek aşoğlu, 2000: 52-53).
Ahile e gö e: “İk isadi aaliye le , insanı
Allah’ı anmak an e İslâmî ilkele i ya-
şamak an alıkoymamalıdı . Bi başka
i ade ile Müslümanla , ibade le ini ica-
e haline ge i en değil, ica e le ini iba-
de haline ge i en insanla olmalıdı la ”
(Bek aşoğlu, 2000: 58). Bu açıklamayı
des ekleyen bi başka espi de bü ün
peygambe le in meslek sahibi (Hz.
Âdem, çi çi; Hz. Lokman, hekim; Hz.
İsa, seyyah; Hz Muhammed, ücca ) ol-
ması yönündedi . Öze le asa u ile
ekonomi ilişkisi -bi akım a klılıkla a-
şımakla bi lik e- asa u un sahip olduğu
yapıda me cu u .
Kül ü , mille le in he ü lü bi ikimine
e ilen ad ola ak anımlanabili . Tekno-
lojinin hızlı gelişimiyle bi lik e insanla ,
eknoloji içe ikli bi dünyayla ka şı ka -
şıya kalmış e en geniş manada bi
“ eknoloji kül ü ü” oluşmaya başlamış-
ı . 2000’li yılla dan i iba en hızla geli-
şen in e ne , kül ü ün emel aşıyıcıla ın-
dan bi isi olmuş u . Kül ü ü bi bü ün
ola ak düşünmek kaydıyla is e halk kül-
ü ü, is e popüle kül ü olsun; kül ü ,
in e ne dünyasında kendisine azlasıyla
│Mehme ÖZDEMİR
Kül ü Tu izminde Me lâna İmgesini Kül ü Ekonomisi Bağlamında
Değe lendi ebilmek (In Cul u al Tou ism, Rumi’s Image E alua es he Con ex o
Cul u al Economy)
Bilim e Kül ü - Ulusla a ası Kül ü A aş ı mala ı De gisi, 2013, Yıl: 01, Sayı: 02│
www.bilim ekul u .com
200
ye bulmaya başlamış ı . Bunun en güzel
ö neği Nas eddin Hoca ık ala ıdı .
Nas eddin Hoca’nın kendisine ai ık ala-
ına bi çok in e ne si esinden ulaşılabil-
diği gibi, Nas eddin Hoca’ya mâl edilen
ık ala da bulunu , bu ık ala bugünün
özellikle ini (eşek ye ine son model o o-
mobille e binen Nas eddin Hoca, pa ayı
e en düdüğü çala ık ası ye ine, k edi
ka ını e en düdüğü çala ; cha e sö
yapan Nas eddin Hoca b
3
.) aşı . Geli-
şen ile işim eknolojile i, kül ü le in anı-
ılmasında şüphesiz en büyük olü oyna-
mışla dı . Bunun sonucunda da kül ü
me aklıla ı adı e ilen kül ü u is le i e
yeni bi u izm anlayışı yani kül ü u-
izmi o aya çıkmış ı . Tu izm söz konu-
su olduğunda ilk akla gelen “deniz-kum-
güneş” üçlemesidi . Bu üçleme plaj u-
izminin kısa anımıdı . Ancak kül ü u-
izmi söz konusu olduğunda (ö , ade ,
gelenek e gö enekle , inançla , giyim-
kuşam, mima i, el sana la ı, halk hekim-
liği... ) gibi he bi inin al dalla ı olan
binle ce özellik sı alanabili . Kül ü u-
izmi he yönüyle zengin bi aaliye ala-
nıdı . Kül ü u izminin böylesine çekici
olması, insanla ın ya a ıcı düşüncele ini
şekillendi miş e kül ü , bi sek ö halini
almış; bu sek ö e de kül ü ekonomisi adı
e ilmiş i . Özellikle son yılla da yapılan
kül ü ün popüle boyu unu ele alan kül-
ü çalışmala ı, halkbilimi/ olklo disipli-
ninin çalışma sahasını bi hayli genişle -
miş i . Bu ada değinilmesi ge eken bi
başka du um da popüle kül ü ün halk
kül ü ünün ye ini aldığı şeklindeki –
ha alı- yaygın gö üş ü . Popüle kül ü le
3
Bu konuya ay ıca bkz: Aslan, Fe ha ,
2011, “Sanal Kül ü O amında Güncel-
lenen Nas eddin Hoca Fık ala ı”, Tu -
kish S udies, Cil : 6/4, S. 39-60.
(h p://www. u kishs udies.ne /makalele
/1883982692_1_aslan e ha .pd )
o aya çıkan “yeni” kül ü endüs ile-
i/alanla ı ( eklam kül ü ü, üke im kül ü-
ü, ma ka kül ü ü, şi ke kül ü ü, spo
kül ü ü, eğlence kül ü ü b.) halk kül ü-
ünün ye ini alamaz ya da önemini kay-
be mesine neden olmaz/olamaz. Popüle
kül ü , halk kül ü ü kaynakla ından bes-
leni . Bi ö nekle somu laş ı ılı sa, ABD
ü ünü jean pan olonla a ka şı jean i ma-
la ıyla ekabe e mek is eyen Tü k i ma-
sı: “Jean Ame ika’nın şal a ıdı
4
” diye-
ek, jean ye ine kendi asa ladıkla ı ü ün-
le in üke ilmesini amaçlamış ı
(www.de ac o.com. ). Yine İs anbul’u
simgeleyen değe le in (Anadolu e Ru-
meli Hisa la ı, Boğaz Köp üsü, Kız Ku-
lesi b.
5
) göğüs baskısı ola ak kullanıldı-
ğı işö le le ( -shi ) pek çok mağazada
ka şılaşılmak adı . Bu ö neği sadece İs-
anbul’la sını landı mak yanlış bi espi
olu , sanayileşmenin ge çekleş iği, kala-
balık nü uslu ( üke im po ansiyeli olan),
giyim sek ö ünün geliş iği şehi le de ye-
ni ya a ımla a/ a zla a ih iyaç duyulmak-
adı . Bu ih iyaç ekonomis le-
i/ asa ımcıla ı zengin dokusu olan kül ü
şehi le inden aydalanma yoluna i mek-
edi
6
.
Yuka ıdaki ö nekle incelendiğinde po-
püle kül ü ün halk kül ü ü üze ine bina
edildiği ne bi biçimde gö ülecek i . Ge-
leneksel olan şal a , jean eklamının
4
Bu eklamın şal a ı küçümsediği söy-
lenemez, aksine bu eklam sloganı“siz
kendi şal a ınızı giyiniz” şeklinde a-
mamlanabili .
5
Bu konuda, Ma i jeans, Rodimood,
Le i’s b giyim ma kala ının koleksi-
yonla ına bakınız.
6
Bu konuda daha azla bilgi için ay ıca
bakınız: Özdemi , Nebi, 2001, “Ken le in
Gezgin İmgele i eya Ken İmgele i
Giydi ilen O obüsle ”, Millî Folklo ,
Yıl:23, Sayı:89, Say a:41-53.
│Mehme ÖZDEMİR
Kül ü Tu izminde Me lâna İmgesini Kül ü Ekonomisi Bağlamında
Değe lendi ebilmek (In Cul u al Tou ism, Rumi’s Image E alua es he Con ex o
Cul u al Economy)
Bilim e Kül ü - Ulusla a ası Kül ü A aş ı mala ı De gisi, 2013, Yıl: 01, Sayı: 02│
www.bilim ekul u .com
201
dikka i çeken yönüdü . Ya da a ihi e
doğal güzellikle , popüle kıya e le den
olan işö le e gö sellik kazandı mak a-
dı . Bu ada beli ilmesi ge eken bi başka
du um da kül ü ekonomisinin sadece
popüle kül ü çalışmala ına yönelik bi
a aş ı ma alanı olmadığıdı . Söz konusu
kül ü ekonomisi olduğunda a aş ı macı-
la , kül ü e bi bü ün ola ak bakabilmeli-
di . Çünkü kül ü bi bü ün ola ak değe -
lendi ildiğinde daha anlamlı incelenebi-
lecek i . Bu bağlamda halk kül ü ü ya da
popüle kül ü i adele i ye ine kül ü i a-
desinin yalnız kullanılması daha işle sel
olacak ı . Çünkü halk kül ü ünü ya da
popüle kül ü ü benimseyen insanla ın
zihinle inde bü ünün bi pa çası olan di-
ğe kül ü ö ekileşmek-
e/değe sizleşmek edi . Popü-
le /geleneksel ay ımı kül ü ün zenginli-
ğini pe delemek edi . Öze le kül ü u-
izminin kül ü ü yaşanılı kıldığı gele-
neksel (du ağan) kül ü anlayışının ye i-
ni, “p o esyonelleşme ile bi lik e “eko-
nomik” anlamlı, işle li dönüş ü üm u -
gusuna işa e eden kül ü anlayışının al-
dığı açık ı . 21. As ın başla ında, op-
lumsal bellek du umundaki gelenekle in
kendi doğal halle ine bı akılmayacak
kada değe li olduğu e geleceğin bu
bellek üze inde ku gulanacağı, ya a ıla-
cağı e işle ileceği a ık anlaşılmış ı ”
(Özdemi , 2007: 223-224).Şüphesiz kül-
ü el değe le in unu maması ya da yaşa-
ılması, söz konusu kül ü el zenginliği
yaşamaya/yaşa maya bağlıdı . Kül ü
ekonomisi bağlamında düzenlenen kül ü
u izmi hem kül ü ü yaşa acak hem de i-
ca i zenginlik sağlayacak ı . Bu bağlam-
da kül ü bilimcile in dini içe ikli kül ü-
el mi asın ica i boyu unu da göz önün-
de bulundu ması ge eki .
Kül ü el Bellek e Kül ü Ekonomisini
Bi lik e Düşünebilmek
Geçmiş en bugüne pek çok kül ü anımı
yapılmış e hiç şüphesiz ki gelecek e de
yeni kül ü anımla ı yapılmaya de am
edecek i . Kül ü anımla ındaki bu çeşi -
lilik, kül ü bilimi alanındaki gelişme-
den/genişlemeden kaynaklanmak adı .
Kül ü biliminde oluşan bu yeni anlayış,
“…yeni ya a ılan e emelde ekonomik
boyu u da bulunan alanla ın, oplum a-
a ından benimsenmesi sü ecinde “…
kül ü ü” şeklindeki” (Özdemi , 2007:
224) kullanımla a he gün yenisi eklen-
mek edi . Bi çok bilim adamı, halkbili-
mi/halkiya / olklo , disiplininin emel
paydası kül ü ü, çeşi li şekille de anım-
lamış ı . Bu anımla ı a dı a dına sı ala-
mak ye ine, bi anımdan ha eke le dü-
şüncele i beli gin kılmanın daha ya a lı
olacağı kanısındayız. Çobanoğlu’na gö e
kül ü : “insanla ın biyolojik kalı ımla ı-
nın ö esindeki ih iyaçla , doyumla e
doyumsuzlukla ın şekillendi diği e in-
sanla ın öğ enme yoluyla kazandığı,
edindiği, inşa e iği maddi e mane i bi-
ikimi, değe le i, yönelimle i, duygu e
düşünce dünyala ı, sosyal da anışla ı,
eknolojile i e sana la ının amamını
i ade eden e doğaya (na u e) eklenmiş
ya a mala , dona mala bü ününün adı-
dı ” (2005:18).
Kül ü , insanoğlunun ya adılış an bugüne
doğaya ekledikle idi , daha açık bi i a-
deyle insanla ın he ü lü aaliye le-
i/eylemle i (yapıp e ikle i) kül ü ü oluş-
u u . İnsan ile ilgili hemen hemen he
şey kül ü le açıklanabili . He mille-
in/ opluluğun/g ubun kül ü ünden söz
edilebileceği gibi, son yılla da UNESCO
kapsamında daha da önem kazanan üm
insanlığın o ak kül ü üdü . Bu a aş ı -
manın konusu olan Me lâna, he ne ka-
da Tü k kül ü üne ai bi unsu /mi as
ola ak değe lendi ilse de aynı zamanda
üm insanlığın o ak kül ü mi asıdı .
│Mehme ÖZDEMİR
Kül ü Tu izminde Me lâna İmgesini Kül ü Ekonomisi Bağlamında
Değe lendi ebilmek (In Cul u al Tou ism, Rumi’s Image E alua es he Con ex o
Cul u al Economy)
Bilim e Kül ü - Ulusla a ası Kül ü A aş ı mala ı De gisi, 2013, Yıl: 01, Sayı: 02│
www.bilim ekul u .com
202
Kül ü ü, bilim, eknoloji e ekonomiyle
bi a aya ge i en emel ka am “ya a ıcı-
lık” (Özdemi , 2009a:78) ola ak espi
edilmiş i . Bilim geliş ikçe eknoloji geli-
şecek e yeni kül ü unsu la ı ya a ılabi-
leceği gibi a olan kül ü el mi as da ye-
ni ya a mala la/oluşumla la yaşanıla ak
ko unacak e geleceğe aşınacak ı . Eko-
nomi ise kül ü el mi as unsu la ının ya-
şa ılması yanında doğ udan ekonomik
kazanımla ı amaçla . Bu maksa la olu-
şan/oluş u ulan kül ü ekonomisi e buna
bağlı oluşan kül ü endüs ile i, ülkele in
sü dü ülebili ekonomik kalkınmala ının
sağlanmasına önemli ka kıla sağlamak-
adı (Özdemi , 2009a:79).
Kül ü insanla ın oluş u duğu bi bi i-
kimdi e geçmiş en bu güne insanla ın
bellekle inde aşınmak adı . Bu bellek
insanla ın kül ü belleğini oluş u u . Bel-
leği dö boyu a ele alan Jan Asmann,
bunla ı şu şekilde açıkla : “Mime ik bel-
lek, akli sonucu edinilen da anış ala-
nıdı . Nesnele belleği, insanla ın günlük
haya la ında ya a landıkla ı a aç ge eç-
le , yaşadıkla ı mekânla e kullandıkla-
ı eşyala la şimdiki zamanı yaşa ken,
geçmişi ha ı la an zaman dizimidi . İle i-
şimsel bellek, insanın dil e bi eysel ile i-
şim ku ma ye eneğini kapsa . Kül ü el
bellek, mime ik, nesnele e ile işimsel
belleğin bü ünlük içinde buluş uğu alanı
oluş u u . Kül ü el belleğin emel özelliği
‘anlam ak a ımı’dı . Toplumla , kimlik
e değe le ini, kül ü el bellek a acılığıy-
la yaşa e yaşa ı la ” (Öğü Eke ,
2008b: 1-2).
Kül ü el bellek bu yönüyle çok değe li-
di . Tü k kül ü belleğinde ye alan, ık a
kül ü ünü emsil eden/ ık a belleğimiz
Nas eddin Hoca, Ka adeniz ık ala ının
pî i Temel e Bek aşi ık a geleneği gibi
asa u a da Hoca Ahmed-i Yese i,
Me lâna Celâleddin, Hacı Bek aş Veli,
Yunus Em e, Hacı Bay am Veli, Pi Sul-
an Abdal b. kül ü el belleğimizin zen-
gin unsu la ıdı /imgele idi e kül ü
ekonomisi emelinde ele alınmak-
a/değe lendi ilmek e ya da ele alınma-
yı/değe lendi ilmeyi beklemek edi . Kül-
ü ünü en iyi şekilde yaşayan A upa ül-
kele inden Almanya, kül ü e: “kül ü ü-
müz geleceğimizdi ” yaklaşımıyla yak-
laşmak adı (Özdemi , 2008: 12). Tü k
kül ü bilimcile i de kül ü e bu bakış açı-
sıyla yaklaşmalıdı .
Zengin bi kül ü mi ası olan Tü kle ,
Anadolu’da ku sal ola ak gö ülen ekke-
ü be b. İslamiye ’e hizme e miş asa -
u büyükle inin mekânla ına, İs an-
bul’daki e liyala ı e mekânla ını da ek-
lemek su e iyle sadece ye li u is le için
değil, yabancı u is le inde en az
İslamiye in hac unsu una yüklediği ku -
siye eşliğinde bi an önce kül ü u iz-
mine ka ılmala ına ih iyaç duymak adı .
Şüphesiz Tü k kül ü mi ası he yıl ye li
e yabancı binle ce u is i ağı lamak a-
dı . Ancak bu ziya e le den yansıyan dini
ge eksinimle ya da me ak ı . Bu ziya e -
le de planlı p og amlı bi kül ü u iz-
minden/din u izminden söz edilemez.
Kül ü bilimcile in, ekonomis le in, u-
izmcile in sözü edilen bu ziya e le i en
az Mekke’ye ge çekleş i ilen haç ibade -
le i gibi önemsemesi e bu ziya e le in
me ak e ku siye unsu u yanında Mek-
ke’deki gibi ekonomik yönünü gö mesi
ge ekmek edi .
Kül ü ekonomisinin pek çok kullanım
alanı a dı . Bunla dan bi i de yıl içe -
sinde özel günle ya a mak-
ı /oluş u mak ı ; sözü edilen bu du um
popüle kül ü ün en yaygın işle idi . Yı-
lın ilk ayından son ayına kada , çeşi li
esilele le bi çok özel gün oluş u ulmuş-
u : “14 Şuba Se gilile Günü, 8 Ma
Dünya Kadınla Günü, mayıs ayının 2.
│Mehme ÖZDEMİR
Kül ü Tu izminde Me lâna İmgesini Kül ü Ekonomisi Bağlamında
Değe lendi ebilmek (In Cul u al Tou ism, Rumi’s Image E alua es he Con ex o
Cul u al Economy)
Bilim e Kül ü - Ulusla a ası Kül ü A aş ı mala ı De gisi, 2013, Yıl: 01, Sayı: 02│
www.bilim ekul u .com
203
paza günü Annele Günü, 24 Kasım Öğ-
e menle Günü...” Bu özel günle içe i-
sinde esmi e dini bay amla da unu-
ulmamalıdı . Bu günle in en önemli
özelliği “anlam ya a ımı”dı . Sözü edi-
len bu günle e özel anlamla ın yüklen-
mesiyle/ak a ılmasıyla özel üke im gün-
le i oluş u ulmak adı . Çalışanla ın, se -
gilile in, a kadaşla ın, eşle in e çocukla-
ın bu özel günle i büyük bi coşkuyla
ku ladıkla ı e bu özel günle de bi bi le-
iyle hediyeleş ikle i espi edilmiş i . Bu
özel günle , kül ü ün ekonomik ola ak
ku gulandığı en ba iz ö nekle i emsil
ede
7
. Sı adan bi günde çok ucuz iya la-
a sa ılan bi kı mızı gül dalı ya da bi
deme çiçek, se gilile günü/annele gü-
nü/öğ e menle günü dolayısıyla çok
yüksek iya la a sa ılmak adı .
Kül ü ü yaşa mak şüphesiz üm oplu-
mun o ak gö e idi . Bi kül ü ü (kül ü el
değe i) kayı al ına almak ya da cam me-
kân a dına saklamak (bu yaklaşım ko u-
ma yaklaşımı değildi ) onu yaşa mak için
ye e li değildi . Bi oplum kül ü el de-
ğe le ini anımazsa, se mezse onu ko u-
ma bilinci de geliş i emez. Bunun için
öncelikle anıma/ anı ma, se -
me/se di me, ko uma/ko u ma, sahip
çıkma bilinci oluş u ulmalıdı (Özdemi ,
2009b Kül ü Tu izmi e Müzecilik De s
No la ı).
7
Eke a a ından, Nas eddin Hoca’nın
800. Doğum yılını ku lamak amacıyla 8-
9 Mayıs 2008’de Akşehi ’de düzenlenen
“ 21. Yüzyılı Nas eddin Hoca ile An-
lamak” adlı ulusla a ası sempozyumda
sunulun bildi i: “Kül ü Ekonomisi Te-
melinde Gelenek Nasıl Değe lendi ili ?
Güldü en Bilge: Nas eddin Hoca Kolek-
siyonu” adını aşımak adı . Bu çalışma
Nas eddin Hoca imgesinin kül ü eko-
nomisi emelinde nasıl değe lendi ildiği-
nin bi ö neğidi .
Bi kül ü ü yaşamak, günlük yaşam içe-
isine ye leş i mek, o kül ü ün kalıcılığı-
nı sağlamada kayı al ına almadan ya da
cam kabinle e saklamadan daha azla ya-
a sağlayacak ı . Hiç şüphesiz kül ü el
mi asla la ilgili geçmiş e yapılan kayı la
da önemlidi . Bu i ade müze kayı la ının
yok sayıldığı anlamını da aşımamak a-
dı . Ancak a şi cilik ya da -kül ü el mi-
asın “sadece se gilendiği”- müze b.
mekânla ın, bu mi ası ne de eceye kada
ko uduğu son yılla da a ışma konusu-
du
8
.
Tasa u un Anadolu’daki en büyük pi -
le inden Hacı Bek aş Veli Tü besi e bu-
lunduğu mekânla ı he yıl ye li e ya-
bancı binle ce u is ziya e e mek edi .
Hacı Bek aş Veli Tü besi çe esinde e
Çilehane yolu üze inde bulunan de me
ça ma paza la , ama ö ce o ganizasyon-
la dı . Sözü edilen paza la da sa ılan
ü ünle in bi çoğu Çin malı olduğu gibi
Hacı Bek aş Veli kül ü ünü de yansı an
ü ünle değildi . Hacı Bek aş Veli gibi
zengin bi kül ü imgesine yönelik çalış-
mala ın yapılmaması da ay ıca düşündü-
ücüdü . Kül ü bilimcile in, ekonomis -
le in, ya ı ımcıla ın işbi liğinde Ne şehi
e Hacı Bek aş Veli, bi an önce bi ma -
kaya dönüş ü ülmelidi (Özdemi , 2010a
Hacı Bek aş Veli Gezisine Ai No la e
Resimle ).
8
Müzele den çalınan esim e heykelle -
le ilgili ay ıca bakınız:
(www.kul u a likla i.go . /TR,44493/c
alinan-ese le .h ml). De le Resim e
Heykel Müzesi’nde 202 ese kayıp, 46
ese sah e, 27 ese in o ijinalliği ağı kuş-
kulu olduğu Kül ü e Tu izm Bakanlı-
ğı’nca bildi ilmiş i
(h p://www.hu iye .com. /kul u -
sana /habe /21168884.asp).
│Mehme ÖZDEMİR
Kül ü Tu izminde Me lâna İmgesini Kül ü Ekonomisi Bağlamında
Değe lendi ebilmek (In Cul u al Tou ism, Rumi’s Image E alua es he Con ex o
Cul u al Economy)
Bilim e Kül ü - Ulusla a ası Kül ü A aş ı mala ı De gisi, 2013, Yıl: 01, Sayı: 02│
www.bilim ekul u .com
204
Sözü edilen bu du um he yıl binle ce u-
is i ağı layan Ne şehi e Hacı Bek aş,
kısaca Tü kiye açısından çok büyük bi
kayıp ı . Daha öncede beli ildiği gibi bu
du um Mekke’deki hac u izmi e oluş-
u ulan sek ö ün büyüklüğü göz önüne
alına ak değe lendi ildiğinde ise yapılan
yanlışın büyüklüğü daha iyi anlaşılmak-
adı .
Kül ü ekonomisi söz konusu olduğunda
bu alanla ilgili en yüksek ku um olan
Kül ü e Tu izm Bakanlığı’nın da pek
çok gö e i bulunmak adı . Ge ekli plan
e p og am geliş i ile ek ekonomik al
yapıla oluş u ulmalı e kül ü ü ünle i
ü e im e paza lama işlemle ine yönelik
milli bi anlayış geliş i ilmelidi . Tüm
dünya çapında geçe li olan pa en anlaş-
mala ı e eli hakla ı he şeyden çok
önemsenmeli e ü e im için ye li ya ı-
ımcıla eş ik edilmelidi . Yu dışında
kaçak/ko san ü ün ilişkile i akip edilme-
li, mümkün olduğunca ye li e kali eli
ü e im sağlanmalıdı .
Kül ü Tu izmi e Kül ü Ekonomisi
Bağlamında Me lâna e Yaşayan Ge-
lenek
Kül ü el mi as e u izm söz konusu ol-
duğunda me simlik u izm anlayışı (daha
çok plaj e kış spo la ı odaklı u izm)
zayı lamak a, onun ye ini yıl boyu de-
amlılığı olan kül ü u izmi almak adı .
Zengin bi kül ü el mi as olan Me lâna
e Me le ilik, Konyalı gi işimcile a a-
ından kül ü ekonomisi emelinde olma-
sa da çeşi li şekille de değe lendi ilmek-
edi . Ama ö ce de olsa yapılan bu aali-
ye le kül ü ekonomisi kapsamında ye
alı . Konyalı gi işimcile , Konya’yı e
Me lâna’yı bi bü ün ola ak değe lendi-
ip Konya e Me lâna adlı bi ma ka
oluş u muşla dı . Bi ma ka ola ak sını -
la ı Konya’yı da aşan Me lâna, bugün
he ye de ka şılaşılan bi işle menin
(Me lâna Ekmek Fı ını, Me lâna Pas a-
nesi, Me lâna Yemek Salonu b. ) adı
olmuş u . Konya’daki en yaygın kulla-
nımıyla“Me lâna Şeke i” b. şeklindeki
kullanımla , pa en sek ö ündeki geliş-
mele le bi lik e bi e ma kaya dönüş ü-
ülmüş ü . Çünkü he yenisi açılan (Me -
lâna …) iş ye le i kül ü ekonomisinin en
zengin e ikleyicile idi . “… 2000’li yıl-
la ın başından i iba en yaygınlaşan So-
mu Olmayan Kül ü el Mi as Sözleşmesi
kül ü u izminin kapsamını genişle e ek
güçlenmesini e e kinleşmesini sağlamış-
ı . AB için olduğu kada diğe ülkele
için de “kül ü , u izmin mo o u”du .
…Me lâna e Nas eddin Hoca gibi zi e
şahsiye le , diğe bi i adeyle ana imgele
e a ında ken e ülke, kül ü el ekonomik
ni eliğe, içe iğe e işle e sahip ma kaya
dönüş ü ülebili ” (Özdemi , 2009a:81-
82). Me lâna e Me le ilik, Konya ili
için eşi e benze i bulunmaz bi kül ü
mi asıdı . Bu kül ü mi asını değe len-
di menin pek çok yolu bulunmak adı .
Kül ü ekonomisi emelinde düzenlenen
kül ü u izmi/kül ü u la ı Me lâna e
Me le ilik için en güzel anı ım e bu
kül ü ü paza lama alanıdı . A ama mo o-
u, Me lâna isminden ha eke le yapılan
elek onik a amaya yaklaşık 12.700.000
sonuç e miş i (www.google.com. ).
Bu e ile , Me lâna’yı me ak edenle e
hazı bi sunucu e kül ü u izmi açısın-
dan olumlu bi sonuç ola ak değe lendi-
ilmekle bi lik e ye e li gö ülmez.
Bu ada değinilmesi ge eken bi başka
nok a da Tasa u a e Me lâna’ya, kül-
ü ekonomis i gözüyle bakmanın, asa -
u un e Me lâna’nın mis ik ha asını
zedeleyeceği yönündeki gö üşle ge çeği
yansı mamak adı . Çünkü ahilik e a-
sa u ilişkisi göz önüne alındığında,
ahile in bi e sû i e esna /zanaa kâ ol-
dukla ı çeşi li a aş ı mala la o aya ko-
nulmuş u . Kül ü el değe ine he mille -
│Mehme ÖZDEMİR
Kül ü Tu izminde Me lâna İmgesini Kül ü Ekonomisi Bağlamında
Değe lendi ebilmek (In Cul u al Tou ism, Rumi’s Image E alua es he Con ex o
Cul u al Economy)
Bilim e Kül ü - Ulusla a ası Kül ü A aş ı mala ı De gisi, 2013, Yıl: 01, Sayı: 02│
www.bilim ekul u .com
205
en daha azla önem e en A upa ülke-
le i e ABD, he ı sa a kül ü emelli
bi endüs i oluş u ma çabasındadı (Öz-
demi , 2009a; 73). Kül ü emelli bi en-
düs i, bağlı bulunduğu ülkenin ekono-
misine hemen he sek ö den daha çok
gi di sağlayacak ı . Kül ü ekonomisi
emlinde oluş u ulan kül ü u izmi, sü -
dü ülebili /gelişmiş bi ekonomi için
“yapılması ge ekenle lis esinde” ilk sı-
ala da olmalıdı . Geçmiş e he ı sa a
yapılan ka alama anlayışla ı ye ine, dü-
şüncele öne i e geliş i me planla ı üze-
ine odaklanmalıdı . Bu bağlamda kül ü
üke imi, kül ü paza ı b. e imle e an-
layışla geliş i ilmelidi .
Bi ülkenin dünya u izm ülkele i lis esi-
ne gi ebilmesi, ülkeye u is çekebilmesi
için yapması ge eken bi akım öde le i
bulunmak adı . Bu öde le “olmazsa ol-
mazla ” ola ak ni elenebili . Kül ü ziya-
e çile i diğe anlamda u is le , aynı mil-
le en olabileceği gibi a klı mille le den
de olabili ; u is le a klı ülkele i gezen
e yeni deneyimle yaşayan/yaşamak is-
eyen kişi e g upla dı . Tu is le için
“deneyim a cısı” (Özdemi , 2009b:
Kül ü Tu izmi e Müzecilik De s No la-
ı) adlandı ması ye inde olu . Deneyim
a cıla ını ülkeye çekebilmek için ge çek-
leş i ilen öde le ade a bi mıkna ıs gibi
u is le i kendisine çekecek i .
1. Tu is le e Me lâna e Me le ilik
hakkında önceden bi çok yabancı dilde
hazı lanmış b oşü , de gi, a iş b. anı ım
ma e yalle i ulaş ı ılmalıdı . Sözü edilen
bu anı ım ü ünle inde bi başka önemli
nok a da hazı lanan e kili sloganla dı .
Me lâna’nın yalnız Anadolu’yu değil
üm iklimle i e kisi al ına alan hoşgö ü-
sü/ka şılıksız se gisi/“Ne olu san ol yine
gel” deyişi b. e kili sloganla hazı lan-
malıdı .
2. 2000’li yılla ın en e kili silahı eklam-
la , ade a bi üke im pa lamasına yol
aça . Tüke imin en önemli unsu u iknadı
e ikna en başa ılı şekliyle eklamla da
kullanılmak adı . Ulusal e ulusla a ası
basın ku uluşla ına, he gün milyonla ca
kişi a a ından ziya e edilen in e ne
dünyasına (sosyal paylaşım si ele ine:
Facebook, Twi e , MSN b.) Me lâna,
Me le ilik e Sema Geleneği gibi kül ü-
el değe le i anı an, ikna edici eklamla
e ilmelidi .
3. Me lâna e emsilcisi olduğu kül ü el
mi as he yönüyle en e kili şekilde müze
haline ge i ilmeli, (Hâlihazı da gös e ime
açık olan müze, mode n müze e se gi-
leme anlayışına yönelik düzenlenmeli-
di .) e bu müzele elek onik o ama a-
şınmalı, yüksek çözünü lük e hazı lanan
pano amik o oğ a la e ideola dan
oluşan si e gü enliği sağlanmış, sanal
müzele oluş u ulmalı a olan sanal mü-
zele geliş i ilmeli, kısacası kül ü u-
izmi he ı sa a eş ik edilmelidi . Sa-
nal müzenin büyüleyiciliği/cazibesi u-
is le de, ese le in ge çekle ini (ye inde)
gö me is eği uyandı acak ı . Bunu sağ-
lamak için de sanal müzele in en e kili
şekilde yeniden düzenlenmesi, sanal mü-
ze sayısının a ı ılması, in e ne en kay-
naklı so unla ın gide ilmesi ge ekmek e-
di
9
. Müzecilik söz konusu olduğunda bi
başka önemli ay ın ı da okulla da öğ en-
cile e yönelik e kinlikle düzenlene ek,
Me lâna Tü besi’nin ziya e çi sayısı a -
9
Me lâna e Me lâna Müzesi ile ilgili
in e ne yayını yapan bazı sanal müzele :
h p://www.3dmekanla .com/ /me lana-
muzesi.h ml,
h p://www.360 .com/42_konya/me lan
a1/a01.h m,
h p://www.360 .com/me lana/
h p://www.me lana.selcuk.edu. /
│Mehme ÖZDEMİR
Kül ü Tu izminde Me lâna İmgesini Kül ü Ekonomisi Bağlamında
Değe lendi ebilmek (In Cul u al Tou ism, Rumi’s Image E alua es he Con ex o
Cul u al Economy)
Bilim e Kül ü - Ulusla a ası Kül ü A aş ı mala ı De gisi, 2013, Yıl: 01, Sayı: 02│
www.bilim ekul u .com
212
izmindeki ye i daha ne biçimde o aya
konulabili . Kül ü u izmi, kül ü el de-
ğe le e yönelik ge çekleş iğinden, o kül-
ü el değe le e sahip şehi le e ülkele
bi e ma kaya dönüşmek edi . Bu bağ-
lamda Konya e Me lâna bi bü ün ola-
ak değe lendi ilmeli; Konya’nın günlük
haya a Me lâna’yı söyleyip, Me lâna’yı
duyup, Me lâna’yı yaşaması du umu
(Kaplan, 2004: 83), kül ü u izmi bağ-
lamında yaşanılan/yaşa ılan Me lâna
kül ü ü, Tü kiye’yi ha a üm dünyayı
Me lâna’yı söyle , duya e yaşa hale
ge i melidi . Bunun sonucunda kül ü
ekonomisi emelinde ku gulanan kül ü el
mi as unsu u (Me lâna e Me le ilik)
üm dünyada daha azla anı ıla-
cak/yayılacak, Tü kiye de bu kül ü mi-
asını en e kili şekilde yaşaya-
cak/yaşa acak e bu mi as an en e kili
şekilde ya a lanmış olacak ı . Geçmişin
önemli bilim e kül ü me kezi olan
Konya, sahip olduğu bu mi ası geçmiş e
nasıl değe lendi meyi düşündüyse, bu-
gün de üm dünyada gelişen kül ü en-
düs ile i bağlamında yeni ya ı ım e ya-
a ımla a kendisini hazı lamalı e Me -
lana ile ilgili ya ı ımla ı eş ik e melidi .
Son söz ola ak zengin Tü k mi ası için
bi öne i dile ge i ili se: Tü k kül ü ü,
imge a aş ı mala ına ih iyaç duymak a-
dı . Ge ekli maddi e mane i şa la
oluş u ula ak, bi an önce üm Tü kiye
için (il e ilçele de) “kül ü imgele i
a aş ı ma me kezle i e bu me kezle e
bağlı şubele ” ku ulmalı e bu ku uluş-
la a ge ekli des ek sağlana ak, kaybol-
maya yüz u muş mi asın yeniden yaşa-
ılması yönünde çalışmala a hız e ilme-
lidi . Kül ü mi asının yaşana ak yaşa-
ılması yönünde sempozyum/çalış ay b.
bilimsel oplan ıla a da ay ıca ih iyaç du-
yulmak adı . İmge a aş ı mala ı için ku-
ulacak ARGE me kezle i, ge ekli a aş-
ı mala ne icesinde sözü edilen bilimsel
oplan ıla a da öncülük edebili . Gelecek,
üm dünya için kül ü ün e kül ü eko-
nomisinin bi pence eden gö ündüğü bi
dünya olacak ı .
No la /No es
* Bu çalışmaya eknik manada değe li
ka kıla ını sunan, Zeynep Sun’a e İb a-
him Emecen’e değe li ka kıla ından do-
layı şük anla ımı suna ım.
Kaynakça/Bibliog aphies
Bek aşoğlu, Mus a a, (2000), “Ahi-
lik e Tasa u ” Diyane Aylık De gi,
Ekim, Sayı: VI, Say a:52-59.
Çobanoğlu, Özkul, (2005), Halkbi-
limi Ku amla ı e A aş ı ma Yön emle i
Ta ihine Gi iş, Anka a: Akçağ Yayınla ı.
Kaplan, Bu cu, (2004), “Konya’nın
İmgesi Me lâna” Ken le e İmgele ,
Gazi Üni e si esi Tü k Halkbilimi Top-
luluğu Yayını.
Me lana Celâleddin-i Rûmî, 2008,
Aşkın Dansı, Sena yo-Yöne men, Kü şa
KIZBAZ.
Oğuz, M. Öcal, (2007), “UNESCO,
Kül ü e Tü kiye”, Millî Folklo ,
Yıl:19, Sayı:73, Say a:5-11.
Öğü Eke , Gülin, (2008b), “Kül ü-
el Bellek e Nas eddin Hoca” Doğumu-
nun 800. Yılında Nas eddin Hoca Sem-
pozyumu. 24-25 Ekim İs anbul.
Özdemi , Mehme , (2010), Hacı
Bek aş Veli Gezisine Ai No la e Re-
simle , Mehme Özdemi A şi indedi .
Özdemi , Nebi, (2003), “Müze Ço-
cuk İlişkisi e Çocuk Kül ü ü Me kezi
ile İlgili Bazı Değe lendi mele ”, Tü ki-
│Mehme ÖZDEMİR
Kül ü Tu izminde Me lâna İmgesini Kül ü Ekonomisi Bağlamında
Değe lendi ebilmek (In Cul u al Tou ism, Rumi’s Image E alua es he Con ex o
Cul u al Economy)
Bilim e Kül ü - Ulusla a ası Kül ü A aş ı mala ı De gisi, 2013, Yıl: 01, Sayı: 02│
www.bilim ekul u .com
213
ye’de Halkbilimi Müzeciliği e So unla ı
Sempozyum Bildi ile i, Gazi Üni e si e-
si THBMER Yayınla ı
Özdemi , Nebi, (2007), “Tüke im-
Kül ü İlişkisi e Kül ü Ekonomisi”,
Tüke ici Yazıla ı 1, H.Ü. TÜPADEM:
223-240.
Özdemi , Nebi, (2008), “Kül ü el
Ekonomik İmge Ola ak Nas eddin Ho-
ca”, Millî Folklo , Yıl:20, Sayı: 77, Say-
a:11-20.
Özdemi , Nebi, (2009a), “Kül ü
Ekonomisi e Endüs ile i ile Kül ü el
Mi as Yöne imi İlişkisi” Millî Folklo ,
Yıl: 21, Sayı:84, Say a: 73-86.
Özdemi , Nebi, (2009b), Kül ü Tu-
izmi e Müzecilik De s No la ı, Meh-
me Özdemi A şi indedi .
h p://www.ki apyu du.com,
[09.09.2012’de e işildi].
www.google.com. ,
[09.09.2012’de e işildi].
h p://www.me lana.selcuk.edu. /[
09.09.2012’de e işildi].
h p://me lana ounda ion.com/inde
x_ .h ml, [09.09.2012’de e işildi].
h p://www. u kiya .hace epe.edu.
/de gi/14sayi.pd , [22.11.2012’de e işil-
di].
