53
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
O‘ZBEKISTONDA XOTIN-QIZLARNING IJTIMOIY-SIYOSIY
FAOLLIGINI OSHIRISHNING FALSAFIY MASALALARI
Toshboboye a Muna a Jalilo na
Deno adbi ko lik a pedagogika ins i u i o‘qi u chisi
Email: [email p o ec ed]
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17731460
Anno a siya: Ushbu maqolada Yangi O'zbekis onda xo in-qizla ning ij imoiy-siyosiy aolligini
aniqlashning alsa iy masalala i ahlili. Ayolla aolligining jamiya i ojlanishi a a aqqiyo ining
muhim omili si a ida ko' ib chiqiladi. Tadqiqo da engligi, ij imoiy adola , shaxsiy shaxs, ma'na iy
qad iya la a da la siyosa ining alsa iy asosla i ahlili. xo in-qizla ga ij imoiy a ibbiy yo dam
ko' sa ishning ij imoiy ahamiya i, qonuniy huquq himoyasi a iq isodiy mus aqilligini a'minlash
masalala i yo i iladi. Maqola xo in-qizla ning ij imoiy hayo da aol ish i ok e ishiga zamin ya a gan
alsa iy oqeala ni ochib be adi.
Kali so'zla : Yangi O'zbekis on, xo in-qizla , ij imoiy-siyosiy aollik, gende engligi, ij imoiy
adola , shaxsiy shaxs, ma'na iy qad iya la , huquqiy himoya, alsa iy ahlil.
Ki ish: Jamiya a aqqiyo i, a alo, inson omiliga, ayolla ning ij imoiy a siyosiy hayo dagi aol
ish i okiga bog'liqdi . Yangi O'zbekis onda so'nggi yilla da xo in-qizla ning ij imoiy-siyosiy
aolligini, ula ni da la boshqa u i, iq isodiyo , an, madaniya a a'lim sohala i da la boshqa u i,
iq isodiyo , madaniya a a'lim sohala ida keng jalb qilish bo'yicha izimli cho a- adbi la amalga
oshi ilmoqda.
Bu ja ayon milliy huquqiy a ij imoiy yo dam, balki alsa iy nuq ai naza dan ham muhim
ahamiya kasb e adi. Chunki xo in-qizla ning jamiya dagi o' ni a oli insonpa a lik, englik, adola ,
e kinlik kabi alsa iy konsep la ga asoslanadi. Falsa a insonning ij imoiy ma judo si a idagi nuq ai
naza ini, uning huquqiy, axloqiy a ma'na iy qad iya la i o qali jamiya a aqqiyo idagi o' nini
aniqlash imkonini be adi.
Shu bois,-qizla ning ij imoiy aolligini muammo — bu aqa siyosiy yoki ij imoiy ja ayon emas,
balki insonning qad i, shaxsiy e kinligi a gende engligiga kuchli alsa iy muammo si a ida
qa alishi lozim.
Asosiy qism: Jamiya ning a aqqiyo i a uning ba qa o ligini a’minlashda muhim ahamiya ga
ega. O‘zbekis onda xo in-qizla ning ij imoiy a siyosiy aolligini oshi ishga qa a ilgan adbi la
alsa iy a e ika masalala ga asoslanadi. Bu masalala o‘za o bog‘liq bo‘lib, ha bi insonning eng
huquqla ini, e kinligini a shaxsning i ojlanishga bo‘lgan in ilishini hisobga olishni alab qiladi.
Falsa ada englik a adola inson huquqla ining asosiy masalala i hisoblanadi. Yangi
O‘zbekis onda xo in-qizla ning ij imoiy-siyosiy aolligini oshi ishda bu p insipla muhim
ahamiya ga ega. Ayolla ning siyosiy, ij imoiy a iq isodiy sohala da eng imkoniya la ga ega
bo‘lishini a’minlash, ula ning jamiya ga qo‘shgan hissasini qo‘llab-qu a lash — bu alsa iy
masalala ga asoslangan qa o la . Yangi O‘zbekis onda ayolla uchun pa lamen a mahalliy
ido ala dagi mansabla uchun maxsus k o ala jo iy e ilgani, ayolla ning siyosiy ja ayonla da aol
ish i ok e ishini a’minlashga qa a ilgan das u la amalga oshi ilmoqda. Buning o idan, ayolla eng
huquqla ga ega bo‘lib, o‘z huquqla i a man aa la ini himoya qilish imkoniya iga ega bo‘ladila .
Falsa ada shaxsning i ojlanishi insonning ma’na iy, axloqiy, in ellek ual a ij imoiy
i ojlanishini angla adi. Yangi O‘zbekis onda xo in-qizla ning ij imoiy aolligini oshi ish uchun
ula ning shaxs si a ida i ojlanishini a’minlashga qa a ilgan adbi la muhimdi . O‘zbekis onda
xo in-qizla ning a’lim a kasb-huna sohasidagi imkoniya la ini kengay i ish o qali ula ning shaxsiy
i ojlanishini a’minlashga ka a e’ ibo qa a ilmoqda. Bu, o‘z na ba ida, ula ning ij imoiy aolligini
oshi ishga xizma qiladi.
54
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
Ma’na iy a axloqiy qad iya la jamiya ning ba qa o i ojlanishi a inson huquqla ining
himoyasini a’minlashda muhim ahamiya ga ega. O‘zbekis onda xo in-qizla ning ij imoiy-siyosiy
aolligini oshi ishda ushbu qad iya la asosida alsa iy yondashu la ham qo‘llaniladi. Yangi
O‘zbekis onda ayolla ning qad -qimma ini oshi ish a ula ni jamiya hayo iga aol jalb qilish
maqsadida ma’na iy-ma ku a iy isloho la amalga oshi ilmoqda. Ma’na iy i ojlanishga
yo‘nal i ilgan das u la ayolla ning aolligini oshi ishga yo dam be adi.
Falsa ada gende engligi a ij imoiy adola jamiya da ba qa o lik a i ojlanishning asosiy
omilla i hisoblanadi. Ayolla ning siyosiy a ij imoiy aolligini oshi ishda ushbu masala alohida
ahamiya ga ega. Yangi O‘zbekis onda gende engligini a’minlash a ayolla ning jamiya dagi o‘ nini
mus ahkamlashga qa a ilgan qonunla a ij imoiy das u la ishlab chiqilgan. Mahalliy a ma kaziy
hokimiya da ayolla ning aolligini oshi ishga qa a ilgan das u la amalga oshi ilmoqda.
Ayolla ning huquqla i a imkoniya la ini a’minlash alsa iy nuq ai naza dan jamiya dagi gende
bo‘yicha englikni, inson huquqla ini himoya qilishni naza da u adi. Xo in-qizla ning ij imoiy a
siyosiy aolligini oshi ishda huquqiy muho aza a huquqiy bilimni oshi ish muhim omil hisoblanadi.
Xo in-qizla ning huquqla i bo‘yicha maxsus qonunla qabul qilingan a ula ning huquqiy bilimla ini
oshi ishga yo‘nal i ilgan ma’ i iy adbi la olib bo ilmoqda. Shu bilan bi ga, huquqiy maslaha la a
huquqiy yo dam ko‘ sa ish bo‘yicha maxsus ashkilo la aoliya yu i moqda.
Falsa ada da la siyosa ining ij imoiy a’si i jamiya ning i ojlanishida muhim ahamiya ga ega.
Ayolla ning ij imoiy a siyosiy aolligini oshi ishga qa a ilgan da la siyosa i inson huquqla ini
himoya qilish, gende engligini a’minlash a jamiya da ayolla ning o na igan olini
mus ahkamlashga yo‘nal i ilgan. Yangi O‘zbekis onda xo in-qizla ning ij imoiy-siyosiy aolligini
oshi ish bo‘yicha da la ning maqsadli siyosa i doi asida, ayolla uchun maxsus k o ala , a’lim
das u la i a kasb-huna a’limi das u la i ishlab chiqilgan.
Yangi O‘zbekis onda xo in-qizla ning ij imoiy-siyosiy aolligini oshi ish alsa iy nuq ai naza dan
jamiya ning ba qa o i ojlanishini a gende engligini a’minlashga qa a ilgan muhim ja ayondi .
Ushbu ja ayonning alsa iy masalala i englik, adola , shaxsni i ojlan i ish, ma’na iy qad iya la ,
gende engligi a ij imoiy adola kabi muhim konsep la ga asoslangan.
Xo in-qizla ga ij imoiy yo dam ko‘ sa ish jamiya dagi muhim eh iyojla dan bi i bo‘lib, ula ning
ij imoiy hayo idagi u li qiyinchilikla ni yengishga yo dam be adi. Ij imoiy yo damning u li shaklla i
ayolla uchun juda muhim, chunki ula ko‘pincha iq isodiy yoki ij imoiy qiyinchilikla ga duch keladi.
Yangi O‘zbekis onda ayolla ning ij imoiy himoyasini a’minlash maqsadida, jamoa ashkilo la i a
da la muassasala i omonidan qo‘llab-qu a lash ma kazla i, ij imoiy himoya das u la i, ayolla ga
yo dam ko‘ sa ish uchun maxsus se isla ishlab chiqilgan. Shuningdek, ke akli ij imoiy yo dam a
mablag‘la bilan a’minlash o qali ayolla ning ij imoiy eh iyojla i qondi iladi.
Xo in-qizla u li soha a sohala da (ishda, oilada, jamoa da) hayo ida psixologik s ess a
qiyinchilikla ga duch kelishi mumkin. Psixologik yo dam ula ning emo sional hola ini yaxshilash a
ij imoiy aolligini oshi ish uchun muhimdi . Yangi O‘zbekis onda ayolla ga psixologik yo dam
ko‘ sa ish uchun maxsus ma kazla a das u la ishlab chiqilmoqda. Bu ma kazla da ayolla uchun
s ess, dep essiya, qamalgan hola la a hayo dagi muammola ga yo dam be ishga qa a ilgan
xizma la ma jud. Buning na ijasida, ayolla ning psixoemo sional hola la i yaxshilanadi a ula ning
ij imoiy aolligi oshadi.
Jamiya da ayolla uchun ij imoiy yo damning muhim jixa la idan bi i — ula ning ij imoiy,
iq isodiy a huquqiy himoyasini a’minlashdi . Ij imoiy yo dam o qali ayolla ga o‘z hayo la ini
yaxshilash uchun imkoniya la ya a ish jamiya da gende engligini a ba qa o likni a’minlaydi.
Yangi O‘zbekis onda ayolla ning ij imoiy hayo idagi huquqiy himoyasini a’minlash uchun qonunla
55
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
ishlab chiqiladi. Masalan, ayolla ga nisba an zo‘ a onlikni ba a a e ish a ula ning huquqla ini
himoya qilishga qa a ilgan qonunchilikning kuchay i ilishi a hokimiya o ganla i omonidan
qo‘llab-qu a lanishi.
Jamiya da ayolla ga nisba an ishla ilgan s igma a a kibiy man aa la ula ning ij imoiy aolligini
pas la ish a hayo iga ushgan muammola ni ko‘ a ishga o‘sqinlik qiladi. Bu hola ayolla ning
ij imoiy yo dam olishini qiyinlash i ishi mumkin. Yangi O‘zbekis onda xo in-qizla ga nisba an
ij imoiy s igma a man aa la ga qa shi ku ashish, ula ni yo damga a xizma la ga jalb qilish
maqsadida ma’ i iy a psixo-ij imoiy adbi la ashkil e ilayo gani haqidagi adbi la . Bu hola
ayolla ning ij imoiy-siyosiy a iq isodiy hayo iga o‘sqinlik qilu chi man iy oliga xik osi ala ni
ba a a qilishga xizma qiladi.
Ij imoiy yo damning yana bi muhim a ibi — ayolla ga a’lim a kasb-huna sohasida yo dam
be ishdi . Bu ayolla ning ij imoiy aolligini oshi ish a ula ning iq isodiy mus aqilligini a’minlashga
yo dam be adi. Yangi O‘zbekis onda ayolla ga exnik a kasb-huna a’limiga bo‘lgan eh iyoj
oshmoqda. Bunda, ayolla ga yangi kasbla bo‘yicha a’lim be ish a ula ni ishlagan sohaga ki ishga
yo dam be ishga qa a ilgan das u la ishlab chiqilgan.
Hukuma a noda la ashkilo la i omonidan ij imoiy a psixologik yo damga qa a ilgan u li
das u la ishlab chiqilmoqda. Bu das u la ayolla ga u li muammola ni hal qilishda yo dam be ish,
ula ning psixologik a ij imoiy ah olini yaxshilashga yo‘nal i ilgan. Yangi O‘zbekis onda ayolla
uchun ishsizlikni ba a a e ishga qa a ilgan maxsus das u la , ij imoiy xizma la a psixologik
yo dam xizma i ma jud. Bu xizma la ayolla ning ij imoiy a iq isodiy hola ini yaxshilashga yo dam
be adi.
Xo in-qizla ga ij imoiy a psixologik yo dam muammosi ham Yangi O‘zbekis onda muhim
ij imoiy a siyosiy masala hisoblanadi. Bunday yo dam ayolla ning ij imoiy a iq isodiy aolligini
oshi ish, gende engligini a’minlash a jamiya da ayolla ning oli a o na gan o‘ nini
mus ahkamlashga yo dam be adi. Buning uchun hukuma ning ij imoiy das u la i, qonunla a
ma’ i iy adbi la muhim ahamiya ga ega.
Xulosa: Xulosa qilib ay adigan bo‘lsak Yangi O‘zbekis onda xo in qizla ga bo‘lgan munosaba la
ubdan o‘zga ganini ko‘ ishimiz mumkin. Bugungi kunda xo in qizla be ilgan imkoniya la dan
o‘g’ i a unumli oydalanilsa o‘sib kelayo gan yosh a lod uchun juda oydali bo‘la edi, ayniqsa
xo in qizla ni ilim olib jamiya a naqi uchun oydali kadi la ni a biyalashda muhum xisoblanadi.
Re e ences:
1. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2023-yil 11-sen ab dagi “O‘zbekis on — 2030”
s a egiyasi oʻgʻ isida PF-158-son Fa moni (Qonunchilik maʼlumo la i milliy bazasi, 12.09.2023-
y., 06/23/158/0694-son; 29.12.2023-y., 06/23/214/0984-son) // h ps://lex.uz/docs/
2. Mi ziyoye Sh.M. Hozi gi zamon a Yangi O‘zbekis on. – Toshken .: O‘zbekis on, 2024. - 560
b.
3. Mi ziyoye Sh.M. Milliy iklanishdan milliy yuksalish sa i. 4-jild. -Toshken : O‘zbekis on,
2020. – 448 b.
4. Mi ziyoye Sh.M. Yangi O‘zbekis on s a egiyasi –Toshken , O‘zbekis on, 2021. - 545 b
5. Mi ziyoye Sh.M. Hozi gi zamon a Yangi O‘zbekis on. – Toshken .: O‘zbekis on, 2024. - 560
b.
