O'ZBEKISTONDA XOTIN-QIZLARNING IJTIMOIY-SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING FALSAFIY MASALALARI

53 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc O‘ZBEKISTONDA XOTIN-QIZLARNING IJTIMOIY-SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING FALSAFIY MASALALARI Toshboboyeva Munavvar Jalilovna Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti o‘qituvchisi Email: [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17731460 Annotatsiya: Ushbu maqolada Yangi O'zbekistonda xotin-qizlarning ijtimoiy-siyosiy faolligini aniqlashning falsafiy masalalari tahlili. Ayollar faolligining jamiyat rivojlanishi va taraqqiyotining muhim omili sifatida ko'rib chiqiladi. Tadqiqotda tengligi, ijtimoiy adolat, shaxsiy shaxs, ma'naviy qadriyatlar va davlat siyosatining falsafiy asoslari tahlili. xotin-qizlarga ijtimoiy va tibbiy yordam ko'rsatishning ijtimoiy ahamiyati, qonuniy huquq himoyasi va iqtisodiy mustaqilligini ta'minlash masalalari yoritiladi. Maqola xotin-qizlarning ijtimoiy hayotda faol ishtirok etishiga zamin yaratgan falsafiy voqealarni ochib beradi. Kalit so'zlar: Yangi O'zbekiston, xotin-qizlar, ijtimoiy-siyosiy faollik, gender tengligi, ijtimoiy adolat, shaxsiy shaxs, ma'naviy qadriyatlar, huquqiy himoya, falsafiy tahlil. Kirish: Jamiyat taraqqiyoti, avvalo, inson omiliga, ayollarning ijtimoiy va siyosiy hayotdagi faol ishtirokiga bog'liqdir. Yangi O'zbekistonda so'nggi yillarda xotin-qizlarning ijtimoiy-siyosiy faolligini, ularni davlat boshqaruvi, iqtisodiyot, fan, madaniyat va ta'lim sohalari davlat boshqaruvi, iqtisodiyot, madaniyat va ta'lim sohalarida keng jalb qilish bo'yicha tizimli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Bu jarayon milliy huquqiy va ijtimoiy yordam, balki falsafiy nuqtai nazardan ham muhim ahamiyat kasb etadi. Chunki xotin-qizlarning jamiyatdagi o'rni va roli insonparvarlik, tenglik, adolat, erkinlik kabi falsafiy konseptlarga asoslanadi. Falsafa insonning ijtimoiy mavjudot sifatidagi nuqtai nazarini, uning huquqiy, axloqiy va ma'naviy qadriyatlari orqali jamiyat taraqqiyotidagi o'rnini aniqlash imkonini beradi. Shu bois,-qizlarning ijtimoiy faolligini muammo — bu faqat siyosiy yoki ijtimoiy jarayon emas, balki insonning qadri, shaxsiy erkinligi va gender tengligiga kuchli falsafiy muammo sifatida qaralishi lozim. Asosiy qism: Jamiyatning taraqqiyoti va uning barqarorligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. O‘zbekistonda xotin-qizlarning ijtimoiy va siyosiy faolligini oshirishga qaratilgan tadbirlar falsafiy va etika masalalarga asoslanadi. Bu masalalar o‘zaro bog‘liq bo‘lib, har bir insonning teng huquqlarini, erkinligini va shaxsning rivojlanishga bo‘lgan intilishini hisobga olishni talab qiladi. Falsafada tenglik va adolat inson huquqlarining asosiy masalalari hisoblanadi. Yangi O‘zbekistonda xotin-qizlarning ijtimoiy-siyosiy faolligini oshirishda bu prinsiplar muhim ahamiyatga ega. Ayollarning siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy sohalarda teng imkoniyatlarga ega bo‘lishini ta’minlash, ularning jamiyatga qo‘shgan hissasini qo‘llab-quvvatlash — bu falsafiy masalalarga asoslangan qarorlar. Yangi O‘zbekistonda ayollar uchun parlament va mahalliy idoralardagi mansablar uchun maxsus kvotalar joriy etilgani, ayollarning siyosiy jarayonlarda faol ishtirok etishini ta’minlashga qaratilgan dasturlar amalga oshirilmoqda. Buning ortidan, ayollar teng huquqlarga ega bo‘lib, o‘z huquqlari va manfaatlarini himoya qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Falsafada shaxsning rivojlanishi insonning ma’naviy, axloqiy, intellektual va ijtimoiy rivojlanishini anglatadi. Yangi O‘zbekistonda xotin-qizlarning ijtimoiy faolligini oshirish uchun ularning shaxs sifatida rivojlanishini ta’minlashga qaratilgan tadbirlar muhimdir. O‘zbekistonda xotin-qizlarning ta’lim va kasb-hunar sohasidagi imkoniyatlarini kengaytirish orqali ularning shaxsiy rivojlanishini ta’minlashga katta e’tibor qaratilmoqda. Bu, o‘z navbatida, ularning ijtimoiy faolligini oshirishga xizmat qiladi. 54 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc Ma’naviy va axloqiy qadriyatlar jamiyatning barqaror rivojlanishi va inson huquqlarining himoyasini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. O‘zbekistonda xotin-qizlarning ijtimoiy-siyosiy faolligini oshirishda ushbu qadriyatlar asosida falsafiy yondashuvlar ham qo‘llaniladi. Yangi O‘zbekistonda ayollarning qadr-qimmatini oshirish va ularni jamiyat hayotiga faol jalb qilish maqsadida ma’naviy-mafkuraviy islohotlar amalga oshirilmoqda. Ma’naviy rivojlanishga yo‘naltirilgan dasturlar ayollarning faolligini oshirishga yordam beradi. Falsafada gender tengligi va ijtimoiy adolat jamiyatda barqarorlik va rivojlanishning asosiy omillari hisoblanadi. Ayollarning siyosiy va ijtimoiy faolligini oshirishda ushbu masala alohida ahamiyatga ega. Yangi O‘zbekistonda gender tengligini ta’minlash va ayollarning jamiyatdagi o‘rnini mustahkamlashga qaratilgan qonunlar va ijtimoiy dasturlar ishlab chiqilgan. Mahalliy va markaziy hokimiyatda ayollarning faolligini oshirishga qaratilgan dasturlar amalga oshirilmoqda. Ayollarning huquqlari va imkoniyatlarini ta’minlash falsafiy nuqtai nazardan jamiyatdagi gender bo‘yicha tenglikni, inson huquqlarini himoya qilishni nazarda tutadi. Xotin-qizlarning ijtimoiy va siyosiy faolligini oshirishda huquqiy muhofaza va huquqiy bilimni oshirish muhim omil hisoblanadi. Xotin-qizlarning huquqlari bo‘yicha maxsus qonunlar qabul qilingan va ularning huquqiy bilimlarini oshirishga yo‘naltirilgan ma’rifiy tadbirlar olib borilmoqda. Shu bilan birga, huquqiy maslahatlar va huquqiy yordam ko‘rsatish bo‘yicha maxsus tashkilotlar faoliyat yuritmoqda. Falsafada davlat siyosatining ijtimoiy ta’siri jamiyatning rivojlanishida muhim ahamiyatga ega. Ayollarning ijtimoiy va siyosiy faolligini oshirishga qaratilgan davlat siyosati inson huquqlarini himoya qilish, gender tengligini ta’minlash va jamiyatda ayollarning ornatigan rolini mustahkamlashga yo‘naltirilgan. Yangi O‘zbekistonda xotin-qizlarning ijtimoiy-siyosiy faolligini oshirish bo‘yicha davlatning maqsadli siyosati doirasida, ayollar uchun maxsus kvotalar, ta’lim dasturlari va kasb-hunar ta’limi dasturlari ishlab chiqilgan. Yangi O‘zbekistonda xotin-qizlarning ijtimoiy-siyosiy faolligini oshirish falsafiy nuqtai nazardan jamiyatning barqaror rivojlanishini va gender tengligini ta’minlashga qaratilgan muhim jarayondir. Ushbu jarayonning falsafiy masalalari tenglik, adolat, shaxsni rivojlantirish, ma’naviy qadriyatlar, gender tengligi va ijtimoiy adolat kabi muhim konseptlarga asoslangan. Xotin-qizlarga ijtimoiy yordam ko‘rsatish jamiyatdagi muhim ehtiyojlardan biri bo‘lib, ularning ijtimoiy hayotidagi turli qiyinchiliklarni yengishga yordam beradi. Ijtimoiy yordamning turli shakllari ayollar uchun juda muhim, chunki ular ko‘pincha iqtisodiy yoki ijtimoiy qiyinchiliklarga duch keladi. Yangi O‘zbekistonda ayollarning ijtimoiy himoyasini ta’minlash maqsadida, jamoat tashkilotlari va davlat muassasalari tomonidan qo‘llab-quvvatlash markazlari, ijtimoiy himoya dasturlari, ayollarga yordam ko‘rsatish uchun maxsus servislar ishlab chiqilgan. Shuningdek, kerakli ijtimoiy yordam va mablag‘lar bilan ta’minlash orqali ayollarning ijtimoiy ehtiyojlari qondiriladi. Xotin-qizlar turli soha va sohalarda (ishda, oilada, jamoatda) hayotida psixologik stress va qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin. Psixologik yordam ularning emotsional holatini yaxshilash va ijtimoiy faolligini oshirish uchun muhimdir. Yangi O‘zbekistonda ayollarga psixologik yordam ko‘rsatish uchun maxsus markazlar va dasturlar ishlab chiqilmoqda. Bu markazlarda ayollar uchun stress, depressiya, qamalgan holatlar va hayotdagi muammolarga yordam berishga qaratilgan xizmatlar mavjud. Buning natijasida, ayollarning psixoemotsional holatlari yaxshilanadi va ularning ijtimoiy faolligi oshadi. Jamiyatda ayollar uchun ijtimoiy yordamning muhim jixatlaridan biri — ularning ijtimoiy, iqtisodiy va huquqiy himoyasini ta’minlashdir. Ijtimoiy yordam orqali ayollarga o‘z hayotlarini yaxshilash uchun imkoniyatlar yaratish jamiyatda gender tengligini va barqarorlikni ta’minlaydi. Yangi O‘zbekistonda ayollarning ijtimoiy hayotidagi huquqiy himoyasini ta’minlash uchun qonunlar 55 Vol. 5, No. 11 part 2 – Special Issue (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 MINWHPS International Scientific-Practice Conference on “Modern Interpretation of National and World History: Problems and Solutions” Denau, November 17, 2025 in-academy.uz/index.php/ejsspc ishlab chiqiladi. Masalan, ayollarga nisbatan zo‘ravonlikni bartaraf etish va ularning huquqlarini himoya qilishga qaratilgan qonunchilikning kuchaytirilishi va hokimiyat organlari tomonidan qo‘llab-quvvatlanishi. Jamiyatda ayollarga nisbatan ishlatilgan stigma va tarkibiy manfaatlar ularning ijtimoiy faolligini pastlatish va hayotiga tushgan muammolarni ko‘tarishga to‘sqinlik qiladi. Bu holat ayollarning ijtimoiy yordam olishini qiyinlashtirishi mumkin. Yangi O‘zbekistonda xotin-qizlarga nisbatan ijtimoiy stigma va manfaatlarga qarshi kurashish, ularni yordamga va xizmatlarga jalb qilish maqsadida ma’rifiy va psixo-ijtimoiy tadbirlar tashkil etilayotgani haqidagi tadbirlar. Bu holat ayollarning ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy hayotiga to‘sqinlik qiluvchi manfiy oligarxik vositalarni bartaraf qilishga xizmat qiladi. Ijtimoiy yordamning yana bir muhim tartibi — ayollarga ta’lim va kasb-hunar sohasida yordam berishdir. Bu ayollarning ijtimoiy faolligini oshirish va ularning iqtisodiy mustaqilligini ta’minlashga yordam beradi. Yangi O‘zbekistonda ayollarga texnik va kasb-hunar ta’limiga bo‘lgan ehtiyoj oshmoqda. Bunda, ayollarga yangi kasblar bo‘yicha ta’lim berish va ularni ishlagan sohaga kirishga yordam berishga qaratilgan dasturlar ishlab chiqilgan. Hukumat va nodavlat tashkilotlari tomonidan ijtimoiy va psixologik yordamga qaratilgan turli dasturlar ishlab chiqilmoqda. Bu dasturlar ayollarga turli muammolarni hal qilishda yordam berish, ularning psixologik va ijtimoiy ahvolini yaxshilashga yo‘naltirilgan. Yangi O‘zbekistonda ayollar uchun ishsizlikni bartaraf etishga qaratilgan maxsus dasturlar, ijtimoiy xizmatlar va psixologik yordam xizmati mavjud. Bu xizmatlar ayollarning ijtimoiy va iqtisodiy holatini yaxshilashga yordam beradi. Xotin-qizlarga ijtimoiy va psixologik yordam muammosi ham Yangi O‘zbekistonda muhim ijtimoiy va siyosiy masala hisoblanadi. Bunday yordam ayollarning ijtimoiy va iqtisodiy faolligini oshirish, gender tengligini ta’minlash va jamiyatda ayollarning roli va ornatgan o‘rnini mustahkamlashga yordam beradi. Buning uchun hukumatning ijtimoiy dasturlari, qonunlar va ma’rifiy tadbirlar muhim ahamiyatga ega. Xulosa: Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak Yangi O‘zbekistonda xotin qizlarga bo‘lgan munosabatlar tubdan o‘zgarganini ko‘rishimiz mumkin. Bugungi kunda xotin qizlar berilgan imkoniyatlardan to‘g’ri va unumli foydalanilsa o‘sib kelayotgan yosh avlod uchun juda foydali bo‘lar edi, ayniqsa xotin qizlarni ilim olib jamiyat ravnaqi uchun foydali kadirlarni tarbiyalashda muhum xisoblanadi. References: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi “O‘zbekiston — 2030” strategiyasi toʻgʻrisida PF-158-son Farmoni (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 12.09.2023y., 06/23/158/0694-son; 29.12.2023-y., 06/23/214/0984-son) // https://lex.uz/docs/ 2. Mirziyoyev Sh.M. Hozirgi zamon va Yangi O‘zbekiston. – Toshkent.: O‘zbekiston, 2024. - 560 b. 3. Mirziyoyev Sh.M. Milliy tiklanishdan milliy yuksalish sari. 4-jild. -Toshkent: O‘zbekiston, 2020. – 448 b. 4. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi –Toshkent, O‘zbekiston, 2021. - 545 b 5. Mirziyoyev Sh.M. Hozirgi zamon va Yangi O‘zbekiston. – Toshkent.: O‘zbekiston, 2024. - 560 b.