106
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
TURK DUNYOSIDA O‘ZBEKISTON-TURKIYA ALOQALARI:
MINTAQAVIY HAMKORLIK VA KELAJAK ISTIQBOLLARI
Mo‘mino Nodi bek Bo i o‘g‘li
Ho amo A azbek Sobi oʻgʻli
Deno adbi ko lik a
pedagogika ins i u i alabala i
e-mail: [email p o ec ed]
Tel: +998902494943
e-mail: a azbekho amo [email p o ec ed]
Tel: +998907473732.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17731912
Anno a siya: O‘zbekis on a Tu kiya o‘ asidagi aloqala a ixan kuchli bo‘lib, bugungi kunda
iq isodiy, siyosiy a madaniy sohala da i ojlanmoqda. Min aqa iy hamko likning yuksalishi a
yangi is iqbolla , ikki mamlaka ning o‘za o man aa la iga asoslangan i ojlanish s a egiyala ini
shakllan i ishga imkon be adi. Ushbu maqola, O‘zbekis on a Tu kiyaning o‘za o aloqala ining
1991-1999 yilla dagi hamko ligning u li sohala idagi mu a aqiya li hamko ligini o‘ ganishga
bag‘ishlanadi.
Kali so‘zla : O‘zbekis on a Tu kiya, hamko lik, Toshken , iq isodiy.
Ki ish: O‘zbek a Tu k xalqla ining a ixi ming yilla ga bo ib a qaladi.
Bu ikki Tu k xalqla ining a ixiga ham qa asangiz kelib chiqishi bi a hisoblanadi. Zamona iy
O‘zbekis on a Tu kiya o‘ asidagi munosaba la mus aqilligimizning das labki kunla idan
boshlandi. O‘zbekis on espublikasi o‘z mus aqilligini e’lon qilganida, da la mus aqilligini
bi inchila dan bo‘lib 1991-yilning 16-dekab kuni Tu kiya Respublikasi an oldi. Ikki ham dindosh,
ham qa dosh da la la o‘ asidagi munosaba la bi oda lik uhida yo‘lga qo‘yildi, o‘zo o ishonch a
man aa la ni hisobga olgan holda i ojlan i ib bo ildi. Mana shula ning na ijasida 1992-yilning 28-
ap el oyida Tu kiya Respublikasining Toshken dagi elchixonasi, 1993-yilning yan a oyida esa
O‘zbekis on Respublikasining Anqa adagi elchixonasi o‘z ishini boshladi. 1996-yil ikki qa dosh
mamlaka la o‘ asida abadiy do‘s lik a hamko lik o‘g‘ isidagi ikki amonlama sha nomala
imzolandi. Rasmiy da la ash i la i ja ayonida a’lim, madaniya , u izm a boshqa bi qa o
sohala da aloqala yo‘lga qo‘yildi. [1]
O‘zbekis on Respublikasining bi inchi p eziden i Islom Ka imo ning
1991-yilning 16-19 dekab kunla i Tu kiyaga amalga oshi gan da la ash i i doi asida imzolangan
“O‘zbekis on Respublikasi a Tu kiya espublikasi o‘ asidagi aloqala ning asosla i a maqsadla i
o‘g‘ isida” sha noma, “O‘zbekis on Respublikasi a Tu kiya Respublikasi o‘ asida iq isodiy hamda
sa do hamko ligi o‘g‘ isida bi im”, “Ahdlashu p o okoli’ kabi juda muhim hujja la imzolandi.
Bundan ashqa i ikki mamlaka o‘ asida iq isodiy jiha dan amaliy yo damla ham ko‘ sa ildi.
Jumladan Tu kiya qizil ya im oy jamiya i, bosh azi Sulaymon Demi el boshchiligida O‘zbekis onga
do i-da monla , ibbiy asbob-uskunala ka’bi yo damla ni ko‘ sa di. Tu kiya Respublikasining bosh
azi i Sulaymon Demi elning 1992-yiln 27-28 ap el kunla i O‘zbekis onga qilgan asmiy ash i i ikki
mamlaka o‘ asidagi iq isodiy aloqala ni i ojlan i ishda muhim ahamiya kasb e di. [2]
O‘zbekis on a Tu kiya munosaba la a ixini sha li a ishda 3 bosqichga bo‘lishimiz mumkin.
Bi inchi bosqich XX as ning so‘nggi o‘n yili ya’ni 1991-1999 yilla ni qam ab oladi. Ushbu bosqichda
siyosiy a iq isodiy aloqala ning asosla i qa o opgan. Ikkinchi bosqich 2000-2016, uchinchi bosqich
esa 2016-yildan boshlanib hozi gi kungacha bo‘lgan da ni o‘z ichiga oladi.
Bundan ashqa i ikki amonlama aloqala ni yanada i ojlan i ish, mamlaka la a o hamko likni
kuchay i ish uchun yana qa o ash i la amalga oshi ildi. Jumladan 1992-yilning 29-iyun-1 iyul
107
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
kunla i O‘zbekis on Respublikasining bi inchi p eziden i Islom ka imo ning Tu kiyaga ash i i,
shuningdek 1994-yil iyun oyida hamda 1997-yilning noyab oyida Tu kiyaga asmiy ash i i amalga
oshi ildi. 1998-yilning ok ab oyida Tu kiya espublikasining 75 yilligiga bag‘ishlangan an anali
adbi la da ham ish i ok e di. O‘z na ba ida Sulaymon Demi el 1996-yilning 7-mayida
O‘zbekis onga ash i bilan keldi. 1996-yilning ok ab oyida Tu kiya p eziden i O‘zbekis onda
o‘ kazilgan Tu kiy illi da la la ahba la ining oliy da ajadagi IV-uch ashu ida hamda Sohibqi on
Ami Temu a alludining 660-yilligiga bag‘ishlangan adbi la da ish i ok e di. Sulaymon demi el
1999-yilning 15-ma kuni yana bi bo O‘zbekis onga asmiy ash i bilan keldi. Tash i ja ayonida
Imom Al-Buxo iyning qab ini ziyo a qildi. Imom Al-Buxo iyning 1225-yilligi munosaba i bilan
amalga oshi ilgan bunyodko lik ishla i bilan anishdi. Ikki da la p eziden la i “Sam Kocha o”
qo‘shma ko xonasining ochilish ma osimida ham ish i ok e di. [3]
Tu kiyaning Toshken shah ida o‘z akalo xonala ini ochgandan so‘ng “Koch xolding A Sh”,
“Bu sel inshoa a Makina”, “Ram Dish ijo a ” kabi 20 dan o iq yi ik kompaniyala o‘zbekis on
bilan iq isodiy aloqala ini bog‘ladi. Ikki mamlaka hukuma la a o imzolangan muhim bi imga ko‘ a
“Tu keksimbank” O‘zbekis onga be gan 250 mln dolla i hajmidagi k edi ning ya mi in es i siya
shaklida be ildi. Yi ik sanoa -moliya kampaniyala idan bi i sanalgan “Koch xolding A.SH” bilan
O‘zbekis on munosaba la i 1992-yildan boshlangan. Ushbu moliya gigan i a kibiga ki adigan “Ram
Dish Tijo a ” kampaniyasi 1993-yildan boshlab Dogan a Pejo a omabilla i hamda ibbiy jihozla ni
kel i di.
O‘zbekis onning Tu kiya bilan bilan iq isodiy aloqala i nihoya da ez i ojlanib bo di. Xususan
1995-yil ekspo -impo aloqala ida Tu kiya Top besh a mamlaka la a kibiga ki gan. 1991-yildan
boshlangan O‘zbek-Tu k iq isodiy aloqala i 90-yilla o‘ ala iga kelib bazi sababla ga ko‘ a bi oz
qisqa di. Bunda Eski sanoa mahsulo la ining kel i ilishi, O‘zbekis onning xomashyo ye kazib
be u chi hudud si a ida qa alishi a O‘zbekis onning ulkan salohiya i bo ligiga qa amay in es i siya
ki i ilishida so uqqonlikka yo‘l qo‘yilishi hisobiga kelib chiqqandi. 1994-yil iyun oyida O‘zbekis on
Respublikasining bi inchi p eziden i Islom ka imo ning Tu kiyaga ash i i chog‘ida ikki da la
o‘ asidagi aloqa a hamko likni i ojlan i ishda, si a jiha idan yangi bosqichga ko‘ a ishga doi
hamko lik amoyilla ini ilga i su di. Tushinmo chilikla bo‘lib u sada ikki da la o‘ asidagi
hamko lik izchil i ojlanib bo di. [4]
Iq isodiy aloqala ni olib bo ish uchun alba a anspo yo‘lla ining xa sizligi a qulayligi
bo asidagi masalala ni hal e ish alba a muhim edi. Shu asnoda 1996-yil 13-may kuni
Tu kmanis onda “O‘zbekis on, Tu kmanis on, Oza bayjon, G uziya” da la la i o‘ asida emi yo‘l
anspo la ini mu o iqlash i ish o‘g‘ isida ko‘p amonlama bi im imzolandi. Mazku yo‘nalish
O‘zbekis on a Tu kiya O‘ asidagi sa do-iq isodiy aloqala ni i ojlan i ishga xizma qildi.
Mus aqillikning das labki yilla idanoq “O‘zbekis on ha o yo‘lla i” a “Tu kiya ha o yo‘lla i”
a iakompaniyala i doimiy pa ozla ini yo‘lga qo‘ydi. Ikki da la hamko ligi na ijasida Tu kiyaning
O‘zbekis onga ki i gan in es i siyala ning hajmi 1998-yilga kelib 1.5 ml d dolla dan oshdi. Bundan
ashqa i impo mahsulo la ni O‘zbekis onning o‘zida ishlab chiqa ilish uchun ikki amonlama
hamko lik yo‘lga qo‘yilib sanoa ko xonala i ba po e ildi. Jumladan pax a olasini ishlab chiqa ish
kamay i magan holda, mazku esu sning ekspo ulushini
51 oizga qisqa i ish, yangi ejamko exnalogiya qo‘llash asosiy azi a qilib olindi. [5]
O‘zbekis on o‘zining milliy man aa la idan kelib chiqib Tu kiya bilan ikki amonlama eng
huquq a man aa la ga asoslangan holda madaniy aloqala ni ham olib bo di. Hamko lik a’lim, an
a adabiyo sohala da ham jadal i ojlandi. Jumladan O‘zbekis on xalq a’lim azi ligi bilan Tu kiya
Respublikasining “Silm” shi ka i o‘ asida 1992-yil imzolangan “1992-2000” yilla ga mo‘ljallangan
108
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
a’lim sohasidagi hamko lik das u iga binoan 1992-1993 o‘qu yilida 7 a, 1993-1994 o‘qu yilida
14 a, Tu kiya Milliy a’lim azi ligi bilan 1992-yil imzolangan sha nomala ga binoan, 1993-1994
o‘qu yilida 7 a, umumiy hisobda esa 28 a O‘zbek-Tu k li seyla i ochildi. Mazku li seyla ning 19
asi umum a’lim, 3 asi ijo a , 1 asi ijo a yo‘nalishla iga mo‘ljallangan. Oliy a’lim sohasida ham
qa o kelishu la amalga oshi ildi. [6]
Iq isodiy jiha dan ikki da la o‘ asida yuzlab kelishu la amalga oshi ildi. Tu kiyaning 5 ml d
dolla sa moyaga ega bo‘lgan “Ekenjele Xolding”ga qa ashli “Ekpa ” i masi “Namangan shoyi
ishlab chiqa ish” aksiyado lik jamiya iga 7.5 mln nemis ma kasi miqdo ida in es i siyala sa landi.
Namanga umanida Tu kiyaning “Sa -Tu k” a “Bish Tash” i mala i bilan hamko likda “Tu k-
A las” qo‘shma ko xonasi ipak ma odan mahsulo la , jumladan gilamla ham ishlab chiqa ildi. [7]
Xulosa qilib ay ganda O‘zbekis on a Tu kiya o‘ asidagi munosaba la 1991-yilda
O‘zbekis on mus aqillikka e ishganidan so‘ng izchil i ojlana boshladi. Ikkala da la o‘ asidagi
diploma ik aloqala ez o ada mus ahkamlandi a sa do, iq isodiyo hamda madaniya sohala ida
sama ali hamko likka asos solindi. 1990-yilla da, ayniqsa, Tu kiya O‘zbekis onga iq isodiy yo dam
ko‘ sa ishda aol bo‘ldi. Tu kiya kompaniyala i O‘zbekis onda qu ilish, ene ge ika, a ishlab
chiqa ish sohala ida ko‘plab loyihala ni amalga oshi di. Madaniya sohasida esa, o‘za o alaba
almashinu i, san'a a ilmiy hamko likla i ojlandi. Ka adan-ka a yu uqla ga e ishildi. Bu da da,
ikkilamchi aloqala mus ahkamlanib, uzoq mudda li s a egik she iklikka asos ya a ildi. Bu bo adagi
yu uqla XXI as ga kelib yanada ha amonlama i ojlandi. Ta ixiy a buyuk hamko lik aloqala i
O‘zbekis on a Tu kiya o‘ asida yanada mus ahkam poyde o ya a ib, ikki xalq o‘ asidagi do‘s lik,
madaniya a iq isodiyo sohala idagi o‘za o man aa li hamko likni yangi bosqichga olib chiqdi.
Adabiyo la , Re e ences, Литературы:
1. Zoki o Saydullo Odiljon o‘g‘li. “O‘zbekis onning Tu kiy da la la bilan aloqala i a ixi”
(maqola) “New enaissance in e na ional jou nal o‘plami”. B 696-697.
2. 2.Rajabo Qah amon, Bekmu a o Xolma . “O‘zbekis on bilan Tu kiya o‘ asidagi iq isodiy a
madaniy hamko lik a ixidan” “Ta akku ” nash iyo i, Toshken -2017. B 60-63.
3. Imamo Bobu Xo‘janaza o ich. “O‘zbekis on a Tu kiya da la la i o‘ asida siyosiy-diploma ik
aloqala ning i ojlanishi” (maqola). B 5-9.
4. h ps://zenodo.o g/doi/10.5281/zenodo.10791440
5. Rajabo Qah amon, Bekmu a o Xolma . “O‘zbekis on bilan Tu kiya o‘ asidagi iq isodiy a
madaniy hamko lik a ixidan” “Ta akku ” nash iyo i, Toshken -2017. B 63-70.
6. Ka imo Islom. “Bizdan ozod a obod a an qolsin “ 2-jild. Toshken . O‘zbekis on, 1996. B 15-
30.
7. Rajabo Qah amon, Bekmu a o Xolma . “O‘zbekis on bilan Tu kiya o‘ asidagi iq isodiy a
madaniy hamko lik a ixidan” “Ta akku ” nash iyo i, Toshken -2017. B 90-95.
8. Mi zaye . “Tu k-A las” shu’lasi “Iq isod a xisobo ”, 1995. B 33-41.
