209
OʻZBEKISTON–SAUDIYA ARABISTONI: DIPLOMATIK HAMKORLIK
TARIXIDAN
Rus amboye Islomjon Doniyo oʻgʻli,
O ien al uni e si e i ka a oʻqi u chisi
islomjon us amboye @gmail.com
ORCID: 0009-0005-5400-1038
Anno a siya. Ushbu maqola Oʻzbekis on a Saudiya A abis oni oʻ asidagi
diploma ik aloqala ning shakllanishi, 1992-yildagi asmiy ash i a uning a ixiy-
siyosiy ahamiya ini yo i adi. Saudiya A abis oni ashqi ishla azi i shahzoda Saud al
Faysal boshchiligidagi delega siyaning ash i i ikki da la oʻ asida diploma ik, diniy
a madaniy hamko likning mus ahkamlanishiga xizma qilgan. Maqolada oʻza o
ishonch, islomiy qa doshlik a s a egik she iklik amoyilla i asosida shakllangan
aloqala ahlil qilinadi.
Kali soʻzla : Oʻzbekis on, Saudiya A abis oni, diploma ik munosaba la , islom
qa doshligi, ashqi siyosa , Saud al Faysal, asmiy ash i , diniy hamko lik, madaniy
aloqala .
Abs ac . This a icle explo es he o ma ion o diploma ic ela ions be ween
Uzbekis an and Saudi A abia, ocusing on he poli ically signi ican 1992 isi . Led by
P ince Saud Al-Faisal, he Saudi delega ion helped s eng hen bila e al ies based on
Islamic b o he hood, mu ual espec , and s a egic pa ne ship. The analysis highligh s
how eligious, diploma ic, and cul u al coope a ion eme ged as key ounda ions o his
his o ic ela ionship.
Keywo ds: Uzbekis an, Saudi A abia, diploma ic ela ions, Islamic b o he hood,
o eign policy, Saud Al-Faisal, o icial isi , eligious coope a ion, cul u al ies.
1991-yilda Oʻzbekis on Respublikasi mus aqillikka e ishgach, yangi siyosiy
yoʻnalishda xalqa o hamko likla ni i ojlan i ish, ayniqsa, musulmon dunyosi bilan
munosaba la ni mus ahkamlash da la siyosa i da ajasiga koʻ a ildi. Ana shu ja ayonda
Saudiya A abis oni bilan oʻ na ilgan diploma ik munosaba la a ikki omonlama
aloqala milliy a iximizda muhim oqea boʻlib qoldi.
Sobiq so e impe iyasi pa chalanganidan keyin, aksa iya a ab mamlaka la i kabi,
Saudiya A abis oni ham Oʻzbekis onning da la mus aqilligini bi inchila qa o ida
1991-yilning dekab ida asman eʼ i o e di a oʻza o diploma ik munosaba la
oʻ na ish is agini bildi di[1. 115B]. Ikki xalq oʻ asidagi a ixiy aloqala a mush a ak
qad iya la bi ligi hamko likning boshlash uchun zamin ya a ib be di.
Shuningdek, mus aqillikning das labki yilla ida yu imizni: dunyoning oʻ iz
mamlaka i Oʻzbekis on Respublikasini anidi, an oldi. Tu kiya, Ame ika Qoʻshma
Sh a la i, Kanada, Yaponiya, Buyuk B i aniya, Saudiya A abis oni, E on, Pokis on,
Hindis on, Xi oy singa i yi ik da la la ana shula jumla sidandi . Bu ishonch uhimizni
koʻ a di, kelajakka yoʻlimizni ochib be di [2. 289B]. Oʻzbekis on espublikasi
mus aqillikning ilk onla idanoq dunyoning ye akchi da la la i qa o ida a ab
210
dunyosidagi ye akchi mamlaka la ham yu imiz bilan diploma ik munosaba la
oʻ na ib yaxshi hamko lik aloqala yoʻlga qoʻyishga ha aka boshlashgan edi.
Oʻzbekis on Respublikasi P eziden i Islom Ka imo nomiga Saudiya A abis oni
qi oli Fahd ibn Abdul Aziz al Saud omonidan yoʻllangan ab ik mak ubi ikki da la
oʻ asidagi ilk samimiy munosaba la ning yuzaga kelganini koʻ sa adi. Mak ubda
shunday soʻzla bi ilgan:
“Bi oda im Islom Ka imo janobi oliyla iga!
Oʻzbekis on Respublikasining muh a am P eziden iga!
Sizga eson-omonlik, Allohning ma hama i a siylo i yo boʻlgʻay! Qa dosh
Oʻzbekis on Respublikasi mus aqillikka e ishganligi munosaba i bilan shaxsan Sizga
a Oʻzbekis on xalqiga chin qalbdan ab ik yoʻllayo ganimdan hamda musulmon
milla i muammola ini hal e ishning mus ahkam ayanchi a ba qa o likni
aʼminlashning aj almas qismi boʻlmish Sizning mamlaka ingizga samimiy
ilakla imni yoʻllayo ganimdan gʻoya mamnunman”[3]. Qi ol, shu bilan bi ga,
Saudiya A abis oni ashqi ishla azi i shahzoda Saud al Faysal al Saudning
Oʻzbekis onga ash i i doi asida ushbu mak ubni shaxsan ye kazishini ham maʼlum
qilgan.
1992-yilning e alida Saudiya A abis oni Tashqi ishla azi i shahzoda Saud al-
Faysal ibn Abdulaziz Ol Saudning Oʻzbekis onga ash i i boʻlib oʻ di, Tash i chogʻida
mamlaka la imiz oʻ asida elchixonala da ajasida diploma ik munosaba la oʻ na ish
oʻgʻ isida p o okol imzolandi [1. 115B]. Bu oqea ikki da la oʻ asida asmiy
aloqala ning yangi bosqichini boshlab be di.
1992-yil 19- e al kuni P eziden Islom Ka imo Saudiya A abis oni
delega siyasini qabul qildi. Suhba da omida P eziden espublikamizdagi siyosiy-
iq isodiy aziya , mus aqillikdan keyingi da la siyosa i a xalqa o aloqala haqida
ba a sil maʼlumo be di. Shu bilan bi ga, u achinch bilan quyidagini aʼkidladi:
“hozi cha Saudiya A abis oni bilan aloqamizni koʻngildagidek deb boʻlmaydi. Buning
esa, ochiq ay ish ke ak, maʼlum sababla bo : shu pay gacha sizla ni bizga nuqul
yomonlab kelisha di, oʻz na ba nda sizla da ham biz haqimizda yolgʻon-yashiq gapla
a qa ishgan. Bu – ha ikkala da la oʻ asiga nizo solish uchun qilina di, alba a.
Mana endi o amizga hech kim ni oq sololmaydi, endi Oʻzbekis on bilan Saudiya
A abis oni oʻ asida mus ahkam bi oda lik aloqala i oʻ na iladi, deb ishonaman.
Sizning ash i ingizni ana shu jabhadagi ilk qadam deb hisoblayman, Nasib e sa, biz
ham yu ingizga bo ib, xalqingiz bilan, sizla da amalga oshi ilayo gan ezgu ishla bilan
yaqindan anishishga muyassa boʻlamiz” [4]. Bu soʻzla ikki da la oʻ asidagi oldingi
a ixiy noaniqlikla a yolgʻon axbo o la ni ba a a e ish za u a ini aks e i adi.
Shahzoda Saud al Faysalning ash i i juda ka a siyosiy ahamiya ga ega boʻlib,
ikki omonlama diploma ik munosaba la ning boshlanish nuq asi boʻldi. 1992-yil 20-
e al kuni Saudiya A abis oni ashqi ishla azi i Oʻzbekis on ashqi ishla azi i U.
Abdu azzoqo bilan uch ashdi. Uch ashu da muhim kelishu la ga e ishildi. Shu kuni
ikki da la oʻ asida oʻza o diploma ik munosaba la oʻ na ish, A -Riyod shah ida
Oʻzbekis on Respublikasi elchixonasini, Toshken da Saudiya A abis oni elchixonasini
ochish haqidagi hujja ga qoʻl qoʻyildi.
Shuningdek, Saudiya A abis oni asmiy delega siyasi 20- e al kuni Oʻ a Osiyo
musulmonla i diniy boshqa masiga ash i buyu di. Boshqa ma aisi, mu iy
211
Muhammad Sodiq Muhammad Yusu mehmonla ga quyidagicha soʻz qildi:
“Oʻzbekis on mus aqil espublika deb eʼlon qilingandan keyin dinga ka a eʼ ibo
be ilayo ganligi, espublika musulmonla ining che ella dagi bi oda la i bilan aloqala i
mus ahkamlanib bo ayo ganligi oʻgʻ isida” axbo o be di [4]. Uch ashu musulmon
dunyosidagi oʻza o qa doshlik, maʼna iy yaqinlik a diniy hamjiha likni yanada
mus ahkamlashga xizma qildi.
Shahzoda Saud al Faysal al Saud na aqa Saudiya A abis oni ashqi ishla azi i,
balki jahondagi eng nu uzli diploma la dan bi i hisoblana edi. U 1942-yilda ugʻilgan,
P ins on uni e si e ining iq isod akul e ini amomlagan. Ne siyosa i a xalqa o
munosaba la da ka a aj ibaga ega boʻlgan. Saudiyadagi eng nu uzli siyosa
a bobla idan bi i Saudiya delega siyasiga aqa eng muhim xalqa o a a abla a o
anjumanla da ahba lik qiladi. Aynan uning ye akchiligidagi delega siya Oʻzbekis on
bilan diploma ik munosaba la ni yoʻlga qoʻydi a s a egik she iklik asosla ini
mus ahkamladi.
1992-yildagi Saudiya A abis oni asmiy delega siyasining ash i i a unda
e ishilgan kelishu la Oʻzbekis on ashqi siyosa ining yangi da ini boshlab be di. Bu
ash i na aqa ikki da la oʻ asidagi diploma ik aloqala ning, balki islomiy
qa doshlik, madaniy a maʼna iy yaqinlikning ham amziy i odasi boʻldi.
“Sizla ni xo ijiy mamlaka ning asmiy delega siyasi aʼzola i emas, balki oʻz
qa doshla imiz a doʻs la imiz deb hisoblayman” [4] dedi suhba soʻngida Oʻzbekis on
espublika p eziden i Islom Ka imo .
Oʻzbekis on a Saudiya A abis oni oʻ asidagi diploma ik aloqala ning
shakllanishi, ayniqsa 1992-yildagi shahzoda Saud al Faysal boshchiligidagi
delega siyaning Oʻzbekis onga asmiy ash i i, ikki da la a ixida yangi bosqichni
boshlab be di. Bu ash i o qali ikki omonlama munosaba la ning asosiy amoyilla i
oʻza o hu ma , ishonch, diniy a madaniy yaqinlik mus ahkamlandi. Tash i da omida
e ishilgan kelishu la na aqa siyosiy aloqala ni i ojlan i ishga, balki islomiy
qa doshlik a s a egik she iklikning mus ahkam asosla ini ya a ishga xizma qildi.
Oʻzbekis onning mus aqillik da idagi ilk ashqi siyosiy qadamla idan bi i si a ida bu
oqea na aqa a ixiy, balki hozi gi kundagi hamko likning ham poyde o i boʻlib
qolmoqda. Shu bois, Oʻzbekis on – Saudiya A abis oni munosaba la i min aqa iy
ba qa o lik a islom umma idagi bi likni mus ahkamlashda muhim ol oʻynaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI
1. Солиҳ Иноғомов. Саудия Арабистони Подшоғлиги. Тошкент. “Фан”.
1998 йил.
2. Ислом Каримов. Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида —Т.:
«Ўзбекистон», 2011.
3. Ҳалқ сўзи. 1992 йил 22 февраль. Шанба. 39-сон.
4. Ҳалқ сўзи. 1992 йил 21 февраль. жума. 38-сон.
5. A B ie His o y o Saudi A abia, Second Edi ion Tex copy igh 2010, 2004 by
James Wynb and ; o ewo d by Fawaz A. Ge ges
